Maikling sagot
Hindi. Kailangan ng katarungan na ang parehong taong gumawa ng gawa ang siyang humarap sa bunga nito. Itinuturo ng mga tekstong Pali na walang anuman sa isang tao, katawan man o isip, ang isang nananatiling sarili. Itinuturo rin nila na nagbubunga ang mga gawa sa isang susunod na buhay. Sinasabi ng isang klasikong tekstong Theravada, ang Milindapanha, na ang muling isinilang ay hindi siya rin ni iba, gayunman ay hindi siya napalalaya sa kanyang mga gawa. Ang larawan nito ay isang lalaking nagnakaw ng mangga at may sala sa mga manggang tumubo mula sa mga iyon. Ngunit iisang lalaki ang magnanakaw na iyon, at nakatayo siya sa harap ng hari. Sa aral na ito, walang ganoong lalaki ang muling pagsilang. Sa Islam, ang parehong tao ang bubuhaying muli at magbabasa ng sarili niyang talaan, at iniingatan ng Diyos (﷾) ang kaluluwa sa kamatayan.
Buong paliwanag
Ang sinasabi ng mga tekstong Pali tungkol sa sarili
May dalawang dakilang sangay ang Budismo. Sinusunod ng Theravada, na kadalasang matatagpuan sa Timog at Timog-Silangang Asya, ang mga tekstong Pali, na pinaniniwalaan nitong salita ng Buddha. Nagdaragdag ang Mahayana, na kadalasang matatagpuan sa Silangang Asya, ng iba pang mga sutra. Sinisipi ng pahinang ito ang mga tekstong Pali at sinasabi kung kailan mas huli ang isang teksto. Sa Mga Magkakaugnay na Diskurso ay sinasabi ng Buddha sa isang pangkat ng limang mendikante (mga monghe) na ang anyo, pakiramdam, pagdama, mga pagpili at kamalayan ay bawat isa di-sarili. Ang bawat isa, sabi niya, ay dapat makita nang may wastong pag-unawa sa mga salitang ito. Mas maikli pa ang pagkakasabi ng isang maikling taludtod ng Dhammapada. Kung sasabihin nang eksakto, itinuturo ng mga tekstong Pali na walang anuman sa isang tao, katawan man o isip, ang isang nananatiling sarili. Hindi lumalampas doon ang sinasabi ng pahinang ito.
“Hindi ito akin, hindi ako ito, hindi ito ang aking sarili.”
“Ang lahat ng bagay ay di-sarili— kapag nakita ito nang may karunungan, nadidismaya ang isa sa pagdurusa: ito ang landas tungo sa kadalisayan.”
Ang pananahimik ng Buddha kung nananatili ba ang sarili
Tinanong ng manlalakbay na si Vacchagotta ang Buddha kung nananatili ba ang sarili. Nanahimik ang Buddha. Nang tanungin kung hindi ba ito nananatili, nanahimik siya sa ikalawang pagkakataon. Pagkatapos ay sinabi niya kay Ananda kung bakit. Ang pagsasabing nananatili ang sarili ay papanig sa mga eternalista, na naniniwalang tumatagal magpakailanman ang isang sarili. Ang pagsasabing hindi ito nananatili ay papanig sa mga annihilationista, na naniniwalang nagtatapos ang sarili sa kamatayan. Kaya hindi itinuturo ng mga teksto na nananatili ang isang sarili, at hindi rin nila sinasabing walang sinumang umiiral. Tama ang isang mambabasang Budista na igiit ito, at nananatili rito ang pahina.
““Kagalang-galang na Gotama, nananatili ba ang sarili?” Ngunit nang sabihin niya ito, nanahimik ang Buddha. “Kung gayon, hindi ba nananatili ang sarili?” Ngunit sa ikalawang pagkakataon ay nanahimik ang Buddha.”
“Ānanda, nang tanungin ako ni Vacchagotta kung nananatili ba ang sarili, kung sumagot ako na ‘nananatili ang sarili’ ay papanig sana ako sa mga asetiko at brahmin na eternalista. Nang tanungin ako ni Vacchagotta kung hindi ba nananatili ang sarili, kung sumagot ako na ‘hindi nananatili ang sarili’ ay papanig sana ako sa mga asetiko at brahmin na annihilationista.”
Mga tagapagmana ng kanilang mga gawa
Sinasabi nga ng mga tekstong Pali kung sino ang tumatanggap ng bunga ng isang gawa. Sa isang maikling diskurso ay sinasabi ng Buddha na ang mga nilalang ay ang mga may-ari ng kanilang mga gawa at tagapagmana ng kanilang mga gawa. Sa isa pa ay sinasabihan niya ang mga tagasunod na madalas pagnilayan na sila ang magiging tagapagmana ng anumang gawang ginagawa nila, mabuti man o masama. Lubos itong tinatanggap ng pahinang ito. Ang hindi sinasabi ng mga teksto ay kung ano ang tagapagmana. Itinuturo nila na walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili, at nanahimik ang Buddha kung nananatili ba ang sarili. Doon nagsisimula ang argumento sa ibaba.
“‘Ako ang may-ari ng aking mga gawa at tagapagmana ng aking mga gawa. Ang mga gawa ang aking sinapupunan, aking kamag-anak, at aking kanlungan. Ako ang magiging tagapagmana ng anumang gawang ginagawa ko, mabuti man o masama.’”
“Mag-aaral, ang mga nilalang na may pakiramdam ay ang mga may-ari ng kanilang mga gawa at tagapagmana ng kanilang mga gawa.”
