Qısa cavab
İslam faizi Allah (﷾) qadağan etdiyi üçün qadağan edir və Bibliya da onu Tanrının xalqı arasında qadağan edib. Quran deyir: “Allah alış-verişi halal, sələmçiliyi isə haram etmişdir”, yəni faizlə borc verməyi. O, borc verənlərə yalnız ilkin məbləği geri almağı deyir: “Nə siz zülm edərsiniz, nə də sizə zülm olunar”. Peyğəmbər (ﷺ) faiz yeməyi insanı həlak edən yeddi günah arasında sayıb. Musanın Qanunu olan Tövrat israillilərə bir-birinə faizlə borc verməyi qadağan edir. Peyğəmbər Yezekel sələmlə borc verməyi “mütləq öləcək” adamın günahları arasında sayır. Əsrlər boyu Kilsə sələmə ağır günah deyib. 1311-1312-ci illərdə kilsə rəhbərlərinin toplantısı olan Vyen Şurası əmr edib ki, bunu inadla inkar edən hər kəs bidətçi kimi cəzalandırılsın. Bu gün əsas kilsələr mülayim faizi qəbul edir. Quran yeddinci əsrdə olduğu kimi hələ də onu qadağan edir.
Tam izah
Quran nə deyir
Bəzi insanlar deyirdi ki, alış-veriş sələm (faizlə borc vermək) kimidir. Quran onlara cavab verir: Allah (﷾) alış-verişi halal, sələmi haram edib. O, möminlərə hələ onlara borc olan faizdən vaz keçməyi əmr edir. O, imtina edənləri Allahın (﷾) və Onun Rəsulunun (ﷺ) müharibəsi ilə xəbərdar edir. Dayanan borc verən sərmayəsini, ilk verdiyi məbləği saxlaya bilər, daha çoxunu yox. Deməli, qadağa təkcə yüksək dərəcələri yox, borcun hər faizini əhatə edir. Riba bu qazancın ərəbcə adıdır.
“Sələm yeyənlər (qəbirlərindən), şeytan toxunmuş dəlinin qalxdığı kimi qalxarlar. Bu, onların: “Alış-veriş də sələmçilik kimidir!”– demələrinə görədir. Halbuki, Allah alış-verişi halal, sələmçiliyi isə haram etmişdir. Hər kim özünə Rəbbindən xəbərdarlıq gəldikdən sonra (sələmçiliyə) son qoyarsa, keçmişdə aldığı (sələmlər) onundur. Onun işi Allaha qalar. Kim yenə (sələmçiliyə) qayıdarsa, məhz onlar cəhənnəmlik olar və orada əbədi qalarlar.”
“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və əgər möminsinizsə, sələmdən qalan məbləğdən vaz keçin.”
“Əgər belə etməsəniz, Allahın və Onun rəsulunun sizə müharibə elan etdiyini bilin. Yox, əgər tövbə etsəniz, sərmayəniz sizindir. Nə siz zülm edərsiniz, nə də sizə zülm olunar.”
Peyğəmbər (ﷺ) nə öyrədib
Peyğəmbər (ﷺ) riba yeməyi yeddi həlak edici günah arasında sayıb. Digərlərinə Allaha (﷾) şərik qoşmaq və haqsız yerə öldürmək daxildir. O, həm faiz almağı, həm də verməyi qadağan edib. Vida Həccində, son Həccində o, bütpərəstlik illərinin faizinin ləğv olunduğunu bəyan edib. Onun ləğv etdiyi birincisi öz əmisi əl-Abbasa olan faiz idi. Qadağa hər müsəlmana aiddir. O, yoxsullarla və ya yüksək dərəcələrlə məhdud deyil.
Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) insanlara yeddi həlak edici günahdan çəkinməyi demişdir. Onların arasında Allaha şərik qoşmağı, sehri, haqsız yerə öldürməyi, ribanı (faiz) yeməyi və yetimin malını yeməyi adlandırmışdır.
Əbu Cüheyfə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) başqa şeylərlə yanaşı ribanı (faiz) həm almağı, həm də verməyi qadağan etmişdir.
Vida Xütbəsində Peyğəmbər (ﷺ) İslamdan əvvəlki dövrün sələmini ləğv edilmiş elan etdi və dedi ki, öz adamlarının ləğv etdiyi ilk sələmi əl-Abbas ibn Əbdülmüttəlibə olan sələmdir, çünki hamısı ləğv olunub.
