Halal icazəli deməkdir: Allahın (﷾) izin verdiyi. Haram qadağan deməkdir. İslam səxavətdən başlayır: demək olar hər şey halaldır, qadağan şeylər azdır və onları Quran və Peyğəmbər (ﷺ) müəyyən edib. Onların hər biri nəyisə qoruyur: bədəni, ağlı, ailəni və ya insanların malını. İslamda yenisinizsə, bunların hamısını birdən öyrənmək lazım deyil. Əvvəlcə iman gəlir, qalanı addım-addım ardınca gəlir.
Ey insanlar! Yer üzündə olan halal və təmiz ruzilərdən yeyin, şeytanın addımlarını izləməyin! Şübhəsiz ki, o, sizin açıq-aşkar düşməninizdir.
(Quran 2:168)
Qısaca
Halal: yaxşı və təmiz olan hər şey. Bütün meyvələr, tərəvəzlər, taxıllar, süd, yumurta və balıq; halal heyvanların İslam qaydası ilə kəsilmiş əti; su və sərxoş etməyən hər içki; ər və arvad arasında nikah və yaxınlıq; dürüst ticarət və dürüst iş.
Haram: donuz əti, qan, öz-özünə ölmüş heyvanın əti və Allahdan (﷾) başqasına təqdim olunmuş ət; alkoqol və sərxoş edən hər şey; qumar; faiz (riba); nikahdan kənar cinsi əlaqə.
İslam necə qərar verir
Quran Allahın (﷾) halal etdiyini haram etməkdən və öz başına nəyisə halal və ya haram adlandırmaqdan çəkindirir.
Ey iman gətirənlər! Allahın sizə halal buyurduğu pak nemətləri (özünüzə) haram etməyin və həddi aşmayın. Həqiqətən, Allah həddi aşanları sevməz.
(Quran 5:87)
Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, halal aydındır, haram aydındır və onların arasında çox insanın bilmədiyi şübhəli şeylər var. Şübhəli şeylərdən uzaq duran dinini və namusunu qoruyur.
Nəsə aydın deyilsə və ya alimlər fərqli fikirdədirsə, müsəlman ixtisaslı alimdən soruşur.
Yemək
“O sizə yalnız leşi, qanı, donuz ətini və Allahdan başqasının adı ilə kəsilmiş heyvanı haram etmişdir.”
(Quran 2:173)
Deməli, donuz əti, qan və öz-özünə ölmüş heyvanın əti haramdır, Allahdan (﷾) başqasına təqdim olunmuş ət də. Peyğəmbər (ﷺ) həmçinin köpək dişli yırtıcıları və caynaqlı quşları yeməyi qadağan edib. Mömin yaxşı və təmiz olanı yeyir və onu kimin verdiyini xatırlayır.
Meyvə, tərəvəz, taxıl, süd və yumurta halaldır. Kəsilməyə ehtiyacı olmayan balıq da, çünki Quran dəniz yeməyini halal edir. Digər dəniz canlıları və jelatin kimi tərkiblər barədə məzhəblər fərqlənir.
İnsan ehtiyacdan məcbur qalıbsa, yeməyə başqa heç nə yoxdursa, Quran deyir ki, əks halda qadağan olanı yeməkdə ona günah yoxdur.
Yeməkdən əvvəl Bismillah deyin: Allahın (﷾) adı ilə. Peyğəmbər (ﷺ) süfrəsindəki bir oğlana Allahın (﷾) adını çəkməyi, sağ əli ilə və qarşısındakından yeməyi dedi.
Ət
Ət halal heyvandan gəlib, iti bıçaqla boğazdan kəsilib üzərində Allahın (﷾) adı çəkiləndə halaldır. Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, Allah (﷾) hər şeydə yaxşılığı əmr edib: kəsəndə yaxşı kəsin, bıçağınızı itiləyin və heyvanı əziyyətdən qoruyun.
Quran Kitab əhlinin, yəhudi və xristianların yeməyinə də izin verir. Alimlər bunun bu gün satılan ətə necə tətbiq olunduğu, bayıltma və maşınla kəsim barədə fərqli fikirdədir, ona görə çox müsəlman halal qəssabdan və ya etibarlı halal nişanı ilə alır.
