Maikling sagot
Hindi. Ang kamalayan ay nangangahulugang pagiging gising sa sarili at sa paligid. Alam ito ng bawat isa sa atin nang mas tiyak kaysa sa anumang katotohanan ng pisika: may pakiramdam ang pagiging tayo. Nakikita natin ang pula, nalalasahan ang asin at nadarama ang dalamhati. Kayang imapa ng agham kung aling mga bahagi ng utak ang aktibo kapag nangyayari ito. Wala itong paliwanag kung bakit nadarama mula sa loob ang alinman sa gawaing iyon. Tinatawag ito ng mga pilosopo na mahirap na problema ng kamalayan, at hindi pa rin ito nalulutas. Ang isang buong paglalarawan ng materya ay naglilista ng mga laki, hugis, karga at galaw, at wala sa mga ito ang isang damdamin. Ang sagot ng Islam ay higit ang tao kaysa sa materya. Itinuturo ng Qur'an ang sarili ng tao bilang isa sa mga tanda ng Diyos (﷾). Sinasabi nito na inihinga ng Diyos (﷾) sa tao ang isang espiritung nilikha Niya at pinarangalan sa pagtawag dito na Kanya. Ang sarili mong panloob na buhay ay isa sa mga tandang iyon, at hindi pa ito naipapaliwanag ng materya lamang.
Buong paliwanag
Ang iisang bagay na walang makapag-aalinlangan
Maaaring pag-alinlanganan ng isang tao ang kanyang nakikita, ngunit hindi na siya ay nakakikita. Noong 1974 ay simpleng inilahad ng pilosopong si Thomas Nagel ang pagsubok. Ang isang nilalang ay may kamalayan kung may pakiramdam ang pagiging nilalang na iyon. Pumapasa ang bawat mambabasa sa pagsubok na iyon mula sa loob. Anuman ang hindi tiyak, hindi ito.
Nangangatwiran ito na ang isang organismo ay may kamalayan kung may ‘pakiramdam’ ang pagiging organismong iyon, at na ang pansariling katangiang ito ng karanasan ay naiiwan sa bawat pisikal na paliwanag ng isip na naihain sa ngayon. Hindi naghinuha si Nagel na mali ang pisikalismo, kundi sa ngayon ay wala tayong ideya kung paano ito magiging totoo.
Ang puwang na iniiwang bukas ng materya
Inilalarawan ng pisika ang materya ayon sa masa, karga, posisyon at galaw nito. Wala sa mga ito ang isang kulay gaya ng hitsura nito o isang sakit gaya ng pagkirot nito. Noong 1983 ay tinawag ito ng pilosopong si Joseph Levine na explanatory gap, ang puwang sa paliwanag. Kahit sumasabay ang isang damdamin sa isang proseso ng utak, walang anuman sa pisikal na kuwento ang nagpapaliwanag kung bakit may pakiramdam ang proseso. Noong 1995 ay tinawag ito ng pilosopong si David Chalmers na mahirap na problema. Inihiwalay niya ito sa mga madaling problema. Ang mga madaling problema ay kung paano isinasaayos ng utak ang impormasyon at kinokontrol ang kilos.
Nililikha nito ang katagang ‘explanatory gap’ (puwang sa paliwanag): kahit ang sakit ay kapareho ng isang proseso sa utak, walang anuman sa pisikal na paliwanag ang nagpapaliwanag kung bakit ganoon ang pakiramdam ng prosesong iyon, o kung bakit may pakiramdam pa ito.
Pinaghihiwalay nito ang mga ‘madaling problema’ ng kamalayan (kung paano nagtatangi, nag-uulat at kumokontrol ng kilos ang utak) at ang ‘mahirap na problema’: kung bakit may kasamang karanasan pa ang anuman sa pagpoprosesong iyon. Nangangatwiran ito na ang pagpapaliwanag sa mga gawain ay hindi nagpapaliwanag sa karanasan, kaya bigo rito ang karaniwang mga paraan ng paliwanag na reduktibo.
Ang tugon ng materyalista
Ang materyalista ay isang taong naniniwalang materya lamang ang umiiral. Ikinatwiran ng pilosopong si Daniel Dennett, noong 1991, na ang kamalayan ay ang ginagawa lamang ng utak. Sinabi niya na ipapaliwanag ito ng cognitive science, ang siyentipikong pag-aaral ng isip. Sinabi rin niya na ang mga pribadong nadaramang katangiang itinuturo ng mga pilosopo ay hindi gaya ng hitsura nila.
Nangangatwiran ito na ang kamalayan ay buong-buong produkto ng gawain ng utak, na dapat ipaliwanag ng agham ng kognisyon, at na ang mga pribado at nadaramang katangian ng karanasan (‘qualia’) na itinuturing ng mga pilosopo na natatanging problema ay hindi umiiral sa paraang tila umiiral ang mga ito.
