Qısa cavab
Bəli və İncillər bunu göstərir. Xidmətinin əvvəlində İsa iflic adama günahlarının bağışlandığını dedi. O, ardıcıllarına Tanrıdan onları bağışlamasını birbaşa istəməyi öyrətdi. O dedi ki, Tanrı başqalarını bağışlayanları bağışlayır. Azmış oğul məsəlində ata oğlunu qarşılamağa qaçır və onu dərhal bağışlayır. Oğulun yerinə heç kim cəzalandırılmır. Peyğəmbərlər də eyni şeyi deyir. Tanrı Nineva şəhərini günahlarından dönəndə bağışladı. Huşə peyğəmbər vasitəsilə dedi: “qurban deyil, mərhəmət istədim”. Xristianların sitat gətirdiyi İbranilərə 9:22-nin özü deyir ki, Qanuna görə “demək olar ki, hər şey” qanla təmizlənir, hamısı yox. Musanın Qanunu kasıb adamın bəzi günahlarını un təqdimi ilə bağışlayırdı. Allah (﷾) hər şeyə qadirdir və bağışlamaq üçün qana möhtac deyil. Quran deyir ki, Allah (﷾) Ona dönənlərin bütün günahlarını bağışlayır. O həmçinin deyir ki, Həccdə və Qurban bayramında kəsilən heyvanların qanı Allaha (﷾) çatmır; yalnız təqva çatır.
Tam izah
İsa qansız bağışlayıb və bağışlanma öyrədib
İsa xidmətinin əvvəlində iflic adama dedi: “Oğlum, günahların bağışlandı.” O, şagirdlərinə dua etməyi öyrətdi: “bizim də borclarımızı bağışla”. O, dərhal Tanrının bağışlamasının nədən asılı olduğunu dedi: başqalarını bağışlamaqdan. Duada və ya onun izahında qan barədə bir söz də yoxdur. Bir adam ondan əbədi həyata necə malik olmağı soruşanda İsa ona əmrlərə riayət etməyi dedi.
“İsa onların imanını görüb iflicə dedi: Oğlum, günahların bağışlandı.”
“Bizə borclu olanları bağışladığımız kimi, bizim də borclarımızı bağışla.”
“Çünki əgər siz insanların təqsirlərini bağışlasanız, səmavi Atanız da sizi bağışlayacaq. Lakin insanların təqsirlərini bağışlamasanız, Atanız da sizin təqsirlərinizi bağışlamayacaq.”
“Budur, biri gəlib Ona dedi: Yaxşı Müəllim, əbədi həyata malik olmaq üçün hansı yaxşı işi görməliyəm? O ona dedi: Niyə Mənə yaxşı deyirsən? Birdən, yəni Tanrıdan başqa heç kim yaxşı deyil; amma həyata girmək istəyirsənsə, əmrlərə riayət et.”
İsanın öz Tanrı bağışlaması təsvirləri
Azmış oğul məsəlində ata oğlunu hələ uzaqda ikən görür, ona tərəf qaçır və onu öpür. Oğul evə gələndə bağışlanır və onun yerinə heç kim ödəmir. Başqa məsəldə vergiyığan uzaqda dayanır və yalnız deyir: “Ey Tanrı, mən günahkara rəhm et.” İsa deyir ki, o, “bəraət qazanaraq” evinə getdi, Tanrı qarşısında haqlı sayıldı.
“O qalxıb atasının yanına getdi. O hələ uzaqda ikən atası onu gördü, ona rəhmi gəldi, qaçıb boynuna sarıldı və onu öpdü.”
“Vergiyığan isə uzaqda dayanıb gözlərini belə göyə qaldırmağa cürət etmir, sinəsinə döyərək deyirdi: Ey Tanrı, mən günahkara rəhm et. Sizə deyirəm, o yox, bu adam bəraət qazanaraq evinə getdi, çünki özünü yüksəldən alçaldılacaq, özünü alçaldan isə yüksəldiləcək.”
Peyğəmbərlər: dönün və yaşayın
Yezekel deyir ki, pis adam bütün günahlarından dönsə, onların heç biri ona xatırladılmayacaq. Ninevada heç bir qurban qeyd olunmur. Onun xalqı pis yolundan döndü və Tanrı onları əsirgədi. Huşə prinsipi yekunlaşdırır: Tanrı qurban deyil, mərhəmət istəyir. İsa bu ayəni iki dəfə sitat gətirib.