Ang nag-uugnay sa mga buhay: ang kamalayan
Pinangangalanan nga ng mga tekstong Pali ang isang ugnay sa pagitan ng mga buhay. Sa Mahahabang Diskurso ay nagtanong ang Buddha kay Ananda. Mamumuo ba ang pangalan at anyo sa sinapupunan kung hindi nabuo roon ang kamalayan? Sinabi ni Ananda na hindi. Ngunit hindi sinasabi ng mga teksto na ang parehong kamalayan ang lumilipat. Pinaniwalaan ng mongheng si Sati na “ito mismong kamalayang ito ang naglalagalag at lumilipat-lipat, hindi iba”. Nang tanungin kung ano ang kamalayang iyon, sinabi niya na ito ang nagsasalita, ang nakaaalam, at ang nakararanas ng mga bunga ng mabubuti at masasamang gawa. Tinanggihan ng Buddha ang pananaw. Sinabi niya na ang kamalayan ay umuusbong nang may pinagsasaligan, at na kung walang sanhi ay hindi ito nagkakaroon.
“Kung ang kamalayan ay hindi nabuo sa sinapupunan ng ina, mamumuo ba roon ang pangalan at anyo?”
“Ayon sa pagkaunawa ko sa turo ng Buddha, ito mismong kamalayang ito ang naglalagalag at lumilipat-lipat, hindi iba.”
“Ginoo, siya ang nagsasalita, ang nakaaalam, na nakararanas ng mga bunga ng mabubuti at masasamang gawa sa lahat ng iba't ibang daigdig.”
“Hindi ba sinabi ko sa maraming paraan na ang kamalayan ay umuusbong nang may pinagsasaligan, na kung walang sanhi, ang kamalayan ay hindi nagkakaroon?”
Ang Milindapanha: sino ang muling isinisilang, at sino ang sumasagot?
Ang Milindapanha ay isang klasikong tekstong Theravada kung saan sinasagot ng mongheng si Nagasena si Haring Milinda. Hindi ito isa sa sariling mga diskurso ng Buddha, kaya inilalagay ito rito sa tabi ng mga sutta sa itaas. Ang hari mismo ang nagtatanong ng ating tanong. Kung walang permanenteng anuman sa isang tao, sino ang kumukuha ng hindi kanya, at sino ang namumuhay nang masama? Sumasagot si Nagasena na ang tao ay pangalan para sa mga bahagi, gaya ng karwahe na pangalan para sa poste, ehe at mga gulong. Sa kalaunan ay itinatanong ng hari kung ang isinilang ba ay nananatiling siya rin o nagiging iba. Sinasabi ni Nagasena: “Hindi siya rin at hindi rin iba.” Kung hindi ang dati ang bagong nilalang, napalalaya ba siya sa masasamang gawa ng dati? Sinasabi ni Nagasena na mapalalaya siya kung hindi siya muling isisilang, ngunit dahil muli siyang isinisilang ay hindi siya napalalaya. Ang kanyang larawan ay isang magnanakaw na kumuha ng mangga at nagsasabing ang mga manggang kinuha niya ay hindi ang mga itinanim ng may-ari. Sumasang-ayon ang hari na may sala siya, dahil sa huling manggang nagmula sa una. Isinasalaysay sa parehong paraan ang apoy na iniwang nagniningas at ang lamparang sumunog sa isang nayon.
Tinanong ni Haring Milinda ang mongheng si Nagasena ng kanyang pangalan. Sinabi ni Nagasena na ang ‘Nagasena’ ay isang karaniwang nauunawaang termino lamang, isang tawag na karaniwang ginagamit, sapagkat walang permanenteng pagkatao ang sangkot. Tumutol ang hari: kung gayon, sino ang nagbibigay sa mga monghe ng kanilang mga balabal, sino ang namumuhay nang matuwid, sino ang kumukuha ng hindi kanya, sino ang namumuhay nang masama? Walang merito o kakulangan, at walang gumagawa o nagdudulot ng mabubuti o masasamang gawa. Tinanong ni Nagasena kung paano dumating ang hari. Sakay ng karwahe. Ang karwahe ba ay ang poste nito, ang ehe nito, ang mga gulong nito, lahat ng mga ito nang sama-sama, o isang bagay bukod sa mga ito? Hindi ang sagot ng hari sa bawat isa. Gayunma'y ginagamit ang salitang ‘karwahe’ dahil sa lahat ng bahagi nang sama-sama, at sa parehong paraan ay ginagamit ang ‘Nagasena’ kapag naroon ang limang bumubuong sangkap ng pag-iral. Sinisipi niya ang isang kasabihan ng mongheng babaeng si Vajira.
“Sinabi ng hari: ‘Ang isinilang, Nâgasena, siya ba ay nananatiling siya rin o nagiging iba?’ ‘Hindi siya rin at hindi rin iba.’”
“Gayundin, dakilang hari, ang mga gawang mabuti o masama ay ginagawa ng pangalan-at-anyong ito, at iba ang muling isinisilang. Ngunit ang ibang iyon ay hindi dahil dito napalalaya sa kanyang mga gawa (sa kanyang Karma).”
Ang tagapasan ng pasanin
Sa isang diskurso ay tinatawag ng Buddha ang limang kumakapit na kumpol na pasanin: anyo, pakiramdam, pagdama, mga pagpili at kamalayan, ang mga bahaging sinasabi ng Budismo na bumubuo sa isang tao. Pagkatapos ay itinatanong niya kung sino ang nagpapasan nito, at sumasagot: ang indibidwal, ang kagalang-galang na may ganitong pangalan at ganitong angkan. Inakala ng ilang Budista na ang ibig sabihin ng gayong mga salita ay totoo ang isang tao. Nagbubukas ang Kathavatthu, ang aklat ng kanon ng Theravada tungkol sa mga pinagtatalunang punto, sa isang mahabang debate laban sa kanila. Pinangangalanan ng komentaryo nito ang dalawa sa labingwalong unang paaralan na may ganitong pananaw, ang mga Vajjiputtaka at ang mga Sammitiya. Sa debate, sinisipi ng Personalista, ang panig na naniniwalang totoo ang tao, ang mga salita ng Buddha tungkol sa mga nilalang na pumapanaw at muling isinisilang. Sumasagot ang Theravadin: “Ipagpalagay na sinabi ng Dakilang Isa ang sinisipi, iyon ba ay dahilan” upang sabihing totoo ang tao? Kaya kapwa tumayo ang dalawang panig sa mga salita ng Buddha.
