Përgjigje e shkurtër
Jo. Islami e ndalon mizorinë ndaj kafshëve dhe urdhëron që edhe therja hallall (e lejuar) të bëhet mirë. Profeti Muhamed (ﷺ) tha ta mprehësh thikën dhe t’ia kursesh kafshës vuajtjen. E ndaloi lidhjen e një kafshe për ta vrarë si shenjë. Dijetarët myslimanë shtojnë se kafsha nuk duhet ta shohë thikën ose një kafshë tjetër duke u therur. Islami nuk pretendon se ndonjë vdekje është pa dhimbje. Shkencëtarët e mirëqenies thonë se një kafshë e prerë pa trullosje (pa u bërë më parë e pavetëdijshme) ndien dhimbje derisa ta humbasë vetëdijen. Ligji i Islamit i ndalon mizoritë që shtojnë njerëzit: një thikë të topitur, frikën, mundimin, çdo prerje para vdekjes. Shumë dijetarë myslimanë e pranojnë një trullosje që e lë kafshën të gjallë në çastin e prerjes. Kodi sik i sjelljes ua ndalon sikëve të iniciuar të hanë kutha, mish të therur në mënyrën myslimane. Allahu (﷾) i dha kafshës jetën e saj, dhe Ai e lejon mishin e saj kur përmendet emri i Tij mbi të.
Shpjegimi i plotë
Vargjet e Kabirit për vrasjen
Bhagati (i përkushtuari) Kabir nuk ishte një nga dhjetë Gurutë. Por himnet e tij janë në Guru Granth Sahib, të cilin sikët e nderojnë si Gurunë e tyre të gjallë, dhe sikët i nderojnë himnet e tij si pjesë të tij. Vargjet citohen sipas Ang, një faqe e botimit të tij standard me 1.430 faqe. Te Ang 1350 Kabiri pyet pse njerëzit vrasin shpendë nëse thonë se Zoti i vetëm është në çdo gjë. Te Ang 1375 ai i paralajmëron ata që vrasin qenie të gjalla me forcë dhe e quajnë hallall (të lejuar). Zoti, thotë ai, do t’u kërkojë llogari. Macauliffe, që e përktheu një pjesë të madhe të Granthit më 1909, vë re se Kabiri e kundërshtonte vrasjen e kafshëve.
“Mos thuaj se librat e hindusëve dhe të myslimanëve janë të rremë; i rremë është ai që nuk mendon mbi ta. Nëse thua se Zoti i vetëm është në çdo gjë, atëherë pse i vret shpendët?”
Në një dyvargësh të Bhagat Kabirit, i cili është në Guru Granth Sahib dhe nuk ishte një nga dhjetë Gurutë, ai pyet çfarë do të bëhet me ata që vrasin qenie të gjalla me forcë dhe e quajnë të lejuar (hallall) kur Zoti t’u kërkojë llogari. Dyvargëshi pasardhës thotë se përdorimi i forcës është tirani dhe se Zoti do t’i kërkojë llogari bërësit.
Kodi sik i sjelljes dhe xhatka
Sikizmi (sikët thonë edhe Sikhi) ka një kod sjelljeje, Sikh Rehat Maryada. Neni i tij për inicimin rendit katër shkelje. Njëra është ngrënia e mishit të një kafshe të therur në mënyrën myslimane, e quajtur kutha. Neni nuk jep asnjë arsye, dhe nuk e ndalon mishin si të tillë. Pikëpamjet sike për mishin ndryshojnë. Guru Nanaku (sikët thonë Guru Nanak Dev Ji) thotë te Ang 1289 se të marrët grinden për mishin ndërsa nuk dinë asgjë për meditimin. Encyclopaedia of Sikhism thotë se feja sike as nuk e rekomandon, as nuk e ndalon mishin. E përshkruan xhatkan, vrasjen me një goditje të vetme, si të menduar për të dhënë vuajtjen më të vogël.
Sikh Rehat Maryada është kodi sik i sjelljes i nxjerrë nga SGPC. Në nenin e tij për ceremoninë e inicimit (Amrit), rendit katër shkelje që siku i iniciuar duhet t’i shmangë. Ato janë çnderimi i flokëve; ngrënia e mishit të një kafshe të therur në mënyrën myslimane (kutha); marrëdhëniet seksuale me dikë tjetër përveç bashkëshortit; dhe përdorimi i duhanit. Ai që bën ndonjërën prej tyre duhet të iniciohet përsëri, por ai që e bën pa e ditur nuk i nënshtrohet ndëshkimit. Neni nuk jep asnjë arsye për rregullin për mishin.
Në një salok të Var Malarit, Guru Nanaku thotë se të marrët grinden për mishin ndërsa nuk dinë asgjë për meditimin dhe urtësinë shpirtërore. Pyet çfarë duhet quajtur mish dhe çfarë ushqim i gjelbër, dhe në cilin prej tyre qëndron mëkati. I qorton ata që e zënë hundën para mishit dhe e bëjnë shfaqje para të tjerëve.
E përkufizon xhatkan si mënyrën sike të vrasjes së një kafshe për ushqim: koka pritet me një goditje të vetme, dhe zëri përmend gjithashtu vrasjen me armë zjarri ose me elektrik. Thotë se ideja është të vritet me vuajtjen më të vogël për kafshën, dhe e krahason xhatkan me kuthan, të cilën e përshkruan si mish të një kafshe të therur me një proces të ngadaltë në mënyrën myslimane të njohur si hallall. Shënon se kodet sike të sjelljes dhe kronikat e numërojnë ngrënien e kuthas si një nga katër shkeljet e mëdha. Shton se feja sike as nuk e rekomandon, as nuk e ndalon ngrënien e mishit, se jo shumë sikë hanë mish rregullisht, dhe se disa grupe sike mbahen rreptësisht te ushqimi vegjetarian.
