Maikling sagot
Sumusunod ang buhay pagkatapos ng kamatayan mula sa kung sino ang gumawa sa atin. Kung may Lumikha, ang Siyang gumawa sa atin nang minsan ay kayang gawin tayong muli. Hindi mas mahirap ang paggawang muli ng isang bagay kaysa sa paggawa nito sa unang pagkakataon. At kung makatarungan ang Lumikhang iyon, hindi maaaring magtapos sa libingan ang kuwento. Maraming taong gumagawa ng malaking mali ang namamatay nang maginhawa. Marami sa mga inapi nila ang namamatay nang hindi napakikinggan. Hindi pakikitunguhan nang pareho ng isang makatarungang Gumawa ang dalawa. Hindi ito isang hiling na ginawang paniniwala. Sumusunod ito mula sa Lumikha, at ginagawa sa ibang mga pahina ang katwiran para sa Kanya. Ganoon din nangangatwiran ang Qur'an. Nagtatanong ang isang tao kung sino ang magbibigay-buhay sa mga bulok na buto. Ang sagot ay ang Siyang gumawa sa mga ito sa unang pagkakataon.
Buong paliwanag
Nakasalalay ang tanong sa kung may Lumikha
Kung walang Lumikha, kaunti ang dahilan upang asahan ang buhay pagkatapos ng kamatayan. Ikinatwiran ng pilosopong Briton na si Bertrand Russell, na hindi naniniwala sa Diyos (﷾), noong 1925 na malamang na hindi nakaliligtas ang isang tao sa kamatayan. Nakasalalay ang pag-iisip sa utak, sabi niya, at sinisira ng kamatayan ang utak. Narating ng isang pagsusuri sa tanong sa Stanford Encyclopedia of Philosophy ang isang katulad na punto. Kung walang Diyos (﷾), sabi nito, kaunting pag-asa ng pagkaligtas ang iniaalok ng isang puro likas na mundo. Idinagdag nito na magkalapit ang paniniwala sa Diyos (﷾) at ang paniniwala sa kabilang-buhay. Kaya hindi nangangatwiran nang mag-isa ang pahinang ito. Nakatayo ito sa mga pahinang nagtatanong kung paano natin nalalamang umiiral ang Diyos (﷾) at kung sino ang lumikha sa Diyos (﷾). Kung nananatili ang mga dahilang iyon, sumusunod ang iba.
Ikinakatwiran na ang pag-iisip ay nakasalalay sa pagkakaayos ng utak, kaya hindi maipapalagay na mananatili ang pag-iisip ng isang indibidwal pagkatapos ng kamatayan ng katawan, na sumisira sa pagkakaayos na iyon. Tinatawag niya itong argumento lamang ng posibilidad, ngunit kasinlakas ng mga pinagsasaligan ng karamihan sa mga siyentipikong konklusyon. Sinasabi niya na ang relihiyon ay nagmumula sa sindak, na naniniwala siyang mabubulok siya kapag namatay siya, at na nananatili ang halaga ng kaligayahan, pag-iisip at pag-ibig bagaman nagwawakas ang mga ito.
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
Ang Siyang gumawa sa atin nang minsan ay kayang gawin tayong muli
Ang bawat isa sa atin ay minsang hindi umiral, at ngayon ay umiiral. Ang sinumang nagpairal sa atin, noong wala tayo, ang gumawa ng mas mahirap na bagay. Hindi mas mahirap para sa parehong Gumawa ang pagbabalik sa atin. Ang pagsasabing hindi Niya kaya ay pag-amin sa unang paggawa at pagtanggi sa ikalawa, nang walang ibinibigay na dahilan. Matanda ang pagtutol. Itinatala ng Qur'an ang isang taong nagtatanong kung sino ang magbibigay-buhay sa mga bulok na buto. Isang dahilan ang sagot nito, hindi isang banta: ang Siyang gumawa sa mga ito sa unang pagkakataon.
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
“Siya ay ang nagsisimula ng paglikha, pagkatapos nagpapanumbalik nito. Ito ay higit na madali sa Kanya. Sa Kanya ang paglalarawang pinakamataas sa mga langit at lupa. Siya ay ang Makapangyarihan, ang Marunong.”