Kung bakit hindi isinasara ng tugon ang puwang
Kayang imapa ng mga siyentipiko kung aling mga kalagayan ng utak ang sumasabay sa aling mga karanasan. Ipinapaliwanag niyon kung ano ang ginagawa ng utak. Tinatawag ni Chalmers ang mga ito na mga madaling problema. Ngunit hindi ipinapaliwanag ng mapa kung bakit nadarama ang mga kalagayang iyon. Sinasabi ng ilan na ilusyon ang damdamin. Hindi iyon nag-aalis dito, dahil ang ilusyon mismo ay isang bagay na nararanasan. Itinuro ito noong 2018 ng pilosopong si Galen Strawson, na naniniwalang materya ang lahat. At noong 2012 ay naghinuha si Thomas Nagel, isang ateista, na hindi maipapaliwanag ng isang larawan ng kalikasan na gawa lamang sa materya ang kamalayan.
Pinaghihiwalay nito ang mga ‘madaling problema’ ng kamalayan (kung paano nagtatangi, nag-uulat at kumokontrol ng kilos ang utak) at ang ‘mahirap na problema’: kung bakit may kasamang karanasan pa ang anuman sa pagpoprosesong iyon. Nangangatwiran ito na ang pagpapaliwanag sa mga gawain ay hindi nagpapaliwanag sa karanasan, kaya bigo rito ang karaniwang mga paraan ng paliwanag na reduktibo.
Pinupuna nito ang mga pilosopo, kasama si Dennett, na nagsasabing ang may-kamalayang karanasan ay tila lamang umiiral at sa totoo ay isang ilusyon. Si Strawson, na isa mismong materyalista, ay sumasagot na ang anumang ganitong ilusyon ay isa nang halimbawa ng mismong karanasang sinasabing ipinapaliwanag nito palayo: ang isang ‘pagtila’ ay isa mismong karanasan. Tinatawag niya ang pagtanggi sa kamalayan na pinakahangal na pahayag na nagawa kailanman.
Si Nagel, isang ateistang pilosopo, ay nangangatwiran na halos tiyak na mali ang materyalistang neo-Darwinistang larawan ng kalikasan, dahil hindi nito maipaliwanag ang kamalayan, katwiran at pagpapahalaga. Hindi niya tinatanggap ang paniniwala sa Diyos, ngunit naninindigan siya na ang paghawak ng katwiran sa katotohanan ay hindi maipaliliwanag bilang isang bunga lamang ng natural na seleksiyon.
- 1974
Thomas Nagel
May kamalayan ang isang nilalang kung may anumang pakiramdam ang pagiging nilalang na iyon.
- 1983
Joseph Levine
Ang puwang sa pagpapaliwanag: walang anuman sa pisikal na salaysay ang nagpapaliwanag kung bakit may pakiramdam ang isang proseso.
- 1991
Daniel Dennett
Ang kamalayan ay ang ginagawa lamang ng utak.
- 1995
David Chalmers
Ang mahirap na problema, na hiwalay sa madadaling problema kung paano gumagana ang utak.
- 2012
Thomas Nagel
Hindi maipaliliwanag ang kamalayan ng isang larawan ng kalikasan na gawa lamang sa materya.
- 2018
Galen Strawson
Hindi naaalis ang pakiramdam sa pagtawag dito na ilusyon: nararanasan din mismo ang isang ilusyon.
Ang sinasabi ng Qur'an tungkol sa sarili
Tinatawag ng Qur'an ang sarili ng tao na isang tanda ng Diyos (﷾), kasama ng mga tanda sa lupa at sa mga abot-tanaw. Sinasabi nito na hinubog ng Diyos (﷾) ang tao at inihinga rito ang isang bahagi ng Kanyang espiritu. Nilikha ang espiritung iyon. Tinatawag ito ng Qur'an na Kanya upang parangalan ito, hindi dahil bahagi ito Niya. Sinasabi nito na binigyan Niya ang tao ng pandinig, paningin at pang-unawa. Nang tanungin tungkol sa espiritu, sinabihan ang Propeta (ﷺ) na sumagot na nagmumula ito sa utos ng kanyang Panginoon. Ang mga tao, sabi ng talata, ay binigyan lamang ng kaunting kaalaman. Isinalin ni Yusuf Ali ang talatang iyon sa Ingles bilang ‘the Spirit (of inspiration)’. Maraming klasikong komentarista ng Qur'an ang bumabasa rito bilang kaluluwa ng tao, at ‘ang kaluluwa’ rin ang nasa salin sa Tagalog.
“Sa lupa ay may mga tanda para sa mga nakatitiyak, at sa mga sarili ninyo. Kaya hindi ba kayo nakakikita?”
“Magpapakita Kami sa kanila ng mga tanda Namin sa mga abot-tanaw at sa mga sarili nila hanggang sa luminaw para sa kanila na [ang Qur’ān na] ito ay ang katotohanan. Hindi ba nakasapat ang Panginoon mo na Siya sa bawat bagay ay Saksi?”