Çfarë gjetën shkencëtarët e mirëqenies së kafshëve
Dy shqyrtime ekspertësh e studiuan therjen pa trullosje. Trullosja do të thotë ta bësh kafshën të pavetëdijshme më parë, për shembull me një rrymë elektrike në kokë. Më 2003, Këshilli për Mirëqenien e Kafshëve të Fermave i qeverisë britanike dëgjoi mendimin se një prerje e shpejtë me një thikë shumë të mprehtë nuk është e dhimbshme. E gjeti dhimbjen të vështirë për t’u matur. Por gjykoi se një plagë kaq e madhe shkakton dhimbje shumë të konsiderueshme derisa kafsha të mos ndiejë më. E vendosi atë kohë në 5-7 sekonda te delet, dhe 22-40 sekonda te gjedhët e rritur, ose më gjatë nëse arteriet e prera mbyllen. I bëri thirrje qeverisë t’i japë fund përjashtimit ligjor që i lejon çifutët dhe myslimanët të therin pa trullosje. Më 2004, Autoriteti Evropian për Sigurinë e Ushqimit gjeti se një kafshë e tillë ndien dhimbje dhe frikë derisa ta humbasë vetëdijen. E vendosi kohën deri në 20 sekonda te delet, dhe deri në 2 minuta te gjedhët. Arriti në përfundimin se kafshët duhet të trullosen gjithmonë para prerjes. Tha gjithashtu se asnjë mënyrë trullosjeje dhe vrasjeje nuk është e përsosur, dhe se praktika e keqe e përkeqëson çdo mënyrë. Përgjigjja e Islamit, më poshtë, nuk mbështetet në pretendimin se ndonjë vdekje është pa dhimbje.
Këshilli këshillimor i qeverisë britanike për mirëqenien e kafshëve të fermave dëgjoi mendimin se një prerje në qafë nuk është e dhimbshme nëse është e shpejtë dhe bëhet me një thikë jashtëzakonisht të mprehtë. E gjeti dhimbjen në therje të vështirë për t’u matur objektivisht. Por u bind se një plagë kaq e madhe shkakton dhimbje dhe shqetësim shumë të konsiderueshëm derisa kafsha të humbasë ndjeshmërinë. Raportoi se delet humbasin ndjeshmërinë brenda 5-7 sekondave nga prerja, ndërsa gjedhët e rritur mund të marrin midis 22 dhe 40 sekondash, dhe më gjatë kur arteriet e prera mbyllen. Vuri re se shumë thertore hallall përdorin trullosje që është treguar se nuk e vrasin kafshën. Arriti në përfundimin se therja pa trullosje është e papranueshme dhe se qeveria duhet ta shfuqizojë përjashtimin që e lejon atë për therjen çifute dhe myslimane. Deri atëherë, rekomandoi një trullosje të menjëhershme pas prerjes për çdo kafshë që nuk u trullos para saj.
Agjencia e Bashkimit Evropian për sigurinë e ushqimit e shqyrtoi mirëqenien e kafshëve gjatë trullosjes dhe vrasjes. Gjeti se një kafshë e prerë pa trullosje e humb vetëdijen vetëm pas një humbjeje të caktuar gjaku. Deri atëherë mirëqenia e saj është e dobët për shkak të dhimbjes, frikës dhe dëmeve të tjera: prerja dëmton inde të pasura me receptorë dhimbjeje, dhe rënia e presionit të gjakut sjell frikë. E vendos kohën nga prerja deri te humbja e ndjeshmërisë deri në 20 sekonda te delet dhe deri në 2 minuta te gjedhët. Arrin në përfundimin se, për shkak të shqetësimeve serioze për mirëqenien në therjen pa trullosje, kafsha duhet të trullosej gjithmonë para prerjes. Shton se nuk ka metoda ideale trullosjeje dhe vrasjeje, dhe se praktika e keqe i shton disavantazhet e çdo metode. Paneli thotë se nuk i mori parasysh aspektet etike, kulturore ose fetare.
Mishi në kanunin pali
Në një ligjëratë të kanunit pali, shkrimit të budizmit Theravada, Buda i tregon Xhivakës, një mjeku, kur mund të hajë mish një murg. Nuk mund ta hajë nëse ka parë, ka dëgjuar ose ka dyshuar se kafsha u vra për të. Përndryshe mundet. E njëjta ligjëratë thotë se kushdo që ther një krijesë posaçërisht për Budën ose për dishepullin e tij bën shumë keq. Dy nga pesë arsyet e saj janë dhimbja e krijesës kur çohet dhe kur theret. Për një budist pesha bie mbi aktin e vrasjes.
“Në tri raste them se mishi nuk duhet ngrënë: kur është parë, dëgjuar ose dyshuar. Këto janë tri rastet kur mishi nuk duhet ngrënë. Në tri raste them se mishi mund të hahet: kur nuk është parë, dëgjuar ose dyshuar. Këto janë tri rastet kur mishi mund të hahet.”
Përsosmëri edhe në therje
Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) e ka përshkruar ihsanin, përsosmërinë dhe kryerjen e gjërave mirë, në çdo gjë. Prandaj kur therni, therni mirë: mprehni thikën dhe kursejini kafshës vuajtjen. Islami e ndalon mizorinë ndaj kafshëve plotësisht. Profeti (ﷺ) e ndaloi lidhjen e një kafshe për ta vrarë si shenjë. Tha se një grua hyri në Zjarr për shkak të një maceje që e lidhi dhe e la pa ushqim. Tha gjithashtu se një burrë u fal sepse i dha ujë një qeni të etur. Tha se ka shpërblim për mirësinë ndaj çdo krijese të gjallë.
