Maikling sagot
May umiiral dahil may isang nilalang na umiiral na hindi umaasa sa anumang iba. Ang lahat ng nakikita natin ay umaasa sa isang bagay. Umiiral ka dahil nagkakilala ang iyong mga magulang, at nananatili kang buhay dahil sa hangin, pagkain at araw. Ang araw mismo ay nagniningas lamang habang tumatagal ang gatong nito. Walang anuman sa mundo ang may hawak ng dahilan ng sarili nitong pag-iral. Hindi makapagpapaliwanag sa sarili nito ang isang kadena ng hiram na pag-iral, gaano man ito kahaba. Ang isang walang katapusang hanay ng mga nanghihiram ay hindi pa rin nagiging nagpapautang. Kaya dapat may isang nilalang na umiiral ayon sa sarili nitong kalikasan, hindi nangangailangan ng anuman at walang mga bahagi. Iisa lamang ang maaaring maging ganoong nilalang, dahil ang dalawa ay mangangailangan ng isang bagay na magpapaiba sa kanila. Hindi maaaring ang sansinukob iyon, dahil may mga bahagi ito at nagbabago ito. Nasa isang talata ng Qur'an ang sagot ng Islam: nangangailangan ang mga tao kay Allah (﷾), at si Allah (﷾) ay hindi nangangailangan ng anuman.
Buong paliwanag
Unang hakbang: hiram ang lahat ng nasa paligid natin
Ang isang bagay ay contingent kapag umaasa ito sa ibang bagay upang umiral at maaaring hindi kailanman umiral. Umiiral ang isang tao dahil nagkakilala ang kanyang mga magulang. Nananatili siyang buhay dahil lamang sa hangin, pagkain, tubig at init ng araw. Umiiral ang araw dahil sa hydrogen at grabidad. Magniningas lamang ito habang tumatagal ang gatong nito. Walang anuman sa mundo ang nagdadala sa loob nito ng dahilan ng sarili nitong pag-iral. Hiram ang pag-iral ng bawat bagay. Naglalahad ang Qur'an ng tatlong tanong sa mga tumatanggi sa kanilang Tagapaglikha. Ginawa ba sila mula sa wala? Sila ba ang gumawa sa kanilang sarili? Sila ba ang gumawa sa mga langit at sa lupa?
“O nilikha sila ng hindi isang anuman o sila ay ang mga tagalikha? O lumikha sila ng mga langit at lupa? Bagkus hindi sila nakatitiyak.”
“O mga tao, kayo ay ang mga maralita kay Allāh at si Allāh ay ang Walang-pangangailangan, ang Kapuri-puri.”
Ikalawang hakbang: walang ipinapaliwanag ang mas mahabang kadena
Isipin ang isang hanay ng mga bagon ng tren, na bawat isa ay hinihila ng nasa harap nito. Magdagdag ng sampu, isang libo, o isang walang katapusang hanay. Walang gagalaw kung walang makinang humihila nang hindi hinihila. O isipin ang isang lalaking humihingi ng pautang sa isang kaibigan. Kailangan munang hiramin ito ng kaibigan sa isang ikatlong lalaki, na kailangang hiramin ito sa isang ikaapat. Kung walang sinuman sa hanay ang talagang may pera, hindi kailanman mababayaran ang lalaki. Ang isang walang katapusang bilang ng mga nanghihiram ay hindi pa rin nagiging nagpapautang. Kaya nananatili ang tanong na ‘bakit may ganitong kadena sa halip na wala?’, gaano man kalayo pabalik ang kadena.
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
Nangangatwiran siya na ang sapat na dahilan ng buong serye ng mga bagay na hindi kinakailangan ay dapat nasa labas ng seryeng iyon, sa isang kinakailangang substansiya, na tinatawag ni Leibniz na Diyos.