“At ano ang pasanin? Ang limang kumakapit na kumpol, dapat sabihin. Anong lima? Ang mga kumakapit na kumpol ng anyo, pakiramdam, pagdama, mga pagpili, at kamalayan. Ito ang tinatawag na pasanin. At sino ang tagapasan ng pasanin? Ang indibidwal, dapat sabihin; ang kagalang-galang na may ganitong pangalan at ganitong angkan. Ito ang tinatawag na tagapasan ng pasanin.”
“Ang limang kumpol ay tunay ngang mga pasanin, at ang indibidwal ang tagapasan ng pasanin.”
“Pinagtatalunang Punto.—Na ang ‘persona’ ay nakikilala sa kahulugan ng isang tunay at sukdulang katotohanan.”
“Sino sa labingwalong paaralan ng kaisipan ang mga Puggalavadin? Sa Sasana, ang mga Vajjiputtaka at Sammitiya, at marami pang ibang guro bukod sa kanila, na hindi kabilang sa Sasana.”
“P.—Kung gayon, tiyak na ang persona ay nakikilala sa kahulugan ng isang tunay at sukdulang katotohanan? Th.—Ipagpalagay na sinabi ng Dakilang Isa ang sinisipi, iyon ba ay dahilan upang igiit na ang persona ay nakikilala sa kahulugan ng isang tunay at sukdulang katotohanan?”
Iisang lalaki sa bawat larawan
Tingnan kung sino ang nakatayo sa harap ng hari sa bawat larawan. Iisang lalaki ang magnanakaw, na kumuha ng mangga at ngayon ay nangangatwiran para sa kanyang sarili. Iisang lalaki ang nag-iwan ng apoy na nagniningas. Gayundin ang lalaking nagdala ng lampara sa itaas. Ang bawat isa ay ang parehong taong kumilos at ngayon ay sumasagot. Mas maaga sa parehong aklat ay itinatanong ni Nagasena kung ang gumagawa ng krimen ay isang tao at ang pinarurusahan ay iba. Sinasabi ng hari na tiyak na hindi. Pagkatapos ay sinasabi ni Nagasena na iisang tao ang isang lalaki mula pagkasanggol, dahil napapaloob sa iisa ang lahat ng kanyang kalagayan “sa pamamagitan ng katawang ito”. Gumagana ang mga larawang ito dahil ibinibigay nila ang pagiging-iisa na wala sa muling pagsilang. Sa aral na ito, iba ang bagong nilalang. Walang katawang lumilipat, at wala ring nananatiling sarili. Pinangangalanan ng mga teksto ang kamalayan bilang isang ugnay. Ngunit nang sabihin ng mongheng si Sati na “ito mismong kamalayang ito” ang lumilipat, tinanggihan ng Buddha ang pananaw. Kaya hindi sinasabi ng mga teksto na ang parehong tao ang lumilipat.
“Gayundin, dakilang hari, ang mga gawang mabuti o masama ay ginagawa ng pangalan-at-anyong ito, at iba ang muling isinisilang. Ngunit ang ibang iyon ay hindi dahil dito napalalaya sa kanyang mga gawa (sa kanyang Karma).”
Matapos sabihing ang isinilang muli ay hindi ang dati ni iba, tinanong ni Nagasena ang hari kung ang sanggol na dati niyang kinalagyan ay ang lalaking siya ngayon. Sinabi ng hari na hindi. Tinanong ni Nagasena kung ang gumagawa ng krimen ay isang tao at ang pinarurusahan dahil dito ay iba. Sinabi ng hari na tiyak na hindi. Pagkatapos ay sinabi ni Nagasena na siya ay ang parehong tao ngayon gaya noong siya ay isang maliit na sanggol, sapagkat ang lahat ng kalagayang ito ay napapaloob sa iisa sa pamamagitan ng katawang ito. Ibinibigay niya ang larawan ng isang lamparang nagniningas buong gabi: ang ningas ng unang bantay ay hindi ang ningas ng ikalawa, gayunma'y nagmumula ang liwanag sa iisang lampara. Kaya, sabi niya, napapanatili ang pagpapatuloy ng isang tao o bagay: ang isa ay nagkakaroon, ang isa ay lumilipas, at ang muling pagsilang ay waring sabay.
Ang magnanakaw ng manggaKinuha niya ang mangga, at ipinagtatanggol niya ang kanyang kaso sa harap ng hari.
Ang apoy na iniwang nagniningasAng lalaking nag-iwan nito ang lalaking sumasagot.
Ang ilawang nagsunog sa isang nayonAng lalaking nagdala nito sa itaas ang lalaking sumasagot.
Ang isinilang muli‘Hindi ang pareho ni iba’: ginagawa ang mga gawa ng isang pangalan-at-anyo, at iba ang isinisilang muli.
Sa Islam, ang gumawa ng gawa ay bubuhayin at babasahin ang sarili niyang talaan.
‘Ginawa ko ito’
Alam ng lahat kung ano ang ibig sabihin ng pagsasabing ‘Ginawa ko ito’ at ‘ginawa ito sa akin’. Itinatanong ng bawat hukuman kung sino ang gumawa ng gawa, at sinasagot ng bawat budhi ang parehong pangalan: ako. Kapwa itinuturing ng batas at ng budhi ang gumawa na iisang tao sa paglipas ng panahon, at gayundin ang sagot ng hari kay Nagasena. Ang isang aral na kailangang ipaliwanag palayo ang kaalamang ito ang siyang may pasanin ng patunay. Ang pagtawag sa pakiramdam ng sarili na isang ugali ng isip ay hindi nagsasabi kung sino ang humaharap sa bunga ng gawa. Ni ang pagtawag dito na pangalan para sa isang daloy ng mga pangyayari. Kailangan ng karma at muling pagsilang ang isang gumawa at isang tumatanggap, at kailangan nilang maging iisa.