Shaddad ibn Evsi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu ka caktuar përsosmërinë në çdo gjë. Prandaj, kur therni, therni mirë: mprehni teshën dhe kursejeni kafshën nga vuajtja.
Hisham ibn Zejdi transmeton se vizitoi një shtëpi me gjyshin e tij Enes ibn Malikun, ku njerëzit kishin vënë një pulë si shenjë dhe po gjuanin shigjeta mbi të. Enesi tha se i Dërguari i Allahut (ﷺ) e ndaloi lidhjen e kafshëve për t’i vrarë në këtë mënyrë.
Ibn Omeri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se një grua hyri në Zjarr për shkak të një mace që e mbante të lidhur, pa e ushqyer e pa e lënë të gjente vetë ushqim.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tregoi për një burrë të etur që piu nga një pus, pastaj pa një qen që lëpinte baltën nga etja. Ai zbriti përsëri, mbushi këpucën me ujë dhe i dha qenit të pinte, dhe Allahu e falënderoi dhe e fali. Kur e pyetën nëse ka shpërblim për mirësinë ndaj kafshëve, Profeti tha se ka shpërblim për mirësinë ndaj çdo gjallese.
Çfarë kërkon ligji në çastin e prerjes
Akademia Ndërkombëtare Islame e Fikhut (fikhu është ligji islam) është një trup dijetarësh nga vendet myslimane. Më 1997 ajo i paraqiti rregullat e therjes pasi dëgjoi juristë, mjekë dhe ekspertë të ushqimit. Prerja kalon nëpër gurmaz, ezofag dhe dy venat e mëdha të qafës, me një thikë të mprehtë. Thika e topitur ndalohet. Përmendet emri i Allahut (﷾), siç urdhëron Kurani. Akademia rendit mirësjelljet e therjes, për butësi dhe mëshirë ndaj kafshës. Thika nuk mprehet para kafshës, dhe asnjë kafshë nuk theret para syve të një tjetre. Kafsha nuk mundohet, dhe asgjë nuk pritet, nuk rripet ose nuk përvëlohet derisa të ketë vdekur. Kurani ndalon gjithashtu mishin e një kafshe të vrarë nga një goditje e fortë, përveç nëse arrini ta therni. Dijetarët e lexojnë këtë si të therur ndërsa është ende e gjallë.
E nxjerrë pasi dëgjoi juristë, mjekë dhe ekspertë të ushqimit. Therja e ligjshme e pret gurmazin, ezofagun dhe dy venat jugulare, me një vegël të mprehtë dhe me emrin e Allahut. Nëse therësi e harron emrin, mishi është prapë i lejuar. Akademia rendit mirësjelljet e therjes, për butësi dhe mëshirë ndaj kafshës. Thika nuk mprehet para kafshës, asnjë kafshë nuk theret para syve të një tjetre, nuk përdoret vegël e topitur, dhe asnjë nuk mundohet. Asgjë nuk pritet, nuk rripet, nuk përvëlohet ose nuk shpendet derisa vdekja të jetë e sigurt. Për trullosjen, Akademia e mban therjen pa trullosje si rregull bazë. Arsyeja e saj është se metoda islame me kushtet dhe mirësjelljet e saj është më e mira, nga mëshira ndaj kafshës, përsosmëria në therjen e saj dhe pakësimi i vuajtjes së saj. U kërkon thertoreve t’i përmirësojnë metodat e tyre për kafshët e mëdha, që ky rregull të plotësohet plotësisht. U kërkon myslimanëve në vendet jomyslimane të kërkojnë leje ligjore për therjen pa trullosje. Vendos se kafshët e therura pas trullosjes janë të lejuara kur kushtet teknike sigurojnë që kafsha të mos vdesë para prerjes. Përmend një trullosje elektrike në kokë brenda kufijve të caktuar. E ndalon trullosjen me një shufër depërtuese, me sëpatë ose me çekan. E ndalon trullosjen elektrike të shpendëve, sepse përvoja tregoi se vret një numër të mirë zogjsh para therjes. Nuk e ndalon një kafshë të trullosur me një përzierje dioksidi karboni ose me një shufër me kokë kërpudhe, nëse kjo nuk e vret para prerjes.
“Hani vetëm atë mish, gjatë therjes së të cilit është përmendur emri i Allahut, nëse vërtet besoni në shpalljet e Tij.”
“Është e ndaluar për ju ngrënia e cofëtinës, e gjakut, e mishit të derrit, e mishit të kafshës që është therur jo në emër të Allahut, e mishit të kafshës së mbytur lidhur në fyt, e mishit të kafshës që është rrahur dhe ka ngordhur, e mishit të kafshës që është vrarë nga rrëzimi apo nga brirët e kafshëve të tjera, e mishit të asaj që është kafshuar nga egërsirat - përveç atyre që i therni ju para se të ngordhin.”
Kafsha kursehet nga frika
Thika nuk mprehet para saj, dhe asnjë kafshë nuk theret para syve të një tjetre.
Një thikë e mprehtë
E topitura është e ndaluar. Mprehe thikën dhe kursejeni kafshën nga vuajtja.
Përmendet emri i Allahut (﷾)
Prerja
Përmes gurmazit, ezofagut dhe dy venave të mëdha të qafës.
Asgjë tjetër derisa të ngordhë
Kafsha nuk mundohet, dhe asgjë nuk pritet, rripet apo përvëlohet para vdekjes.
