Maikling sagot
Iisa lamang ang maaaring maging Diyos, dahil hindi maaaring kapwa maging Diyos ang dalawang diyos. Lilimitahan ng dalawang nilalang na makapangyarihan sa lahat ang isa't isa, at ang isang diyos na maaaring limitahan ay hindi Diyos. Ipagpalagay na maaaring magbanggaan kailanman ang kanilang mga kalooban. Kung gayon, ang isa ay kailangang magparaya, at ang nagparaya ay hindi kailanman naging Diyos. Ipagpalagay naman na hindi sila kailanman magkakasalungat tungkol sa anuman. Kung gayon, nakatali ang bawat isa sa isa pa, kaya walang makapangyarihan sa lahat sa kanila. Sila ay tunay na iisang nilalang na may dalawang pangalan. Ang Qur'an mismo ang naghahain ng katwirang ito. Sinasabi nito na kung may iba pang mga diyos bukod kay Allah (﷾), magugulo ang mga langit at ang lupa. Ang kabaligtaran ang ipinapakita ng sansinukob. Ang parehong mga batas ang umiiral sa pinakamalalayong galaksiyang nakikita ng ating mga teleskopyo gaya sa silid na ito. Ang iisang kaayusan ay tumuturo sa iisang kalooban. Simple ang sagot ng Islam: ang Diyos (﷾) ay Iisa, at walang anumang katulad Niya.
Buong paliwanag
Hindi maaaring umiral ang dalawang nilalang na makapangyarihan sa lahat
Sundan ang pangangatwiran nang hakbang-hakbang. Hindi maaaring kapwa makapangyarihan sa lahat ang dalawang nilalang. Malilimitahan ang bawat isa ng kayang gawin ng isa pa, at ang isang diyos na maaaring limitahan ay hindi Diyos. Ipagpalagay na maaaring magkasalungat kailanman ang dalawang banal na kalooban. Kung gayon, ang isa ay kailangang magparaya, at ang nagparaya ay hindi kailanman naging Diyos. Ipagpalagay na hindi sila kailanman magkakasalungat tungkol sa anuman. Kung gayon, walang malaya sa kanila na magnais ng iba. Nakatali ang bawat isa sa isa pa, kaya walang makapangyarihan sa lahat sa kanila. Ang dalawang nilalang na hindi kailanman maaaring magkaiba ay, sa huli, iisang nilalang na may dalawang pangalan. Ang bawat daan ay nagtatapos sa iisa.
“Hindi gumawa si Allāh ng anumang anak. Hindi nangyaring may kasama sa Kanya na anumang diyos. [Kung nagkagayon] samakatuwid talaga sanang nag-alis ang bawat diyos ng nilikha nito at talaga sanang nangibabaw ang ilan sa kanila higit sa iba. Kaluwalhatian kay Allāh higit sa anumang inilalarawan nila!”
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Ipagpalagay na may dalawang diyos.
Maaari bang kapwa sila makapangyarihan sa lahat?
Hindi. Lilimitahan ang bawat isa ng magagawa ng isa pa, at hindi Diyos ang isang diyos na maaaring limitahan.
Maaari bang magbanggaan ang kanilang mga kalooban?
Kung maaari, kailangang sumuko ang isa, at ang sumuko ay hindi kailanman naging Diyos.
Paano kung hindi sila kailanman maaaring hindi magkasundo?
Kung gayon ay hindi malaya ang alinman na lumoob nang iba. Hindi sila dalawang diyos, kundi iisang nilalang na may dalawang pangalan.
Ano ang ipinapakita ng sansinukob?
Iisang kaayusan: ang parehong mga batas ay umiiral hanggang sa abot ng ating mga teleskopyo. Sinasabi ng Qur'an na kung may ibang mga diyos bukod kay Allah (﷾), magugulo ang mga langit at ang lupa.
Ang iisang kaayusan ay tumuturo sa iisang kalooban, at sa iisang Diyos (﷾).