“Lakin pis adam etdiyi bütün günahlarından dönsə, bütün qaydalarımı saxlasa, qanuni və düz olanı etsə, şübhəsiz yaşayacaq, ölməyəcək. Etdiyi itaətsizliklərin heç biri ona xatırladılmayacaq: etdiyi salehliklə yaşayacaq.”
“Yenə, pis adam etdiyi pislikdən dönüb qanuni və doğru olanı edəndə canını sağ saxlayacaq.”
“Tanrı onların əməllərini, pis yollarından döndüklərini gördü; Tanrı onlara edəcəyini dediyi şərdən peşman oldu və etmədi.”
“Çünki qurban deyil, mərhəmət istədim; yandırma qurbanlarından çox Tanrını bilməyi.”
“Lakin gedin və bunun nə demək olduğunu öyrənin: Mən qurban deyil, mərhəmət istəyirəm. Çünki Mən salehləri deyil, günahkarları tövbəyə çağırmağa gəlmişəm.”
“Lakin ‘Mən qurban deyil, mərhəmət istəyirəm’ sözünün nə demək olduğunu bilsəydiniz, təqsirsizləri məhkum etməzdiniz.”
Tanrı əvəzçini qəbul etməyib
Qızıl buzovdan sonra Musa İsrailin yerinə Tanrının kitabından silinməyi təklif etdi. Tanrı təklifi qəbul etmədi. Əvəzində qayda verdi: Ona qarşı günah edəni O silir. Quran eyni qaydanı bildirir: heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz.
“İndi onların günahını bağışlasan...; yoxsa, yalvarıram, məni yazdığın kitabdan sil. RƏBB Musaya dedi: Mənə qarşı günah edəni kitabımdan siləcəyəm.”
“De: “Allah hər şeyin Rəbbi olduğu halda, mən Ondan başqa Rəbbmi axtaracağam?” Hər kəsin qazandığı (günah) yalnız öz əleyhinədir. Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Sonra isə dönüşünüz Rəbbinizə olacaq və O, ixtilafa düşdüyünüz məsələlər barədə sizə xəbər verəcəkdir.”
“Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Yükü ağır olan kimsə öz yükünü daşımaq üçün (başqasını köməyə) çağırsa və çağırdığı kimsə yaxın qohumu olsa belə, o yükdən heç nə daşınmaz. Sən ancaq Rəbbindən (Onu) görmədikləri halda qorxanları və namaz qılanları xəbərdar edirsən. Kim (günahlardan) təmizlənirsə, öz xeyrinə təmizlənmiş olur. Qayıdış Allahadır.”
Günahsızı cəzalandırmaq ədalətlidirmi?
Heç bir məhkəmə günahkarın yerinə günahsız adamı, hətta könüllü olanı cəzalandırmağa ədalət deməz. Tanrının Çıxışdakı öz qaydası budur ki, günah edən günahı üçün cavab verir. Quran deyir ki, heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Tanrı başqasının qanunu altında olan məhkəmə deyil: Onun Yezekel vasitəsilə öz sözü deyir ki, günahlarından dönən yaşayacaq.
“İndi onların günahını bağışlasan...; yoxsa, yalvarıram, məni yazdığın kitabdan sil. RƏBB Musaya dedi: Mənə qarşı günah edəni kitabımdan siləcəyəm.”
“Heç bir günahkar başqasının günahını daşımaz. Yükü ağır olan kimsə öz yükünü daşımaq üçün (başqasını köməyə) çağırsa və çağırdığı kimsə yaxın qohumu olsa belə, o yükdən heç nə daşınmaz. Sən ancaq Rəbbindən (Onu) görmədikləri halda qorxanları və namaz qılanları xəbərdar edirsən. Kim (günahlardan) təmizlənirsə, öz xeyrinə təmizlənmiş olur. Qayıdış Allahadır.”
“Lakin pis adam etdiyi bütün günahlarından dönsə, bütün qaydalarımı saxlasa, qanuni və düz olanı etsə, şübhəsiz yaşayacaq, ölməyəcək. Etdiyi itaətsizliklərin heç biri ona xatırladılmayacaq: etdiyi salehliklə yaşayacaq.”