Matapos sabihing ang isinilang muli ay hindi ang dati ni iba, tinanong ni Nagasena ang hari kung ang sanggol na dati niyang kinalagyan ay ang lalaking siya ngayon. Sinabi ng hari na hindi. Tinanong ni Nagasena kung ang gumagawa ng krimen ay isang tao at ang pinarurusahan dahil dito ay iba. Sinabi ng hari na tiyak na hindi. Pagkatapos ay sinabi ni Nagasena na siya ay ang parehong tao ngayon gaya noong siya ay isang maliit na sanggol, sapagkat ang lahat ng kalagayang ito ay napapaloob sa iisa sa pamamagitan ng katawang ito. Ibinibigay niya ang larawan ng isang lamparang nagniningas buong gabi: ang ningas ng unang bantay ay hindi ang ningas ng ikalawa, gayunma'y nagmumula ang liwanag sa iisang lampara. Kaya, sabi niya, napapanatili ang pagpapatuloy ng isang tao o bagay: ang isa ay nagkakaroon, ang isa ay lumilipas, at ang muling pagsilang ay waring sabay.
Iisang tao, binuhay na muli at ipinakita ang sarili niyang talaan
Sinasabi ng Qur'an na ang taong kumilos ang siyang ibinabalik at ipinakikita ang kanyang ginawa. Binubuklat ang kanyang talaan at sinasabihan siyang basahin ito. Sumasaksi ang sarili niyang mga kamay at paa sa kanilang ginawa. Ang tao ay patunay laban sa kanyang sarili, at walang kaluluwang magpapasan ng pasanin ng iba. Makikita kahit ang kasimbigat ng isang katiting na kabutihan o kasamaan. Ang gumawa ng gawa ang siyang makakakita nito. Walang anuman dito ang nangangailangan ng isang magnanakaw na hindi ang magnanakaw.
“Sa bawat tao ay nagdikit Kami ng gawain niya sa leeg niya at magpapalabas Kami para sa kanya sa Araw ng Pagbangon ng isang talaang masusumpungan niyang nakabuklat. [Sasabihin:] Basahin mo ang talaan mo; nakasapat ang sarili mo ngayong araw laban sa iyo bilang mapagtuos.”
“Sa Araw na iyon, magpipinid Kami sa mga bibig nila at magsasalita sa Amin ang mga kamay nila at sasaksi ang mga paa nila hinggil sa dati nilang kinakamit [na kasalanan].”
“Bagkus ang tao laban sa sarili niya ay isang patunay. Kahit pa man naglahad siya ng mga dahi-dahilan niya.”
“Sabihin mo: “Sa iba pa ba kay Allāh maghahangad ako bilang Panginoon samantalang Siya ay Panginoon ng bawat bagay? Walang [kasalanang] nakakamit ang bawat kaluluwa malibang laban dito. Hindi magpapasan ang isang tagapasan ng pasanin ng iba. Pagkatapos tungo sa Panginoon ninyo ang babalikan ninyo saka magbabalita Siya sa inyo hinggil sa anumang kayo noon hinggil doon ay nagkakaiba-iba.””
“Kaya ang sinumang gumawa ng kasimbigat ng isang katiting na kabutihan ay makikita niya iyon, at ang sinumang gumawa ng kasimbigat ng isang katiting na kasamaan ay makikita niya iyon.”
Ang nagdadala sa tao: ang kaluluwang iniingatan ng Diyos (﷾)
Sinasabi ng Qur'an na kinukuha ni Allah (﷾) ang mga kaluluwa ng mga tao sa kamatayan, at ng mga buháy sa kanilang pagtulog. Pinipigilan Niya ang mga itinadhana Niyang mamatay. Pinababalik Niya ang iba sa kanilang mga katawan hanggang sa isang takdang taning. Wala nang sinasabi ang mga Muslim tungkol sa kaluluwa kaysa sa sinabi sa kanila ng Diyos (﷾). Sinasagot din ng Qur'an ang taong nagtatanong kung sino ang makapagbibigay-buhay sa mga bulok na buto: ang Lumikha sa mga ito sa unang pagkakataon. Kaya ang taong binuhay na muli ay hindi kopyang ginawa ng iba. Siya ang parehong tao, ibinalik ng Gumawa sa kanya at nag-ingat sa kanyang kaluluwa. Idinaragdag ng Qur'an na ipinatalos sa kaluluwa ang mali at tama nito, at na nagtagumpay ang nagdalisay rito.
“Si Allāh ay kumukuha sa mga kaluluwa sa sandali ng kamatayan ng mga ito at sa [mga kaluluwa ng] mga hindi namatay sa pagtulog ng mga ito. Kaya pumipigil Siya sa mga [kaluluwang] nagtadhana Siya sa mga ito ng kamatayan at nagpapawala Siya sa mga iba pa hanggang sa isang taning na tinukoy. Tunay na sa gayon ay talagang may mga tanda para sa mga taong nag-iisip-isip.”
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
“sumpa man sa isang kaluluwa at sa pagkahubog nito, saka nagpatalos Siya rito ng kasamaang-loob nito at pangingilag magkasala nito;”
“nagtagumpay nga ang sinumang nagbusilak nito at nabigo nga ang sinumang nagparumi nito.”