Çfarë thonë dijetarët myslimanë për trullosjen
E njëjta Akademi e mban therjen pa trullosje si rregull bazë. E jep arsyen e saj. Metoda islame, me kushtet dhe mirësjelljet e saj, është më e mira, nga mëshira ndaj kafshës dhe për ta pakësuar vuajtjen e saj. U kërkon thertoreve t’i përmirësojnë metodat e tyre për kafshët e mëdha, që ky rregull të plotësohet plotësisht. Vendos gjithashtu se një kafshë e trullosur më parë dhe pastaj e therur është e lejuar, nëse trullosja nuk e vret para prerjes. Përmend një trullosje elektrike në kokë brenda kufijve të caktuar. E ndalon trullosjen me një shufër depërtuese, me sëpatë ose me çekan. E ndalon trullosjen elektrike të shpendëve, sepse përvoja tregoi se vret një numër të mirë zogjsh para prerjes. Kafsha duhet të jetë e gjallë në çastin e prerjes, siç e lexojnë dijetarët Kuranin 5:3. Myslimanët që duhet të zgjedhin një metodë duhet të pyesin një dijetar të kualifikuar.
E nxjerrë pasi dëgjoi juristë, mjekë dhe ekspertë të ushqimit. Therja e ligjshme e pret gurmazin, ezofagun dhe dy venat jugulare, me një vegël të mprehtë dhe me emrin e Allahut. Nëse therësi e harron emrin, mishi është prapë i lejuar. Akademia rendit mirësjelljet e therjes, për butësi dhe mëshirë ndaj kafshës. Thika nuk mprehet para kafshës, asnjë kafshë nuk theret para syve të një tjetre, nuk përdoret vegël e topitur, dhe asnjë nuk mundohet. Asgjë nuk pritet, nuk rripet, nuk përvëlohet ose nuk shpendet derisa vdekja të jetë e sigurt. Për trullosjen, Akademia e mban therjen pa trullosje si rregull bazë. Arsyeja e saj është se metoda islame me kushtet dhe mirësjelljet e saj është më e mira, nga mëshira ndaj kafshës, përsosmëria në therjen e saj dhe pakësimi i vuajtjes së saj. U kërkon thertoreve t’i përmirësojnë metodat e tyre për kafshët e mëdha, që ky rregull të plotësohet plotësisht. U kërkon myslimanëve në vendet jomyslimane të kërkojnë leje ligjore për therjen pa trullosje. Vendos se kafshët e therura pas trullosjes janë të lejuara kur kushtet teknike sigurojnë që kafsha të mos vdesë para prerjes. Përmend një trullosje elektrike në kokë brenda kufijve të caktuar. E ndalon trullosjen me një shufër depërtuese, me sëpatë ose me çekan. E ndalon trullosjen elektrike të shpendëve, sepse përvoja tregoi se vret një numër të mirë zogjsh para therjes. Nuk e ndalon një kafshë të trullosur me një përzierje dioksidi karboni ose me një shufër me kokë kërpudhe, nëse kjo nuk e vret para prerjes.
“Është e ndaluar për ju ngrënia e cofëtinës, e gjakut, e mishit të derrit, e mishit të kafshës që është therur jo në emër të Allahut, e mishit të kafshës së mbytur lidhur në fyt, e mishit të kafshës që është rrahur dhe ka ngordhur, e mishit të kafshës që është vrarë nga rrëzimi apo nga brirët e kafshëve të tjera, e mishit të asaj që është kafshuar nga egërsirat - përveç atyre që i therni ju para se të ngordhin.”
Si vriten kafshët hallall në Angli dhe Uells
Agjencia e Standardeve të Ushqimit i anketoi të gjitha thertoret në Angli dhe Uells për një javë në mars 2022. Gjeti se për të gjitha llojet shumica e kafshëve u trulluan para therjes. Nga të gjitha delet e vrara atë javë, 49,9% u trulluan dhe u vranë me metoda hallall. Të tjera 22,4% u vranë me metoda hallall pa trullosje. Në sondazhin e 2018-s shifrat ishin 46,2% dhe 24,9%.
Një sondazh i çdo thertoreje në Angli dhe Uells gjatë një jave, 7-13 mars 2022, e zgjedhur për të shmangur festat fetare. Gjeti se për të gjitha llojet shumica e kafshëve u trulluan para therjes. Nga të gjitha delet e vrara atë javë, 27,5% u vranë me metoda standarde (jofetare) me trullosje, 49,9% me metoda hallall me trullosje, 22,4% me metoda hallall pa trullosje, dhe 0,2% me metodën çifute (shehita). Nga të gjithë gjedhët, 3,7% u vranë me metoda hallall me trullosje dhe 0,1% me metoda hallall pa të.
Sondazhi i mëparshëm i çdo thertoreje në Angli dhe Uells, në javën nga 29 janari deri më 4 shkurt 2018. Nga të gjitha delet e vrara atë javë, 46,2% u vranë me metoda hallall me trullosje dhe 24,9% me metoda hallall pa trullosje.
Kush ia dha kafshës jetën
Islami fillon nga Ai që ia dha kafshës jetën. Kurani thotë se Allahu (﷾) i krijoi bagëtitë për njerëzit, dhe nga mishi i tyre ata hanë. Thotë ta përmendni emrin e Allahut (﷾) mbi to, të hani, dhe t’i ushqeni nevojtarët. Thotë se mishi dhe gjaku i tyre nuk arrijnë te Allahu (﷾); arrin devotshmëria. Thotë gjithashtu se çdo krijesë jeton në një bashkësi si tonën, dhe të gjitha do të tubohen te Zoti i tyre. Prandaj në Islam kafsha është një amanet nga Allahu (﷾), e vrarë në mënyrën që Ai e lejon, me emrin e Tij të përmendur mbi të. Kurani e fton çdo lexues ta shqyrtojë me kujdes. Profeti (ﷺ) që mësoi mëshirë edhe në therje është ai që Kurani e quan Vula e Profetëve.
