Maikling sagot
Tama sa kasaysayan ang pinili ng Qur'an. Ang salitang ‘faraon’ ay nagmula sa Egipsiyong per-aa, ‘dakilang bahay’. Sa loob ng mahigit isang libong taon ay nangahulugan ito ng palasyo, hindi ng tao. Naging pangalan lamang ito para sa hari mismo noong Bagong Kaharian, na nagsimula noong mga 1550 BC. Tinatawag ng Qur'an ang pinuno sa kuwento ni Jose na “ang hari” at inilalaan ang ‘Faraon’ para sa pinunong hinarap ni Moises. Paulit-ulit na tinatawag ng Bibliya ang dalawang lalaki na Faraon, at pati ang pinuno ni Abraham. Tinawag ng Propeta (ﷺ) ang pinuno ni Abraham na isang hari o isang malupit na pinuno, hindi Faraon. Walang sinumang nakasuri nito hanggang mabasa ang mga hieroglyph (ang sulat-larawan ng Egipto) noong 1822. Ang taong kumokopya sa Bibliya ay susulat sana ng Faraon. Kaya dito ay hindi kinopya ng Qur'an ang Bibliya, na tugma sa sagot ng Islam na mula ito sa Diyos (﷾).
Buong paliwanag
Dalawang kuwento, dalawang titulo
Sa kuwento ni Jose, tinatawag ng Qur'an ang pinuno ng Egipto na al-malik, ang hari, sa bawat pagkakataon. Hindi nito kailanman ginagamit ang salitang Fir'awn (Faraon) sa kabanatang iyon. Sa kuwento ni Moises, tinatawag nito ang pinuno na Faraon mula pa sa simula.
“Nagsabi ang hari: “Tunay na ako ay nanaginip ng pitong bakang matataba na kinakain ng pitong bakang yayat at pitong uhay na luntian at mga iba pang tuyot. O konseho, maghabilin kayo hinggil sa panaginip ko kung kayo sa panaginip ay naghahayag.””
“Nagsabi ang Hari: “Dalhin ninyo siya sa akin.” Ngunit noong dumating sa kanya ang sugo ay nagsabi siya: “Bumalik ka tungo sa panginoon mo at tanungin mo siya kung ano ang lagay ng mga babae na humiwa-hiwa ng mga kamay nila. Tunay na ang Panginoon ko, sa panlalansi nila, ay Maalam.””
“Pagkatapos nagpadala Kami, matapos na nila, kay Moises kalakip ng mga tanda Namin patungo kay Paraon at sa konseho nito, ngunit lumabag sila sa katarungan sa mga ito kaya tumingin ka kung papaano naging ang kinahinatnan ng mga tagatiwali.”
Faraon ang ginagamit ng Bibliya para sa tatlo
Ginagamit ng Genesis ang ‘Faraon’ nang 94 na beses sa King James Version. Ginagamit nito ito nang tatlong beses sa iisang talata para sa pinunong nakatagpo ni Abraham, at sa buong kuwento ni Jose. Sinasabi lamang nito ang ‘hari sa Egipto’ nang apat na beses, sa tatlong talata, at isa roon ay ‘Faraon na hari sa Egipto’. Pagkatapos ay ginagamit muli ng Exodo ang Faraon para sa pinuno ng panahon ni Moises.
“Nakita rin siya ng mga prinsipe ni Faraon, at pinuri siya sa harap ni Faraon: at ang babae ay dinala sa bahay ni Faraon.”
“At si Jose ay dinala sa Ehipto; at si Potifar, na isang pinuno ni Faraon, kapitan ng bantay, isang Ehipsiyo, ay bumili sa kanya sa mga kamay ng mga Ismaelita, na nagdala sa kanya roon.”
“At nangyari sa katapusan ng dalawang buong taon, na nanaginip si Faraon: at, narito, siya'y nakatayo sa tabi ng ilog.”
“Nang magkagayo'y nagsugo si Faraon at ipinatawag si Jose, at siya'y dali-daling inilabas nila sa bilangguan: at siya'y nag-ahit, at nagpalit ng kanyang damit, at pumasok kay Faraon.”
Ang sinabi ng Propeta (ﷺ) tungkol sa pinuno ni Abraham
Isinalaysay ng Propeta (ﷺ) ang kuwento nina Abraham, Sarah at ng pinunong nagbigay sa kanya kay Hajar. Sa kanyang mga salita, ang pinunong iyon ay ‘isang hari o isang malupit na pinuno’. Isinasalaysay ni Abu Hurayra, isang kasamahan ng Propeta (ﷺ), ang parehong kuwento at sinasabing ‘isang malupit na pinuno’. Walang tumatawag sa kanya na Faraon.
Isinalaysay ni Abu Hurayra ang pagsasalaysay ng Propeta (ﷺ) kung paano naglakbay si Abraham kasama si Sara patungo sa isang lupaing pinamumunuan ng ‘isang hari o isang malupit na pinuno’, na nagtangkang kunin siya, ay nawalan ng lakas sa bawat pagkakataon, at ibinalik siya kay Abraham kasama si Hajar bilang isang lingkod.