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
Hindi tatapusin ng isang makatarungang Gumawa ang pagtutuos sa libingan
Tingnan ang mundo kung ano ito. Maraming nagpapahirap at nagnanakaw ang namamatay nang matanda na at maginhawa. Marami sa kanilang mga biktima ang namamatay nang bata pa, at hindi sila kailanman napakikinggan ng anumang hukuman. Kung ang kamatayan ang wakas, pareho ang wakas ng mapang-api at ng inapi. Nagsasara ang kanilang talaan sa parehong linya. Ngayon ay ipagpalagay nang makatarungan ang Gumawa ng mundo. Gumawa Siya ng mga taong nakaaalam ng katarungan at kumokondena sa mali. Ang Siyang nagbigay ng pakiramdam na iyon ay hindi mas kulang sa katarungan kaysa sa mga binigyan Niya nito. Gumagawa ng mali ang mga tao dahil sa pangangailangan, kamangmangan o pagkapoot. Wala Siyang kailangan, alam Niya ang lahat, at wala Siyang napapakinabangan sa pinsala. Kaya wala Siyang motibo para dito. Kung bakit hinahayaan Niyang manatili ang mga mali nang ilang panahon ay sinasagot sa pahina tungkol sa kung bakit pinahihintulutan ng Diyos (﷾) ang pagdurusa. Hindi magiging makatarungan ang isang makatarungang Gumawa na hinayaang magsara ang bawat talaan nang hindi naaayos. Kaya, kung may makatarungang Lumikha, sumusunod ang isang pagtutuos pagkatapos ng kamatayan. Nangatwiran sa katulad na paraan ang Alemang pilosopong si Immanuel Kant. Naniniwala siya na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos (﷾) at ang isang darating na buhay. Kailangan ang Diyos (﷾) upang, sa huli, tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga. Halatang hindi iyon tinitiyak ng buhay na ito, kaya itinuturo nito ang isang darating na buhay.
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
May Lumikha
Makatarungan Siya
Hindi mas mababa ang katarungan ng Siyang nagbigay sa atin ng pakiramdam ng katarungan kaysa sa atin, at wala Siyang napapala sa pinsala.
Nag-iiwan ang buhay na ito ng mga hindi naayos na pagtutuos
Maraming nagpapahirap at nagnanakaw ang namamatay na matanda at maginhawa; marami sa kanilang mga biktima ang hindi kailanman napapakinggan.
Kaya hindi sarado ang pagtutuos sa libingan
Hindi makatarungan ang isang makatarungang Lumikha na hinayaang magsara ang bawat pagtutuos nang hindi naaayos.
Isang pagtutuos pagkatapos ng kamatayan
Hindi isang hiling na ginawang paniniwala
Sinabi ni Russell na nagmumula ang relihiyon sa sindak. Sinabi rin niya na naniniwala ang mga tao sa Diyos (﷾) bahagya dahil sa isang hiling para sa kaligtasan. Ngunit hindi ipinapakita ng pinagmulan ng isang paniniwala kung totoo ito. Ginagawa ng pagsusuri ng Stanford ang punto. Nananatili lamang ang paratang ng pag-iisip na may kasamang paghiling kung ipapalagay mula sa simula na walang Gumawang nagmamalasakit sa atin. Iyon mismo ang tanong. Tumatakbo ang argumento rito mula sa isang makatarungang Lumikha tungo sa isang pagtutuos, hindi mula sa paghahangad. At halos hindi isang malambot na ginhawa ang paniniwala. Inilalagay nito sa paglilitis ang sariling mga gawa, hanggang sa pinakamaliit.
Ikinakatwiran na ang pag-iisip ay nakasalalay sa pagkakaayos ng utak, kaya hindi maipapalagay na mananatili ang pag-iisip ng isang indibidwal pagkatapos ng kamatayan ng katawan, na sumisira sa pagkakaayos na iyon. Tinatawag niya itong argumento lamang ng posibilidad, ngunit kasinlakas ng mga pinagsasaligan ng karamihan sa mga siyentipikong konklusyon. Sinasabi niya na ang relihiyon ay nagmumula sa sindak, na naniniwala siyang mabubulok siya kapag namatay siya, at na nananatili ang halaga ng kaligayahan, pag-iisip at pag-ibig bagaman nagwawakas ang mga ito.
Sinasagot nito ang argumento na kailangan ang isang buhay sa hinaharap upang ituwid ang kawalang-katarungan ng buhay na ito. Sinasabi ni Russell na ang mundong ito ay malamang na isang patas na halimbawa ng sansinukob. Kung bulok ang pinakaibabaw na patong ng isang kahon ng dalandan, hindi hinihinuha ng isang tao na mabuti ang mga patong sa ilalim, kundi na bulok ang lahat. Idinadagdag niya na karamihan sa mga tao ay naniniwala sa Diyos sapagkat itinuro ito sa kanila noong bata pa sila, at pangalawa ay dahil sa pagnanais ng kaligtasan.
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
“Ilalagay ang talaan saka makikita mo ang mga salarin habang mga nababagabag dahil sa nasaad dito at magsasabi sila: “O kapighatian sa amin; ano ang mayroon sa talaang ito na hindi lumilisan sa isang maliit ni isang malaki malibang inisa-isa nito iyon.” Matatagpuan nila ang anumang ginawa nila na nakadalo. Hindi lumalabag sa katarungan ang Panginoon mo sa isa man.”
