Maikling sagot
Oo. Mga emperador ang nagpasya sa kalalabasan. Noong 325, tinipon ng Emperador Constantino ang Konsilyo ng Nicea at pinamunuan ito. Hindi pa siya binibinyagan, at hawak pa rin niya ang titulo ng punong pari ng paganong relihiyon ng Roma. Ipinahayag ng mga obispo (mga pinuno ng simbahan) na ang Anak ay “kaisa sa sustansiya” ng Ama. Si Constantino mismo ang nagpilit sa kanila ng salitang iyon. Ipinatapon si Arius, na nagturong nilikha ang Anak. Sa loob ng mga dekada pagkatapos, nagpabalik-balik ang mga konsilyo at mga emperador sa dalawang panig. Noong 357, ipinahayag pa ng isang konsilyo na mas dakila ang Ama kaysa sa Anak. Noong 380 at 381 lamang ginawang batas ng Emperador Teodosio ang pananampalataya ng Nicea. Hindi pinili ng Nicea ang mga aklat ng Bibliya. Nagtakda ito ng isang kredo (isang maikling pahayag ng paniniwala), at ipinataw ito ng mga emperador. Payak ang sagot ng Islam: tinawag ni Jesus ang Ama na iisang tunay na Diyos (﷾), at ibinabalik ng Qur'an ang mga tao sa iisang Diyos (﷾) na iyon.
Buong paliwanag
Ang emperador sa konsilyo
Tinipon at pinamunuan ni Constantino ang konsilyo. Sinasabi ng Britannica (1971) na pinatnubayan niya ang mga talakayan. Sinasabi nito na siya mismo ang nagmungkahi ng susing pananalita, ‘kaisa sa sustansiya ng Ama’. Sumulat si Eusebio ng Caesarea, isang obispong naroon, sa kanyang simbahan tungkol dito. Sinabi niya na hinimok ng emperador ang mga obispo na tanggapin ang salitang homoousios at siya mismo ang nagpaliwanag nito. Tumutol noong una ang limang obispo sa salita, ngunit sa huli ay lumagda ang lahat maliban sa dalawa. Sinasabi ng Britannica na marami ang lumagda nang labag na labag sa kanilang kalooban. Isang utos ng emperador ang nagpatapon kay Arius. Hindi nabinyagan si Constantino hanggang sa siya ay naghihingalo noong 337.
Sinasabi nito na sa Konsilyo ng Nicea ay si Constantino mismo ang namuno, aktibong pinatnubayan ang mga talakayan, at personal na iminungkahi, walang duda sa udyok ni Ossius (Hosius, obispo ng Cordoba), ang mahalagang pormula ng kredo, ‘kaisa sa sustansiya ng Ama’. Idinadagdag nito na, dahil nasindak sa emperador, lahat maliban sa dalawa sa mga obispo ay lumagda sa kredo, at marami sa kanila ay labag na labag sa kanilang kalooban.
Isinulat ni Eusebio, obispo ng Caesarea, sa kanyang simbahan pagkatapos ng Konsilyo ng Nicea na hinimok ng emperador na si Constantino ang lahat ng obispo na sumang-ayon sa kredo na may isiningit na iisang salitang homoousios (kaisa sa sustansiya), at siya mismo ang nagpaliwanag ng salita. Idinagdag ni Socrates na limang obispo ang tumutol sa salita noong una, at na isang kautusan ng emperador ang nagpatapon kay Arius.
Nagsisimula ang kredo sa: “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat, na lumikha ng lahat ng bagay na nakikita at hindi nakikita”. Ipinahayag ng konsilyo ang Anak bilang inianak ng Ama, tunay na Diyos mula sa tunay na Diyos, at “kaisa sa sustansiya” (homoousios) ng Ama, at kinondena ang mga nagsasabing may panahong hindi pa siya umiiral.
Itinatala ni Eusebio na humingi lamang ng bautismo si Constantino nang siya'y magkasakit at malaman niyang mamamatay na siya, malapit sa Nicomedia noong 337, at na binautismuhan siya noon, sa wakas ng kanyang buhay.