Hindi maaaring umiral ang dalawang nilalang na hindi nangangailangan ng anuman
Nakararating sa parehong lugar ang katwiran mula sa contingency sa ibang daan. Nagsisimula ito sa katotohanang ang lahat ng nakikita natin ay umaasa sa ibang bagay. Nagtatapos ito sa isang nilalang na hindi umaasa sa anuman at walang mga bahagi. Tinawag ng mga Muslim na pilosopo ang nilalang na ito na wajib al-wujud (ang nilalang na kinakailangan ang pag-iral). Ngayon ay ipagpalagay na may dalawang ganoong nilalang. Kailangan silang magkaiba sa isang bagay, kung hindi ay hindi sila dalawa. Ang anumang nagpaiba sa kanila ay magiging isang bahagi o isang hangganan. Hindi maaaring magkaroon ng alinman sa mga ito ang isang nilalang na hindi umaasa sa anuman. Inilatag ni Ibn Sina, isang Muslim na pilosopo, ang pangangatwirang ito noong ikalabing-isang siglo.
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Nagbibigay ang Qur'an ng mga dahilan, hindi lamang isang pag-aangkin
Hindi lamang sinasabi ng Qur'an na ang Diyos (﷾) ay iisa. Nagbibigay ito ng mga dahilan. Kung may iba pang mga diyos, magugulo ang langit at lupa. Aalisin ng bawat diyos ang kanyang ginawa, at susubukan ng ilan na mamuno sa iba. Hahanap sana ng daan ang anumang ibang diyos tungo sa Panginoon ng Trono, na Siya lamang ang may hawak nito. Ang hating kapangyarihan ay nangangahulugan ng tunggalian, at ang tunggalian ay nangangahulugan ng pagkawasak.
“Kung sakaling sa mga [langit at lupa na] ito ay may mga diyos maliban kay Allāh, talaga sanang nasira ang mga ito. Kaya kaluwalhatian kay Allāh, ang Panginoon ng Trono, higit sa anumang inilalarawan nila.”
“Hindi gumawa si Allāh ng anumang anak. Hindi nangyaring may kasama sa Kanya na anumang diyos. [Kung nagkagayon] samakatuwid talaga sanang nag-alis ang bawat diyos ng nilikha nito at talaga sanang nangibabaw ang ilan sa kanila higit sa iba. Kaluwalhatian kay Allāh higit sa anumang inilalarawan nila!”
“Sabihin mo: “Kung sakaling kasama sa Kanya ay may mga diyos gaya ng sinasabi nila, samakatuwid, talaga sanang naghangad sila tungo sa May trono ng isang landas.””
Maraming diyos, maraming away
Ang mga lumang relihiyon ng maraming diyos ay madalas na nagsasalaysay ng mismong kuwentong inilalarawan ng Qur'an. Sa mga mitong Griyego, nag-aaway ang mga diyos, pumapanig, nililinlang ang isa't isa at napababagsak. Inagaw ni Zeus ang kapangyarihan mula sa sarili niyang ama, si Kronos. Saanman may higit sa isang diyos, hati ang awtoridad. Walang ipinapakitang ganoong pagkakahati ang ating sansinukob. Ang parehong iilang batas ang umiiral sa pinakamalayong naaabot ng ating mga instrumento gaya sa lupa. Umiiral na ang mga ito hanggang sa pinakamalayong panahong kaya nating masdan. Inaanyayahan ng Qur'an ang mambabasa na maghanap ng kapintasan sa nilikha at walang matagpuan.
“na lumikha ng pitong langit na nagkakatakluban. Hindi ka nakakikita sa pagkakalikha ng Napakamaawain ng anumang pagtataliwasan. Kaya magpapabalik ka ng pagtingin [sa langit], nakakikita ka kaya ng anumang mga bitak?”
“Hindi gumawa si Allāh ng anumang anak. Hindi nangyaring may kasama sa Kanya na anumang diyos. [Kung nagkagayon] samakatuwid talaga sanang nag-alis ang bawat diyos ng nilikha nito at talaga sanang nangibabaw ang ilan sa kanila higit sa iba. Kaluwalhatian kay Allāh higit sa anumang inilalarawan nila!”
