Hallall do të thotë e lejuar: ajo që lejon Allahu (﷾). Haram do të thotë e ndaluar. Islami fillon nga bujaria: pothuajse çdo gjë është hallall, dhe gjërat e ndaluara janë të pakta, të përcaktuara nga Kurani dhe Profeti (ﷺ). Secila prej tyre ruan diçka: trupin, mendjen, familjen, ose pasurinë e njerëzve. Nëse jeni të rinj në Islam, nuk keni nevojë t'i mësoni të gjitha këto njëherësh. Besimi vjen i pari, dhe pjesa tjetër pason hap pas hapi.
O njerëz! Ushqehuni me të gjitha ato gjëra të lejuara e të mira që gjenden në Tokë dhe mos ndiqni gjurmët e djallit, sepse ai është njëmend armiku juaj i hapur.
(Kurani 2:168)
Shkurtimisht
Hallall: çdo gjë e mirë dhe e pastër. Të gjitha frutat, perimet, drithërat, qumështi, vezët dhe peshku; mishi i kafshëve të lejuara të therura sipas mënyrës islame; uji dhe çdo pije që nuk deh; martesa dhe intimiteti midis burrit dhe gruas; tregtia e ndershme dhe puna e ndershme.
Haram: mishi i derrit, gjaku, mishi i kafshës që ka ngordhur vetë, dhe mishi i ofruar për dikë tjetër përveç Allahut (﷾); alkooli dhe çdo gjë që deh; bixhozi; interesi (kamata); dhe seksi jashtë martesës.
Si vendos Islami
Kurani paralajmëron kundër ndalimit të asaj që Allahu (﷾) e ka lejuar, dhe kundër shpalljes së diçkaje të lejuar apo të ndaluar sipas mendjes së vet.
O besimtarë! Mos ia ndaloni vetes gjërat e mira, të cilat Allahu jua ka lejuar dhe mos e kaloni kufirin! Vërtet, Allahu nuk i do ata që e kapërcejnë kufirin.
(Kurani 5:87)
Profeti (ﷺ) tha se hallalli është i qartë dhe harami është i qartë, dhe midis tyre ka gjëra të dyshimta që shumë njerëz nuk i dinë. Kush ruhet nga gjërat e dyshimta e mbron fenë dhe nderin e tij.
Kur diçka nuk është e qartë, ose dijetarët kanë mendime të ndryshme, myslimani pyet një dijetar të kualifikuar.
Ushqimi
“Me të vërtetë, Allahu ju ka ndaluar të hani kafshën e ngordhur, gjakun e derdhur, mishin e derrit dhe mishin që nuk është therur në emër të Allahut.”
(Kurani 2:173)
Pra mishi i derrit, gjaku dhe mishi i kafshës që ka ngordhur vetë janë haram, dhe po ashtu mishi i ofruar për dikë tjetër përveç Allahut (﷾). Profeti (ﷺ) ndaloi gjithashtu ngrënien e kafshëve grabitqare me dhëmbë të mprehtë dhe të shpendëve me kthetra. Besimtari ha atë që është e mirë dhe e pastër, dhe kujton kush ia dha.
Frutat, perimet, drithërat, qumështi dhe vezët janë hallall. Po ashtu peshku, që nuk ka nevojë për therje, sepse Kurani e lejon ushqimin e detit. Për krijesat e tjera të detit, dhe për përbërës si xhelatina, medhhebet kanë mendime të ndryshme.
Nëse njeriu detyrohet nga nevoja, pa asgjë tjetër për të ngrënë, Kurani thotë se nuk ka mëkat mbi të nëse ha atë që përndryshe do të ishte e ndaluar.
Para ngrënies, thoni Bismil-lah: në emër të Allahut (﷾). Profeti (ﷺ) i tha një djali në sofrën e tij ta përmendte emrin e Allahut (﷾), të hante me dorën e djathtë, dhe të hante nga ajo që kishte përpara.
Mishi
Mishi është hallall kur vjen nga një kafshë e lejuar, e therur me një teh të mprehtë në fyt, me emrin e Allahut (﷾) të thënë mbi të. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) ka urdhëruar përsosmëri në çdo gjë: kur therni, therni mirë, mprehni thikën dhe kursejeni kafshën nga vuajtja.
Kurani lejon gjithashtu ushqimin e ithtarëve të Librit, hebrenjve dhe të krishterëve. Dijetarët kanë mendime të ndryshme se si zbatohet kjo për mishin që shitet sot, dhe për trullosjen dhe therjen me makineri, prandaj shumë myslimanë blejnë te një kasap hallall ose nën një etiketë hallall të besueshme.