Isang paanyaya na tingnan ang Qur'an
Ang kung sino ang humaharap sa bunga ng isang gawa ang nagpapasya kung paano dapat mamuhay ang isang tao. Hindi hinihingi ng Qur'an na tanggapin ito nang basta-basta. Sinasabi nito na kung nagmula ito sa iba pa sa Diyos (﷾), makatatagpo rito ng maraming pagkakasalungatan. Sinasabi rin nito na isinugo si Muhammad (ﷺ) sa buong sangkatauhan. Hinihingi ng mga Muslim sa bawat mambabasa, kabilang ang mga Budista, na tingnan ang Qur'an at ang huling Propetang nagdala nito. Hinihingi nila na timbangin niya ang sinasabi nito tungkol sa sarili, sa talaan at sa pagbabalik.
“Kaya hindi ba sila nagmumuni-muni sa Qur’ān? Kung sakaling ito ay mula sa ganang iba pa kay Allāh, talaga sanang nakatagpo sila rito ng pagkakaiba-ibang marami.”
“Sabihin mo: “O mga tao, tunay na ako ay Sugo ni Allāh sa inyo nang lahatan, na ukol sa Kanya ang paghahari sa mga langit at lupa. Walang Diyos kundi Siya; nagbibigay-buhay Siya at nagbibigay-kamatayan Siya. Kaya sumampalataya kayo kay Allāh at sa Sugo Niya, ang Propeta na iliterato, na sumasampalataya kay Allāh at sa mga salita Niya. Sumunod kayo sa kanya, nang sa gayon kayo ay mapapatnubayan.””
Pitong tugon, sinagot
Milindapanha 2.2.6 — Ang mga Tanong ni Haring Milinda, aklat II, kabanata 2, tanong 6
“Gayundin, dakilang hari, ang mga gawang mabuti o masama ay ginagawa ng pangalan-at-anyong ito, at iba ang muling isinisilang. Ngunit ang ibang iyon ay hindi dahil dito napalalaya sa kanyang mga gawa (sa kanyang Karma).”
Sinipi para sa
Sinagot ka na ni Nagasena. Hindi napalalaya ang muling isinilang sa kanyang mga gawa dahil lamang muli siyang isinilang. May sala ang magnanakaw ng mangga sa huling manggang nagmula sa una.
Ang tugon
Ibinibigay nang buo ng pahina ang sagot na iyon. Ngunit tingnan ang larawan. Ang magnanakaw, ang lalaking nag-iwan ng apoy na nagniningas at ang lalaking nagdala ng lampara ay bawat isa iisang lalaki, nakatayo sa harap ng hari. Sa parehong aklat ay itinatanong ni Nagasena kung ang gumagawa ng krimen ay isang tao at ang pinarurusahan ay iba. Sinasabi ng hari na tiyak na hindi. Walang ganoong lalaki ang muling pagsilang, yamang iba ang bagong nilalang.
Kung saan ito humahantong — Ibinibigay ng mga halimbawa ang pagiging-iisa ng tao na, sa aral na ito, ay wala sa muling pagsilang.
Milindapanha 2.2.1 — Ang mga Tanong ni Haring Milinda, aklat II, kabanata 2, tanong 1
“Sinabi ng hari: ‘Ang isinilang, Nâgasena, siya ba ay nananatiling siya rin o nagiging iba?’ ‘Hindi siya rin at hindi rin iba.’”
Sinipi para sa
Hindi rin isang nananatiling sarili ang lalaki sa hukuman. Sinasabi ni Nagasena na ang sanggol at ang lalaking nasa hustong gulang ay hindi iisa ni iba, gayunman ay pinarurusahan siya ng hukuman. Kung sapat iyon sa loob ng iisang buhay, sapat ito sa pagitan ng mga buhay.
Ang tugon
Sa loob ng iisang buhay, isinasalig ni Nagasena ang pagiging-iisa “sa pamamagitan ng katawang ito”. Sumasang-ayon ang hari na hindi dalawa ang nagkasala at ang pinarurusahan. Sa pagitan ng mga buhay ay walang katawang lumilipat. Pinangangalanan ng mga teksto ang kamalayan, ngunit tinanggihan ng Buddha ang pananaw na “ito mismong kamalayang ito” ang lumilipat (Majjhima Nikaya 38). Tinatalakay ng pahinang “Makatarungan ba ang karma?” kung bakit hindi iyon katarungan. Sa Islam, ipinakikita sa parehong tao ang sarili niyang talaan at inaangkin niya ito (17:14; 75:14).
Kung saan ito humahantong — Gumagana ang kombensiyon sa loob ng isang buhay, kung saan pinagbubuklod ng iisang katawan ang tao. Inaalis iyon ng muling pagsilang, at itinanggi ng Buddha na ang parehong kamalayan ang lumilipat.
Milindapanha 2.2.1 — Ang mga Tanong ni Haring Milinda, aklat II, kabanata 2, tanong 1 (ang sanggol, ang krimen at ang lampara)
Matapos sabihing ang isinilang muli ay hindi ang dati ni iba, tinanong ni Nagasena ang hari kung ang sanggol na dati niyang kinalagyan ay ang lalaking siya ngayon. Sinabi ng hari na hindi. Tinanong ni Nagasena kung ang gumagawa ng krimen ay isang tao at ang pinarurusahan dahil dito ay iba. Sinabi ng hari na tiyak na hindi. Pagkatapos ay sinabi ni Nagasena na siya ay ang parehong tao ngayon gaya noong siya ay isang maliit na sanggol, sapagkat ang lahat ng kalagayang ito ay napapaloob sa iisa sa pamamagitan ng katawang ito. Ibinibigay niya ang larawan ng isang lamparang nagniningas buong gabi: ang ningas ng unang bantay ay hindi ang ningas ng ikalawa, gayunma'y nagmumula ang liwanag sa iisang lampara. Kaya, sabi niya, napapanatili ang pagpapatuloy ng isang tao o bagay: ang isa ay nagkakaroon, ang isa ay lumilipas, at ang muling pagsilang ay waring sabay.