Kapag namatay ang utak
Ang utak ang pinakamalakas na punto ni Russell. Kasama ng utak ang pag-iisip, at sinisira ng kamatayan ang utak. Tinawag ito ni Russell na isang argumento ng posibilidad, ngunit kasinlakas ng mga pinagbabatayan ng karamihan ng mga konklusyon ng agham. Ang ipinapakita nito ay sa buhay na ito ay gumagana ang isip sa pamamagitan ng utak. Hindi nito ipinapakita na utak lamang ang isang tao. Ikinakatwiran ng mga nangungunang pilosopo ng isip, kabilang ang mga ateista, na walang pisikal na paliwanag ang nagpapaliwanag kung bakit nararamdaman pa mula sa loob ang gawain ng utak. Inilalatag ito ng pahina tungkol sa kamalayan at materya. Higit sa lahat, ang pahayag dito ay hindi nakaliligtas ang isang tao dahil sa sarili niyang kalikasan. Ito ay binubuhay siya ng Lumikha. Inihambing ni Russell ang isang tao sa isang patak ng tubig, na hindi nakaliligtas kapag nahati sa mga bahagi nito. Ngunit kayang gawing muli ang isang patak ng sinumang gumawa nito sa unang pagkakataon.
Ikinakatwiran na ang pag-iisip ay nakasalalay sa pagkakaayos ng utak, kaya hindi maipapalagay na mananatili ang pag-iisip ng isang indibidwal pagkatapos ng kamatayan ng katawan, na sumisira sa pagkakaayos na iyon. Tinatawag niya itong argumento lamang ng posibilidad, ngunit kasinlakas ng mga pinagsasaligan ng karamihan sa mga siyentipikong konklusyon. Sinasabi niya na ang relihiyon ay nagmumula sa sindak, na naniniwala siyang mabubulok siya kapag namatay siya, at na nananatili ang halaga ng kaligayahan, pag-iisip at pag-ibig bagaman nagwawakas ang mga ito.
Pinaghihiwalay nito ang mga ‘madaling problema’ ng kamalayan (kung paano nagtatangi, nag-uulat at kumokontrol ng kilos ang utak) at ang ‘mahirap na problema’: kung bakit may kasamang karanasan pa ang anuman sa pagpoprosesong iyon. Nangangatwiran ito na ang pagpapaliwanag sa mga gawain ay hindi nagpapaliwanag sa karanasan, kaya bigo rito ang karaniwang mga paraan ng paliwanag na reduktibo.
Si Nagel, isang ateistang pilosopo, ay nangangatwiran na halos tiyak na mali ang materyalistang neo-Darwinistang larawan ng kalikasan, dahil hindi nito maipaliwanag ang kamalayan, katwiran at pagpapahalaga. Hindi niya tinatanggap ang paniniwala sa Diyos, ngunit naninindigan siya na ang paghawak ng katwiran sa katotohanan ay hindi maipaliliwanag bilang isang bunga lamang ng natural na seleksiyon.
Hindi nakasalalay ang pahinang ito sa mga ulat ng muntik nang mamatay
Ang ilang taong muling nabuhay ay nagsasalaysay ng mga liwanag, mga lagusan o pakikipagkita sa mga patay. Ipinapaliwanag ng iba ang mga ulat na ito sa pamamagitan ng naghihingalong utak. Natuklasan ng pagsusuri ng Stanford na halos patas ang debate. Walang ginagamit na gayong ulat ang pahinang ito bilang patunay, at walang pag-aangking nakaaalala ng isang nakaraang buhay. Nakasalalay ang katwiran para sa isang darating na buhay sa Lumikha at sa Kanyang katarungan. Hindi ito nakasalalay sa anumang ulat mula sa bingit ng kamatayan.
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
Ang sagot ng Islam: ang Siyang gumawa sa iyo sa unang pagkakataon
Sinasagot ng Qur'an ang taong nagtatanong kung sino ang magbibigay-buhay sa mga bulok na buto. Magbibigay-buhay sa mga ito, sabi nito, ang Siyang lumikha sa mga ito sa unang pagkakataon. Sinasabi nito na sinisimulan ng Diyos (﷾) ang paglikha at pagkatapos ay inuulit ito, at na higit na madali ito sa Kanya. Sa sinumang nag-aalinlangan sa Pagbangon, itinuturo nito ang sarili niyang pinagmulan sa sinapupunan. Itinuturo rin nito ang patay na lupa na kumikilos tungo sa buhay kapag bumagsak ang ulan. Sinabi ng iba na malayong mangyari ang isang pagbabalik matapos maging alabok. Sumasagot ang Qur'an na alam ng Diyos (﷾) ang kinukuha ng lupa mula sa kanila, at na nasa Kanya ang isang talaang nag-iingat dito.
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
“Siya ay ang nagsisimula ng paglikha, pagkatapos nagpapanumbalik nito. Ito ay higit na madali sa Kanya. Sa Kanya ang paglalarawang pinakamataas sa mga langit at lupa. Siya ay ang Makapangyarihan, ang Marunong.”