Hər şeyə qadir Tanrı
Bibliya Tanrını Külli-İxtiyar adlandırır və İsa dedi ki, Tanrı üçün hər şey mümkündür. Hər şeyi edə bilən Tanrı, hər insanın borcu bağışlaya bildiyi kimi, Öz iradəsi ilə bağışlaya bilər. Xristianlar cavab verir ki, sual Tanrının gücü yox, ədalətidir. Lakin Tanrının Yezekel vasitəsilə öz sözü deyir ki, bütün günahlarından dönən pis adam yaşayacaq. Onların heç biri ona xatırladılmayacaq. Dönəni bağışlamaq Öz sözünə görə Onun ədaləti və mərhəmətidir.
“Abram doxsan doqquz yaşında olanda RƏBB Abrama göründü və ona dedi: Mən Külli-İxtiyar Tanrıyam; önümdə gəz və kamil ol.”
“Çünki Tanrı üçün heç nə qeyri-mümkün deyil.”
“İsa isə onlara baxıb dedi: İnsanlar üçün bu mümkün deyil, lakin Tanrı üçün hər şey mümkündür.”
“Lakin pis adam etdiyi bütün günahlarından dönsə, bütün qaydalarımı saxlasa, qanuni və düz olanı etsə, şübhəsiz yaşayacaq, ölməyəcək. Etdiyi itaətsizliklərin heç biri ona xatırladılmayacaq: etdiyi salehliklə yaşayacaq.”
“Yenə, pis adam etdiyi pislikdən dönüb qanuni və doğru olanı edəndə canını sağ saxlayacaq.”
Xristianların inandığı
Xristianlar hesab edir ki, Tanrının ədaləti günahın ödənilməsini tələb edir və onu yalnız İsanın qanı ödəyə bilər. Onlar İbranilərə məktubdan sitat gətirir: qan tökülmədən günahlar bağışlanmaz. Onlar birinci əsrin xristian missioneri Paulusdan sitat gətirir: möminlər Onun qanı ilə bəraət qazanıb.
“Qanuna görə, demək olar ki, hər şey qanla təmizlənir və qan tökülmədən günahlar bağışlanmaz.”
“Buna görə indi Onun qanı ilə bəraət qazandığımız üçün Onun vasitəsilə qəzəbdən daha çox xilas olacağıq.”
‘Demək olar ki’ sözü və un təqdimi
İbranilərə məktubun yazıçısının özü deyir ki, “demək olar ki, hər şey” qanla təmizlənir. O, hər halın qanla təmizləndiyini demir və təsvir etdiyi Qanunda qansız bağışlanmanın aydın halı var. Levililər 5-də sadalanan bəzi günahlar üçün adamın quzuya və ya iki quşa gücü çatmaya bilərdi. O, əvəzində efanın onda biri qədər narın un gətirirdi. Kahin ondan bir ovucu qurbangahda yandırırdı. Mətn deyir ki, günah “ona bağışlanacaq”. Heç nə öldürülmürdü. Deməli, Qanunun özü qanı yeganə yol etmir.
“Qanuna görə, demək olar ki, hər şey qanla təmizlənir və qan tökülmədən günahlar bağışlanmaz.”
“Lakin iki qumru və ya iki göyərçin balası gətirə bilməsə, günah edən təqdim olaraq günah qurbanı üçün efanın onda biri qədər narın un gətirsin; üzərinə yağ tökməsin, kündür qoymasın, çünki bu, günah qurbanıdır. Sonra onu kahinin yanına gətirsin, kahin ondan bir ovuc, onun xatirə hissəsini götürüb qurbangahda RƏBBə odda verilən təqdimlərə görə yandırsın: bu, günah qurbanıdır. Kahin bunlardan birində etdiyi günaha görə onun üçün kəffarə etsin və ona bağışlanacaq; qalanı taxıl təqdimi kimi kahinin olsun.”
| Parça | Bağışlanma necə gəlir |
|---|---|
| Levililər 5:11-13 | İki quş üçün çox yoxsul adam bir az narın un gətirir və günahı ‘ona bağışlanacaq’. Heç nə öldürülmür. |
| Yezekel 18:21-22 | Pis adam günahlarından dönür və düz iş görür; keçmiş günahları ‘ona xatırladılmayacaq’. |
| Yunus 3:10 | Nineva pislikdən dönür; Tanrı onların əməllərini görür və əsirgəyir. Heç bir qurban qeyd olunmayıb. |
| Huşə 6:6, Matta 9:13 | ‘Qurban deyil, mərhəmət istədim’: İsa onu Mattada iki dəfə gətirir. |
| Luka 18:13-14 | Vergi yığan ‘Tanrı, mənə, günahkara mərhəmət et’ deyir və saleh sayılaraq evə qayıdır. |
İbranilərdəki eyni ayə hər şeyin deyil, ‘demək olar ki, hər şeyin’ qanla təmizləndiyini deyir.
