Maikling sagot
Sa pamamagitan ng pagbabalik sa Diyos (﷾), at dito ay nagkakasundo ang Hudaismo at ang Islam. Sinabihan ng propetang si Oseas ang Israel na “Magdala kayo ng mga salita” at manumbalik sa PANGINOON. Ang Talmud ay ang tala ng mga rabbi ng batas at pagtatalo. Ibinibilang doon ng isang kasabihan ang mga salitang iyon, para sa isang kasalanang ginawa nang palihim, na gaya ng mga handog na batang toro. Isinasalaysay ng isang aklat ng mga kuwento ng mga rabbi ang tungkol kay Rabban Yochanan ben Zakkai, isang rabbi (Hudyong guro) ng unang siglo. Nang bumagsak ang Templo, sinabi niya sa isang mag-aaral na ang kabutihan ay tumutubos gaya ng ginawa ng dambana ng Templo. Ipinasya ni Maimonides, isang rabbi ng ika-12 siglo, na kung walang Templo, ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan. Sinasabi ng Qur'an na pinatatawad ni Allah (﷾) ang lahat ng kasalanan ng mga bumabaling sa Kanya. Tinatanggihan ng Bibliyang Hebreo, ng mga rabbi at ng Qur'an ang pag-aangking hindi makapagpapatawad ang Diyos (﷾) nang walang dugo. Binibigyan din ng Islam ng malinis na talaan ang sinumang pumapasok dito, gaya ng ginagawa ng Jerusalem Talmud para sa nagbalik-loob.
Buong paliwanag
Ang Bibliyang Hebreo: manumbalik, at nagpapatawad ang Diyos (﷾)
Iniuugnay ng mga propeta ang kapatawaran sa pagbabalik sa Diyos (﷾). Ibinibigay ni Oseas sa Israel ang mga salitang sasabihin, at tinatawag ang mga ito na handog ng kanilang mga labi. Sinasabi ni Ezekiel na wala sa mga kasalanan ng taong nanunumbalik ang aalalahanin laban sa kanya. Sa aklat ni Jonas, tumalikod ang lungsod ng Nineve sa masama nitong lakad at iniligtas, nang walang naitalang hain. Nanalangin si Haring Solomon para sa mga tapon ng Israel sa isang malayong lupain. Hiniling niya sa Diyos (﷾) na patawarin sila kung magsisisi sila at mananalangin paharap sa Templo, malayo sa dambana nito. Ang dambana ay ang lugar kung saan sinusunog ang mga handog.
“Manumbalik ka, O Israel, sa PANGINOON mong Diyos; Sapagkat ikaw ay natisod sa iyong kasamaan. Magdala kayo ng mga salita, At manumbalik kayo sa PANGINOON; Sabihin ninyo sa Kanya: ‘Patawarin Mo ang lahat ng kasamaan, At tanggapin Mo ang mabuti; Sa gayo'y ihahandog namin sa halip na mga toro ang handog ng aming mga labi.”
“Ngunit kung ang masama ay tumalikod sa lahat ng kanyang mga kasalanan na kanyang nagawa, at ingatan ang lahat ng Aking mga palatuntunan, at gawin ang matuwid at tama, siya'y tunay na mabubuhay, siya'y hindi mamamatay. Wala sa kanyang mga pagsalangsang na kanyang nagawa ang aalalahanin laban sa kanya; dahil sa kanyang katuwiran na kanyang ginawa ay mabubuhay siya. Mayroon ba Akong anumang kaluguran na mamatay ang masama? sabi ng Panginoong DIYOS; at hindi baga na siya'y manumbalik mula sa kanyang mga lakad, at mabuhay?”
“Muli, kapag ang masamang tao ay tumalikod sa kanyang kasamaang ginawa, at gumawa ng naaayon sa batas at matuwid, ay ililigtas niyang buhay ang kanyang kaluluwa.”
“At nakita ng Diyos ang kanilang mga gawa, na sila'y tumalikod sa kanilang masamang lakad; at nagsisi ang Diyos sa kasamaan na sinabi Niyang gagawin Niya sa kanila; at hindi Niya ginawa.”
“Kung sila'y magkasala laban sa Iyo—sapagkat walang taong hindi nagkakasala—at Ikaw ay magalit sa kanila, at ibigay Mo sila sa kaaway, na anupa't sila'y dalhing bihag sa lupain ng kaaway, malayo man o malapit; gayunma'y kung sila'y magunita sa lupain na pinagdalhan sa kanila na bihag, at manumbalik, at manalangin sa Iyo sa lupain ng mga nagdala sa kanila na bihag, na sinasabi: Kami ay nagkasala, at gumawa ng kasamaan, kami ay gumawi nang masama; kung sila'y manumbalik sa Iyo ng buong puso nila at ng buong kaluluwa nila sa lupain ng kanilang mga kaaway, na nagdala sa kanila na bihag, at manalangin sa Iyo sa dako ng kanilang lupain, na Iyong ibinigay sa kanilang mga magulang, ang bayan na Iyong pinili, at ang bahay na aking itinayo para sa Iyong pangalan; ay dinggin Mo nga ang kanilang dalangin at ang kanilang pagsamo sa langit na Iyong tahanang dako, at ipagtanggol Mo ang kanilang usap; at patawarin Mo ang Iyong bayan na nagkasala laban sa Iyo, at ang lahat nilang mga pagsalangsang na kanilang isinalangsang laban sa Iyo; at bigyan Mo sila ng habag sa harap ng mga nagdala sa kanila na bihag, upang sila'y kahabagan nila;”
Ang higit na ibig ng Diyos (﷾) kaysa hain
Ang parehong Kasulatang nag-uutos ng mga handog ay nagsasabi kung ano ang higit na ibig ng Diyos (﷾). Hindi inaalis ng mga propeta ang mga handog; inilalagay nila ang mga ito sa ibaba ng isang pusong nanumbalik. Sinasabi ni Oseas: “awa ang Aking ibig, at hindi hain”. Sa Awit 51, matapos ang kanyang kasalanan kay Bath-sheba, sinasabi ni Haring David na ang hain sa Diyos (﷾) ay isang bagbag na diwa. Pagkatapos ay nananalangin siya para sa Jerusalem, at para sa araw na muling magiging kalugud-lugod sa Diyos (﷾) ang mga handog nito. Ngunit walang handog sa Torah, ang limang aklat ni Moises, para sa pangangalunya o para sa pagpatay kay Urias. Kaya isang bagbag na puso lamang ang makapagbabalik kay David. Itinatanong ni Mikas kung malulugod ba ang PANGINOON sa mga lalaking tupa o mga ilog ng langis. Ang sagot niya ay katarungan, awa at kababaang-loob. Sinasabi ng Mga Kawikaan na ang paggawa ng tama ay higit na kalugud-lugod sa Diyos (﷾) kaysa hain. Sinasabi rin nito na natutubos ang kasamaan sa pamamagitan ng “awa at katotohanan”.