İçki
Ey iman gətirənlər! Şübhəsiz ki, şərab da, qumar da, (ibadət üçün) dik qoyulmuş bütlət (və ya daşlar) da, fal oxları da şeytan əməlindən olan murdar şeylərdir. Bunlardan çəkinin ki, bəlkə nicat tapasınız.
(Quran 5:90)
Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, sərxoş edən hər şey xəmrdir (Quranın şərab və tünd içki üçün sözü) və sərxoş edən hər şey haramdır. Deməli, pivə, şərab, spirtli içkilər və sərxoş edən narkotiklər haramdır. Onlar Allahın (﷾) verdiyi ağlı, onunla birlikdə namazı, ailəni və yolu dumanlandırır. Su, süd, şirə, çay və qəhvə halaldır.
Nikahda intim həyat
İslam yaxınlığa ayıb kimi baxmır. Nikah daxilində o, halaldır, hətta savabdır. Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, kişinin arvadı ilə yaxınlığında sədəqə var. Səhabələr soruşdu ki, istəyi təmin etməyə necə savab ola bilər. O dedi: bunu haram yolla etsəydi, günah daşımazdımı? Deməli, halal yolla edəndə savabı var.
“Onlar sizin üçün bir libas, siz də, onlar üçün bir libassınız.”
(Quran 2:187)
Zinaya yaxınlaşmayın. Çünki o, iyrənc bir əməl və murdar bir yoldur!
(Quran 17:32)
Nikah daxilində bir neçə şey qadağandır. Cütlük arvadın aybaşı vaxtı cinsi əlaqədə olmur: Quran qadınlar təmizlənənədək onlardan uzaq durmağı deyir, Peyğəmbər (ﷺ) isə dedi: cinsi əlaqədən başqa hər şeyi edin. Məzhəblər bunun harada bitdiyində fərqlənir.
Quran arvadı əkin yeri, toxum səpilən yer adlandırır və ərə ona istədiyi vaxt və tərzdə yaxınlaşmağa izin verir. İbn Kəsir izah edir ki, bu, anal əlaqəni qadağan edir və alimlərin böyük əksəriyyəti onu pisləyib.
Həyat yoldaşının cinsi mayelərini udmaq ən azı məkruhdur, çünki onlar murdardır və Quran deyir ki, Peyğəmbər (ﷺ) “murdar şeyləri isə haram edər”. Bir çox alim bunu qadağan edir: ən-Nəvəvi bunu düzgün baxış adlandırıb. Misirin Darul İftası kimi başqaları bunu məkruh, zərər verərsə, haram sayır.
Quran 7:157Islamweb fatwa 89730Dar al-Ifta al-Misriyya, fatwa 6804
Ramazan orucunun gündüz saatlarında və Həcc və ya Ümrədə zəvvarın halı olan ihramda cinsi əlaqə olmur. Sonra hər ikisi namazdan əvvəl bütün bədəni yuyur (qüsl).
Ər və arvad arasında olanlar onların arasında qalır. Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, Qiyamət günü Allah (﷾) qarşısında ən pis insanlardan biri arvadı ilə yaxınlıq edib sonra onun sirrini yayan kişidir.
Səhabələr Quran nazil olarkən ‘əzl’ edirdi. Hamiləliyin qarşısının alınması və nikah həyatının başqa sualları barədə alimlər istiqamət verir.
Pul
“Allah alış-verişi halal, sələmçiliyi isə haram etmişdir.”
(Quran 2:275)
Deməli, faiz (riba) haramdır, qumar da. Hər ikisi bəzilərinə başqalarının itkisi və ehtiyacı hesabına varlanmağa imkan verir, ticarət isə riski bölüşür. Dürüst ticarət bərəkətlidir: Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, alıcı və satıcı doğru danışıb heç bir qüsuru gizlətməsələr, onların sövdələşməsi bərəkətli olar, yalan danışsalar və ya nəsə gizlətsələr, bərəkəti itər.
Müsəlmanın necə qazandığı da önəmlidir. Peyğəmbər (ﷺ) dedi ki, Allah (﷾) təmizdir və yalnız təmiz olanı qəbul edir.