“O mga tao, kung kayo ay nasa isang pag-aalinlangan sa pagbubuhay, tunay na Kami ay lumikha sa inyo mula sa alabok, pagkatapos mula sa isang patak, pagkatapos mula sa isang malalinta, pagkatapos mula sa isang kimpal na laman na inanyuan at hindi inanyuan, upang maglinaw Kami para sa inyo. Nagpapanatili Kami sa mga sinapupunan ng niloloob Namin hanggang sa isang taning na tinukoy, pagkatapos nagpapalabas Kami sa inyo bilang bata, pagkatapos upang umabot kayo sa katindihan ninyo. Mayroon sa inyo na pinapapanaw at mayroon sa inyo na pinaaabot sa pinakahamak na gulang upang hindi siya makaalam, matapos na ng isang kaalaman, ng anuman. Nakakikita ka na ang lupa ay patay, ngunit kapag nagpababa Kami sa ibabaw nito ng tubig ay gumalaw-galaw ito, lumalago ito, at nagpapatubo ito ng bawat uring marilag.”
“Kapag ba kami ay namatay at naging alabok, [bubuhayin ba kami]? Iyon ay isang pagpapabalik na malayo [nang mangyari]. Nakaalam nga Kami sa anumang ibinabawas ng lupa mula sa kanila. Sa piling Namin ay may isang talaang mapag-ingat.”
Ang sagot ng Islam: ang parehong tao, hindi isang kopya
Hindi itinuturo ng Islam na isang bagong tao ang binubuo mula sa isang plano. Sinasabi ng Qur'an na kinukuha ni Allah (﷾) ang mga kaluluwa ng mga tao sa kamatayan at pinipigil ang mga ito. Sa pagitan ng kamatayan at ng Araw na bubuhayin sila ay may isang harang, ang barzakh. Itinuturo ng Islam na sa Araw na iyon ay bubuhayin ng Diyos (﷾) ang katawan at ibabalik dito ang kaluluwang iningatan Niya. Sinasabi ng Qur'an na bibigyan Niya ng buhay ang mismong mga buto. Kaya Niya, sabi nito, na buuin kahit ang mga dulo ng daliri ng isang tao nang ganap na maayos. Kaya ang binubuhay ay ang parehong tao, katawan at kaluluwa. Inilalarawan ng pahina tungkol sa nangyayari pagkatapos ng kamatayan sa Islam ang panahon ng paghihintay.
“Si Allāh ay kumukuha sa mga kaluluwa sa sandali ng kamatayan ng mga ito at sa [mga kaluluwa ng] mga hindi namatay sa pagtulog ng mga ito. Kaya pumipigil Siya sa mga [kaluluwang] nagtadhana Siya sa mga ito ng kamatayan at nagpapawala Siya sa mga iba pa hanggang sa isang taning na tinukoy. Tunay na sa gayon ay talagang may mga tanda para sa mga taong nag-iisip-isip.”
“[Gayon nga] hanggang sa nang dumating sa isa sa kanila ang kamatayan ay nagsabi siya: “Panginoon ko, magpabalik Kayo sa akin [sa Mundo], nang sa gayon ako ay gagawa ng maayos sa naiwan ko!” Aba’y hindi! Tunay na ito ay isang salitang siya ay tagapagsabi nito. Mula sa likuran nila ay may isang harang hanggang sa araw na bubuhayin sila.”
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
“Nag-aakala ba ang tao na hindi Kami magtitipon ng mga buto niya? Oo; nakakakaya na bumuo Kami ng mga dulo ng daliri niya.”
Isang artikulong pangkalahatang-tanaw. Kung walang Diyos, sabi nito, ang materyalista at naturalistang pananaw sa mundo ay hindi nangangako ng anumang pagpapatuloy ng buhay, samantalang ang paniniwala sa Diyos at ang paniniwala sa kabilang-buhay ay malapit na magkaugnay. Kung walang kabilang-buhay, hindi kailanman malulunasan ang mga kawalang-katarungan ng buhay na ito. Kung nagpapatuloy ang kaluluwa sa pagitan ng kamatayan at pagkabuhay na muli, ang ibinangon ay ang parehong tao. Iniuulat nito ang pananaw ni Kant na hinihingi ng moral na buhay na ipalagay natin kapwa ang Diyos at ang isang buhay sa hinaharap, at itinuturing nitong hindi mapaghihiwalay ang dalawa: ang Diyos, upang sa wakas ay tumugma ang kaligayahan sa moral na halaga, na hindi matitiyak ng kasalukuyang buhay; at ang buhay na walang katapusan, para sa walang katapusang pag-unlad ng moral. Sinasabi nito na ang paratang na ito ay hangarin lamang ay may bisa kung ipapalagay mula sa simula na ang sansinukob ay hindi kaibigan ng tao. Natuklasan nito na halos walang labasan ang debate tungkol sa ebidensiya mula sa mga karanasang malapit sa kamatayan at sa pananaliksik na saykiko.