“Sapagkat hindi Ka nalulugod sa hain, kung hindi ay ibibigay ko; wala Kang kaluguran sa handog na susunugin. Ang mga hain sa Diyos ay isang bagbag na diwa; ang isang bagbag at nagsisising puso, O Diyos, ay hindi Mo hahamakin. Gawan Mo ng mabuti ang Sion sa Iyong kagandahang-loob; itayo Mo ang mga kuta ng Jerusalem. Kung magkagayo'y malulugod Ka sa mga hain ng katuwiran, sa handog na susunugin at sa buong handog; Kung magkagayo'y maghahandog sila ng mga toro sa Iyong dambana.”
“Sapagkat awa ang Aking ibig, at hindi hain, At ang pagkakilala sa Diyos kaysa mga handog na susunugin.”
“’Ano ang aking dadalhin sa paglapit ko sa harap ng PANGINOON, At pagyukod ko sa harap ng Diyos na nasa itaas? Lalapit ba ako sa harap Niya na may mga handog na susunugin, Na may mga guyang isang taon ang gulang? Malulugod ba ang PANGINOON sa libu-libong lalaking tupa, Sa sampu-sampung libong ilog ng langis? Ibibigay ko ba ang aking panganay dahil sa aking pagsalangsang, Ang bunga ng aking katawan dahil sa kasalanan ng aking kaluluwa?’ Ipinakilala na sa iyo, O tao, kung ano ang mabuti, At kung ano ang hinihingi sa iyo ng PANGINOON: Kundi ang gumawa ng makatarungan, at ibigin ang awa, at lumakad na may kababaang-loob na kasama ng iyong Diyos.”
“Ang paggawa ng katuwiran at katarungan Ay lalong kalugud-lugod sa PANGINOON kaysa hain.”
“Sa pamamagitan ng awa at katotohanan ay natutubos ang kasamaan; At sa pamamagitan ng takot sa PANGINOON ay lumalayo ang mga tao sa masama.”
“At kung ang isang tao ay magkasala nang hindi sinasadya, ay maghahandog nga siya ng isang babaing kambing na unang taon ang gulang bilang handog dahil sa kasalanan. At itutubos ng saserdote ang kaluluwang nagkamali, kapag siya'y nagkasala nang hindi sinasadya, sa harap ng PANGINOON, upang itubos sa kanya; at siya'y patatawarin, maging ang katutubo sa mga anak ni Israel, at ang taga-ibang bayan na nakikipamayan sa kanila: kayo'y magkakaroon ng iisang kautusan para sa gumagawa ng anuman nang hindi sinasadya. Ngunit ang kaluluwang gumagawa ng anuman nang may pagmamataas, maging katutubo o taga-ibang bayan, ay siya ring lumalapastangan sa PANGINOON; at ang kaluluwang yaon ay ihihiwalay sa gitna ng kanyang bayan. Sapagkat kanyang hinamak ang salita ng PANGINOON, at sinira ang Kanyang utos; ang kaluluwang yaon ay lubos na ihihiwalay, ang kanyang kasamaan ay sasa kanya.”
Nang bumagsak ang Templo: si Rabban Yochanan ben Zakkai
Pinanatili ng mga rabbi ang turong ito nang wasakin ang Templo. Isinasalaysay kung paano ng isang aklat na tinatawag na Avot de-Rabbi Natan. Isa itong aklat ng mga kuwentong nagtuturo at mga kasabihan, hindi ng batas. Kasama ito ng Avot, ang mga kasabihan ng mga pantas sa Mishnah. Ang Mishnah ay ang unang nakasulat na kodigo ng batas ng mga Hudyo ng mga rabbi, mula noong mga 200 CE. Tinipon ang Avot de-Rabbi Natan pagkatapos nito. Isinasalaysay nito ito tungkol kay Rabban Yochanan ben Zakkai, isang nangungunang pantas ng unang siglo. Nakita nila ng kanyang mag-aaral na si Rabbi Joshua ang Templo na wasak. Tinangisan ni Rabbi Joshua ang lugar kung saan tinutubos ang mga kasalanan ng Israel. Sumagot si Rabban Yochanan sa pamamagitan ng Oseas 6:6: tumutubos din ang kabutihan. Nagpapatuloy ang bahagi kay Daniel, na naglingkod sa Diyos (﷾) sa Babilonia sa pamamagitan ng panalangin at mabubuting gawa, malayo sa anumang dambana.
“Minsan ay lumabas si R. Johanan b. Zakkai sa Jerusalem, kasunod si R. Joshua, at nang makita ang nawasak na Templo, sinabi ni R. Joshua: “Kahabag-habag tayo, na nawasak ito, ang tanging lugar kung saan tinutubos ang mga kasalanan ng mga Israelita!” Itinuwid siya ni R. Johanan, na nagsasabi: “Anak ko, huwag mo itong ikalungkot. May iba tayong paraan ng pagtubos na kasimbisa—samakatwid ang paggawa ng kabutihan, gaya ng nasusulat [Oseas, vi. 6]: ‘Sapagkat kagandahang-loob ang ninais ko, at hindi hain.’””