Sinipi para sa
Sapat na ang pagpapatuloy. Sinisindihan ang isang ningas mula sa iba at nagpapatuloy ito. Dinadala ng daloy ng sanhi at bunga ang gawa sa bunga nito.
Ang tugon
Hindi sinisisi o ginagantimpalaan ang isang ningas. Si Nagasena mismo ang naniniwalang iisang tao ang isang lalaki sa buong buhay niya, “sa pamamagitan ng katawang ito”. Sumasang-ayon ang hari na hindi dalawa ang nagkasala at ang pinarurusahan. Sa muling pagsilang ay walang katawang lumilipat, at walang pinagtitibay ang mga teksto na nananatiling sarili na lumilipat. Sinasabi ng Islam na ang kumilos ang siyang nagbabasa ng talaan at sinasabihan: “Basahin mo ang talaan mo” (17:14).
Kung saan ito humahantong — Kailangan ng katarungan na ang gumawa ng gawa ang siyang humarap sa bunga nito, at hindi iyon ang isang daloy ng mga pangyayari.
Samyutta Nikaya 22.59 — Magkakaugnay na mga Diskurso, diskurso 59 (Ang Katangian ng Di-Sarili)
“Hindi ito akin, hindi ako ito, hindi ito ang aking sarili.”
Sinipi para sa
Isang ilusyon ang sarili. Di-sarili ang bawat bahagi ng isang tao, kaya ang ‘Ginawa ko ito’ ay isang ugali ng isip at hindi isang katotohanan tungkol sa isang nananatiling tao.
Ang tugon
Sinasabi ng mga teksto na walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili, at hindi lumalampas doon ang sinasabi ng pahina. Ngunit alam ng bawat isa sa atin kung ano ang ibig sabihin ng pagsasabing ‘Ginawa ko ito’. Itinuturing ng bawat hukuman at bawat budhi ang gumawa na iisang tao. Ang isang aral na kailangang ipaliwanag palayo ang kaalamang iyon ang may pasanin ng patunay, at hindi nito iyon natutugunan sa pagtawag sa kaalaman na isang ugali.
Kung saan ito humahantong — Kapwa ipinagpapalagay ng karanasan at ng batas ang iisang gumawa. Dapat ipakita ng isang aral na tumatanggi rito kung bakit mali ang mga iyon.
Samyutta Nikaya 44.10 — Magkakaugnay na mga Diskurso, diskurso 10 (Kasama si Ananda), ang tanong at ang katahimikan
““Kagalang-galang na Gotama, nananatili ba ang sarili?” Ngunit nang sabihin niya ito, nanahimik ang Buddha. “Kung gayon, hindi ba nananatili ang sarili?” Ngunit sa ikalawang pagkakataon ay nanahimik ang Buddha.”
Sinipi para sa
Walang sinabi ang Buddha sa alinmang panig, at hindi niya kailanman sinabing hindi nananatili ang sarili. Sinasabi rin ng mga teksto na tagapagmana ng kanyang mga gawa ang bawat nilalang, kaya sinasabi nga nila kung sino ang tumatanggap ng bunga.
Ang tugon
Tinatawag nga ng mga teksto ang bawat nilalang na may-ari at tagapagmana ng kanyang mga gawa (Anguttara Nikaya 5.57; Majjhima Nikaya 135). Ngunit hindi sinasabi ng pagtawag sa isang nilalang na tagapagmana kung sino ang tagapagmana. Nanahimik ang Buddha kung nananatili ba ang sarili, upang hindi pumanig sa mga eternalista o sa mga annihilationista (Samyutta Nikaya 44.10). Pinangangalanan ng Qur'an ang tagapagmana: ang taong kumilos ang binubuhay na muli at sinasabihan: “Basahin mo ang talaan mo” (17:14). Ang tao ay magiging patunay laban sa kanyang sarili (75:14).
Kung saan ito humahantong — Hindi sinasabi ng pagtawag sa isang nilalang na tagapagmana ng kanyang mga gawa kung sino ang tagapagmana. Sinasagot ito ng Qur'an.
Dhammapada 279 — Ang Landas, taludtod 279
“Ang lahat ng bagay ay di-sarili— kapag nakita ito nang may karunungan, nadidismaya ang isa sa pagdurusa: ito ang landas tungo sa kadalisayan.”
Sinipi para sa
Di-sarili ang lahat ng bagay, at nakikita ito ng marurunong at napalalaya sila sa pagdurusa. Ang kaluluwang iniingatan ng Diyos ay isa pang bagay lamang na kakapitan.
Ang tugon
Sinasabi ng Dhammapada na di-sarili ang lahat ng bagay, at sinisipi ito ng pahina gaya ng pagkakatayo nito. Ang tanong ay kung masasabi ba ng aral na iyon kung sino ang gumagawa ng isang gawa at sino ang humaharap sa bunga nito. Sinasabi ng Qur'an na kinukuha ni Allah (﷾) ang kaluluwa sa kamatayan at iniingatan ito (39:42), at wala nang sinasabi ang mga Muslim tungkol dito kaysa sa sinabi Niya sa kanila. Isa itong pag-aangkin tungkol sa ginagawa ng Diyos (﷾), hindi isang sariling hawak ng sinuman para sa kanyang sarili.
Kung saan ito humahantong — Hindi isinasalig ng Islam ang tao sa isang sariling kumakapit sa sarili nito. Isinasalig siya nito sa Iisang nag-iingat sa kaluluwa.
Qur'an 36:78-79 — Surah Ya-Sin, talata 78-79
“Naglahad siya para sa Amin ng isang paghahalintulad at nakalimot siya sa pagkalikha sa kanya. Nagsabi siya: “Sino ang magbibigay-buhay sa mga buto samantalang ang mga ito ay bulok na?” Sabihin mo: “Magbibigay-buhay sa mga ito ang nagpaluwal sa mga ito sa unang pagkakataon; at Siya sa bawat nilikha ay Maalam.””