Ikatlo at ikaapat na hakbang: iisang nilalang na hindi nangangailangan ng anuman
Dapat may isang nilalang na hindi umaasa sa anuman at umiiral ayon sa sarili nitong kalikasan. Tinawag ito ng mga Muslim na pilosopo na wajib al-wujud (ang nilalang na kinakailangan ang pag-iral). Tinawag nila ang lahat ng iba pa na mumkin al-wujud (ang nilalang na posible lamang ang pag-iral). Ang kinakailangang nilalang ay hindi dapat nangangailangan ng anuman, kung hindi ay isa na naman itong nanghihiram. Dapat itong walang mga bahagi, dahil ang isang bagay na binubuo ng mga bahagi ay umaasa sa mga bahagi nito. At maaari lamang itong maging iisa. Ang dalawang ganoong nilalang ay kailangang magkaiba sa isang bagay. Ang anumang nagpaiba sa kanila ay magiging isang bahagi o isang hangganan. Kapag nagsasalita ang Qur'an tungkol sa Mukha ni Allah (﷾), pinangangalanan nito ang isang katangian, hindi isang bahagi, dahil walang anumang katulad Niya.
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
“[Si Allāh] ang Tagapaglalang ng mga langit at lupa, gumawa Siya para sa inyo mula sa mga sarili ninyo ng mga kabiyak at mula sa mga hayupan ng mga kabiyak, na nagpaparami Siya sa inyo dahil doon. Walang katulad sa Kanya na anuman [ni may anumang totoong diyos maliban sa Kanya], at Siya ay ang Madinigin, ang Nakakikita.”
Ang sansinukob ay hindi ang kinakailangang nilalang
Sumasagot ang ilan na ang sansinukob mismo ang bagay na hindi nangangailangan ng sanhi. Bigo ito sa bawat pagsubok. May mga bahagi ito, mula sa mga galaksiya hanggang sa mga atomo, at ang isang bagay na binubuo ng mga bahagi ay umaasa sa mga ito. Sinasabi ng ilan na ang pinakapangunahing sangkap lamang nito ang kinakailangan. Hindi iyon nakatutulong. Dumarating ang sangkap na iyon sa isang tiyak na dami, sumusunod sa mga tiyak na batas at dumarating sa mga tiyak na uri. Maaaring naging iba ang bawat isa sa mga ito. Nagbabago rin ang sansinukob bawat sandali, at ang isang bagay na nagbabago ay laging tumatanggap ng isang bagay na wala rito dati. At walang anuman dito ang nagpapakitang kailangan itong umiral, o kailangan itong maging ganito. Ang umiiral nang may pangangailangan ay hindi maaaring hindi umiral at hindi maaaring maging iba kaysa sa kung ano ito.
Nangangatwiran siya na ang sapat na dahilan ng buong serye ng mga bagay na hindi kinakailangan ay dapat nasa labas ng seryeng iyon, sa isang kinakailangang substansiya, na tinatawag ni Leibniz na Diyos.
“Ang bawat sinumang nasa ibabaw ng [lupang] ito ay malilipol. Mamamalagi naman ang mukha ng Panginoon mo, ang ukol sa pagkapinagpipitaganan at pinagpaparangalan.”
Hiram ang lahat ng nasa paligid natin
Nakasalalay ang bawat bagay sa iba, at maaaring hindi kailanman umiral.
Walang naipapaliwanag ang mas mahabang kawing
Hindi pa rin nagpapahiram ang isang walang katapusang hanay ng mga nanghihiram.
May isang nilalang na walang kailangan
Umiiral ito ayon sa sarili nitong kalikasan, at wala itong mga bahagi.
Iisa lamang ito
Kailangang magkaiba ang dalawa sa isang bagay, at iyon ay magiging isang bahagi o isang hangganan.
May mga bahagi ang sansinukob at nagbabago ito bawat sandali, kaya hindi ito maaaring ang nilalang na iyon.
Isang katwirang Muslim na tinanggap ng Kanluran kalaunan
Ang tanong sa ubod nito ay sariling tanong ng Qur'an: ginawa ba sila mula sa wala, o sila ba ang gumawa sa kanilang sarili? Ibinigay ang klasikong anyo ng katwiran ni Ibn Sina, ang Muslim na pilosopong kilala sa Europa bilang Avicenna, na namatay noong 1037. Pinakatanyag na inilatag niya ito sa al-Isharat wa al-Tanbihat (Mga Pahiwatig at mga Paalala). Binasa ni Thomas Aquinas, isang Kristiyanong palaisip ng ikalabintatlong siglo, si Avicenna sa Latin. Itinayo niya ang kanyang Third Way, ang ikatlo sa kanyang limang patunay ng Diyos (﷾), sa parehong pagtatangi. Noong 1714 ay ikinatwiran ni Leibniz, isang pilosopong Aleman, na ang dahilan ng buong kadena ng mga umaasang bagay ay dapat nasa labas nito, sa isang kinakailangang nilalang. Madalas itong tawagin ng mga aklat-aralin sa Kanluran na katwiran ni Leibniz. Inilatag na ito ni Ibn Sina halos pitong daang taon bago siya.