Isinalaysay ni Abu Hurayra ang parehong kuwento nina Abraham at Sara: dumaan sila sa lupain ng isang malupit na pinuno, na nabigo ang tangka kay Sara, at nagbigay sa kanya kay Hajar bilang isang lingkod.
| Kuwento | Ang tawag ng mga pinagmulang Islamiko sa pinuno | Ang tawag ng Bibliya sa pinuno |
|---|---|---|
| Sina Abraham at Sara sa Egipto | ‘Isang hari o isang malupit’, sa sariling mga salita ng Propeta (ﷺ) | Paraon |
| Jose | Ang hari (al-malik), sa bawat pagkakataon | Paraon, sa buong kuwento |
| Moises | Paraon (Fir'awn) | Paraon |
Nagmula ang salitang paraon sa Egipcianong per-aa, ‘dakilang bahay’: ang palasyo. Naging pangalan ito para sa hari mismo sa New Kingdom lamang, na nagsimula noong mga 1550 BC. Walang makapagsusuri nito hanggang mabasa ang mga hieroglyph, simula noong 1822.
Ang kahulugan ng per-aa, at kailan
Binabasa ng mga Egyptologist, na nag-aaral ng sinaunang Egipto, ang per-aa bilang ‘dakilang bahay’, ang palasyo ng hari. Noong Bagong Kaharian lamang, sa ika-18 dinastiya (ang ika-18 hanay ng mga hari), ito ginamit para sa hari mismo. Ang pinakamaagang posibleng kaso ay sa ilalim ni Haring Thutmose III, noong mga 1450 BC. Ang pinakamaagang tiyak ay sa ilalim ni Haring Akhenaten, noong mga 1350 BC. Nalalaman lamang ito dahil nabasa ang mga hieroglyph, simula kay Champollion, isang iskolar na Pranses, noong 1822. Bago iyon, walang buhay na tao ang nakababasa sa mga ito.
Ang karaniwang gramatika ng Gitnang Ehipsiyo. Ipinaliliwanag nito na ang pr-aa, ‘Dakilang Bahay’, ay unang tumukoy sa palasyo ng hari, at sa Bagong Kaharian lamang (mula sa ika-18 dinastiya) ito nagsimulang gamitin para sa hari mismo.
Ang liham, na binasa sa Académie des Inscriptions et Belles-Lettres sa Paris noong Setyembre 1822, kung saan inilahad ni Champollion kung paano gumagana ang mga hieroglyph ng Ehipto. Ito ang hudyat ng simula ng pag-unawa sa mga ito; bago ito, walang sinumang nakababasa sa mga ito sa loob ng mahigit isang libong taon.
Dumating si Jose nang matagal bago si Moises
Naglalagay ang Bibliya ng 430 taon ng Israel sa Egipto bago ang Exodo, ang paglisan ng mga Israelita mula sa Egipto (Exodo 12:40). Pinapangalanan ng sariling Merneptah Stele ng Egipto, isang batong monumento ni Haring Merneptah, ang Israel sa Canaan pagsapit ng mga 1208 BC. Ayon sa bilang na iyon, dumating si Jose bago nagsimula ang Bagong Kaharian, noong mga 1550 BC. May mga Kristiyanong gumagamit ng mas maikling bilang. Kahit ayon sa bilang na iyon, dumating siya nang matagal bago ang pinakamaagang tiyak na paggamit ng per-aa para sa hari, sa ilalim ni Akhenaten noong mga 1350 BC. Ayon sa sariling mga bilang ng Bibliya, ang titulong hindi ibinibigay ng Qur'an ay isang titulong hindi pa angkop noon.
“Ang pakikipamayan nga ng mga anak ni Israel, na tumahan sa Ehipto, ay apat na raan at tatlumpung taon.”
Isang inskripsiyon ng tagumpay mula sa ikalimang taon ni Merneptah, mga 1208 BC. Kabilang sa mga bayang sinasabi niyang natalo niya sa Canaan ay binabanggit nito ang Israel, ang pinakaunang pagbanggit sa Israel sa labas ng Bibliya.
Susulat ba ng ‘hari’ ang isang tagakopya?
Bigo rito ang paratang na kinuha ng Propeta (ﷺ) ang kanyang mga kuwento mula sa Bibliya. Walang kilalang nakasulat na Bibliyang Arabe mula bago ang Islam, at hindi siya marunong bumasa. Ang pinagmulang pinapangalanan ng mga kritiko ay ang Genesis, at paulit-ulit na tinatawag ng Genesis ang pinuno ni Jose na Faraon. Sinasabi lamang ng Genesis ang ‘hari sa Egipto’ nang apat na beses, isa roon ay ‘Faraon na hari sa Egipto’, laban sa 94 na paggamit ng Faraon. Kaya ang tagakopyang sumusunod dito ay susulat sana ng Faraon. Isinusulat ng tagakopya ang sinasabi ng kanyang pinagmulan, ngunit hindi kailanman, kahit minsan, tinatawag ng Qur'an ang pinuno ni Jose na Faraon.