Kung sino ang emperador
Ang lalaking namuno ay ang pinuno ng lumang relihiyon ng Roma bukod sa pagiging pinuno nito. Gaya ng bawat emperador mula kay Augusto, hawak ni Constantino ang titulong pontifex maximus, punong pari ng mga paganong kulto ng estado. Hinawakan niya ito hanggang sa kanyang kamatayan. Walang emperador ang nagtakwil dito hanggang kay Graciano noong 379. Bago ang kanyang pagbabalik-loob noong 312, pinarangalan ni Constantino ang Di-malulupig na Araw, isang Romanong diyos-araw. Sa loob ng mga taon pagkatapos, ipinakikita pa rin ng kanyang mga barya ang diyos-araw bilang kanyang ‘kasama’. Nabinyagan lamang siya sa kanyang higaan ng kamatayan.
Ipinapakita nito na ang bawat Romanong emperador mula kay Augusto ay humawak ng titulong pontifex maximus, pinuno ng mga pontipise ng tradisyonal na relihiyon ng estado, kasama si Constantino at ang kanyang mga Kristiyanong kahalili, at na si Graciano ang unang emperador na nagtakwil dito, noong 379.
Ang pamantayang katalogo ng mga barya ni Constantino mula 313 hanggang 337. Itinatala nito ang mga baryang inialay ‘sa Di-malulupig na Araw, kasama’ (SOLI INVICTO COMITI), na ginagawa pa rin para kay Constantino pagkatapos ng kanyang pagbabalik-loob noong 312, at pinepetsahan ang pagkawala ng diyos-araw sa kanyang mga barya sa mga 318-320.
Itinatala ni Eusebio na humingi lamang ng bautismo si Constantino nang siya'y magkasakit at malaman niyang mamamatay na siya, malapit sa Nicomedia noong 337, at na binautismuhan siya noon, sa wakas ng kanyang buhay.
Ang maaari at hindi maaaring kahulugan ng “kaisa sa sustansiya”
Ang salitang Griyego na homoousios ay nangangahulugang ‘kaisa sa sustansiya’: gawa sa parehong bagay. Gawa sa parehong sustansiya ang dalawang baryang tanso, ngunit hindi iyon gumagawa sa kanila na iisang barya. Kaya ang salita sa sarili nito ay nagsasabi lamang na pinagsasaluhan ng Anak ang kalikasan ng Ama. Hindi nito ipinaliliwanag kung paanong iisang Diyos (﷾) ang dalawang nagsasalo sa isang kalikasan. Nagsisimula ang kredo mismo sa “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat”, na pinangangalanan ang iisang Diyos (﷾) bilang ang Ama. Iniuulat ni Eusebio na ang emperador mismo ang nagpaliwanag ng salita sa mga obispo bago nila ito tinanggap. Pinagtalunan ang kahulugan nito sa sumunod na limampung taon, hanggang sa itinakda ito ng konsilyo noong 381.
Nagsisimula ang kredo sa: “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat, na lumikha ng lahat ng bagay na nakikita at hindi nakikita”. Ipinahayag ng konsilyo ang Anak bilang inianak ng Ama, tunay na Diyos mula sa tunay na Diyos, at “kaisa sa sustansiya” (homoousios) ng Ama, at kinondena ang mga nagsasabing may panahong hindi pa siya umiiral.
Isinulat ni Eusebio, obispo ng Caesarea, sa kanyang simbahan pagkatapos ng Konsilyo ng Nicea na hinimok ng emperador na si Constantino ang lahat ng obispo na sumang-ayon sa kredo na may isiningit na iisang salitang homoousios (kaisa sa sustansiya), at siya mismo ang nagpaliwanag ng salita. Idinagdag ni Socrates na limang obispo ang tumutol sa salita noong una, at na isang kautusan ng emperador ang nagpatapon kay Arius.
Isang kasaysayan ng pagtatalong Arian mula 318 hanggang 381. Nangangatwiran ito na hindi ito pagtatanggol ng isang matatag nang ortodoksiya laban sa erehiya, kundi isang paghahanap kung saan binuo ang doktrina ng simbahan tungkol sa Diyos, at narating nito ang huling anyo noong 381 lamang.