Dalawang kalooban sa panalangin ni Jesus
Ngayon ay ilapat ang parehong pagsubok sa mga Ebanghelyo ng Bagong Tipan. Sa Lucas, nanalangin si Jesus sa Bundok ng mga Olibo na alisin sa kanya ang saro (ang pagdurusang kinatatakutan niya). Pagkatapos ay nagparaya siya sa kalooban ng Ama. Pinangangalanan ng Mateo at Marcos ang lugar na Getsemani. May dalawang kalooban sa panalanging iyon. Hindi magkapareho ang nais ng mga ito, at nagparaya ang isa. Ayon sa pangangatwiran sa itaas, ang nagparaya ay hindi kailanman naging Diyos. Si Jesus mismo ang tumawag sa “ang Panginoon nating Diyos ay iisang Panginoon” na una sa lahat ng utos.
“Na nagsasabi, Ama, kung ibig mo, ilayo mo sa akin ang sarong ito: gayunma'y huwag ang aking kalooban, kundi ang iyo ang mangyari.”
“At sumagot si Jesus sa kanya, Ang una sa lahat ng utos ay, Dinggin mo, O Israel; Ang Panginoon nating Diyos ay iisang Panginoon:”
Ang tugon ng Kristiyano
Lucas 22:42 — kabanata 22, talata 42
“Na nagsasabi, Ama, kung ibig mo, ilayo mo sa akin ang sarong ito: gayunma'y huwag ang aking kalooban, kundi ang iyo ang mangyari.”
Sinipi para sa
Ang iisang persona ni Kristo ay may dalawang kalooban, banal at pantao. Sa Getsemani ay nagpasakop siya ayon sa kanyang kalooban bilang tao.
Ang tugon
Sinasabi ng mga Kristiyano na ang kalooban ay nauukol sa isang kalikasan, hindi sa isang persona. Ginawa itong opisyal na aral ng Ikatlong Konsilyo ng Constantinople, isang pagpupulong ng mga obispo noong 681. Ngunit may nagsasalita pa rin ng mga salitang “huwag ang aking kalooban”. Sinasabi ng Konsilyo ng Chalcedon (451) na ang nagsasalitang iyon ay iisang persona, ang Diyos Anak. Kaya ang iisang personang tinatawag ng mga kredo na Diyos (﷾) ay humiling ng isang bagay na hindi ipinagkaloob ng Ama, at nagparaya: “huwag ang aking kalooban, kundi ang iyo”. Sinasabi rin ng mga Kristiyano na ang kanyang banal na kalooban ay ang kalooban ng Ama. Kung gayon, iisang persona ang kapwa nagnais sa saro at humiling na iligtas siya rito. Inililipat ng dalawang kalikasan ang problema sa iisang persona; hindi nila ito inaalis. Ang isang kailangang magparaya sa Diyos (﷾) ay hindi Diyos.
Kung saan ito humahantong — Ipinapakita ng panalangin ang isang lingkod na nagpapasakop sa kanyang Panginoon, na siyang sinasabi ng Qur'an na si Jesus.
Mga pananaw
Pangunahing Kristiyano
Ipinahahayag din ng mga Kristiyano ang iisang Diyos. Naniniwala sila na ang iisang Diyos ay tatlong persona na may iisang banal na kalooban. Sa panalangin sa Getsemani, sabi nila, ang kalooban ng tao ni Kristo ang nagpasakop sa Ama.
Itinuro ni Jesus na ang unang utos ay ang Panginoon nating Diyos ay iisang Panginoon.
Pagtutol
Tinatanggap: nagkakasundo ang mga Kristiyano at mga Muslim na ang Diyos (﷾) ay iisa. Ang tanong ay kung ano ang ibig sabihin ng ‘iisa’. Ibinigay ni Jesus ang utos bilang ‘iisang Panginoon’ at hindi kailanman idinagdag na ang iisang Diyos (﷾) ay tatlong persona. Sa Juan 17:3 ay tinatawag niya ang Ama na “iisang tunay na Diyos”.
Binabasa ng mga Kristiyano ang Lucas 22:42 bilang ang kalooban ng tao ni Kristo na nagpapasakop sa banal na kalooban. Sinasabi nila na ang iisang persona ni Kristo ay may dalawang kalikasan at dalawang kalooban.