Quran və Peyğəmbər (ﷺ) nə öyrədir
Quran özlərinə zülm edənlərə Allahın (﷾) rəhmətindən ümidlərini üzməməyi deyir, çünki O, bütün günahları bağışlayır. Ondan bağışlanma diləyən Onu bağışlayan görəcək. Adəm bağışlanma dilədi və Allah (﷾) onun tövbəsini qəbul etdi. Peyğəmbər (ﷺ) xəbər verdi ki, Allah (﷾) deyir: Mənə yeriyərək gələnə Mən qaçaraq gələrəm. Mənimlə yer dolusu günahla, lakin Mənə heç nəyi şərik qoşmadan görüşənlə Mən o qədər bağışlanma ilə görüşərəm.
“(Ey Peyğəmbər! Qullarıma mənim bu sözümü) de: “Ey Mənim özlərinə qarşı həddi aşmış qullarım! Allahın rəhmətindən ümidinizi üzməyin. Şübhəsiz ki, Allah bütün günahları bağışlayır. O, həqiqətən, Bağışlayandır, Rəhmlidir!””
“Kim pis bir iş görərsə və ya özü özünə zülm edərsə, sonra da Allahdan bağışlanma diləyərsə, Allahın bağışlayan, rəhmli olduğunu görər.”
“O kəslər ki, bir pis iş gördükdə, yaxud özlərinə zülm etdikdə, Allahı xatırlayıb günahlarının bağışlanmasını diləyərlər. Axı günahları Allahdan başqa kim bağışlaya bilər? Bir də onlar gördükləri (pis) işlərdə bilə-bilə israr etməzlər.”
“Hər ikisi: “Ey Rəbbimiz! Biz özümüzə zülm etdik. Əgər bizi bağışlamasan və bizə rəhm etməsən, əlbəttə, ziyana uğrayanlardan olarıq”– dedilər.”
“Adəm (tövbə etmək üçün) Rəbbindən kəlmələr öyrəndi, O da onun tövbəsini qəbul etdi. Həqiqətən də, O, tövbələri qəbul edəndir, Rəhmlidir.”
Əbu Zərr rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: Allah deyir: yaxşı əməl gətirənə onun on misli və ya daha çoxu var; Mənə bir qarış yaxınlaşana Mən bir qulac yaxınlaşaram; Mənə yeriyərək gələnə Mən qaçaraq gələrəm; Mənimlə yer dolusu günahla, lakin Mənə heç nəyi şərik qoşmadan görüşənlə Mən o qədər böyük bağışlanma ilə görüşərəm.
Xristianlar deyir ki, günahın əvəzi ödənməlidir və bunu yalnız İsanın qanı ödəyə bilər: qan tökülmədən bağışlanma yoxdur.
İsa qansız bağışladımı?
Bəli. Xidmətinin əvvəlində iflic adama dedi: ‘Oğlum, günahların bağışlandı’.
‘Əvvəlcədən bağışlanıb’ Bəziləri deyir ki, o günahlar hələ gələcək ödəniş üzündən bağışlanıb. Bibliya başqa səbəb verir: Nineva pisliyindən döndü və İsanın məsəlindəki vergi yığan özünü alçaldıb mərhəmət istədi.
O nə öyrətdi?
Tanrıdan birbaşa bağışlanma diləməyi. Tanrı başqalarını bağışlayanları bağışlayır. Qan barədə bir söz yoxdur.
Peyğəmbərlər nə dedi?
Nineva pisliyindən dönəndə Tanrı onu əsirgədi, heç bir qurban qeyd olunmayıb. Huşə vasitəsilə Tanrı qurban deyil, mərhəmət istədiyini deyir.
Qanunun özü buna icazə verirdimi?
Bəli. Quzu və ya quş üçün çox yoxsul adam günahı üçün un gətirə bilərdi və ona bağışlanırdı.
Allah (﷾) Ona dönən hər kəsi qansız bağışlayır. Adəm bağışlanma istədi və Allah (﷾) ona döndü və Quran deyir ki, Allah (﷾) Ona qayıdanların bütün günahlarını bağışlayır.