Si Arius at ang kinondena ng Nicea
Si Arius ay isang pari ng Alexandria, isang malaking lungsod sa Ehipto. Ikinatwiran niya na kung inianak ng Ama ang Anak, may simula ang Anak. Kaya, sabi niya, may panahong hindi pa umiiral ang Anak. Ito mismo ang turong kinondena ng Nicea.
Itinala ni Socrates ang pangangatwiran ni Arius, isang presbitero ng Alexandria: kung inianak ng Ama ang Anak, may simula ang Anak, kaya may panahong hindi pa umiiral ang Anak.
Itinuro ni Arius, isang pari ng Alexandria, na si Kristo ay may nilikha at may hangganang kalikasan. Idineklara siyang erehe ng Konsilyo ng Nicea noong 325 matapos siyang tumangging lumagda sa pormula nito, at ipinatapon siya. Ang suporta ng mga obispo sa Asia Minor at ni Constantia, kapatid ni Constantino, ang nagdulot ng kanyang pagbabalik mula sa pagkatapon at ng muli niyang pagtanggap sa simbahan. Namatay siya sa Constantinopla noong 336, ilang sandali bago siya muling ipakikipagkasundo.
Nagsisimula ang kredo sa: “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat, na lumikha ng lahat ng bagay na nakikita at hindi nakikita”. Ipinahayag ng konsilyo ang Anak bilang inianak ng Ama, tunay na Diyos mula sa tunay na Diyos, at “kaisa sa sustansiya” (homoousios) ng Ama, at kinondena ang mga nagsasabing may panahong hindi pa siya umiiral.
Limampung taon ng pagpapabalik-balik, 325 hanggang 381
Hindi pinagpasyahan ng kredo ang tanong. Inilalarawan ng mananalaysay na si R. P. C. Hanson ang mga taon 318 hanggang 381 bilang paghahanap ng isang doktrina, hindi pagtatanggol sa isang napagpasyahan na. Narito ang talaan. Noong 325, sa Nicea, ipinatapon ni Constantino si Arius sa Illyria, isang lalawigang Romano sa Balkan. Noong 328, pinabalik niya si Arius. Noong 335, pagkatapos ng Konsilyo ng Tiro, bumaling si Constantino laban kay Atanasio, ang obispo ng Alexandria na nagtanggol sa kredo. Ipinatapon niya siya sa Trier, sa Gaul. Noong 336, iniutos ng emperador na tanggaping muli si Arius sa simbahan, ngunit namatay si Arius bago ito nangyari. Noong 337, pinauwi ng bagong emperador, si Constantino II, si Atanasio. Noong 339, tumakas si Atanasio mula sa Alexandria. Noong 341, naglabas ang dalawang konsilyo sa Antioquia ng mga bagong kredo upang ipalit sa kredo ng Nicea. Noong 343, sa Sardica, hiningi ng mga obispo sa silangan ang pagpapaalis kay Atanasio. Noong 346, ibinalik siya. Noong 351, naglabas ang isang konsilyo sa lungsod ng Sirmium, sa harap ng Emperador Constancio, ng isa pang kredo nang wala ang salita ng Nicea. Noong 353 at 355, kinondena ng mga konsilyo sa Arles at Milan si Atanasio. Sa Milan, itinala ni Atanasio, sinabi ni Constancio sa mga obispo na ituturing na kanon, isang batas ng simbahan, ang anumang naisin niya. Noong 356, pinatalsik si Atanasio at ipinadala sa kanyang ikatlong pagkatapon. Noong 357, ipinagbawal ng Sirmium ang salitang ‘sustansiya’ bilang hindi mula sa kasulatan. Ipinahayag nito na walang sinumang makapag-aalinlangan na mas dakila ang Ama kaysa sa Anak. Noong 359, sa Seleucia, tinawag ng isang kredo ang Anak na ‘katulad ng Ama’, nang hindi sinasabi kung paano. Noong 361, ipinahayag ng isang konsilyo sa Antioquia, gaya ni Arius, na ginawa ang Anak mula sa wala. Sa kabuuan, limang beses ipinatapon si Atanasio, sa ilalim ng apat na emperador.