“Sapagkat awa ang Aking ibig, at hindi hain, At ang pagkakilala sa Diyos kaysa mga handog na susunugin.”
Ang Mishnah at ang Talmud: kung paano gumagana ang pagsisisi
Maingat ding inilalahad ng batas ng mga Hudyo ang mga hakbang ng pagsisisi. Hindi sinasabi ng Mishnah, sa isang pasya ng halakha (tumatali na batas ng mga Hudyo), na ang pagsisisi lamang ang nag-aayos sa bawat kasalanan. Sinasabi nito na ang pagsisisi ay tumutubos sa magagaang kasalanan. Para sa mabibigat, ipinagpapaliban nito ang parusa hanggang sa Yom Kippur, ang Araw ng Pagtubos. Idinaragdag nito na hindi tinutubos ng Yom Kippur ang isang pagkakasala laban sa ibang tao hanggang sa mapayapa ito. Tinatalakay ito ng Talmud sa Yoma, ang bahagi nito tungkol sa Araw ng Pagtubos. Sa pahina 86a ay inilalahad nito ang mga uri ng pagtubos. Sa pahina 86b ay dumarating ang mga kasabihan nito tungkol sa ‘dakila ang pagsisisi’. Ang mga ito ay aggadah, aral sa halip na batas, at binabasa ng isa sa mga ito ang Oseas 14:3.
Ipinasya ng Mishnah (mga 200 CE, halakha): ang handog para sa kasalanan at ang tiyak na handog para sa pagkakasala ay tumutubos; ang kamatayan at ang Yom Kippur ay tumutubos kasama ng pagsisisi (teshuvah). Ang pagsisisi ay tumutubos sa magagaang paglabag, sa mga utos na dapat gawin at sa mga utos na huwag gawin; para sa mabibigat, ipinagpapaliban nito ang parusa hanggang dumating ang Yom Kippur at tumubos. Ang sinumang nagsasabing ‘magkakasala ako at magsisisi, magkakasala ako at magsisisi’ ay hindi binibigyan ng pagkakataong magsisi, at ang sinumang nagsasabing ‘magkakasala ako at tutubusin ito ng Yom Kippur’ ay walang nakakamit na pagtubos mula sa araw na iyon. Tinutubos ng Yom Kippur ang mga kasalanan sa pagitan ng tao at ng Diyos, ngunit hindi ang mga kasalanan laban sa kapwa hanggang sa mapayapa niya ito; hinahango ito ni Rabbi Elazar ben Azariah (ika-1 hanggang ika-2 siglo) mula sa Levitico 16:30. Sinabi ni Rabbi Akiva (unang bahagi ng ika-2 siglo): mapalad ka, Israel, sapagkat dinadalisay ka ng iyong Ama sa langit, gaya ng pagdadalisay ng mikveh sa marumi (Jeremias 17:13).
Sinisipi ng Talmud ang turo ni Rabbi Yishmael (ika-2 siglo) tungkol sa mga uri ng pagtubos, na sa bawat isa ay kailangan ang pagsisisi. Ang lumabag sa isang utos na dapat gawin at nagsisi ay pinatatawad bago pa siya umalis sa kanyang kinatatayuan (Jeremias 3:22). Para sa isang pagbabawal, ipinagpapaliban ng pagsisisi ang parusa at ang Yom Kippur ang tumutubos (Levitico 16:30). Para sa pinakamabibigat na kasalanan, ipinagpapaliban ng pagsisisi at ng Yom Kippur ang parusa at ang pagdurusa ang bumubuo sa pagtubos. Para sa lumapastangan sa pangalan ng Diyos, ang kamatayan lamang ang bumubuo rito. Sa isang baraita, binabasa ni Rabbi Elazar ang Exodo 34:7 na nangangahulugang inaariing walang-sala ng Diyos ang mga nagsisisi at hindi ang mga hindi nagsisisi.
Sa mga kasabihan ng Talmud tungkol sa ‘dakila ang pagsisisi’ (aggadah), dalawang beses na iniuulat si Resh Lakish (ika-3 siglo). Sa pamamagitan ng pagsisisi, ang sinadyang mga kasalanan ay nagiging gaya ng mga pagkakamali (Oseas 14:2); at nagiging gaya ng mga merito (Ezekiel 33:19). Pinagkakasundo ito ng Talmud: gaya ng mga merito kapag nagsisi ang tao dahil sa pag-ibig, gaya ng mga pagkakamali kapag dahil sa takot. Inihahambing ni Rabbi Yitzhak, na sinisipi ang Lupain ng Israel sa ngalan ni Rabba bar Mari (mga amoraim ng ika-3 hanggang ika-4 na siglo), ang tao at ang Diyos. Ang taong ininsulto sa salita ay maaaring mapayapa o hindi, at marahil ay hindi sa pamamagitan ng salita. Kapag nagkasala ang isang tao nang palihim, napapayapa ang Diyos sa pamamagitan ng salita, gaya ng sinasabi ng Oseas 14:3, “Magdala kayo ng mga salita”. Ibinibilang pa ito ng Kasulatan na para bang naghandog siya ng mga toro: “Sa gayo'y ihahandog namin na parang mga toro ang handog ng aming mga labi”.
Maimonides: ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan
Sumulat si Maimonides, isang rabbi ng ika-12 siglo, ng isang kodigo ng batas ng mga Hudyo, ang Mishneh Torah. Inilalahad nito ang batas para sa isang panahong walang Templo. Walang natitira kundi ang pagsisisi, at ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan. Ang Yom Kippur mismo ay tumutubos para sa mga nagsisisi. Pinananatili rin niya ang mga antas ng Talmud mula sa Yoma 86a: may mga kasalanang naghihintay sa Yom Kippur, at ang mas mabibigat ay sa pagdurusa. Wala sa mga ito ang naghihintay sa isang dambana. Kung walang Templo, hindi pinaghihintay ng batas ng mga Hudyo ang kapatawaran sa anumang dambana.