Wala itong natagpuang ebidensiya ng isang nakasulat na saling Arabe ng Bibliya bago ang Islam; ang pinakaunang mga bersiyong Arabe na nananatili ay ginawa ng mga Kristiyano at Hudyong naninirahan sa ilalim ng pamamahala ng mga Muslim.
“At nangyari sa katapusan ng dalawang buong taon, na nanaginip si Faraon: at, narito, siya'y nakatayo sa tabi ng ilog.”
“Nagsabi ang hari: “Tunay na ako ay nanaginip ng pitong bakang matataba na kinakain ng pitong bakang yayat at pitong uhay na luntian at mga iba pang tuyot. O konseho, maghabilin kayo hinggil sa panaginip ko kung kayo sa panaginip ay naghahayag.””
Talata por talata
Genesis 41:1 — Torah (Batas), kabanata 41, talata 1
“At nangyari sa katapusan ng dalawang buong taon, na nanaginip si Faraon: at, narito, siya'y nakatayo sa tabi ng ilog.”
Sinipi para sa
Hindi pagkakamali ang pagtawag sa pinuno ni Jose na Faraon; ginamit ng manunulat ang titulong kilala ng kanyang mga mambabasa.
Ang tugon
Kung gayon ay gumamit ang Bibliya ng isang huling titulo para sa isang naunang panahon. Hindi ganoon ang ginawa ng Qur'an, na sinasabi ng mga kritiko na dumating pa nang mas huli at kumopya sa Bibliya. Ginamit nito ang titulong angkop sa bawat panahon. Walang nakasuri nito sa loob ng labindalawang daang taon.
Kung saan ito humahantong — Alinman doon, tama ang Qur'an kung saan hindi tama ang sinasabing pinagmulan nito, na hindi ginagawa ng isang tagakopya.
Mga pananaw
Kristiyano
Isinulat o inedit ang Genesis matapos maging titulo ng hari ang ‘faraon’. Kaya ginamit ng manunulat ang salitang kilala ng kanyang mga mambabasa.
Tinatawag ng Genesis na Faraon ang pinuno sa panahon ni Jose sa kabuuan. Binabasa ito ng mga Kristiyano bilang paggamit ng tagapagsalaysay sa titulo ng sarili niyang panahon.
Pagtutol
Ipagpalagay nang maaaring gamitin ng isang tagapagsalaysay ang titulo ng sarili niyang panahon. Kung gayon ay gumagamit ang Genesis ng isang huling titulo para sa isang naunang panahon, samantalang pinananatili ng Qur'an ang “ang hari”, ang titulong angkop. Ang tagakopyang sumusunod sa Genesis ay susulat sana ng Faraon.
Hudyo: Faraon ang tawag sa kanya ng Torah
Tinatawag ng Torah na Faraon ang pinuno ng panahon ni Jose sa kabuuan. Pinaniniwalaan ng tradisyong Hudyo na ibinigay ang Torah kay Moises, kaya tama ang salita nito para sa hari.
Tinatawag ng Genesis na Faraon ang pinuno ni Jose: “sa katapusan ng dalawang taong singkad, na si Faraon ay nanaginip”.
Pagtutol
Ipinapakita ng mga talaan ng Egipto na ang per-aa, ‘Dakilang Bahay’, ay unang nagpangalan sa palasyo, at nagamit lamang para sa hari mismo noong Bagong Kaharian. Ayon sa sariling mga bilang ng Bibliya, nabuhay si Jose bago iyon. Tinatawag ng Qur'an ang pinuno ni Jose na “ang hari” at ang pinuno ni Moises na ‘Faraon’, bawat isa sa lugar nito, bagaman walang nakababasa sa mga hieroglyph hanggang 1822.
Ang pananaw ng Islam
Ginagamit ng Qur'an ang bawat titulo kung saan ito nababagay, at hindi ganoon ang Bibliya. Hindi marunong bumasa ang Propeta (ﷺ). Wala siyang nakasulat na Bibliyang Arabe. Nabuhay siya labindalawang siglo bago may nakabasa sa mga hieroglyph. Ang pagtatanging ito ay tanda na hindi kanya ang Qur'an.
Tinatawag ng Qur'an ang pinuno ni Jose na “ang hari” at ang pinuno ni Moises na ‘Faraon’.
Tinatawag ng Genesis na Faraon ang mga pinuno ng panahon nina Abraham at Jose.
Tinawag ng Propeta (ﷺ) ang pinuno ni Abraham na ‘isang hari o isang malupit na pinuno’, hindi Faraon.
Ang per-aa ay nangahulugan ng palasyo at naging titulo lamang ng hari noong Bagong Kaharian.
Malalaman lamang ang paggamit ng per-aa matapos mabasa ang mga hieroglyph mula 1822.
Nagbibigay ang Bibliya ng 430 taon sa Egipto. Kapag binilang pabalik mula sa presensiya ng Israel sa Canaan pagsapit ng mga 1208 BC, inilalagay ng mga ito si Jose bago ang Bagong Kaharian.
Walang kilalang nakasulat na salin ng Bibliya sa Arabe mula bago ang Islam.