Itinatala ni Socrates ang mga pagbabago-bago pagkatapos ng Nicea. Ibinalik ni Constantino si Arius mula sa pagkatapon (1.25-26) at kalaunan ay ipinatapon si Atanasio sa Gaul (1.35). Isang sinodo sa Antioquia noong 341 ang naglabas ng mga bagong kredo na nagbago sa pananalita ng kredo ng Nicea (2.8-10). Nagpulong ang Konsilyo ng Sardica tungkol kay Atanasio (2.20). Inilathala ang mga kredo sa Sirmium sa harap ng Emperador Constancio (2.30), at nagpulong ang isang sinodo sa Milan (2.36). Sa sinodo ng Seleucia noong 359 ay idinikta ni Acacio ang isang kredo na tumatawag sa Anak na katulad ng Ama (2.39-40). Di nagtagal, isang konsilyo sa Antioquia ang hayagang nagdeklara, gaya ng ginawa ni Arius, na ang Anak ay lubos na di-katulad ng Ama at ginawa mula sa wala (2.45).
Itinatala ni Atanasio na nang tumutol ang mga obispo na walang kanon ng simbahan ang nagpapahintulot sa hinihingi sa kanila ng Emperador Constancio, sumagot ang emperador na anumang naisin niya ay ituturing na kanon, at sinabihan silang sumunod o ipatapon.
Itinuro ni Arius, isang pari ng Alexandria, na si Kristo ay may nilikha at may hangganang kalikasan. Idineklara siyang erehe ng Konsilyo ng Nicea noong 325 matapos siyang tumangging lumagda sa pormula nito, at ipinatapon siya. Ang suporta ng mga obispo sa Asia Minor at ni Constantia, kapatid ni Constantino, ang nagdulot ng kanyang pagbabalik mula sa pagkatapon at ng muli niyang pagtanggap sa simbahan. Namatay siya sa Constantinopla noong 336, ilang sandali bago siya muling ipakikipagkasundo.
Si Atanasio, ang pangunahing tagapagtanggol ng kredo ng Nicea, ay naging obispo ng Alexandria noong 328. Matapos siyang hatulan ng Konsilyo ng Tiro, umapela siya nang personal kay Constantino sa Constantinopla, at ipinatapon siya ni Constantino sa Trier sa Rhineland. Dalawang beses pa siyang pinalayas sa ilalim ni Constancio II, minsan sa ilalim ni Juliano at minsan sa ilalim ni Valens: limang pagkatapon sa ilalim ng apat na emperador.
Isang konsilyo ng mga obispo sa Sirmium noong 357, na tutol sa pormula ng Nicea, tatlumpu't dalawang taon pagkatapos ng Nicea, ang nagpasya na ang salitang ‘sustansiya’ (ousia), at kaya ang pormula ng Nicea na ‘kaisa sa sustansiya’, ay hindi dapat gamitin kailanman, dahil hindi ito nilalaman ng mga banal na Kasulatan. Ipinahayag din nito na walang sinumang makapag-aalinlangan na ang Ama ay lalong dakila kaysa sa Anak, at sinipi ang mga salita ni Jesus na “Ang nagsugo sa akin ay lalong dakila kaysa akin”.
Inilabas noong 27 Pebrero 380. Iniutos ng mga emperador sa lahat ng bayang nasa ilalim ng kanilang pamamahala na sundin ang relihiyong itinuro ni apostol Pedro, at maniwala sa iisang pagka-Diyos ng Ama, ng Anak at ng Espiritu Santo, sa magkapantay na kamahalan at isang banal na Trinidad. Ang mga tatanggi ay tatatakang mga erehe at haharap sa parusa ng Diyos at pagkatapos ay sa parusa mismo ng mga emperador.
Ipinahayag ng konsilyo ang Espiritu Santo bilang Panginoon at Tagapagbigay ng buhay, na nagmumula sa Ama, at kasama ng Ama at ng Anak ay sama-samang sinasamba at niluluwalhati.