Ipinasya ni Maimonides (halakha) na ngayon, kapag wala na ang Templo at walang altar ng pagtubos, walang natitira kundi ang pagsisisi (teshuvah), at ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan. Kahit ang taong masama sa lahat ng kanyang mga araw at nagsisi sa katapusan ay hindi pinaaalalahanan ng anuman sa kanyang kasamaan (Ezekiel 33:12). Ang Araw ng Pagtubos mismo ay tumutubos para sa mga nagsisisi (Levitico 16:30).
Sinisipi ng Talmud ang turo ni Rabbi Yishmael (ika-2 siglo) tungkol sa mga uri ng pagtubos, na sa bawat isa ay kailangan ang pagsisisi. Ang lumabag sa isang utos na dapat gawin at nagsisi ay pinatatawad bago pa siya umalis sa kanyang kinatatayuan (Jeremias 3:22). Para sa isang pagbabawal, ipinagpapaliban ng pagsisisi ang parusa at ang Yom Kippur ang tumutubos (Levitico 16:30). Para sa pinakamabibigat na kasalanan, ipinagpapaliban ng pagsisisi at ng Yom Kippur ang parusa at ang pagdurusa ang bumubuo sa pagtubos. Para sa lumapastangan sa pangalan ng Diyos, ang kamatayan lamang ang bumubuo rito. Sa isang baraita, binabasa ni Rabbi Elazar ang Exodo 34:7 na nangangahulugang inaariing walang-sala ng Diyos ang mga nagsisisi at hindi ang mga hindi nagsisisi.
Ang pag-aangkin ng mga Kristiyano: walang kapatawaran kung walang dugo
Binabasa ng mga Kristiyano ang parehong mga Kasulatan sa ibang paraan. Pinanghahawakan nila na hinihingi ng Kautusan ni Moises ang dugo para sa pagtubos, at na tumuturo ang mga handog ng Templo sa kamatayan ni Jesus. Sinisipi nila ang Levitico 17:11, “ang dugo ang tumutubos”. Sinisipi rin nila ang sulat sa Mga Hebreo sa Bagong Tipan, 9:22: “kung walang pagbubuhos ng dugo ay walang kapatawaran”. Ayon sa pagbasang ito, mula nang bumagsak ang Templo, ang dugo lamang ni Jesus ang makapag-aalis ng kasalanan.
“Sapagkat ang buhay ng laman ay nasa dugo; at ibinigay Ko ito sa inyo sa ibabaw ng dambana upang itubos sa inyong mga kaluluwa; sapagkat ang dugo ang tumutubos dahil sa buhay.”
“At ayon sa kautusan, halos lahat ng bagay ay nililinis sa pamamagitan ng dugo; at kung walang pagbubuhos ng dugo ay walang kapatawaran.”
Nagpapatawad ang Torah mismo nang walang dugo
Hindi pinatutunayan ng Torah ang pagbasang iyon. Ipinaliliwanag ng Levitico 17:11 kung bakit hindi dapat kainin ang dugo: ang lugar nito ay nasa dambana. Hindi nito sinasabi na ang dugo ang tanging paraan ng pagpapatawad ng Diyos (﷾). Ang handog dahil sa kasalanan ay ang handog na dinadala upang tubusin ang isang kasalanan. Pinahihintulutan ng Torah ang pinakadukhang tao na magdala ng harina para rito, nang walang dugo, at siya ay pinatatawad. Isa pa rin itong handog sa dambana, na dinadala para sa mga kasalanang nakalista sa Levitico 5:1-4. Ang kalahating siklo, ang salaping ibinibigay ng bawat Israelita para sa santuwaryo, ay ibinibigay “upang itubos sa inyong mga kaluluwa”. Ang insenso ni Aaron, ang dakilang saserdote, ay nagbigay ng pagtubos at nagpatigil sa isang salot. At ang handog dahil sa kasalanan ay para sa mga kasalanang ginawa “nang hindi sinasadya”. Para sa nagkakasala “nang may pagmamataas”, ibig sabihin ay sa hayagang paglaban, walang handog dahil sa kasalanan ang ibinibigay ng Torah. Ihihiwalay lamang siya. Maliban sa iilang pinangalanang kaso, walang sariling handog ang sinadyang kasalanan. Isa sa gayong kaso ang maling panunumpa tungkol sa isang ipinagkatiwalang bagay (Levitico 5:20-26). Ang daan pabalik mula sa sinadyang kasalanan ay pagsisisi, gaya ng itinuro ng mga propeta, kasama ang Araw ng Pagtubos (Levitico 16:30).
“Ngunit kung ang kanyang kaya ay hindi umabot sa dalawang batu-bato, o dalawang inakay na kalapati, ay dadalhin nga niya ang kanyang handog dahil sa kanyang ikinasala, ang ikasampung bahagi ng isang epa ng mainam na harina bilang handog dahil sa kasalanan; huwag niyang lalagyan ng langis, ni lalagyan man ng anumang kamangyan; sapagkat ito'y handog dahil sa kasalanan. At dadalhin niya sa saserdote, at kukuha ang saserdote ng isang dakot niyaon bilang alaalang bahagi, at pauusukin sa dambana, sa ibabaw ng mga handog sa PANGINOON na pinaraan sa apoy; ito'y handog dahil sa kasalanan. At itutubos sa kanya ng saserdote ang tungkol sa kanyang kasalanan na kanyang ikinasala sa alinman sa mga bagay na ito, at siya'y patatawarin; at ang nalabi ay magiging sa saserdote, na gaya ng handog na harina.”