Ang sagot ng Islam: hindi ginawa nang walang kabuluhan, at hindi pakikitunguhan nang pareho
Itinatanong ng Qur'an kung inakala ba ng mga tao na nilikha sila nang walang-kabuluhan, at hindi na ibabalik upang magbigay-sulit. Itinatanong nito kung iniisip ba ng mga gumagawa ng masama na pakikitunguhan sila nang pareho sa mga sumasampalataya at gumagawa ng mabuti. Sinasabi nito na nilikha ng Diyos (﷾) ang mga langit at ang lupa para sa makatarungang mga layunin, upang matagpuan ng bawat kaluluwa ang kanyang nakamit. Hindi pagpapabaya ang pagpapaliban. Binibigyan ng Diyos (﷾) ng panahon ang mga tagalabag sa katarungan, hanggang sa isang Araw. Sinabi ng Propeta (ﷺ) na sa Araw ng Pagbangon ay ibabalik ang bawat karapatan sa may-ari nito. Kahit ang tupang walang sungay ay babayaran ng tupang may sungay. Sinabihan din niya ang sinumang umapi sa iba na ituwid ito ngayon, bago ang Araw na wala nang pera.
“Kaya nagpalagay ba kayo na lumikha lamang Kami sa inyo nang walang-kabuluhan, at na kayo tungo sa Amin ay hindi pababalikin [para tuusin]?”
“O nag-akala ang mga nakagawa ng mga masagwang gawa na magtuturing Kami sa kanila gaya ng mga sumampalataya at gumawa ng mga maayos bilang magkapantay ang pagkabuhay nila at ang pagkamatay nila? Kay sagwa ang inihahatol nila! Lumikha si Allāh ng mga langit at lupa sa katotohanan at upang gantihan ang bawat kaluluwa ayon sa nakamit nito habang sila ay hindi nilalabag sa katarungan.”
“Kaya gagawa ba Kami sa mga Muslim gaya ng mga salarin? Ano ang mayroon sa inyo? Papaano kayong humahatol?”
“Huwag ka ngang mag-akalang si Allāh ay nalilingat sa anumang ginagawa ng mga tagalabag sa katarungan. Nag-aantala lamang Siya sa kanila para sa isang araw na mapatititig doon ang mga paningin.”
Isinalaysay ni Abu Huraira na sinabi ng Propeta (ﷺ): sa Araw ng Pagkabuhay ay ibabalik ang bawat karapatan sa may-ari nito, kaya kahit ang tupang walang sungay ay kukuha ng nararapat sa kanya mula sa tupang may sungay.
Isinalaysay ni Abu Hurayra na sinabi ng Propeta (ﷺ): ang sinumang nakagawa ng mali sa iba, sa kanyang dangal o sa anumang iba pa, ay dapat humingi ng kapatawaran mula rito ngayon, bago dumating ang Araw na wala nang salapi. Kung may mabubuting gawa siya, kukunin ang mga ito mula sa kanya ayon sa sukat ng mali. Kung wala siya nito, ilan sa masasamang gawa ng ginawan ng mali ang ipapasan sa kanya.
“Maglalagay Kami ng mga timbangang pangmakatarungan para sa Araw ng Pagbangon, kaya hindi lalabagin sa katarungan ang isang kaluluwa sa anuman. Kung ito man ay kasimbigat ng buto ng mustasa ay magtatanghal Kami nito. Nakasapat na Kami bilang Tagapagtuos.”
Isang buong buhay na ipinamumuhay tungo sa pagbabalik
Para sa Islam, hinuhubog ng paniniwala sa pagbabalik ang isang buong paraan ng pamumuhay: paniniwala, pagsamba at pagkatao nang magkakasama. Sinasabi ng Qur'an na nilikha ng Diyos (﷾) ang kamatayan at buhay upang subukin kung alin sa atin ang pinakamaganda sa gawa. Sinasabi nito na sa Araw ng Paghuhukom lamang dumarating ang buong kabayaran. Isinasalaysay nito si Qarun, isang mayamang lalaki sa bayan ni Moises. Itinatala nito nang may pagsang-ayon ang payong ibinigay sa kanya ng kanyang bayan: hangarin ang Tahanan sa Kabilang-buhay, ngunit huwag kalimutan ang iyong bahagi sa mundong ito. At gumawa ng mabuti, gaya ng paggawa ng mabuti sa iyo ng Diyos (﷾). Hindi pinamumura ng susunod na buhay ang buhay na ito. Titimbangin ang bawat gawang ginawa rito.
“na lumikha ng kamatayan at buhay upang sumubok Siya sa inyo kung alin sa inyo ang pinakamaganda sa gawa. Siya ay ang Makapangyarihan, ang Mapagpatawad,”
“Bawat kaluluwa ay lalasap ng kamatayan. Lulubus-lubusin lamang kayo sa mga pabuya sa inyo sa Araw ng Pagbangon. Kaya ang sinumang hinango palayo sa Apoy at pinapasok sa Paraiso ay nagtamo nga siya. Walang iba ang buhay na pangmundo kundi ang natatamasa ng pagkalinlang.”