Isang kasaysayan ng pagtatalong Arian mula 318 hanggang 381. Nangangatwiran ito na hindi ito pagtatanggol ng isang matatag nang ortodoksiya laban sa erehiya, kundi isang paghahanap kung saan binuo ang doktrina ng simbahan tungkol sa Diyos, at narating nito ang huling anyo noong 381 lamang.
- 325
Nicaea
Tinatawag ng kredo ang Anak na ‘kaisa sa substansiya’ ng Ama. Ipinatapon ni Constantino si Arius, na nagturong may simula ang Anak.
- 328–335
Lumipat ng panig ang emperador
Ibinalik ni Constantino si Arius mula sa pagkatapon. Pagkatapos ay ipinatapon niya si Athanasius, ang dakilang tagapagtanggol ng kredo, sa Trier sa Gaul.
- 341–356
Magkakaribal na kredo
Naglabas ang mga konseho sa Antioquia at Sirmium ng mga kredong walang salitang ‘kaisa sa substansiya’. Kinondena ng mga konseho sa Arles at Milan si Athanasius, at noong 356 ay ipinadala siya sa kanyang ikatlong pagkatapon.
- 357
Mas dakila ang Ama
Ipinagbawal ng isang konseho sa Sirmium ang salitang ‘substansiya’ at ipinahayag na mas dakila ang Ama kaysa sa Anak.
- 380–381
Isa pang emperador ang nagpasya
Ginawang batas ng Emperador Theodosius ang pananampalatayang Niceno, at kinumpleto ng konsehong ipinatawag niya sa Constantinople ang kredo.
Sa kabuuan, limang beses ipinatapon si Athanasius, sa ilalim ng apat na emperador.
Kung paano ito nagtapos: isa pang emperador
Noong Pebrero 380, nagbigay ng isang utos ang Emperador Teodosio at ang kanyang mga kapwa emperador. Dapat maniwala ang bawat bayang nasa ilalim ng kanilang pamamahala sa iisang pagka-Diyos ng Ama, ng Anak at ng Espiritu Santo. Pinagbantaan bilang mga erehe ang lahat ng iba. Noong 381, ibinalik ng Konsilyo ng Constantinopla, na tinipon ni Teodosio, ang pananampalataya ng Nicea at idinagdag ang bahagi tungkol sa Espiritu Santo. Isinara ang tanong sa pamamagitan ng batas ng imperyo.
Inilabas noong 27 Pebrero 380. Iniutos ng mga emperador sa lahat ng bayang nasa ilalim ng kanilang pamamahala na sundin ang relihiyong itinuro ni apostol Pedro, at maniwala sa iisang pagka-Diyos ng Ama, ng Anak at ng Espiritu Santo, sa magkapantay na kamahalan at isang banal na Trinidad. Ang mga tatanggi ay tatatakang mga erehe at haharap sa parusa ng Diyos at pagkatapos ay sa parusa mismo ng mga emperador.
Ipinahayag ng konsilyo ang Espiritu Santo bilang Panginoon at Tagapagbigay ng buhay, na nagmumula sa Ama, at kasama ng Ama at ng Anak ay sama-samang sinasamba at niluluwalhati.
Ang hindi pinagpasyahan ng Nicea
Hindi pinili ng Nicea ang mga aklat ng Bagong Tipan. Ang pinakaunang nananatiling listahan ng eksaktong dalawampu't pitong aklat ay isang liham ni Atanasio noong 367. Pinagtibay ng mga konsilyo sa Hilagang Aprika ang listahan sa pagtatapos ng ika-apat na siglo.
Inililista ni Atanasio, obispo ng Alexandria, ang mga aklat na itinuturing niyang kasulatan. Ang kanyang listahan ng Bagong Tipan ay ang dalawampu't pitong aklat ng Bagong Tipan ngayon, ang pinakaunang nananatiling listahan ng eksaktong mga aklat na ito at wala nang iba.