“Kafshët Ai i ka krijuar për ju. Nëpërmjet tyre ju siguroni rroba të ngrohta dhe dobi të tjera. Prej tyre ju ushqeheni”
“Devetë dhe gjedhët i kemi bërë për ju si një nga ritet e Allahut për flijim dhe ju keni dobi nga ato. Prandaj, përmendeni emrin e Allahut mbi ato, ndërsa i radhisni në këmbë (për t’i therur). Kur ato të bien në tokë, hani prej (mishit të) tyre dhe ushqeni edhe atë që lyp, edhe atë që nuk lyp. Kështu pra, Ne i kemi vënë ato në shërbimin tuaj, që ju të jeni mirënjohës.”
“Tek Allahu nuk arrin as mishi, as gjaku i tyre, por arrin përkushtimi juaj. Kështu, Ai i ka vënë ato në shërbimin tua,j që ju ta madhëroni Allahun sepse ju ka udhëzuar. Dhe, jepu lajmin e mirë, punëdrejtëve!”
“Të gjitha kafshët në Tokë e të gjithë shpendët që fluturojnë me krahët e veta, janë në bashkësi të ngjashme me ju. Ne nuk kemi harruar asgjë në Librin Tonë. Pastaj të gjithë do të tubohen para Zotit të tyre.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Muhamedi nuk është babai i askujt prej burrave tuaj, por është i Dërguari i Allahut dhe vula e profetëve; Allahu është i Gjithëdijshëm për çdo gjë.”
Gjashtë përgjigje të kthyera
EFSA, Welfare aspects of stunning and killing (2004)
Agjencia e Bashkimit Evropian për sigurinë e ushqimit e shqyrtoi mirëqenien e kafshëve gjatë trullosjes dhe vrasjes. Gjeti se një kafshë e prerë pa trullosje e humb vetëdijen vetëm pas një humbjeje të caktuar gjaku. Deri atëherë mirëqenia e saj është e dobët për shkak të dhimbjes, frikës dhe dëmeve të tjera: prerja dëmton inde të pasura me receptorë dhimbjeje, dhe rënia e presionit të gjakut sjell frikë. E vendos kohën nga prerja deri te humbja e ndjeshmërisë deri në 20 sekonda te delet dhe deri në 2 minuta te gjedhët. Arrin në përfundimin se, për shkak të shqetësimeve serioze për mirëqenien në therjen pa trullosje, kafsha duhet të trullosej gjithmonë para prerjes. Shton se nuk ka metoda ideale trullosjeje dhe vrasjeje, dhe se praktika e keqe i shton disavantazhet e çdo metode. Paneli thotë se nuk i mori parasysh aspektet etike, kulturore ose fetare.
Cituar për
Shkenca tregon se një kafshë e prerë pa trullosje ndien dhimbje, deri në 20 sekonda te delet dhe deri në 2 minuta te gjedhët. Prandaj hallalli është mizor.
Përgjigjja
Përgjigjja e Islamit nuk mbështetet në pretendimin se prerja është pa dhimbje. Këshilli për Mirëqenien e Kafshëve të Fermave dëgjoi mendimin se një prerje e shpejtë me thikë shumë të mprehtë nuk është e dhimbshme. Gjykoi se plaga shkakton dhimbje shumë të konsiderueshme derisa kafsha të humbasë ndjeshmërinë. Islami e numëron mizorinë ndaj një kafshe si mëkat: një grua hyri në Zjarr sepse e la pa ushqim macen e saj. Marrja e jetës së një kafshe për ushqim bëhet me lejen e Atij që ia dha. Ligji i Tij pastaj e ndalon mizorinë në vetë aktin. Thika duhet të jetë e mprehtë, dhe prerja e shpejtë, nëpër gurmaz, ezofag dhe venat e mëdha. Kafsha nuk duhet ta shohë thikën ose një kafshë tjetër duke u therur, dhe nuk duhet mundur. Asgjë nuk pritet ose nuk rripet derisa të ketë vdekur. Akademia e Fikhut e mban këtë prerje si rregullin e saj bazë, dhe jep si arsye mëshirën ndaj kafshës dhe vuajtjen më të vogël. Pranon gjithashtu një trullosje që e lë kafshën të gjallë në çastin e prerjes.
Ku përfundon — Në Islam therja për ushqim bëhet me lejen e Allahut (﷾), dhe ligji i Tij e ndalon mizorinë në të. Dijetarët e tij peshojnë si ta pakësojnë më mirë vuajtjen e kafshës (Muslimi 1955; IIFA 95, 1997).