“[Banggitin] noong nagsabi ang Panginoon mo sa mga anghel: “Tunay na Ako ay lilikha ng isang mortal mula sa kumakalansing na luwad mula sa burak na inanyuan.” Kaya noong humubog Ako rito at umihip Ako rito mula sa espiritu Ko ay magsibagsak kayo sa kanya na mga nakapatirapa.”
“Pagkatapos humubog Siya rito at umihip Siya rito mula sa espiritu Niya. Gumawa Siya para sa inyo ng pandinig, mga paningin, at mga puso. Kaunti ang pinasasalamatan ninyo!”
“Nagtatanong sila sa iyo tungkol sa kaluluwa. Sabihin mo: “Ang kaluluwa ay kabilang sa nauukol sa Panginoon ko at hindi kayo binigyan ng kaalaman kundi kakaunti.””
Mga pananaw
Materyalista
Ang isip ay ang ginagawa ng utak. Ang kamalayan ay isang likas na bunga ng gawain ng mga selula ng utak na unti-unting naipapaliwanag ng agham. Ang pakiramdam ng isang pribadong panloob na liwanag ay hindi gaya ng hitsura nito.
Ang kamalayan ay ganap na bunga ng gawain ng utak. Ang nadaramang panig ng karanasan ay hindi umiiral sa paraang tila umiiral ito.
Pagtutol
Tinatanggap: sumasabay ang gawain ng utak sa bawat karanasan, ngunit hindi isasara ng mas maraming datos ang puwang na ito. Inilalarawan ng pisika ang materya ayon sa mga dami gaya ng masa, karga at galaw, at wala sa mga ito ang isang damdamin. Nabibigo ang pagtawag sa damdamin na ilusyon, dahil ang ilusyon mismo ay nararanasan.
Budista: lumilitaw ang kamalayan mula sa mga kondisyon
Pinaniniwalaan ng Budismo na lumilitaw ang kamalayan mula sa mga kondisyon at walang nananatiling sarili sa likod nito. Isa ito sa limang nagbabagong pinagsama-sama na bumubuo sa isang tao, hindi isang kaluluwa.
Lumilitaw ang kamalayan mula sa mga sanhi. Kung walang sanhi ay hindi ito umiiral. Kaya hindi ito isang nananatiling sarili.
Pagtutol
Sumasang-ayon ang Islam na nilikha ang sarili ng tao, at hindi ito umiiral sa sarili nito. Ngunit hindi ipinapaliwanag ng pagpapangalan sa mga kondisyon ng karanasan kung bakit may karanasan sa simula pa lang. Hindi nito ipinapaliwanag kung bakit may pakiramdam ang pagiging isang tao. Sinasabi ng Qur'an na nagmumula ang espiritu sa utos ng Diyos (﷾). Sinasabi nito na binigyan lamang ang mga tao ng kaunting kaalaman.
Ang katwiran mula sa pangangatwiran
Ang may-kamalayang karanasan ay ang iisang katiyakang mayroon ang bawat tao, at walang pisikal na paglalarawan ang nakapagpaliwanag kung bakit ito umiiral.
Ang isang nilalang ay may kamalayan kung may pakiramdam ang pagiging ito. At direktang alam ito ng bawat tao tungkol sa kanyang sarili.
Walang tinatanggap na teoryang siyentipiko ang nagpapaliwanag kung bakit may kasamang karanasan ang mga proseso ng utak. Malawakang tinatawag ang tanong na ito na mahirap na problema ng kamalayan.
Ilarawan ang materya sa puro pisikal na mga termino. Kahit sa prinsipyo, hindi niyon maipapaliwanag kung bakit may pakiramdam ang pagkakaroon ng kamalayan.
Hindi naaalis ang karanasan sa pagtawag dito na ilusyon, dahil ang ilusyon mismo ay isang bagay na nararanasan.
Ang pananaw ng Islam
Higit ang tao kaysa sa materya. Itinuturo ng Qur'an, na ipinahayag sa Propeta (ﷺ), na hinubog siya ng Diyos (﷾) at inihinga sa kanya ang bahagi ng Kanyang espiritu. Ang panloob na sarili ay isa sa mga tandang tumuturo sa Tagapaglikha nito. Nilikha ang espiritung iyon; tinatawag ito ng Qur'an na Kanya upang parangalan ito.
Pinangangalanan ng Qur'an ang sarili ng tao bilang isa sa mga tanda ng Diyos (﷾).
Hinubog ng Diyos (﷾) ang tao, inihinga sa kanya ang bahagi ng Kanyang espiritu, at binigyan siya ng pandinig, paningin at pang-unawa.
Nagmumula ang espiritu sa utos ng Diyos (﷾), at maliit ang kaalaman ng tao tungkol dito.