“Hangarin mo sa anumang ibinigay sa iyo ni Allāh ang tahanan sa Kabilang-buhay at huwag mong kalimutan ang bahagi mo sa Mundo. Gumawa ka ng maganda kung paanong gumawa ng maganda si Allāh sa iyo at huwag mong hangarin ang kaguluhan sa lupa; tunay na si Allāh ay hindi umiibig sa mga tagagulo.”
Ang mga tugon na sinagot
Russell, “Why I Am Not a Christian” (1927)
Sinasagot nito ang argumento na kailangan ang isang buhay sa hinaharap upang ituwid ang kawalang-katarungan ng buhay na ito. Sinasabi ni Russell na ang mundong ito ay malamang na isang patas na halimbawa ng sansinukob. Kung bulok ang pinakaibabaw na patong ng isang kahon ng dalandan, hindi hinihinuha ng isang tao na mabuti ang mga patong sa ilalim, kundi na bulok ang lahat. Idinadagdag niya na karamihan sa mga tao ay naniniwala sa Diyos sapagkat itinuro ito sa kanila noong bata pa sila, at pangalawa ay dahil sa pagnanais ng kaligtasan.
Sinipi para sa
Mula sa mundong kilala natin, ang patas na hula ay may kawalang-katarungan din sa ibang lugar, at na hindi naghahari ang katarungan sa mundo. Bulok na kahon ang ibig sabihin ng bulok na pinakaibabaw na patong.
Ang tugon
Angkop ang hula ni Russell sa isang kahon na wala tayong alam tungkol sa nagpadala. Nagsisimula ang pahinang ito sa isang Lumikhang kilala batay sa ibang mga dahilan, at sa Kanyang katarungan. Ang isang makatarungang pinunong hindi pa nagbubukas ng hukuman ay hindi naghari nang di-makatarungan. Kung bakit hinahayaan ng Diyos (﷾) na manatili ang mali nang ilang panahon ay sinasagot sa pahina tungkol sa kung bakit pinahihintulutan ng Diyos (﷾) ang pagdurusa. Sinasabi ng Qur'an na palugit ang pagpapaliban, hindi pagpapabaya.
Kung saan ito humahantong — Hinahatulan ng argumento ni Russell tungkol sa kahon ang Gumawa ayon sa pinakaibabaw na patong lamang. Hindi nito naaapektuhan ang isang argumentong nagsisimula sa isang Gumawang walang kailangan at naghihintay sa buong talaan.
Russell, What I Believe (1925)
Ikinakatwiran na ang pag-iisip ay nakasalalay sa pagkakaayos ng utak, kaya hindi maipapalagay na mananatili ang pag-iisip ng isang indibidwal pagkatapos ng kamatayan ng katawan, na sumisira sa pagkakaayos na iyon. Tinatawag niya itong argumento lamang ng posibilidad, ngunit kasinlakas ng mga pinagsasaligan ng karamihan sa mga siyentipikong konklusyon. Sinasabi niya na ang relihiyon ay nagmumula sa sindak, na naniniwala siyang mabubulok siya kapag namatay siya, at na nananatili ang halaga ng kaligayahan, pag-iisip at pag-ibig bagaman nagwawakas ang mga ito.
Sinipi para sa
Nakasalalay ang pag-iisip sa utak, at tinutunaw ng kamatayan ang utak. Hindi napananatili ng isang tunaw na patak ng tubig ang pagkabasa nito.
Ang tugon
Isa iyong pahayag tungkol sa kayang gawin ng isang tao dahil sa sarili niyang kalikasan. Ang pahayag ng Islam ay tungkol sa ginagawa ng Lumikha. Kayang gawing muli ang isang tunaw na patak ng sinumang gumawa nito sa unang pagkakataon. Itinuring ni Russell na kasinlakas ng karamihan ng mga konklusyon ng agham ang kanyang argumento. Ngunit sinusukat ng agham ang ginagawa ng kalikasan sa ganang sarili nito, hindi ang kayang gawin ng Gumawa nito.
Kung saan ito humahantong — Ipinapakita ng argumento tungkol sa utak na gumagana ngayon ang isip sa pamamagitan ng utak; wala itong sinasabi laban sa pagbuhay ng isang Lumikha sa tao.
van Inwagen, “The Possibility of Resurrection” (1978)
Nangangatwiran ito na kung ang isang bagay ay lubusang nawasak, ang muling nilikha ay magiging isang perpektong kopya at hindi ang mismong bagay. Ang kanyang halimbawa ay isang manuskrito sa sariling sulat-kamay ni Agustin, na sinunog noong 457 at sinasabing muling nilikha ng Diyos noong 458. Si van Inwagen mismo ay isang Kristiyanong naniniwala sa pagkabuhay na muli, at pinaninindigan niya na ang tao ay lubusang materyal. Upang ipakita na posible man lamang ang pagkabuhay na muli sa pananaw na iyon, iminungkahi niya na maaaring kunin ng Diyos, sa kamatayan, ang katawan, o ang ubod lamang nito (ang utak at ang sentral na sistemang nerbiyos), upang ingatan at mag-iwan ng kapalit sa lugar nito. Kalaunan ay isinulat niya na maaaring may iba pang paraan.