Akademia Ndërkombëtare Islame e Fikhut, rezoluta 95 (10/3), 1997
E nxjerrë pasi dëgjoi juristë, mjekë dhe ekspertë të ushqimit. Therja e ligjshme e pret gurmazin, ezofagun dhe dy venat jugulare, me një vegël të mprehtë dhe me emrin e Allahut. Nëse therësi e harron emrin, mishi është prapë i lejuar. Akademia rendit mirësjelljet e therjes, për butësi dhe mëshirë ndaj kafshës. Thika nuk mprehet para kafshës, asnjë kafshë nuk theret para syve të një tjetre, nuk përdoret vegël e topitur, dhe asnjë nuk mundohet. Asgjë nuk pritet, nuk rripet, nuk përvëlohet ose nuk shpendet derisa vdekja të jetë e sigurt. Për trullosjen, Akademia e mban therjen pa trullosje si rregull bazë. Arsyeja e saj është se metoda islame me kushtet dhe mirësjelljet e saj është më e mira, nga mëshira ndaj kafshës, përsosmëria në therjen e saj dhe pakësimi i vuajtjes së saj. U kërkon thertoreve t’i përmirësojnë metodat e tyre për kafshët e mëdha, që ky rregull të plotësohet plotësisht. U kërkon myslimanëve në vendet jomyslimane të kërkojnë leje ligjore për therjen pa trullosje. Vendos se kafshët e therura pas trullosjes janë të lejuara kur kushtet teknike sigurojnë që kafsha të mos vdesë para prerjes. Përmend një trullosje elektrike në kokë brenda kufijve të caktuar. E ndalon trullosjen me një shufër depërtuese, me sëpatë ose me çekan. E ndalon trullosjen elektrike të shpendëve, sepse përvoja tregoi se vret një numër të mirë zogjsh para therjes. Nuk e ndalon një kafshë të trullosur me një përzierje dioksidi karboni ose me një shufër me kokë kërpudhe, nëse kjo nuk e vret para prerjes.
Cituar për
Vetë dijetarët tuaj e mbajnë therjen pa trullosje si rregull bazë. Prandaj myslimanët e parapëlqejnë metodën që e kritikojnë shkencëtarët.
Përgjigjja
Akademia e mban vërtet si rregull bazë, dhe e jep arsyen: mëshirën ndaj kafshës dhe vuajtjen më të vogël. U kërkon thertoreve t’i përmirësojnë metodat e tyre për kafshët e mëdha. I njëjti vendim e bën të lejuar një kafshë të trullosur pa u vrarë. Cakton kushte teknike, të përcaktuara nga ekspertët, për ta siguruar këtë. E ndalon trullosjen me një shufër depërtuese, me sëpatë ose me çekan. E ndalon trullosjen elektrike të shpendëve, sepse përvoja tregoi se vret më parë një numër të mirë zogjsh. Pas këtyre kushteve qëndron leximi i dijetarëve të Kuranit 5:3: një kafshë e vrarë nga një goditje është e ndaluar përveç nëse theret ndërsa është ende e gjallë. Një mysliman që duhet të zgjedhë një metodë duhet të pyesë një dijetar të kualifikuar.
Ku përfundon — Në Islam pikat e palëvizshme janë përsosmëria në therje dhe, siç e lexojnë dijetarët 5:3, një kafshë e gjallë në çastin e prerjes. Brenda tyre, shumë dijetarë e pranojnë trullosjen (Muslimi 1955; IIFA 95, 1997).
Guru Granth Sahib, Ang 1375 — Salok Kabir, Bhagat Kabiri
Në një dyvargësh të Bhagat Kabirit, i cili është në Guru Granth Sahib dhe nuk ishte një nga dhjetë Gurutë, ai pyet çfarë do të bëhet me ata që vrasin qenie të gjalla me forcë dhe e quajnë të lejuar (hallall) kur Zoti t’u kërkojë llogari. Dyvargëshi pasardhës thotë se përdorimi i forcës është tirani dhe se Zoti do t’i kërkojë llogari bërësit.
Cituar për
Kabiri, në Guru Granth Sahib, i paralajmëron ata që vrasin me forcë dhe e quajnë hallall. Ta quash një vrasje të ligjshme nuk e bën të drejtë.
Përgjigjja
Në Islam, ta quash mishin të lejuar nuk e bën të lejuar. Vetëm Allahu (﷾), që ia dha kafshës jetën, mund ta lejojë marrjen e saj. E lejon për ushqim, në mënyrën e Tij, me emrin e Tij (16:5; 6:118). Ajo mënyrë e ndalon mizorinë dhe urdhëron përsosmëri në therje: thikë të mprehtë, prerje të shpejtë, dhe kafshës t’i kursehet vuajtja. Kabiri e quan vrasjen me forcë tirani. Islami e ndalon tiraninë mbi çdo krijesë, dhe mizoria ndaj një kafshe është mëkat. Por marrja e një jete nuk është tirani kur Dhënësi i jetës e lejon dhe bëhet në mënyrën e Tij.
Ku përfundon — Në Islam një vrasje është e ligjshme me lejen e Allahut (﷾) dhe kushtet e Tij, që e ndalojnë mizorinë (Muslimi 1955; 6:118).
Encyclopaedia of Sikhism, "Jhatka"
E përkufizon xhatkan si mënyrën sike të vrasjes së një kafshe për ushqim: koka pritet me një goditje të vetme, dhe zëri përmend gjithashtu vrasjen me armë zjarri ose me elektrik. Thotë se ideja është të vritet me vuajtjen më të vogël për kafshën, dhe e krahason xhatkan me kuthan, të cilën e përshkruan si mish të një kafshe të therur me një proces të ngadaltë në mënyrën myslimane të njohur si hallall. Shënon se kodet sike të sjelljes dhe kronikat e numërojnë ngrënien e kuthas si një nga katër shkeljet e mëdha. Shton se feja sike as nuk e rekomandon, as nuk e ndalon ngrënien e mishit, se jo shumë sikë hanë mish rregullisht, dhe se disa grupe sike mbahen rreptësisht te ushqimi vegjetarian.
Cituar për
Xhatka vret me një goditje të vetme dhe me vuajtjen më të vogël. Encyclopaedia of Sikhism e quan hallallin një proces të ngadaltë, prandaj xhatka është mënyra më e mirë.