Bibliya nə deyir
Tövrat Tanrının xalqı arasında yoxsula və qardaşa faizlə borc verməyi qadağan edir. Levililər deyir ki, sələm alma, “Tanrından qorx”. İbrani dua nəğmələri olan Məzmurlar Tanrının yanında yaşaya biləcək adamı pulunu sələmlə verməyən kimi təsvir edir. E.ə. 6-cı əsrin peyğəmbəri Yezekel sələmi “mütləq öləcək” adamın iyrəncliklərində sayır. İsa borc verməkdən danışanda “heç nə ummadan” borc verməyi deyir.
“Xalqımdan yanında olan yoxsula borc pul versən, ona sələmçi kimi davranma, ondan faiz alma.”
“Ondan sələm və ya artım alma: Tanrından qorx; qardaşın səninlə yaşasın. Pulunu ona sələmlə vermə, azuqəni ona artımla borc vermə.”
“Pulunu sələmlə verməyən, günahsıza qarşı rüşvət almayan. Bunları edən heç vaxt sarsılmayacaq.”
“Sələmlə verib və artım alıbsa: o yaşayacaqmı? Yaşamayacaq: bütün bu iyrənclikləri edib; mütləq öləcək; qanı öz üzərinə olacaq.”
“Lakin düşmənlərinizi sevin, yaxşılıq edin və heç nə ummadan borc verin; mükafatınız böyük olacaq və Ən Ucanın övladları olacaqsınız, çünki O, nankorlara və pislərə xeyirxahdır.”
Kilsə bir vaxtlar nə öyrədib
Orta əsrlərin çox hissəsində Kilsə faizlə borc verməyi ağır günah kimi pisləyib. 1311-1312-ci illərdə Vyen Şurası qərara alıb ki, sələmin günah olmadığını inadla müdafiə edən hər kəs bidətçi kimi cəzalandırılsın. Bidətçi Kilsənin iman təlimini inadla inkar edən adamdır. Həmin ölkələr indi faizlə işləyir və əsas kilsələr mülayim faizi qəbul edir. Quran onu yeddinci əsrdə qadağan edib və hələ də qadağan edir.
Şura qərara alır ki, sələmçiliyin günah olmadığını inadla müdafiə edən hər kəs bidətçi kimi cəzalandırılmalıdır.
“Sələm yeyənlər (qəbirlərindən), şeytan toxunmuş dəlinin qalxdığı kimi qalxarlar. Bu, onların: “Alış-veriş də sələmçilik kimidir!”– demələrinə görədir. Halbuki, Allah alış-verişi halal, sələmçiliyi isə haram etmişdir. Hər kim özünə Rəbbindən xəbərdarlıq gəldikdən sonra (sələmçiliyə) son qoyarsa, keçmişdə aldığı (sələmlər) onundur. Onun işi Allaha qalar. Kim yenə (sələmçiliyə) qayıdarsa, məhz onlar cəhənnəmlik olar və orada əbədi qalarlar.”
| Mənbə | Faiz barədə |
|---|---|
| Tövrat | Tanrının xalqı arasında borca faiz yoxdur |
| Yezekel | Sələm mütləq öləcək adamın günahları arasındadır |
| İsa | Borc verin, geri heç nə gözləməyərək |
| Vyen Şurası, 1311-1312 | Sələmin günah olduğunu inadla inkar edən bidətçi kimi cəzalandırılır |
| Bugünkü əsas kilsələr | Mülayim faiz qəbul olunur |
| Quran | Ticarət icazəlidir, sələm qadağandır; borc verən yalnız əsas pulunu geri alır |
Ayə-ayə
Qanunun Təkrarı 23:19-20 — Tövrat (Qanun), fəsil 23, ayə 19-20
“Qardaşına sələmlə borc vermə; pul sələmi, yemək sələmi, sələmlə verilən hər hansı şeyin sələmi: Yadelliyə sələmlə borc verə bilərsən; lakin qardaşına sələmlə borc vermə: mülk etməyə getdiyin torpaqda əl atdığın hər işdə Tanrın RƏBB sənə xeyir-dua versin.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar bunu qadağanın yalnız həmvətən israillilərə aid olduğunu göstərən kimi oxuyur, deməli, faiz özlüyündə səhv deyil.