Pagtutol
Tinatanggap: sinasabi ng mga Kristiyano na ang kalooban ay nauukol sa isang kalikasan, at ang kanyang banal na kalooban ay ang kalooban ng Ama. Ngunit iisa ang nagsasalita ng “huwag ang aking kalooban”, na tinatawag ng mga kredo na Diyos Anak. Kaya iisang persona ang kapwa pumili sa saro at humiling na iligtas siya rito. At ang isang kailangang magparaya sa Diyos (﷾) ay hindi Diyos.
Budista: maraming diyos, wala sa kanila ang walang hanggan
Hindi nangangatwiran ang Budismo para sa iisang Diyos ni para sa marami. Nagsasalita ang mga teksto nito tungkol sa maraming diyos, lahat ay isinilang at lahat ay lumilipas, at wala sa kanila ang gumawa ng mundo.
Ang mga diyos ay mga nilalang sa loob ng ikot ng muling pagsilang. Mali ang isang diyos na nag-aakalang siya ay walang hanggan, dahil lilipas din siya.
Pagtutol
Sumasang-ayon ang Islam na walang nilalang na isinisilang at lumilipas ang Diyos (﷾). Ang natitirang tanong ay kung ano ang nagpapatayo sa buong ikot ng mga lumilipas na bagay. Ang isang nilalang na hindi umaasa sa anuman ay walang mga bahagi at walang hangganan, at hindi maaaring magkaiba sa anuman ang dalawang ganoong nilalang, kaya iisa lamang ang maaaring maging gayon. Sinasabi ng Qur'an: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa.”
Tradisyong Tsino: isang diyos para sa bawat pangangailangan
Pinararangalan ng popular na relihiyong Tsino ang maraming diyos. Naroon ang Kitchen God sa kalan ng pamilya, ang diyos ng kayamanan, si Mazu na diyosa ng mga mandaragat, at ang sariling mga ninuno ng pamilya. Bumabaling ang mga tao sa alinmang angkop sa kanilang pangangailangan.
Iba't ibang diyos ang nangangalaga sa iba't ibang bahagi ng buhay, kaya likas lamang na parangalan ang marami.
Pagtutol
Ang mga diyos na nangangalaga lamang sa isang bahagi ng buhay ay bawat isang limitado, at ang isang limitadong diyos ay hindi Diyos. Sinasabi ng Qur'an na kung maraming diyos, aalisin ng bawat isa ang kanyang nilikha, at mamumuno ang ilan sa iba. Ang iisang di-napuputol na kaayusan sa mundo ay tumuturo sa iisang Panginoon sa kabuuan nito.
Confuciano: ang Langit, ang mga ninuno at ang mga espiritu nang magkakasama
Nagsasalita ang mga klasikong Confuciano tungkol sa Langit, at tungkol kay Shangdi, ang Kataas-taasang Emperador. Nagsasalita rin ang mga ito tungkol sa maraming espiritung binigyan ng mga handog. Pinararangalan ng mga Confuciano ang Langit, ang mga ninuno at ang mga espiritu nang magkakasama.
Naghandog ang marunong na haring si Shun kay Shangdi, at gayundin sa mga burol, mga ilog at lahat ng espiritu. Kaya ang pagpaparangal sa marami bukod sa Langit ay ang lumang daan.
Pagtutol
Si Shangdi ang unang pinangangalanan ng parehong teksto. At itinala ni Fung Yu-lan na ang mga espiritu ay mas mababa ang ranggo kaysa sa Kataas-taasang Emperador. Ibinibigay ng Islam ang pagsamba sa Iisa lamang. Ang mga lugar ng pagsamba ay para kay Allah (﷾), kaya huwag tumawag sa sinuman bukod sa Kanya.
Daoista: nagmumula sa iisa ang marami
Pinararangalan ng mga templong Daoista ang maraming diyos, gaya ng Three Pure Ones at ng Jade Emperor. Gayunman ay itinuturo ng Tao Te Ching na ang lahat ng bagay ay nagmumula sa iisang Tao.
Maaaring parangalan ang maraming diyos, dahil ang lahat ng marami ay nagmumula sa iisang Tao.