“Ang mayaman ay hindi magbibigay ng higit, at ang dukha ay hindi magbibigay ng kulang, sa kalahating siklo, kapag ibinigay nila ang handog sa PANGINOON, upang itubos sa inyong mga kaluluwa. At kukunin mo ang salaping pantubos mula sa mga anak ni Israel, at itatalaga mo sa paglilingkod sa tolda ng kapisanan, upang maging alaala sa mga anak ni Israel sa harap ng PANGINOON, upang itubos sa inyong mga kaluluwa.’”
“At sinabi ni Moises kay Aaron: ‘Kunin mo ang iyong suuban, at lagyan mo ng apoy mula sa dambana, at patungan mo ng insenso, at dalhin mo agad sa kapisanan, at itubos mo sila; sapagkat may galit na lumabas mula sa PANGINOON: nagpasimula na ang salot.’ At kumuha si Aaron gaya ng sinalita ni Moises, at tumakbo sa gitna ng kapulungan; at, narito, ang salot ay nagpasimula na sa bayan; at siya'y naglagay ng insenso, at itinubos ang bayan. At siya'y tumayo sa pagitan ng mga patay at ng mga buhay; at tumigil ang salot.”
“Salitain mo sa mga anak ni Israel, na sabihin: Kung ang sinuman ay magkasala nang hindi sinasadya, sa alinman sa mga bagay na iniutos ng PANGINOON na huwag gawin, at gawin ang alinman sa mga yaon:”
“At kung ang isang tao ay magkasala nang hindi sinasadya, ay maghahandog nga siya ng isang babaing kambing na unang taon ang gulang bilang handog dahil sa kasalanan. At itutubos ng saserdote ang kaluluwang nagkamali, kapag siya'y nagkasala nang hindi sinasadya, sa harap ng PANGINOON, upang itubos sa kanya; at siya'y patatawarin, maging ang katutubo sa mga anak ni Israel, at ang taga-ibang bayan na nakikipamayan sa kanila: kayo'y magkakaroon ng iisang kautusan para sa gumagawa ng anuman nang hindi sinasadya. Ngunit ang kaluluwang gumagawa ng anuman nang may pagmamataas, maging katutubo o taga-ibang bayan, ay siya ring lumalapastangan sa PANGINOON; at ang kaluluwang yaon ay ihihiwalay sa gitna ng kanyang bayan. Sapagkat kanyang hinamak ang salita ng PANGINOON, at sinira ang Kanyang utos; ang kaluluwang yaon ay lubos na ihihiwalay, ang kanyang kasamaan ay sasa kanya.”
Ang Qur'an: ang parehong pinto
Nagsasalita ang Qur'an sa mga makasalanan gaya ni Oseas: huwag masiraan ng loob, sapagkat pinatatawad ni Allah (﷾) ang lahat ng kasalanan ng mga bumabaling sa Kanya. Ang sinumang gumawa ng masama dahil sa kamangmangan, saka nagsisi at nagsaayos, ay makatatagpo sa Kanya na Mapagpatawad. Si Allah (﷾) lamang ang nagpapatawad ng mga kasalanan, at walang namamagitan; ganito rin ang itinuturo ng Hudaismo mula nang bumagsak ang Templo. Sinasabi rin ng Qur'an na pinapalitan ni Allah (﷾) ng mabuti ang masasamang gawa ng nagsisisi. Sinabi ni Resh Lakish, isang rabbi ng ika-3 siglo, na ginagawa ng pagsisisi na mga merito ang sinadyang mga kasalanan. Inilalapat ito ng Talmud sa pagsisising dahil sa pag-ibig. Sa puntong ito, pinanghahawakan ng Islam, pinanatili ng tradisyon ng Israel ang turo ng mga propeta.
“Sabihin mo [O Propeta na sinabi Ko]: “O mga lingkod Ko na nagpakalabis laban sa mga sarili nila, huwag kayong masiraan ng loob sa awa ni Allāh; tunay na si Allāh ay nagpapatawad sa mga pagkakasala nang lahatan. Tunay na Siya ay ang Mapagpatawad, ang Maawain.””
“Kapag dumating sa iyo ang mga sumasampalataya sa mga talata Namin [sa Qur’ān] ay sabihin mo: “Kapayapaan ay sumainyo.” Nagtakda ang Panginoon ninyo sa sarili Niya ng pagkaawa: na ang sinumang gumawa kabilang sa inyo ng kasagwaan dahil sa kamangmangan, pagkatapos nagbalik-loob matapos na nito at nagsaayos, tunay na Siya ay Mapagpatawad, Maawain.”
“na mga kapag nakagawa ng isang mahalay o lumabag sa katarungan sa mga sarili nila ay umaalaala kay Allāh kaya humihingi ng tawad para sa mga pagkakasala nila – at sino ang nagpapatawad sa mga pagkakasala kundi si Allāh – at hindi nagpupumilit sa nagawa nila habang sila ay nakaaalam.”
“maliban sa sinumang nagbalik-loob, sumampalataya, at gumawa ng gawang maayos sapagkat ang mga iyon ay papalitan ni Allāh ng mga gawang maganda ang mga gawang masagwa nila. Laging si Allāh ay Mapagpatawad, Maawain.”
Sa mga kasabihan ng Talmud tungkol sa ‘dakila ang pagsisisi’ (aggadah), dalawang beses na iniuulat si Resh Lakish (ika-3 siglo). Sa pamamagitan ng pagsisisi, ang sinadyang mga kasalanan ay nagiging gaya ng mga pagkakamali (Oseas 14:2); at nagiging gaya ng mga merito (Ezekiel 33:19). Pinagkakasundo ito ng Talmud: gaya ng mga merito kapag nagsisi ang tao dahil sa pag-ibig, gaya ng mga pagkakamali kapag dahil sa takot. Inihahambing ni Rabbi Yitzhak, na sinisipi ang Lupain ng Israel sa ngalan ni Rabba bar Mari (mga amoraim ng ika-3 hanggang ika-4 na siglo), ang tao at ang Diyos. Ang taong ininsulto sa salita ay maaaring mapayapa o hindi, at marahil ay hindi sa pamamagitan ng salita. Kapag nagkasala ang isang tao nang palihim, napapayapa ang Diyos sa pamamagitan ng salita, gaya ng sinasabi ng Oseas 14:3, “Magdala kayo ng mga salita”. Ibinibilang pa ito ng Kasulatan na para bang naghandog siya ng mga toro: “Sa gayo'y ihahandog namin na parang mga toro ang handog ng aming mga labi”.