“O nilikha sila ng hindi isang anuman o sila ay ang mga tagalikha? O lumikha sila ng mga langit at lupa? Bagkus hindi sila nakatitiyak.”
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
Ang ikatlo sa limang daan ni Aquinas ay nangangatwiran mula sa mga bagay na maaaring umiral at hindi umiral patungo sa isang nilalang na kinakailangan sa sarili nito at hindi tumatanggap ng pag-iral nito mula sa anumang iba, na tinatawag ng lahat na Diyos. Ito ang pagkakaibang iginuhit ni Ibn Sina, at madalas banggitin ni Aquinas si Avicenna.
Nangangatwiran siya na ang sapat na dahilan ng buong serye ng mga bagay na hindi kinakailangan ay dapat nasa labas ng seryeng iyon, sa isang kinakailangang substansiya, na tinatawag ni Leibniz na Diyos.
- Namatay 1037
Ibn Sina (Avicenna)
Ibinibigay ang klasikong anyo nito sa Pointers and Reminders.
- Ika-13 siglo
Thomas Aquinas
Binabasa si Avicenna sa Latin at itinatayo ang kanyang Ikatlong Daan sa parehong pagkakaiba.
- 1714
Leibniz
Dapat nasa labas ng buong kawing ang dahilan nito, sa isang kinakailangang nilalang.
Sumasang-ayon ang Bibliya: hindi nangangailangan ng anuman ang Diyos (﷾)
Sinabi ni Pablo, isang Kristiyanong misyonero ng unang siglo, sa mga pilosopo ng Atenas na ang Diyos (﷾) ay hindi pinaglilingkuran ng mga kamay ng tao. Hindi sa nangangailangan Siya ng anuman. Idinagdag niya na ang Diyos (﷾) ang nagbibigay ng buhay at hininga sa lahat. Nagkakasundo ang Bibliya at ang Qur'an na ang Tagapaglikha ay hindi nangangailangan ng anuman.
“Ang Diyos na gumawa ng sanlibutan at ng lahat ng bagay na naroroon, yamang siya ang Panginoon ng langit at ng lupa, ay hindi tumatahan sa mga templong ginawa ng mga kamay; Ni hindi rin siya sinasamba ng mga kamay ng tao, na waring siya'y nangangailangan ng anuman, yamang siya ang nagbibigay sa lahat ng buhay, at hininga, at lahat ng bagay;”
Hindi nagugutom ang kinakailangang nilalang
Nagbabangon ng problema para sa mga Kristiyano ang mga salita ni Pablo na ‘na para bang nangangailangan Siya ng anumang bagay’. Ipinapakita ng mga Ebanghelyo ng Bagong Tipan si Jesus na nagugutom at natutulog. Sumasagot ang mga Kristiyano na ang kanyang kalikasan bilang tao lamang ang nagutom. Ngunit sinasabi ng mga kredo na ang nagutom at natulog ay iisang persona, ang Diyos Anak. Kaya ang personang tinatawag nilang Diyos (﷾) ay nangailangan ng pagkain at tulog. Ang sinumang nangangailangan ng anuman ay isang nanghihiram, hindi ang Isang hindi nangangailangan ng anuman.
“Ang Diyos na gumawa ng sanlibutan at ng lahat ng bagay na naroroon, yamang siya ang Panginoon ng langit at ng lupa, ay hindi tumatahan sa mga templong ginawa ng mga kamay; Ni hindi rin siya sinasamba ng mga kamay ng tao, na waring siya'y nangangailangan ng anuman, yamang siya ang nagbibigay sa lahat ng buhay, at hininga, at lahat ng bagay;”
“Nang kinaumagahan nga, samantalang siya'y pabalik sa lungsod, siya'y nagutom.”
“At siya'y nasa hulihan ng daong, natutulog sa isang unan: at siya'y kanilang ginising, at sinabi sa kanya, Guro, hindi mo ba alintana na kami ay napapahamak?”