Cavab
Ayə yenə də Tanrının xalqı arasında qardaşlar arasında faizi qadağan edir. Orta əsr Kilsəsi “qardaş” sözünü hər xristian kimi oxuyub. O, xristianlar arasında sələmi ağır günah kimi pisləyib. Vyen Şurası bunu inadla inkar edən hər kəsin bidətçi kimi cəzalandırılmasını əmr edib. Quranın qadağası yadellilər üçün istisna qoymur. O, möminlərə borc qalan faizdən vaz keçməyi və yalnız sərmayələrini geri almağı deyir.
Nəticə — Burada da Tövrat Tanrının xalqı arasında faizi qadağan edir. Quranın qadağası belə istisna qoymur.
Matta 25:26-27 — fəsil 25, ayə 26-27
“Ağası cavab verib ona dedi: Ey pis və tənbəl qul, bilirdin ki, əkmədiyim yerdən biçirəm və səpmədiyim yerdən toplayıram. Onda pulumu sərraflara verməli idin ki, mən gələndə öz malımı faizi ilə alım.”
Nə üçün istinad olunub
Xristianlar talantlar məsəlini İsanın pulun faiz qazana biləcəyini qəbul etməsi kimi oxuyur.
Cavab
Məsəldə ağa qulu qulun öz sözləri ilə mühakimə edir. Lukanın variantında o deyir: “səni öz ağzınla mühakimə edəcəyəm”. O, həm də özünə əkmədiyini biçən adam deyir. Sərt ağa barədə hekayə borc vermək barədə hökm deyil. İsa borc vermək barədə birbaşa öyrədəndə “heç nə ummadan” borc verməyi deyir.
Nəticə — Məsəl qulun öz şərtlərini ona qarşı işlədir. O, faizin halal olduğunu öyrətmir.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Bibliyanın qadağası yoxsul israilliləri qonşularının istismarından qoruyub. Ticarət borclarına mülayim faiz başqa şeydir və günah deyil. Yalnız həddindən artıq və ya istismarçı faiz səhvdir.
Tövrat israillilərə yadelliyə faiz qoymağa icazə verib, deməli, faiz özlüyündə səhv deyil.
Təkzib
Qəbul edək ki, Qanunun Təkrarı israilliyə yadelliyə faizlə borc verməyə icazə verir. Həmin ayələr yenə də qardaşlar arasında bunu qadağan edir, deməli, Tövrat buna Tanrının xalqı arasında səhv kimi baxır. Orta əsr Kilsəsi “qardaş” sözünü hər xristian kimi oxuyub. Qardaşa zərər verən yadelliyə də zərər verir və Quranın qadağası heç bir istisna qoymur.
İsanın talantlar məsəlində ağa deyir ki, qul onun pulu ilə faiz qazanmalı idi.
Təkzib
Qəbul edək ki, ağa bunu deyir. O, qulu qulun öz sözləri ilə mühakimə edir və Lukanın variantında bunu deyir. Sərt ağa barədə hekayə borc vermək barədə hökm deyil. İsa borc vermək barədə birbaşa öyrədəndə “heç nə ummadan” borc verməyi deyir.
İslam baxışı
Faiz Allah (﷾) qadağan etdiyi üçün qadağandır. Quran və Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) onu hər müsəlmana qadağan edir və Quran heç bir istisna və müddət qoymur. Bibliya da onu qadağan edib, lakin əsas kilsələr indi mülayim faizi qəbul edir.
İslam hüququnun dörd məzhəbi razıdır ki, borca razılaşdırılmış hər artım ribadır və haramdır.
Quran alış-verişi halal, sələmi haram edir və borc verənə yalnız sərmayəsini saxlamağa icazə verir.
Peyğəmbər (ﷺ) riba yeməyi yeddi həlak edici günah arasında sayıb.
Tövrat Tanrının xalqı arasında faizlə borc verməyi qadağan edir. Yezekel sələmi ölümə məhkum edilmiş adamın günahları arasında sayır.
Vyen Şurası qərara alıb ki, sələmin günah olduğunu inadla inkar edən hər kəs bidətçi kimi cəzalandırılsın.
Öz qanununu yalnız Allah (﷾), peyğəmbərləri vasitəsilə dəyişə bilər. Cəmiyyətin vərdişləri dəyişə bilməz.