| Sanggunian | Ang sinasabi nito |
|---|---|
| Ang Torah (Levitico 5) | Maaaring magdala ng harina ang pinakadukhang tao bilang handog para sa kasalanan, nang walang dugo, at pinatatawad siya. |
| Oseas 14 | Binibigyan ang Israel ng mga salitang sasabihin: ang handog ng kanilang mga labi. |
| Ezekiel 18 | Wala sa mga kasalanan ng taong nagbabalik ang aalalahanin laban sa kanya. |
| Jonas 3 | Tumalikod ang Nineve sa masama nitong lakad at iniligtas, nang walang naitalang hain. |
| Rabban Yochanan ben Zakkai | Habang wasak ang Templo: nagbabayad-sala rin ang kabaitan. |
| Maimonides | Kapag walang Templo, nagbabayad-sala ang pagsisisi para sa lahat ng kasalanan. |
| Ang Qur'an | Huwag mawalan ng pag-asa: pinatatawad ni Allah (﷾) ang lahat ng kasalanan ng mga bumabaling sa Kanya. |
Iisang pinto ang binubuksan ng mga propeta, ng mga rabbi at ng Qur'an: bumalik sa Diyos (﷾).
Hindi bumibili ng kapatawaran ang sariling mga handog ng Islam
Naghahandog din ng mga hayop ang mga Muslim, sa pista ng Eid at sa paglalakbay ng Hajj sa Mecca. Ngunit malinaw na sinasabi ng Qur'an na hindi nakararating kay Allah (﷾) ang laman ni ang dugo ng mga ito; ang pangingilag magkasala lamang ang nakararating sa Kanya. Ang handog sa Eid ay pasasalamat, at kinakain at ibinabahagi ang laman nito. Inaalaala nito ang “alay na dakila” na ipinantubos ni Allah (﷾) sa anak ni Abraham matapos ang isang pagsubok (37:103-107). Iyon ay isang anak na iniligtas ng awa ni Allah (﷾), hindi isang kasalanang binayaran ng dugo. Kung saan nagtatakda ang Qur'an ng isang handog para sa paglabag sa mga tuntunin ng paglalakbay, pinahihintulutan din nito ang pag-aayuno o ang pagpapakain sa mga dukha. Kaya doon din ay hindi ang dugo ang tanging paraan, gaya ng harina ng dukha. Kapag sinira ng isang Muslim ang isang sinadyang panunumpa, binabayaran niya ito sa pamamagitan ng pagpapakain o pagpapadamit sa mga dukha, pagpapalaya sa isang alipin, o pag-aayuno. Ang karamihan sa mga ito ay mga gawa ng kabutihan, ang pagtubos na itinuro ni Rabban Yochanan. Walang handog na pumapalit sa pagsisisi, sa Islam man o, gaya ng ipinapasya ni Maimonides, sa batas ng Templo.
“Hindi makararating kay Allāh ang mga laman ng mga ito ni ang mga dugo ng mga ito, subalit nakararating sa Kanya ang pangingilag magkasala mula sa inyo. Gayon nagpasilbi ng mga ito para sa inyo upang dumakila kayo kay Allāh dahil nagpatnubay Siya sa inyo. Magbalita ka ng nakagagalak sa mga tagagawa ng maganda.”
“Kaya noong nagpasakop silang dalawa [si utos ni Allāh] at naglapag siya rito sa noo, nanawagan Kami sa kanya, [na nagsasabi]: “O Abraham, nagpatotoo ka nga sa panaginip. Tunay na Kami ay gayon gumaganti sa mga tagagawa ng maganda.” Tunay na ito ay talagang ang paglilitis na malinaw. Tumubos Kami kay Ismael sa pamamagitan ng isang alay na dakila.”
“Lubusin ninyo ang ḥajj at ang `umrah para kay Allāh ngunit kung nahadlangan kayo ay [mag-alay ng] anumang madaling nakamit na handog. Huwag kayong mag-ahit ng mga ulo ninyo hanggang sa umabot ang handog sa pinag-aalayan dito. Ang sinumang kabilang sa inyo ay naging maysakit o sa kanya ay may isang pinsala sa ulo niya ay [magbibigay ng] isang pantubos na pag-ayuno [ng tatlong araw] o isang kawanggawa [na pagpapakain sa anim na dukha] o isang alay. Kung natiwasay kayo, ang sinumang nagpakatamasa ng `umrah [sa mga buwan ng ḥajj] hanggang sa ḥajj ay [mag-aalay ng] anumang madaling nakamit na handog. Ngunit ang sinumang hindi nakatagpo ay [magsasagawa ng] pag-aayuno ng tatlong araw sa ḥajj at pitong [araw] kapag bumalik kayo; iyon ay ganap na sampung [araw]. Iyon ay ukol sa sinumang ang mag-anak niya ay hindi mga nakadalo sa [paligid ng] Masjid na Pinakababanal. Mangilag kayong magkasala kay Allāh at alamin ninyo na si Allāh ay matindi ang parusa.”
“O mga sumampalataya, huwag kayong pumatay ng pinangangasong hayop habang kayo ay mga nasa iḥrām. Ang sinumang pumatay nito kabilang sa inyo nang sinasadya, may isang ganti, na tulad ng pinatay niya, mula sa mga hayupan, na hahatol dito ang dalawang may katarungan kabilang sa inyo bilang handog na aabot sa Ka`bah; o may isang panakip-sala na pagpapakain ng mga dukha o katumbas niyon na pag-aayuno upang makalasap siya ng kasaklapan ng nauukol sa kanila. Nagpaumanhin si Allāh sa anumang nagdaan. Ang sinumang nanumbalik ay maghihiganti si Allāh sa kanya. Si Allāh ay Makapangyarihan, May paghihiganti.”