Tinutunton nito kung paano nagkasundo ang mga simbahan tungkol sa Bagong Tipan. Sa loob ng tatlong siglo, pinagtalunan ang mga aklat gaya ng Mga Hebreo, Santiago at Pahayag, at binasa ng ilan ang Pastol ni Hermas bilang kasulatan. Ang liham ni Atanasio noong 367 ang unang nananatiling listahan ng eksaktong dalawampu't pitong aklat; pinagtibay ito ng mga konsilyo sa Hipona (393) at Carthage (397); matagal na gumamit ang mga simbahan ng Syria ng mas maikling pangkat.
Ang sinasabi ng mga Kristiyano tungkol sa Nicea
Sumasagot ang mga Kristiyano na walang inimbento ang Nicea. Sinasabi nila na nagtipon ang mga obispo upang ipagtanggol laban kay Arius ang pinaniniwalaan na ng Simbahan. Inilagay ng kredo ang pananampalatayang iyon sa eksaktong mga salita. Itinuturo nila ang simula ng Ebanghelyo ni Juan, na tinatawag na Diyos ang Verbo.
Nagsisimula ang kredo sa: “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat, na lumikha ng lahat ng bagay na nakikita at hindi nakikita”. Ipinahayag ng konsilyo ang Anak bilang inianak ng Ama, tunay na Diyos mula sa tunay na Diyos, at “kaisa sa sustansiya” (homoousios) ng Ama, at kinondena ang mga nagsasabing may panahong hindi pa siya umiiral.
“Sa pasimula ay ang Verbo, at ang Verbo ay sumasa Diyos, at ang Verbo ay Diyos.”
Ang itinuro ni Jesus, at ang sinasabi ng Qur'an
Tinawag ni Jesus ang Ama na “ang iisang tunay na Diyos” at sinabing “ang aking Ama ay lalong dakila kaysa akin”. Nagbabala siya laban sa “nagtuturo ng mga utos ng mga tao bilang mga doktrina”. Sinasabihan ng Qur'an ang mga Kristiyano na huwag sabihin ang ‘Trinidad’ at tumigil sa pagpapalabis sa kanilang relihiyon. Ibinubuod nito ang Diyos (﷾) sa apat na maikli at payak na talata.
“At ito ang buhay na walang hanggan, na makilala ka nila, ang iisang tunay na Diyos, at si Jesus Kristo, na iyong sinugo.”
“Narinig ninyo kung paanong sinabi ko sa inyo, Ako'y aalis, at muling paparito sa inyo. Kung ako'y inyong iniibig, kayo'y magagalak, sapagkat sinabi ko, Ako'y pupunta sa Ama: sapagkat ang aking Ama ay lalong dakila kaysa akin.”
“Ngunit walang kabuluhan ang pagsamba nila sa akin, na nagtuturo ng mga utos ng mga tao bilang mga doktrina.”
“O mga May Kasulatan, huwag kayong magpalabis sa relihiyon ninyo at huwag kayong magsabi tungkol kay Allāh kundi ng totoo. Ang Kristo Jesus na anak ni Maria ay sugo ni Allāh lamang, salita Niya na ipinarating Niya kay Maria, at isang espiritu na mula sa Kanya. Kaya sumampalataya kayo kay Allāh at sa mga sugo Niya. Huwag kayong magsabi ng tatlo. Tumigil kayo, magiging mabuti ito para sa inyo. Si Allāh ay nag-iisang Diyos lamang. Kaluwalhatian sa Kanya para magkaroon pa sa Kanya ng isang anak. Sa Kanya ang anumang nasa mga langit at ang anumang nasa lupa. Nakasapat si Allāh bilang Pinananaligan.”
“Talaga ngang tumangging sumampalataya ang mga nagsabi: “Tunay na si Allāh ay ikatlo ng tatlo.” Walang anumang Diyos maliban sa nag-iisang Diyos. Kung hindi sila titigil sa sinasabi nila ay talagang dadapuan nga ang mga tumangging sumampalataya kabilang sa kanila ng isang pagdurusang masakit.”