İslamda da qurban var: Quran onun nə etdiyini deyir
Müsəlmanlar Qurban bayramında və Məkkəyə ziyarət olan Həccdə heyvan kəsir. Quran Allaha (﷾) nəyin çatdığını deyir: “Onların nə əti, nə də qanı, Allaha çatmaz. Ona yalnız sizin təqvanız çatar.” O əlavə edir ki, Allah (﷾) heyvanları insanlara ram edib: “Sizi doğru yola yönəltdiyinə görə Onu uca tutasınız deyə”. Deməli, İslamda da Allaha (﷾) çatan qan deyil.
“Onların nə əti, nə də qanı, Allaha çatmaz. Ona yalnız sizin təqvanız çatar. Sizi doğru yola yönəltdiyinə görə Onu uca tutasınız deyə, bunları sizə beləcə ram etdi. Sən yaxşılıq edənləri müjdələ!”
Ayə-ayə
İbranilərə 9:22 — fəsil 9, ayə 22
“Qanuna görə, demək olar ki, hər şey qanla təmizlənir və qan tökülmədən günahlar bağışlanmaz.”
Nə üçün istinad olunub
Qan tökülmədən heç bir bağışlanma yoxdur, buna görə günahı yalnız İsanın qanı apara bilər.
Cavab
Musanın Qanununun özü istisna edib. O, quzuya və ya quşlara gücü çatmayan adama günahı üçün un gətirməyə icazə verib, “və ona bağışlanacaq”. İsa iflic adamı, Tanrı isə Ninevanı heç bir qan olmadan bağışladı.
Nəticə — Bibliyanın özü qansız bağışlanmış günahları qeyd edir.
Mark 2:5 — fəsil 2, ayə 5
“İsa onların imanını görüb iflicə dedi: Oğlum, günahların bağışlandı.”
Nə üçün istinad olunub
İsa Tanrı olduğu üçün günahları bağışlaya bilirdi və onları ödəyən gələcək ölümü idi.
Cavab
Matta həmin hekayəni xalqın “insanlara belə səlahiyyət vermiş” Tanrını izzətləndirməsi ilə bitirir. İsa şagirdlərinə Tanrıdan eyni bağışlanmanı istəməyi öyrətdi və dedi ki, Tanrı onu başqalarını bağışlayanlara verir. O, iflic adamı bağışlayanda və bu duanı öyrədəndə gələcək ödənişdən heç nə demədi. Onun məsəlindəki vergiyığan həmin gün bəraət qazanaraq evinə getdi.
Nəticə — İsa xristianların Onun qanının töküldüyünü dediyi vaxtdan çox əvvəl günahları bağışlayıb və tövbə ilə bağışlanmanı öyrədib.
Romalılara 3:25 — fəsil 3, ayə 25
“Tanrı Onu Onun qanına iman vasitəsilə kəffarə olaraq təqdim etdi ki, Öz səbri ilə keçmiş günahları bağışlayaraq Öz salehliyini göstərsin;”
Nə üçün istinad olunub
Çarmıxdan əvvəl bağışlananlar Məsihin edəcəyi ödəniş sayəsində əvvəlcədən bağışlanıb. Paulus deyir ki, Məsihin qanı Tanrının səbri ilə keçmiş günahların bağışlanması üçün idi.
Cavab
Nə Yunus, nə də İsa bunu demir. Hər biri öz səbəbini verir. Nineva xalqı pis yolundan döndüyü üçün əsirgəndi. Vergiyığan özünü alçaltdığı üçün bəraət qazanaraq evinə getdi.
Nəticə — Bibliya bu bağışlanmaların səbəbi kimi hələ gələcək ödənişi yox, tövbəni göstərir.
Quran 22:37 — əl-Həcc surəsi, ayə 37
“Onların nə əti, nə də qanı, Allaha çatmaz. Ona yalnız sizin təqvanız çatar. Sizi doğru yola yönəltdiyinə görə Onu uca tutasınız deyə, bunları sizə beləcə ram etdi. Sən yaxşılıq edənləri müjdələ!”
Nə üçün istinad olunub
İslamda da Qurban bayramında və Həccdə qan qurbanı var, deməli, qan Allah üçün əhəmiyyətlidir.