“Hindi magpapanagot sa inyo si Allāh dahil sa pagkadulas sa mga panunumpa ninyo subalit magpapanagot Siya sa inyo dahil sa [pagsira ng] isinagawa ninyo na mga panunumpa. Kaya ang panakip-sala niyon ay ang pagpapakain sa sampung dukha ng katamtaman sa ipinakakain ninyo sa mag-anak ninyo o ang pagpapadamit sa kanila o ang pagpapalaya sa isang alipin, ngunit ang sinumang hindi nakatagpo ay pag-aayuno ng tatlong araw. Iyon ay panakip-sala sa mga panunumpa ninyo kapag nanumpa kayo. Pag-ingatan ninyo ang mga panunumpa ninyo. Gayon naglilinaw si Allāh para sa inyo ng mga tanda Niya, nang sa gayon kayo ay magpapasalamat.”
Ipinasya ni Maimonides (halakha) na ang sinumang lumabag sa isang utos ng Torah, sinasadya man o nagkamali, ay dapat magtapat sa harap ng Diyos kapag siya ay nagsisi. Ang mga nagdadala ng handog para sa kasalanan o handog para sa pagkakasala dahil sa kanilang mga pagkakamali o sinadyang kasalanan ay hindi natutubos ng kanilang handog hanggang sa sila ay magsisi at magtapat sa salita (Levitico 5:5).
“Minsan ay lumabas si R. Johanan b. Zakkai sa Jerusalem, kasunod si R. Joshua, at nang makita ang nawasak na Templo, sinabi ni R. Joshua: “Kahabag-habag tayo, na nawasak ito, ang tanging lugar kung saan tinutubos ang mga kasalanan ng mga Israelita!” Itinuwid siya ni R. Johanan, na nagsasabi: “Anak ko, huwag mo itong ikalungkot. May iba tayong paraan ng pagtubos na kasimbisa—samakatwid ang paggawa ng kabutihan, gaya ng nasusulat [Oseas, vi. 6]: ‘Sapagkat kagandahang-loob ang ninais ko, at hindi hain.’””
Isang malinis na talaan, gaya ng para sa nagbalik-loob
Kapwa binubura ng dalawang pananampalataya ang nakaraan ng sinumang sumasapi sa kanila. Tinipon ang Jerusalem Talmud sa Lupain ng Israel noong mga 400 CE. Itinuturing nitong alam na ang nagbalik-loob sa Hudaismo ay pinatatawad sa lahat ng kanyang kasalanan. Ganoon din ang sinasabi ng Islam tungkol sa sinumang pumapasok dito. Nang lumapit si Amr ibn al-As upang tanggapin ang Islam, hiniling muna niya na patawarin siya. Itinanong ng Propeta (ﷺ) kung hindi ba niya alam na binubura ng Islam ang lahat ng nauna rito. Hindi ito isang kakulangan sa Hudaismo na pinupunan ng Islam. Isa pa itong punto kung saan nagkakasundo ang dalawa.
Sinisipi ng Jerusalem Talmud (aggadah) ang isang turo na ang mga kasalanan ng isang pantas, ng isang lalaking ikakasal at ng isang prinsipe ay natutubos kapag umakyat sila sa kanilang bagong katayuan. Para sa pantas, binabasa nito ang Levitico 19:32-33: ang talata tungkol sa paggalang sa matanda ay sinusundan ng talata tungkol sa proselita, kaya “kung paanong ang lahat ng kanyang kasalanan ay pinatatawad sa proselita”, ang lahat ng kasalanan ay pinatatawad sa inordenahan. Tinanggap ni Rabbi Zeira (ika-3 hanggang ika-4 na siglo) ang ordinasyon nang marinig niya ito.
Sinabi ni Amr ibn al-As, nang malapit na siyang mamatay, na bago ang Islam ay walang sinumang higit na kinamumuhian niya kaysa sa Propeta (ﷺ), at nais niyang patayin ito. Isinalaysay niya kung paano siya lumapit sa Propeta upang tanggapin ang Islam. Hiniling niya sa Propeta na iunat ang kanang kamay nito upang siya ay makapanumpa, at pagkatapos ay binawi niya ang sarili niyang kamay. Nang tanungin kung bakit, sinabi niyang may gusto siyang kondisyon: na siya ay patawarin. Itinanong ng Propeta kung hindi ba niya alam na binubura ng Islam ang lahat ng nauna rito.
Tugon por tugon
Levitico 17:11 — Torah (Batas), kabanata 17, talata 11 (JPS 1917)
“Sapagkat ang buhay ng laman ay nasa dugo; at ibinigay Ko ito sa inyo sa ibabaw ng dambana upang itubos sa inyong mga kaluluwa; sapagkat ang dugo ang tumutubos dahil sa buhay.”
Sinipi para sa
Binabasa ng mga Kristiyano at mga misyonero ang talatang ito bilang isang tuntunin: ang dugo lamang ang tumutubos. Kaya mula nang bumagsak ang Templo, walang pagtubos ang mga Hudyo maliban sa pamamagitan ni Jesus.
Ang tugon
Ibinibigay ng talata ang dahilan kung bakit hindi dapat kainin ang dugo: ito ay ukol sa dambana. Hindi nito sinasabi na ang dugo ang tanging paraan. Ang handog dahil sa kasalanan ay para sa mga kasalanang ginawa nang hindi sinasadya; walang sariling handog ang karamihan sa sinadyang mga kasalanan. Pinahihintulutan ng parehong Torah ang pinakadukhang tao na magdala ng harina, nang walang dugo, at siya ay pinatatawad. Ang salapi at ang insenso ay ginagamit din “upang itubos”. Humingi si Solomon ng kapatawaran para sa mga tapong nagsisisi malayo sa anumang dambana.