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Ang pag-aangkin at ang talaan
Kredo ng Nicea, 325 CE — bahagi tungkol sa Anak
Nagsisimula ang kredo sa: “Sumasampalataya kami sa iisang Diyos, ang Amang Makapangyarihan sa lahat, na lumikha ng lahat ng bagay na nakikita at hindi nakikita”. Ipinahayag ng konsilyo ang Anak bilang inianak ng Ama, tunay na Diyos mula sa tunay na Diyos, at “kaisa sa sustansiya” (homoousios) ng Ama, at kinondena ang mga nagsasabing may panahong hindi pa siya umiiral.
Sinipi para sa
Sinasabi ng mga Kristiyano na isinalita lamang ng Nicea ang pinaniniwalaan na ng buong Simbahan.
Ang tugon
Ipinakikita ng talaan ang mga simbahang hindi nagkakasundo rito. Noong 357, ipinagbawal ng isang konsilyo sa Sirmium ang mismong salita ng Nicea. Ipinahayag nito na walang sinumang makapag-aalinlangan na mas dakila ang Ama kaysa sa Anak. Noong 361, sinabi ng isang konsilyo sa Antioquia na ginawa ang Anak mula sa wala. Isinara ang tanong noong 380 sa pamamagitan ng isang utos ng imperyo na nagbabanta sa lahat ng hindi sumasang-ayon.
Kung saan ito humahantong — Ipinakikita ng talaan ang isang doktrinang pinagtalunan at pagkatapos ay ipinatupad sa pamamagitan ng batas, hindi isang pinanghahawakan na ng lahat ng simbahan.
Encyclopaedia Britannica (1971), “Constantine”
Sinasabi nito na sa Konsilyo ng Nicea ay si Constantino mismo ang namuno, aktibong pinatnubayan ang mga talakayan, at personal na iminungkahi, walang duda sa udyok ni Ossius (Hosius, obispo ng Cordoba), ang mahalagang pormula ng kredo, ‘kaisa sa sustansiya ng Ama’. Idinadagdag nito na, dahil nasindak sa emperador, lahat maliban sa dalawa sa mga obispo ay lumagda sa kredo, at marami sa kanila ay labag na labag sa kanilang kalooban.
Sinipi para sa
Sinasabi ng ilan na pinanatili lamang ni Constantino ang kaayusan at iniwan ang teolohiya sa mga obispo.
Ang tugon
Isinulat ni Eusebio, isang obispong nasa silid, na ipinilit ng emperador sa kanila ang susing salita at siya mismo ang nagpaliwanag nito. Sinasabi ng Britannica (1971) na siya mismo ang nagmungkahi nito, sa udyok ng kanyang tagapayong si Obispo Ossius. Alinman doon, dumating ang salita sa konsilyo na may bigat ng emperador sa likod nito.
Kung saan ito humahantong — Dumating sa mga obispo ang pormula ng Nicea sa pamamagitan ng emperador.
Mga pananaw
Pangunahing Kristiyano
Pinaniniwalaan ng mga Kristiyano na ipinagtanggol ng Nicea ang pananampalataya ng mga unang Kristiyano laban sa isang bagong kamalian. Pinanatili ng emperador ang kaayusan, ngunit ang mga obispo ang nagpasya, at sinasabi ng kredo ang itinuturo ng Kasulatan.
Binabasa ng mga Kristiyano ang Juan 1:1, na tinatawag na Diyos ang Verbo, bilang ugat sa kasulatan ng kredo ng Nicea.
Pagtutol
Tanggapin nating tinatawag ng Juan 1:1 na Diyos (﷾) ang Verbo. Itinatala ng parehong Ebanghelyo si Jesus na tinatawag ang Ama na “ang iisang tunay na Diyos” at nagsasabing “ang aking Ama ay lalong dakila kaysa akin”. Tinatawag ng Qur'an si Jesus na isang salita mula sa Diyos (﷾) dahil nilikha siya ng Diyos (﷾) sa salitang ‘Mangyari’, gaya ng paglikha Niya kay Adan (3:59). Tinatawag siya nitong isang sugo at sinasabihan ang mga Kristiyano na huwag sabihin ang ‘Trinidad’.