Cavab
İslamda həqiqətən Qurban bayramında və Həccdə heyvan kəsilir. Lakin Quran Allaha (﷾) nəyin çatdığını deyir: “Onların nə əti, nə də qanı, Allaha çatmaz. Ona yalnız sizin təqvanız çatar.” O, məqsədi də verir: “Sizi doğru yola yönəltdiyinə görə Onu uca tutasınız deyə”.
Nəticə — İslamda Allaha (﷾) çatan qan yox, təqvadır.
Baxışlar
Əsas xristian baxışı
Tanrı müqəddəs və ədalətlidir və günah ödənilməlidir. O, məhəbbətlə ödənişi Özü, İsanın qanında təmin edib ki, bağışlaya bilsin və ədalətli qalsın.
İbranilərə 9:22 deyir ki, qan tökülmədən günahlar bağışlanmaz.
Təkzib
Qəbul edək ki, İbranilərə məktub bunu deyir. Musanın Qanununun özü quzuya və ya quşlara gücü çatmayan adama un gətirməyə icazə verirdi. O günah qurbanı barədə deyir: “və ona bağışlanacaq”. İsa iflic adamı, Tanrı isə Ninevanı heç bir qan olmadan bağışladı.
Paulus öyrədir ki, möminlər İsanın qanı ilə bəraət qazanıb.
Təkzib
Qəbul edək ki, birinci əsrin xristian missioneri Paulus bunu yazıb. Lakin İsanın özü iflic adama dedi: “Oğlum, günahların bağışlandı.” Tanrıdan yalnız mərhəmət istəyən vergiyığan “bəraət qazanaraq” evinə getdi və heç bir hekayədə qandan danışılmır.
Levililər 17:11 deyir ki, can üçün kəffarə edən qandır, buna görə bağışlanma qan qurbanı tələb edir.
Təkzib
Ayə İsrailin niyə qan yeməməli olduğunu izah edir: o, qurbangaha məxsusdur. O, qanın Tanrıya yeganə qayıdış yolu olduğunu demir. Həmin kitab unla bağışlayır, peyğəmbərlər yalnız tövbə ilə bağışlayır və İsa “Mən qurban deyil, mərhəmət istəyirəm” sözünü sitat gətirib.
İslam baxışı
Allah (﷾) Öz iradəsi və mərhəməti ilə tövbə edib Ona dönəni bağışlayır. Ona nə qan, nə də əvəzçi lazımdır. İsa bunu öyrədib, peyğəmbərlər bunu öyrədib, Quran və Peyğəmbər Muhəmməd (ﷺ) bunu təsdiq edir.
Xidmətinin əvvəlində İsa iflic adamın günahlarının bağışlandığını bəyan etdi.
İsa ardıcıllarına Tanrıdan bağışlanmanı birbaşa istəməyi öyrətdi. O, bunu hər hansı qurbana yox, başqalarını bağışlamağa bağladı.
İsanın məsəllərində azmış oğul və vergiyığan dönəndə bağışlanır. Onların yerinə heç kim cəzalandırılmır.
Yezekel vəd edir ki, dönən pis adamın günahları xatırladılmayacaq.
Tanrı Ninevanı xalqı pislikdən dönəndə əsirgədi və heç bir qurban qeyd olunmur.
Musanın Qanununun özü kasıb adamın günahının qansız, un təqdimi ilə bağışlanmasına icazə verirdi.
Musa özünü İsrailin yerinə təklif etdi, lakin Tanrı bunu qəbul etmədi. O dedi ki, günah edən bunun üçün cavab verəcək.
Günahkarın yerinə günahsızı, hətta könüllü olanı cəzalandırmaq ədalət deyil. Tanrının öz qaydası budur ki, günah edən günahı üçün cavab verir.
Tanrı yalnız Öz iradəsi ilə bağışlaya bilər və Onun Yezekeldəki öz sözü deyir ki, O, döneni bağışlayır. Bu, Onun ədalətinin pozulması yox, ədalətidir.
Quran öyrədir ki, Allah (﷾) Ona dönənlərin bütün günahlarını bağışlayır.
Quran öyrədir ki, kəsilən heyvanların nə əti, nə də qanı Allaha (﷾) çatmır. Ona çatan təqvadır.
Peyğəmbər (ﷺ) Allahın (﷾) yer dolusu günahla Ona gələn barədə dediyini xəbər verib. O, Allaha (﷾) heç nəyi şərik qoşmayıbsa, Allah (﷾) onunla o qədər bağışlanma ilə görüşür.