Ipinahayag ng konsilyo ang iisa at siya ring Kristo sa dalawang kalikasan, banal at tao, at ipinahayag siyang “hindi nahati o hinati sa dalawang persona, kundi iisa at siya ring Anak”.
Ang Qur'an at ang panalangin ng Propeta (ﷺ)
Inilalagay ng Qur'an ang buong katwiran sa iisang talata: nangangailangan ang mga tao kay Allah (﷾), at si Allah (﷾) ay malaya sa lahat ng pangangailangan. Tinatawag Siya nitong al-Samad (ang Isang inaasahan ng lahat ng iba), at ang Una at ang Huli. Iginuguhit ng dalawang maikling talata ang hangganan sa pagitan ng hiram at ng kinakailangan. Malilipol ang lahat ng nasa lupa, at ang Mukha lamang ng Panginoon ang mananatili. Nagturo ang Propeta (ﷺ) sa mga Muslim ng isang panalangin para sa bawat gabi bago matulog. Sinasabi nila rito na si Allah (﷾) ang Una, na walang anuman bago Siya, at ang Huli, na walang anuman pagkatapos Niya.
“O mga tao, kayo ay ang mga maralita kay Allāh at si Allāh ay ang Walang-pangangailangan, ang Kapuri-puri.”
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
“Siya ay ang Una at ang Huli, at ang Nakaiibabaw at ang Nakaiilalim. Siya sa bawat bagay ay Maalam.”
“Ang bawat sinumang nasa ibabaw ng [lupang] ito ay malilipol. Mamamalagi naman ang mukha ng Panginoon mo, ang ukol sa pagkapinagpipitaganan at pinagpaparangalan.”
Isinalaysay ni Abu Hurayra ang isang panalanging itinuro ng Propeta (ﷺ) para sa paghiga upang matulog. Dito ay sinasabi ng mananampalataya kay Allah na Siya ang Una, na walang anuman bago sa Kanya, at ang Huli, na walang anuman pagkatapos Niya; ang Hayag, na walang anuman sa ibabaw Niya, at ang Lingid, na walang anuman sa kabila Niya.
Ang pagtutol na sinagot
Hartle at Hawking, Physical Review D (1983)
Iminumungkahi nito ang ‘walang-hangganang’ kalagayan ng sansinukob, isang modelo kung saan walang unang gilid ang panahon. Ito ay isang mungkahi, hindi isang napatunayang resulta.
Sinipi para sa
Nagmumungkahi ang ilang pisiko ng mga modelo kung saan walang panimulang punto ang sansinukob na nangangailangan ng sanhi. Sa mungkahing walang-hangganan nina Hartle at Hawking, dalawang pisiko, walang unang gilid ang panahon. Nagmumungkahi naman ang iba ng isang sansinukob na walang simula. Alinman doon, sabi nila, hindi kailangan ang anuman sa labas ng sansinukob upang ipaliwanag ito.
Ang tugon
Wala sa mga modelong ito ang napatunayan. Ngunit hindi kailangan ng katwiran mula sa contingency na may simula ang sansinukob. Si Ibn Sina mismo ay naniwalang walang simula ang mundo, at tinuligsa siya rito ni al-Ghazali, isang sumunod na Muslim na iskolar. Gayunman, dinala siya ng kanyang katwiran nang tuwiran sa iisang kinakailangang nilalang na hindi nangangailangan ng anuman. Kung umabot pabalik magpakailanman ang kadena ng mga sanhi, nanghihiram pa rin ang bawat kawing. Mananatili ang tanong kung bakit umiiral ang kadenang ito sa halip na wala.
Kung saan ito humahantong — Pinaniniwalaan ng Islam na nilikha ang mundo at nagkaroon ito ng simula. Ngunit kahit ang isang walang hanggang sansinukob ay magiging hiram na pag-iral, at ituturo nito ang Isang hindi nangangailangan ng anuman.
Mga pananaw
Ang sansinukob ay naroon lamang
Sinasabi ng ilang ateista at agnostiko na ang pag-iral ng sansinukob ay hindi nangangailangan ng paliwanag. Sa kanyang debate kay Copleston noong 1948, sinabi ni Bertrand Russell na naroon lamang ito, at iyon na iyon.
Walang dahilan upang isiping nangangailangan ng sanhi o paliwanag ang sansinukob sa kabuuan.