Sinipi para sa
Kahit ang Diyos ay makagagawa lamang ng isang ganap na kopya ng isang taong nabulok na. Hindi ako ang kopya.
Ang tugon
Lumilitaw lamang ang palaisipan kung walang anumang bahagi ng tao ang nagtatagal sa pagitan ng kamatayan at pagbangon. Itinuturo ng Islam na kinukuha ng Diyos (﷾) ang kaluluwa sa kamatayan at iniingatan ito hanggang sa Araw. Pagkatapos ay binubuhay Niya ang katawan at ibinabalik dito ang kaluluwa. Gaya ng binabanggit ng pagsusuri ng Stanford, pinananatiling pareho ng isang nagtatagal na kaluluwa ang tao.
Kung saan ito humahantong — Pinag-uugnay ng kaluluwang iniingatan ng Diyos (﷾) ang taong namatay at ang taong binuhay, kaya hindi isang kopya ang binuhay.
Qur'an 36:78-79 — Surah Ya-Sin, talata 78-79
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
Sinipi para sa
Hindi ebidensiya ang ‘kaya ito ng Diyos’. Inililipat lamang nito ang tanong sa kung umiiral ang Diyos.
Ang tugon
Hindi hinihiling ng talata sa sinuman na tanggapin ang kapangyarihan ng Diyos (﷾) dahil sa tiwala. Sinasagot nito ang isang taong nakalimot sa sarili niyang pagkalikha: ang Siyang gumawa sa una ay kayang gawin ang ikalawa. Para sa isang nag-aalinlangan sa Lumikha, nauuna ang mga dahilan para sa Kanya. Nasa mga pahinang nagtatanong kung paano natin nalalamang umiiral ang Diyos (﷾) at kung sino ang lumikha sa Diyos (﷾) ang mga ito. Kapag nananatili ang mga ito, hindi mas mahirap ang paggawang muli kaysa sa paggawa sa unang pagkakataon.
Kung saan ito humahantong — Nananatili ang dahilan ng talata para sa sinumang umaamin sa unang paggawa, at hayagang ginagawa sa ibang lugar ang katwiran para sa Gumawa ng unang paggawang iyon.
Mga pananaw
Ateista: ang kamatayan ang wakas
Nakasalalay ang pag-iisip sa utak, kaya nagtatapos ito kapag nagtapos ang utak. Ang kawalang-katarungang nakikita natin ay isang patas na halimbawa ng sansinukob. Lumalago ang paniniwala sa isang darating na buhay mula sa takot at sa hiling para sa kaligtasan. Nananatili ang halaga ng pag-ibig at kaligayahan kahit natatapos ang mga ito.
Nakasalalay ang pag-iisip sa pagkakabuo ng utak, at sinisira iyon ng kamatayan. Kaya makatwirang ipalagay na nagtatapos sa kamatayan ang buhay ng isip.
Pagtutol
Ipinapakita nito na gumagana ang isip sa pamamagitan ng utak sa buhay na ito. Hindi nito maipapakita na hindi kayang buhayin ng Siyang gumawa sa isang tao nang minsan. Itinuring ni Russell na kasinlakas ng karamihan ng mga konklusyon ng agham ang kanyang argumento. Ngunit sinusukat ng agham ang ginagawa ng kalikasan sa ganang sarili nito, hindi ang kayang gawin ng Gumawa nito.
Malamang na isang patas na halimbawa ang mundong ito. Malamang na bulok ang buong kahon kung bulok ang pinakaibabaw na patong ng mga dalandan. Kaya dahilan ang kawalang-katarungan dito upang isiping hindi naghahari ang katarungan sa mundo.
Pagtutol
Angkop ang hula tungkol sa dalandan sa isang kahon mula sa isang di-kilalang nagpadala. Nagsisimula ang pahinang ito sa isang Lumikhang walang kailangan at nakaaalam ng lahat, kaya wala Siyang motibo para sa kawalang-katarungan. Kung gayon ay nangangahulugan ang kawalang-katarungan dito na hindi pa sarado ang talaan.
Lumalago ang paniniwala sa isang buhay pagkatapos ng kamatayan mula sa takot sa kamatayan at sa hiling para sa kaligtasan.
Pagtutol
Hindi ipinapakita ng pinagmulan ng isang paniniwala na mali ito. Ipinapalagay ng paratang na walang nagmamalasakit na Gumawa, na siyang tanong. Inilalagay din ng paniniwala sa paglilitis ang sariling mga gawa.