Sinipi para sa
May parehong suliranin ang Islam. Kung nabubulok ang isang katawan at muli itong itinatayo ng Diyos, kopya ang binuhay na muli at hindi ang nabuhay.
Ang tugon
Sa Islam, hindi katawan lamang ang tao. Kinukuha ni Allah (﷾) ang kaluluwa sa kamatayan at iniingatan ito (39:42), at binubuhay na muli ang katawan ng Lumikha rito sa unang pagkakataon (36:78-79). Ito ang parehong tao na ang mga kamay at paa ay sasaksi sa kanilang ginawa (36:65). Kaya ang taong binuhay na muli ay hindi kopyang ginawa ng iba, kundi ang nabuhay.
Kung saan ito humahantong — Dinadala ang pagkakakilanlan ng kaluluwang iniingatan ng Diyos (﷾), at ibinabalik ang katawan ng Iisang unang gumawa rito.
Mga pananaw
Aral na Budista (ang mga tekstong Pali at isang klasikong tekstong Theravada)
Maaaring sumagot ang isang mambabasang Budista mula sa mga tekstong Pali at mula sa Milindapanha. Walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili, at nanahimik ang Buddha kung nananatili ba ang sarili. Gayunman ay hindi napalalaya ang muling isinilang sa kanyang mga gawa, at ang nagpapatuloy ay isang daloy ng sanhi at bunga. Kinukuwestiyon din ang sariling larawan ng Islam tungkol sa pagbuhay sa mga patay.
Itinuturo ng mga tekstong Pali na ang anyo, pakiramdam, pagdama, mga pagpili at kamalayan ay bawat isa di-sarili (Samyutta Nikaya 22.59; Dhammapada 279). Yamang walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili, walang nananatiling lumilipat, gayunman ay nagbubunga pa rin ang mga gawa.
Pagtutol
Tinatanggap, at hindi lumalampas sa mga teksto ang sinasabi ng pahina. Ngunit kung gayon ay walang nananatiling nag-uugnay sa kumikilos at sa tumatanggap. Sinasabi ng Qur'an na kinukuha ng Diyos (﷾) ang kaluluwa sa kamatayan at iniingatan ito (39:42).
Sa Milindapanha, isang klasikong tekstong Theravada, ang muling isinilang ay hindi siya rin ni iba. Gayunman, dahil muli siyang isinilang, hindi siya napalalaya sa kanyang mga gawa. May sala ang magnanakaw ng mangga sa huling manggang tumubo mula sa una (II.2.6).
Pagtutol
Iisang lalaki ang magnanakaw sa larawan na nakatayo sa harap ng hari. Sa parehong aklat ay sumasang-ayon si Nagasena na hindi isang tao ang nagkakasala at iba ang pinarurusahan. Walang ganoong lalaki ang muling pagsilang.
Sapat na ang pagpapatuloy. Gaya ng isang ningas na sinindihan mula sa iba at nagpapatuloy, dinadala ng daloy ng sanhi at bunga ang gawa sa bunga nito. Ibinibigay ni Nagasena ang larawan ng isang lampara.
Pagtutol
Walang isip ang ningas na nakaaalam na sa kanya ang gawa. Kailangan ng katarungan ang isang sinuman, gaya ng ipinakikita ng sariling sagot ng hari. Sa Islam, binabasa ng bawat kaluluwa ang sarili nitong talaan (17:14).
Isang ilusyon ang sarili. Ang ‘Ginawa ko ito’ ay isang ugali ng isip at pangalan para sa isang daloy ng mga pangyayari, hindi isang katotohanan tungkol sa isang nananatiling tao.
Pagtutol
Itinuturing ng bawat hukuman at bawat budhi ang gumawa na iisang tao. Ang isang aral na kailangang ipaliwanag palayo ang kaalamang iyon ang may pasanin ng patunay. Hindi ito natutugunan ng pagtawag dito na isang ugali.
Sinasabi ng mga tekstong Pali na ang mga nilalang ay mga may-ari ng kanilang mga gawa at tagapagmana ng kanilang mga gawa (Anguttara Nikaya 5.57; Majjhima Nikaya 135). Kaya sinasabi nga ng mga teksto kung sino ang tumatanggap ng bunga.
Pagtutol
Tinatanggap. Ngunit hindi sinasabi ng pagtawag sa isang nilalang na tagapagmana kung sino ang tagapagmana. Itinuturo ng mga teksto na walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili. Pinangangalanan siya ng Qur'an: binabasa ng kumilos ang sarili niyang talaan (17:14).
Pinangangalanan ng mga teksto ang nag-uugnay sa mga buhay: ang kamalayan, “nabuo sa sinapupunan ng ina” (Digha Nikaya 15). Kaya hindi walang ugnay ang muling pagsilang.
Pagtutol
Tinatanggap na pinangangalanan ng mga teksto ang isang ugnay. Ngunit nang sabihin ng mongheng si Sati na “ito mismong kamalayang ito” ang lumilipat, tinanggihan ng Buddha ang pananaw (Majjhima Nikaya 38). Ang isang ugnay ng mga sanhi ay hindi ang gumawa ng gawa.
Hindi rin isang nananatiling sarili ang lalaki sa hukuman. Sinasabi ni Nagasena na ang sanggol at ang lalaking nasa hustong gulang ay hindi iisa ni iba, gayunman ay pinarurusahan siya ng hukuman. Kung sapat iyon sa loob ng iisang buhay, sapat ito sa pagitan ng mga buhay.