Ang pananaw ng Islam
Itinuro ni Jesus ang iisang Diyos (﷾), na tinawag niyang Ama, at sinabing mas dakila ang Ama kaysa sa kanya. Salungat sa kanyang mga salita ang kredong gumawa sa Anak na kapantay ng Diyos (﷾). Ipinakikita ng talaan na isang emperador ang nagdala nito sa mga obispo. Pinagtalunan ito sa loob ng limampung taon, at ang batas ng isa pang emperador ang sa wakas ay nagtakda nito.
Pinamunuan ni Constantino ang Nicea at hinimok ang mga obispo na tanggapin ang salitang ‘kaisa sa sustansiya’, na siya mismo ang nagpaliwanag.
Sinasabi ng Britannica (1971) na si Constantino mismo ang nagmungkahi ng pormulang ‘kaisa sa sustansiya ng Ama’.
Lumagda sa kredo ang lahat ng obispo maliban sa dalawa.
Hinuhusgahan ng Britannica (1971) na lumagda ang mga obispo dahil nasindak sa emperador, at marami sa kanila ay labag sa kanilang kalooban.
Hawak ni Constantino ang titulong pontifex maximus, punong pari ng paganong relihiyon ng Roma, habang pinamumunuan niya ang isang konsilyo ng mga Kristiyanong obispo.
Sa loob ng mga taon pagkatapos ng kanyang pagbabalik-loob noong 312, pinararangalan pa rin ng mga barya ni Constantino ang Di-malulupig na Araw bilang kanyang kasama.
Hindi ginagawang iisa ng ‘kaisa sa sustansiya’ ang dalawang bagay. Gawa sa parehong sustansiya ang dalawang baryang tanso, at dalawang barya pa rin sila.
Hindi nagkakaisa ang mga simbahan sa pananampalataya ng Nicea. Sa loob ng mga dekada pagkatapos ng Nicea, naglabas ang mga konsilyong sinusuportahan ng mga emperador ng mga kredong wala ang susing salita nito.
Ang emperador, hindi ang konsilyo, ang nagpatapon kay Arius. At si Constantino mismo ay nabinyagan lamang sa kanyang higaan ng kamatayan, noong 337.
Pagkatapos ng Nicea, ibinalik si Arius mula sa pagkatapon, at ipinatapon ng parehong emperador si Atanasio. Paulit-ulit na ipinatapon ng mga sumunod na emperador si Atanasio.
Noong 357, tatlumpu't dalawang taon pagkatapos ng Nicea, ipinagbawal ng isang konsilyo sa Sirmium ang salita ng Nicea. Ipinahayag nito na mas dakila ang Ama kaysa sa Anak.
Sa pagitan ng 325 at 381, nagpabalik-balik ang mga konsilyo para sa at laban sa Nicea. Naglabas ang Antioquia noong 341 at ang Sirmium noong 351 ng mga kredong wala ang salita ng Nicea. Kinondena ng Arles at Milan si Atanasio. Ipinahayag ng isang konsilyo sa Antioquia noong 361, gaya ni Arius, na ginawa ang Anak mula sa wala.
Tumutol ang ilang obispo na walang tuntunin ng simbahan ang nagpapahintulot sa hinihingi niya. Sumagot ang Emperador Constancio na ituturing na tuntunin ng simbahan ang anumang naisin niya.
Napagpasyahan lamang ang usapin nang gawing batas ng imperyo ni Teodosio ang paniniwala sa Trinidad noong 380. Tinapos ng kanyang konsilyo ang kredo noong 381.
Inilalarawan ng mananalaysay na si R. P. C. Hanson ang 318 hanggang 381 bilang paghahanap ng isang doktrina, hindi pagtatanggol sa isang napagpasyahan na.
Hindi itinuro ni Jesus ang kredong gumagawa sa Anak na kapantay ng Diyos (﷾). Tinawag niya ang Ama na iisang tunay na Diyos (﷾) at sinabing mas dakila ang Ama kaysa sa kanya.
Sinasabi ng Qur'an sa mga Kristiyano: “Huwag kayong magsabi ng tatlo”, dahil si Allah (﷾) ay iisa.