Ang isang katawang binuo muli matapos itong mabulok ay magiging isang ganap na kopya, hindi ang taong namatay. Ang isang manuskritong ginawang muli ay hindi ang isinulat ni Agustin.
Pagtutol
Lumilitaw lamang ang problemang iyon kung walang anumang bahagi ng tao ang nagtatagal sa pagitan ng kamatayan at pagbangon. Itinuturo ng Islam na iniingatan ng Diyos (﷾) ang bawat kaluluwa hanggang sa Araw, pagkatapos ay ibinabalik ito sa binuhay na katawan. Kaya ang parehong tao ang binubuhay.
Nananatili ang halaga ng kaligayahan, pag-iisip at pag-ibig kahit natatapos ang mga ito, kaya hindi kailangan ng buhay ang isang kabilang-buhay upang magkaroon ng kahalagahan.
Pagtutol
Lubhang mahalaga ang buhay na ito sa Islam, dahil titimbangin ang bawat gawang ginawa rito. Ngunit hindi ipinapasya ng pagkakaroon ng halaga ng buhay kung ang kamatayan ang wakas. At kung walang pagbabalik, pareho ang wakas ng maniniil na namatay nang maginhawa at ng kanyang biktima.
Maipapaliwanag ng naghihingalong utak ang mga karanasan ng muntik nang mamatay, kaya wala silang ibinibigay na ebidensiya ng isang darating na buhay.
Pagtutol
Walang ginagamit na ulat ng muntik nang mamatay ang pahinang ito bilang ebidensiya. Nakasalalay ang katwiran nito sa Lumikha at sa Kanyang katarungan, na hindi nangangailangan ng ulat mula sa bingit ng kamatayan.
Ang katwiran mula sa pangangatwiran
Sumusunod ang buhay pagkatapos ng kamatayan mula sa pagkakaroon ng isang Lumikha. Hindi ito isang hiwalay na patunay, at hindi isang hiling. Ang Siyang gumawa sa atin nang minsan ay kayang gawin tayong muli. At hindi isasara ng isang makatarungang Gumawa ang bawat talaan sa libingan.
Kung walang Lumikha ay kaunti ang dahilan upang asahan ang pagkaligtas; kung may Lumikha, malapit na sumusunod ang isang kabilang-buhay.
Ang Siyang nagpairal sa isang tao mula sa wala ay kayang gawin siyang muli. Hindi mas mahirap ang ikalawang paggawa kaysa sa una.
Hindi hahayaan ng isang makatarungang Lumikha na pareho ang wakas ng mapang-api at ng inapi. Kaya sumusunod mula sa Kanyang katarungan ang isang pagtutuos pagkatapos ng kamatayan.
Ipinapalagay ng paratang ng pag-iisip na may kasamang paghiling na walang Lumikha, na siyang punto ng tanong.
Sa buhay na ito ay gumagana ang isip sa pamamagitan ng utak. Hindi nito ipinapakita na hindi kayang buhayin ng Lumikha ang tao.
Ang pananaw ng Islam
Ang Siyang lumikha sa mga tao sa unang pagkakataon ang bubuhay sa kanila muli. Iniingatan ng Diyos (﷾) ang bawat kaluluwa sa kamatayan, at binubuhay ang katawan sa Araw. Kaya ang parehong tao ang binubuhay. Nilikha Niya ang mundo para sa makatarungang mga layunin, at ibabalik ang bawat karapatan sa Araw ng Pagbangon.
May nagtatanong kung sino ang magbibigay-buhay sa mga butong nabulok na. Sumasagot ang Qur'an: ang Siyang lumikha sa mga ito sa unang pagkakataon.
Sinasabi ng Qur'an na sinisimulan ng Diyos (﷾) ang paglikha at inuulit ito, at na higit na madali ito sa Kanya.
Sinasabi ng Qur'an na kinukuha ng Diyos (﷾) ang mga kaluluwa sa kamatayan at iniingatan ang mga ito. May isang harang, ang barzakh, sa pagitan ng kamatayan at ng Araw ng pagbangon.
Sinasabi ng Qur'an na bibigyan ng Diyos (﷾) ng buhay ang mismong mga buto. Kaya Niyang buuin kahit ang mga dulo ng daliri ng isang tao.
Itinatanong ng Qur'an kung inakala ba ng mga tao na nilikha sila nang walang-kabuluhan at hindi na ibabalik para tuusin.
Sinasabi ng Qur'an na hindi pakikitunguhan ng Diyos (﷾) ang mga tagalabag sa katarungan nang pareho sa mga mananampalatayang gumagawa ng mabuti. Nilikha Niya ang mga langit at ang lupa para sa makatarungang mga layunin.
Sinabi ng Propeta (ﷺ) na ibabalik ang bawat karapatan sa may-ari nito sa Araw ng Pagbangon.