Pagtutol
Sa loob ng iisang buhay, isinasalig ni Nagasena ang pagiging-iisa “sa pamamagitan ng katawang ito”. Sa pagitan ng mga buhay ay walang katawang lumilipat. Pinangangalanan ng mga teksto ang kamalayan, ngunit tinanggihan ng Buddha ang pananaw na “ito mismong kamalayang ito” ang lumilipat (MN 38). Sa Islam, ipinakikita sa parehong tao ang sarili niyang talaan (17:14; 75:14).
Nanahimik ang Buddha nang tanungin kung nananatili ba ang sarili (Samyutta Nikaya 44.10). Kaya hindi sinasabi ng mga teksto na walang sinumang nagmamana ng bunga ng kanyang mga gawa.
Pagtutol
Kung gayon ay tinatawag ng mga teksto ang isang tao na tagapagmana ng kanyang mga gawa ngunit ayaw sabihin kung may anuman sa kanya na nananatili upang magmana. Malinaw itong sinasabi ng Qur'an: “Basahin mo ang talaan mo” (17:14).
Sinasabi ng ilang tao na naaalala nila ang mga naunang buhay, at maaaring ituring ito ng isang Budista na tanda ng muling pagsilang.
Pagtutol
Iniuulat ng mga teksto ang mga naaalalang buhay (Majjhima Nikaya 4) at pinagtitibay pa rin na walang nananatiling sarili, kaya hindi sinasabi ng isang alaala kung sino ang humaharap sa bunga ng gawa. Walang ipinagtatanggol na panig ang pahinang ito rito.
May parehong suliranin ang Islam. Kung nabubulok ang isang katawan at muli itong ginagawa ng Diyos, kopya ang taong binuhay na muli at hindi ang nabuhay.
Pagtutol
Sa Islam, dinadala ang tao ng kaluluwa, na kinukuha ng Diyos (﷾) sa kamatayan at iniingatan (39:42). Binubuhay na muli ang katawan ng Lumikha rito sa unang pagkakataon (36:78-79).
Kapag tinatawag ng Buddha ang indibidwal na tagapasan ng pasanin, gumagamit siya ng pang-araw-araw na paraan ng pagsasalita. Hindi niya ibig sabihing totoo ang isang nananatiling sarili.
Pagtutol
Kung gayon, sa mismong tanong kung sino ang nagpapasan ng gawa, ang sariling mga salita ng Buddha ay nagsasabing “ang indibidwal”. Kailangan kung gayon ng kanyang kanon na ipaliwanag na hindi niya iyon ibig sabihin. Kinailangan pa ngang tanggapin ng Theravadin na sinabi ng Buddha ang mga salitang sinipi ng mga Personalista tungkol sa mga nilalang na muling isinisilang. Sinasabi ng Qur'an na ang kumilos ang siyang nagpapasan nito. Bumabagsak sa bawat kaluluwa lamang ang mga gawa nito, at walang tagapasan ang makapagpapasan ng pasanin ng iba.
Ang pananaw ng Islam
Kailangan ng karma at muling pagsilang ang isang gumawa at isang tumatanggap na iisang tao. May iisang lalaki sa bawat isa sa sariling mga larawan ng Milindapanha. Sa parehong aklat ay nagkakasundo ang hari at si Nagasena na hindi dalawa ang kriminal at ang pinarurusahan. Sa Islam, ang parehong tao ang binubuhay na muli at nagbabasa ng sarili niyang talaan. Kinukuha at iniingatan ng Diyos (﷾) ang kaluluwa, at binubuhay Niyang muli ang katawan gaya ng paggawa Niya rito sa unang pagkakataon. Hinihingi ng mga Muslim sa bawat mambabasa na tingnan ang Qur'an at ang huling Propeta (ﷺ).
Sa bawat larawan ni Nagasena, iisang lalaki ang kumikilos at ang parehong lalaki ang sumasagot. Sila ang magnanakaw, ang lalaking nag-iwan ng apoy na nagniningas at ang lalaking nagdala ng lampara. Sumasang-ayon din si Nagasena na hindi isang tao ang gumagawa ng krimen at iba ang pinarurusahan. Sinasabi niya na iisang tao ang isang lalaki mula pagkasanggol “sa pamamagitan ng katawang ito”.
Itinuturo ng mga tekstong Pali na walang anuman sa isang tao ang isang nananatiling sarili, at nanahimik ang Buddha kung nananatili ba ang sarili. Tinatawag nila ang bawat nilalang na tagapagmana ng kanyang mga gawa. Gayunman ay hindi nila masabi kung ano ang nagmamana.
Sinasabi ng Qur'an na ang taong kumilos ang binubuhay na muli, ipinakikita ang sarili niyang talaan at sinasabihang basahin ito. Sumasaksi ang kanyang mga kamay at paa, at ang tao ay patunay laban sa kanyang sarili.
Bumabagsak sa bawat kaluluwa lamang ang gantimpala ng mga gawa nito. Makikita kahit ang kasimbigat ng isang katiting na kabutihan o kasamaan.
Kinukuha ni Allah (﷾) ang mga kaluluwa ng mga tao sa kamatayan, at ng mga buháy sa kanilang pagtulog. Pinipigilan Niya ang mga itinadhana Niyang mamatay. Ipinatalos sa kaluluwa ang mali at tama nito. Wala nang sinasabi ang mga Muslim tungkol dito kaysa rito.
Ang Lumikha sa tao sa unang pagkakataon ang nagbibigay-buhay sa mga bulok na buto. Kaya ang taong binuhay na muli ay ang parehong tao, hindi isang kopya.
Hinihingi ng Qur'an na suriin ito, at isinugo si Muhammad (ﷺ) sa buong sangkatauhan.
Sinasabi ng Qur'an na bumabagsak sa bawat kaluluwa lamang ang bunga ng mga gawa nito. Walang tagapasan ang makapagpapasan ng pasanin ng iba.