Pagtutol
Wala ni isang bagay sa sansinukob na tinatanggap nating naroon lamang, nang walang paliwanag. Ang isang kabuuang binubuo ng mga bahaging umaasa ay hindi bababa ang pagkaumaasa, kaya ang paghinto sa sansinukob ay nag-iiwan sa tanong na hindi nasasagot.
Budista: mga kondisyon hanggang sa pinakadulo
Hindi itinatanong ng Budismo kung bakit may anumang umiiral. Lumilitaw ang mga bagay mula sa mga kondisyon, walang alam na simula ang ikot ng muling pagsilang, at isinantabi ng Buddha kung walang hanggan ba ang kosmos.
Ang lahat ay lumilitaw mula sa mga kondisyon, sa isang ikot na walang alam na simula. Kaya hindi kailangan ang isang unang pinagmulan.
Pagtutol
Ipinapaliwanag ng mga kondisyon ang isang bagay sa pamamagitan ng iba, ngunit hindi kung bakit may mga kondisyon sa simula pa lang. Ang isang kabuuang binubuo ng mga umaasang bagay, kahit walang una, ay umaasa pa rin. At ang Buddha mismo ay nagsalita tungkol sa walang kondisyon, na walang paglitaw at walang pagbabago, kaya tinatanggap na ng Budismo na hindi lahat ay nakasalalay sa mga kondisyon.
Pangkasaysayan
Nakuha ng katwiran mula sa contingency ang klasikong anyo nito kay Ibn Sina. Pumasok ito sa kaisipang Kanluranin sa pamamagitan nina Aquinas at Leibniz.
Inihiwalay ni Ibn Sina, na namatay noong 1037, ang kinakailangang nilalang sa posible lamang. Pagkatapos ay nangatwiran siya mula sa isa tungo sa isa pa.
Nangangatwiran ang Third Way ni Aquinas at ang Monadology ni Leibniz, ang maikli niyang aklat noong 1714, mula sa mga umaasang bagay tungo sa isang kinakailangang nilalang.
Tinuligsa ni al-Ghazali, isang Muslim na iskolar na namatay noong 1111, ang pananaw ni Ibn Sina na walang simula ang mundo.
Ang pananaw ng Islam
Ang lahat ng umiiral ay may hiram na pag-iral, at ang hiram na pag-iral ay dapat magmula sa huli sa Isang mayroon nito ayon sa sarili Niyang kalikasan. Ang Isang iyon ay hindi nangangailangan ng anuman, walang mga bahagi at iisa. Pinangangalanan Siya ng Qur'an at ng Propeta (ﷺ) na ang Una at ang Huli.
Ang lahat ng ating namamasdan ay umaasa sa ibang bagay para sa pag-iral nito.
Ang isang kadena ng mga umaasang bagay, kahit walang katapusan, ay hindi makapagpapaliwanag kung bakit umiiral ang kadena sa simula pa lang.
Kaya dapat may isang kinakailangang nilalang na hindi umaasa sa anuman, hindi nangangailangan ng anuman at walang mga bahagi.
Ang dalawang kinakailangang nilalang ay kailangang magkaiba sa isang bahagi o hangganan, kaya iisa ang kinakailangang nilalang.
May mga bahagi ang sansinukob at nagbabago ito, at walang anuman dito ang nagpapairal dito nang may pangangailangan. Kaya hindi ito ang kinakailangang nilalang.
Nananatili ang katwiran mula sa contingency nagkaroon man o hindi ng simula ang sansinukob.
Ipinapakita ng mga Ebanghelyo ng Bagong Tipan si Jesus na nagugutom at natutulog. Sinasabi ng mga kredo na ang nagutom ay iisang persona, ang Diyos Anak, at ang sinumang nangangailangan ng anuman ay hindi ang Isang hindi nangangailangan ng anuman.
Ipinahahayag ng Qur'an na nangangailangan ang mga tao kay Allah (﷾) at na si Allah (﷾) ay malaya sa lahat ng pangangailangan.
Si Allah (﷾) ay al-Samad, ang Una at ang Huli, at malilipol ang lahat ng nasa lupa habang Siya ay nananatili.
Nagturo ang Propeta Muhammad (ﷺ) ng isang panalangin bago matulog. Tinatawag nito si Allah (﷾) na ang Una, na walang anuman bago Siya, at ang Huli, na walang anuman pagkatapos Niya.