Përgjigjja
Pika sike është se vdekja pas një prerjeje hallall nuk është e menjëhershme. Kështu është: humbja e vetëdijes kërkon kohë, më shumë te gjedhët se te delet, dhe Islami nuk pretendon ndryshe. Islami urdhëron atë që kontrollon therësi. Prerja është e shpejtë, me thikë të mprehtë, nëpër gurmaz, ezofag dhe venat e mëdha. Kafsha nuk frikësohet, dhe asnjë kafshë nuk sheh një tjetër duke u therur. Shumë dijetarë myslimanë e pranojnë gjithashtu një trullosje para prerjes që nuk vret. Autoriteti Evropian për Sigurinë e Ushqimit shton se praktika e keqe e përkeqëson çdo metodë. Islami urdhëron që therja të bëhet mirë.
Ku përfundon — Islami nuk e quan prerjen pa dhimbje. Urdhëron thikë të mprehtë, prerje të shpejtë dhe asnjë frikë. Shumë dijetarë e pranojnë një trullosje që nuk vret (Muslimi 1955; IIFA 95, 1997).
Kurani 16:5 — Sureja En-Nahl, ajeti 5
“Kafshët Ai i ka krijuar për ju. Nëpërmjet tyre ju siguroni rroba të ngrohta dhe dobi të tjera. Prej tyre ju ushqeheni”
Cituar për
Çdo vrasje për ushqim është dëm i shmangshëm. Bimët mjaftojnë, prandaj therja është mizore sido që të bëhet.
Përgjigjja
Askush që bëhet mysliman nuk është i detyruar të hajë mish. Pyetja është nëse ngrënia e asaj që Krijuesi e dha si ushqim është e gabuar vetvetiu. Vetëm Ai që e krijoi kafshën mund të thotë për çfarë e krijoi. Kurani thotë se Ai i krijoi bagëtitë për njerëzit, dhe nga mishi i tyre ata hanë (16:5). Thotë gjithashtu të mos i ndaloni gjërat e mira që Ai i bëri të lejuara (5:87). Allahu (﷾) e ka përshkruar përsosmërinë edhe në vrasje (Muslimi 1955). Dhe mishi e gjaku i tyre nuk arrijnë tek Ai; arrin devotshmëria (22:37).
Ku përfundon — Mishi është i lejuar, jo i detyrueshëm, dhe merret vetëm ashtu si e lejon Dhënësi i jetës, me mëshirë (16:5; 22:37; Muslimi 1955).
Majjhima Nikaya 55 — Diskurset e mesme, diskursi 55 (Me Xhivaka), segmentet 5.1-5.6
“Në tri raste them se mishi nuk duhet ngrënë: kur është parë, dëgjuar ose dyshuar. Këto janë tri rastet kur mishi nuk duhet ngrënë. Në tri raste them se mishi mund të hahet: kur nuk është parë, dëgjuar ose dyshuar. Këto janë tri rastet kur mishi mund të hahet.”
Cituar për
Buda thotë se kushdo që ther një krijesë për një murg bën keq. Dy nga arsyet e tij janë dhimbja e krijesës kur çohet dhe kur theret (MN 55).
Përgjigjja
Në Islam pyetja është nëse Dhënësi i jetës e lejon vrasjen. E lejon, për ushqim, me emrin e Tij të përmendur (16:5; 6:118). E detyron gjithashtu atë që vret t’ia kursejë kafshës vuajtjen: thikë të mprehtë, prerje të shpejtë, asnjë frikë. Prandaj në Islam ai që vret nuk lihet te gjykimi i vet. Ai i jep llogari Allahut (﷾) për mënyrën si e bën.
Ku përfundon — Në Islam therja lejohet nga Dhënësi i jetës, dhe ai që ther i jep llogari Atij për çdo mizori (16:5; Muslimi 1955).
Këndvështrime
Mësimi sik
Kodi sik i sjelljes ia ndalon një siku që ka marrë inicimin të hajë kutha, mish të therur në mënyrën myslimane. Kabiri, himnet e të cilit janë në Guru Granth Sahib, i paralajmëron ata që vrasin me forcë dhe e quajnë hallall. Tradita sike e përmend xhatkan, vrasjen me një goditje të vetme, si mënyrën e saj.
Kabiri i paralajmëron ata që vrasin qenie të gjalla me forcë dhe e quajnë hallall. Zoti do t’u kërkojë llogari (Ang 1375).
Kundërpërgjigje
Ta quash mishin hallall nuk e bën të tillë. Është i lejuar vetëm sepse Allahu (﷾), që ia dha kafshës jetën, e lejon, në mënyrën e Tij dhe me emrin e Tij. Ajo mënyrë e ndalon mizorinë dhe urdhëron përsosmëri edhe në therje.
Kabiri pyet pse njerëzit vrasin shpendë nëse thonë se Zoti i vetëm është në çdo gjë (Ang 1350).
Kundërpërgjigje
Në Islam Allahu (﷾) është Krijuesi, dhe asgjë nuk i shëmbëllen Atij (42:11). Krijesa nuk është Zot ose pjesë e Tij. Ai i krijoi bagëtitë për njerëzit, dhe nga mishi i tyre ata hanë (16:5).
Sikh Rehat Maryada e rendit ngrënien e kuthas, mishit të therur në mënyrën myslimane, mes katër shkeljeve.
Kundërpërgjigje
Neni jep një rregull për sikët e iniciuar dhe nuk jep asnjë arsye. Nuk thotë se metoda hallall është mizore. Nëse një metodë është mizore gjykohet nga ajo që kërkon.
Encyclopaedia of Sikhism thotë se xhatka, një goditje e vetme, synon të vrasë me vuajtjen më të vogël. E quan hallallin një proces të ngadaltë.