Pijet
O besimtarë! Me të vërtetë, pijet alkoolike, bixhozi, idhujt dhe shigjetat e fallit janë vepra të ndyta nga punët e djallit. Prandaj, largohuni nga këto, me qëllim që të shpëtoni!
(Kurani 5:90)
Profeti (ﷺ) tha se çdo dehës është hamr (fjala e Kuranit për verën dhe pijet e forta), dhe çdo dehës është i ndaluar. Pra birra, vera, pijet alkoolike dhe drogat që dehin janë haram. Ato e errësojnë mendjen që dha Allahu (﷾), dhe bashkë me të namazin, familjen dhe rrugën. Uji, qumështi, lëngjet, çaji dhe kafeja janë hallall.
Intimiteti në martesë
Islami nuk e trajton intimitetin si turp. Brenda martesës ai është hallall, madje edhe i shpërblyer. Profeti (ﷺ) tha se ka sadaka në intimitetin e burrit me gruan e tij. Sahabët pyetën si mund të ketë shpërblim për plotësimin e një dëshire. Ai tha: nëse do ta bënte në mënyrë të ndaluar, a nuk do të mbante mëkat? Pra kur e bën në mënyrë të lejuar, ka shpërblim.
“Ato janë petk për ju e ju jeni petk për ato.”
(Kurani 2:187)
Dhe mos iu qasni kurvërisë, se ajo është shfrenim dhe rrugë e shëmtuar!
(Kurani 17:32)
Brenda martesës, disa gjëra janë të ndaluara. Çifti nuk ka marrëdhënie gjatë menstruacioneve të gruas: Kurani thotë t'u rrini larg grave gjatë periudhave të tyre derisa të pastrohen, dhe Profeti (ﷺ) tha: bëni çdo gjë përveç marrëdhënies. Medhhebet kanë mendime të ndryshme se deri ku shkon kjo.
Kurani e quan gruan arë, vendi ku mbillet fara, dhe e lejon burrin t'i vijë kur dhe si të dëshirojë. Ibn Kethiri shpjegon se kjo e bën të ndaluar marrëdhënien anale, dhe se shumica dërrmuese e dijetarëve e dënuan.
Gëlltitja e lëngjeve seksuale të bashkëshortit është të paktën e papëlqyer, sepse janë të ndyra, dhe Kurani thotë se Profeti (ﷺ) “do t’ua ndalojë të këqijat”. Shumë dijetarë e ndalojnë: en-Neveviu e quajti këtë mendimin e saktë. Të tjerë, si Dar el-Ifta e Egjiptit, e quajnë të papëlqyer, dhe të ndaluar nëse shkakton dëm.
Kurani 7:157Islamweb fatwa 89730Dar al-Ifta al-Misriyya, fatwa 6804
Nuk ka marrëdhënie gjatë orëve të ditës së agjërimit në Ramazan, ose në ihram, gjendjen e haxhiut në Haxh apo Umre. Më pas, të dy lajnë gjithë trupin (gusl) para se të falen.
Ajo që ndodh midis burrit dhe gruas mbetet midis tyre. Profeti (ﷺ) tha se ndër njerëzit më të këqij para Allahut (﷾) në Ditën e Gjykimit është një burrë që është intim me gruan e tij dhe pastaj ia përhap të fshehtën.
Sahabët e praktikonin tërheqjen ('azl) ndërsa shpallej Kurani. Për kontracepsionin dhe pyetje të tjera të jetës bashkëshortore, dijetarët japin udhëzim.
Paratë
“Allahu e ka lejuar tregtinë, kurse kamatarinë e ka ndaluar.”
(Kurani 2:275)
Pra interesi (kamata) është haram, dhe po ashtu bixhozi. Të dyja i lejojnë disa të pasurohen nga humbja ose nevoja e të tjerëve, ndërsa tregtia e ndan rrezikun. Tregtia e ndershme është e bekuar: Profeti (ﷺ) tha se nëse blerësi dhe shitësi thonë të vërtetën dhe nuk fshehin asnjë të metë, marrëveshja e tyre bekohet, dhe nëse gënjejnë apo fshehin diçka, bekimi i saj humbet.
Ka rëndësi edhe si fiton myslimani. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) është i mirë dhe pranon vetëm atë që është e mirë.