Pagtutol
Kung gayon, ang iisang pinagmulan lamang ang una, at ang lahat ng inilabas nito ay umaasa rito. Ang pagsamba ay nauukol sa Isang nagbibigay, hindi sa ibinigay. Sinasabi ng Qur'an: “Huwag kayong gumawa ng dalawang diyos; Siya ay Diyos na nag-iisa lamang.”
Ang iisang Diyos ay isang ideyang dumating kalaunan
Sinasabi ng maraming ateista at iskolar ng relihiyon na ang paniniwala sa iisang Diyos ay lumago mula sa paniniwala sa maraming diyos. Sa pananaw na ito, ang paniniwala sa iisang Diyos ay isang huling yugto sa relihiyon ng tao, hindi isang katotohanang hinihingi ng katwiran.
Ang politeismo ang unang relihiyon ng sangkatauhan; dumating kalaunan ang paniniwala sa iisang Diyos.
Pagtutol
Si Hume, na nangatwiran nito, ang mismong naglagay ng hangganan. Iniugnay niya ang maraming diyos sa mga pag-asa at takot ng mga tao tungkol sa mga pangyayari sa buhay, hindi sa pag-aaral ng kalikasan. At isinulat niya na ang sinumang dinala sa Diyos (﷾) ng mga gawa ng kalikasan ay maaari lamang mag-isip ng iisang nilalang, dahil umaangkop ang mga bahagi ng sansinukob sa iisang plano. Kaya kahit sa kanyang paliwanag, tumuturo ang katwiran sa iisa.
Shinto: marami ang mga kami
Nagsasalita ang Shinto tungkol sa di-mabilang na mga kami, o mga espiritu. Sabay-sabay na lumitaw ang unang tatlong kami sa Kojiki. Sinasabi ng mga iskolar ng Shinto na ang kami ay ibang ideya mula sa iisang Diyos ng Hudaismo at Kristiyanismo.
Likas na marami ang mga kami. Ang anumang pumupuno sa atin ng paghanga ay maaaring maging kami, kaya walang dahilan upang maghanap ng iisa lamang.
Pagtutol
Kung gayon, marami ang mga kami dahil sila ay mga bagay na lumitaw. At ang paghangang pinupukaw nila ay dapat umabot sa Isang gumawa sa kanila. Sinasabi ng Kojiki na isinilang ang mga unang kami nang magsimula ang Langit at Lupa. Ang anumang lumilitaw ay hindi ang Isang walang simula. Sinasabi ng Qur'an na kung may iba pang mga diyos bukod kay Allah (﷾), magkakaroon ng kaguluhan sa langit at sa lupa.
Ang pananaw ng Islam
Ang Diyos (﷾) ay iisa, at maaari lamang Siyang maging iisa. Ipinapakita ito ng katwiran, ipinapakita ito ng kaayusan ng sansinukob, at ikinakatwiran ito ng Qur'an sa malinaw na mga salita.
Nangangatwiran ang Qur'an mula sa ideya ng ibang mga diyos. Kung mayroon man, magugulo ang langit at lupa, at mag-aaway-away ang mga diyos.
Lilimitahan ng dalawang nilalang na makapangyarihan sa lahat ang isa't isa, at ang isang diyos na maaaring limitahan ay hindi Diyos.
Kung maaaring magbanggaan ang dalawang banal na kalooban, ang nagparaya ay hindi kailanman naging Diyos. Kung hindi sila kailanman magbabanggaan, nakatali ang bawat isa sa isa pa, at sila ay iisang nilalang na may dalawang pangalan.
Ang dalawang nilalang na bawat isa ay hindi umaasa sa anuman ay kailangang magkaiba sa isang bahagi o hangganan. Ngunit hindi maaaring magkaroon ng mga bahagi o hangganan ang ganoong nilalang.
Ang iisang di-napuputol na kaayusan ng kalikasan ay tumuturo sa iisang kalooban sa likod nito.
Si Allah (﷾) ay Iisa, hindi nagkaanak at hindi ipinanganak, at walang anumang katulad Niya.
Itinatala ng Lucas ang dalawang kalooban sa Getsemani na hindi magkapareho ang nais, at nagparaya ang isa sa mga ito.