Kundërpërgjigje
Pas një prerjeje hallall, kafsha nuk e humb vetëdijen menjëherë, dhe Islami nuk pretendon se e humb. Urdhëron atë që mund ta kontrollojë therësi: një thikë të mprehtë, një prerje të shpejtë nëpër venat e mëdha, dhe asnjë frikë për kafshën. Shumë dijetarë myslimanë e pranojnë gjithashtu një trullosje para prerjes, për sa kohë që nuk vret.
Shkenca e mirëqenies së kafshëve
Shqyrtimet shkencore në Britani dhe në Bashkimin Evropian gjetën probleme serioze të mirëqenies së kafshëve në therjen pa trullosje. Rekomanduan që çdo kafshë të trullosej para prerjes.
EFSA (2004) gjeti se një kafshë e prerë pa trullosje vuan dhimbje dhe frikë derisa ta humbasë vetëdijen. Kjo zgjat deri në 20 sekonda te delet dhe deri në 2 minuta te gjedhët. Arriti në përfundimin se kafshët duhet të trullosen gjithmonë para prerjes.
Kundërpërgjigje
Islami nuk pretendon se ndonjë vdekje është pa dhimbje. Ligji i tij i ndalon mizoritë që shtojnë njerëzit: një thikë të topitur, frikën, mundimin, dhe çdo prerje para vdekjes. Shumë dijetarë myslimanë e pranojnë gjithashtu një trullosje që e lë kafshën të gjallë në çastin e prerjes.
Këshilli për Mirëqenien e Kafshëve të Fermave (2003) e quajti therjen pa trullosje të papranueshme. I bëri thirrje qeverisë t’i japë fund përjashtimit që e lejon.
Kundërpërgjigje
Përgjigjja e Islamit është ligji i tij i mëshirës në vrasje, që e ndalon thikën e topitur, frikën dhe çdo prerje para vdekjes. Shumë dijetarë myslimanë e pranojnë gjithashtu një trullosje që nuk vret. Vetë Këshilli vuri re trullosje të tilla në shumë thertore hallall.
Budist: mos vrit qenie të gjalla
Parimi i parë budist është të përmbahesh nga vrasja e qenieve të gjalla. Shumë budistë mbajnë se therja e një kafshe për ushqim është e gabuar vetvetiu, sido që të bëhet.
Vrasja e çdo qenieje të gjallë është e gabuar, prandaj asnjë mënyrë therjeje nuk mund të jetë e mirë.
Kundërpërgjigje
Vetë Buda i lejoi murgjit e tij të hanin mish, për sa kohë që nuk kishin parë, dëgjuar ose dyshuar se ishte vrarë për ta. Pra, mishi hahej, dhe dikush e kishte vrarë kafshën. Islami e përballon këtë me sinqeritet. Ai që e krijoi kafshën e lejon mishin e saj. Dhe urdhëron që therja të bëhet mirë, me thikë të mprehtë, duke ia kursyer kafshës vuajtjen.
Xhain: asnjë dëm për asnjë qenie të gjallë
Xhainizmi mëson ahimsën, mosdëmtimin, mbi gjithçka. Acaranga Sutra thotë se të gjitha krijesat e gjalla që marrin frymë nuk duhen vrarë as mundur, dhe një xhain laik nuk mund të hajë kurrë mish.
Të gjitha krijesat e gjalla që marrin frymë nuk duhen vrarë as mundur, prandaj asnjë therje nuk mund të jetë e mirë.
Kundërpërgjigje
Islami mëson mëshirë ndaj çdo krijese. E përmend mizorinë ndaj një maceje si shkak për Zjarrin. Therja duhet bërë mirë, dhe askush që bëhet mysliman nuk është i detyruar të hajë mish. Ndryshimi është se Islami mban që Krijuesi, që e krijoi kafshën, e lejoi mishin e saj.
Pikëpamja islame
Islami e ndalon mizorinë ndaj kafshëve dhe urdhëron përsosmëri edhe në therje. Allahu (﷾) i dha kafshës jetën e saj. Mishi i saj është i lejuar kur theret në mënyrën që Ai e lejon, me emrin e Tij të përmendur mbi të.
Profeti (ﷺ) urdhëroi që therja të bëhet mirë: me thikë të mprehtë, dhe kafshës t’i kursehet vuajtja.
Profeti (ﷺ) paralajmëroi se një grua shkoi në Zjarr sepse e la pa ushqim një mace. Dhe premtoi shpërblim për mirësinë ndaj çdo krijese të gjallë.
Profeti (ﷺ) e ndaloi lidhjen e një kafshe për ta vrarë si shenjë.
Akademia Ndërkombëtare Islame e Fikhut kërkon që prerja të bëhet me thikë të mprehtë, kurrë të topitur, dhe me emrin e Allahut (﷾). Nga butësia dhe mëshira, ndalon dy gjëra. Njëra është mprehja e thikës para kafshës. Tjetra është therja e një kafshe ku mund ta shohë një tjetër.
Akademia e mban therjen pa trullosje si rregull bazë, nga mëshira ndaj kafshës. Vendos gjithashtu se një kafshë është e lejuar nëse trullohet dhe pastaj theret ndërsa është ende e gjallë. Dijetarët e lexojnë Kuranin 5:3 si kërkesë që kafsha të jetë e gjallë në çastin e prerjes.
Allahu (﷾) i krijoi bagëtitë për ushqimin e njerëzve, dhe e lejon mishin e tyre kur përmendet emri i Tij mbi to. Mishi dhe gjaku i tyre nuk arrijnë tek Ai; arrin devotshmëria.