Kung saan ito humahantong — Pinangangalanan ng Torah mismo ang mga paraan ng pagtubos nang walang dugo, at pinangangalanan ng mga propeta ang pagsisisi.
Mga Hebreo 9:22 — kabanata 9, talata 22
“At ayon sa kautusan, halos lahat ng bagay ay nililinis sa pamamagitan ng dugo; at kung walang pagbubuhos ng dugo ay walang kapatawaran.”
Sinipi para sa
Kung walang pagbubuhos ng dugo ay walang anumang kapatawaran, kaya ang dugo lamang ni Jesus ang makapag-aalis ng kasalanan.
Ang tugon
Sinasabi mismo ng Mga Hebreo na “halos lahat ng bagay” lamang ang nililinis sa pamamagitan ng dugo “ayon sa kautusan”. Inaamin niyon na may mga eksepsiyon, at pinangangalanan ng Torah ang isa: ang handog na harina ng dukha dahil sa kasalanan, nang walang dugo, at siya ay pinatatawad. Kaya nagbigay ang Kautusan mismo ng kapatawaran nang walang ibinuhos na dugo. Tumalikod ang Nineve at iniligtas, nang walang naitalang hain. Inilagay ni Oseas ang handog ng mga labi sa lugar ng mga toro. Binasa ng mga rabbi, mula kay Rabban Yochanan ben Zakkai hanggang kay Maimonides, ang Kasulatan sa parehong paraan. Buong sinasagot ng pahina tungkol sa Mga Hebreo 9:22 ang talata.
Kung saan ito humahantong — Itinatala ng Bibliyang Hebreo ang kapatawaran nang walang dugo, at laging pinanghawakan ito ng batas ng mga Hudyo.
Babylonian Talmud, Yoma 5a — tractate Yoma, folio 5a
Sa isang baraita tungkol sa handog na susunugin (halakha), tinatanong ng Talmud kung ang pagpapatong ng kamay sa hayop (semikhah, Levitico 1:4) ay tumutubos. Sinasagot nito na ang pagtubos ay dumarating lamang sa pamamagitan ng dugo, na sinisipi ang Levitico 17:11. Kung itinuring ng isang tao na maliit na detalye ang pagpapatong ng kamay at hindi ito ginawa, ibinibilang ito ng Kasulatan na para bang hindi siya natubos; gayunma'y natubos siya. Lumilitaw rin ang parehong baraita sa Zevachim 6a.
Sinipi para sa
Maaaring sipiin ng isang misyonero ang Talmud mismo: ‘walang pagtubos maliban sa pamamagitan ng dugo’. Kaya inaamin kahit ng mga rabbi na nangangailangan ng dugo ang kapatawaran.
Ang tugon
Sinasabi ito ng Talmud tungkol sa mga bahagi ng isang handog. Itinatanong nito kung tumutubos ang pagpapatong ng kamay sa hayop, at sumasagot na ang dugo ang tumutubos. Iyon ay isang tuntunin ng paglilingkod sa dambana, hindi pagtanggi sa pagsisisi. Itinuturo ng parehong Talmud, sa Yoma 86a-b, na pinatatawad ng Diyos (﷾) ang nagsisisi, nang walang anumang handog.
Kung saan ito humahantong — Sa loob ng isang handog ay tumutubos ang dugo; kung walang handog, ang pagsisisi ang tumutubos, gaya ng itinuturo ng Talmud mismo.
Mishnah Yoma 8:8-9 — tractate Yoma, kabanata 8, mishnayot 8-9
Ipinasya ng Mishnah (mga 200 CE, halakha): ang handog para sa kasalanan at ang tiyak na handog para sa pagkakasala ay tumutubos; ang kamatayan at ang Yom Kippur ay tumutubos kasama ng pagsisisi (teshuvah). Ang pagsisisi ay tumutubos sa magagaang paglabag, sa mga utos na dapat gawin at sa mga utos na huwag gawin; para sa mabibigat, ipinagpapaliban nito ang parusa hanggang dumating ang Yom Kippur at tumubos. Ang sinumang nagsasabing ‘magkakasala ako at magsisisi, magkakasala ako at magsisisi’ ay hindi binibigyan ng pagkakataong magsisi, at ang sinumang nagsasabing ‘magkakasala ako at tutubusin ito ng Yom Kippur’ ay walang nakakamit na pagtubos mula sa araw na iyon. Tinutubos ng Yom Kippur ang mga kasalanan sa pagitan ng tao at ng Diyos, ngunit hindi ang mga kasalanan laban sa kapwa hanggang sa mapayapa niya ito; hinahango ito ni Rabbi Elazar ben Azariah (ika-1 hanggang ika-2 siglo) mula sa Levitico 16:30. Sinabi ni Rabbi Akiva (unang bahagi ng ika-2 siglo): mapalad ka, Israel, sapagkat dinadalisay ka ng iyong Ama sa langit, gaya ng pagdadalisay ng mikveh sa marumi (Jeremias 17:13).
Sinipi para sa
Maaaring sabihin ng isang Hudyong mambabasa na ginagawang masyadong simple ng pahina ang pagsisisi. Sa Mishnah, ang pagsisisi lamang ay tumutubos sa magagaang kasalanan lamang, at naghihintay sa Yom Kippur ang mabibigat na kasalanan. Hinihiling din ng mga tradisyonal na panalangin na bumalik ang paglilingkod sa Templo.
Ang tugon
Iyon mismo ang sinasabi ng pahina. Ngunit walang isa man sa mga hakbang na ito ang nangangailangan ng dugo. Tumutubos ang Yom Kippur para sa nagsisisi sa pamamagitan ng araw mismo, gaya ng ipinapasya ni Maimonides mula sa Levitico 16:30. Kung walang Templo, ipinapasya niya, ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan. Nananatili ang punto: hindi ipinagkakait ang kapatawaran ng Diyos (﷾) habang walang dambana.
Kung saan ito humahantong — Sa batas ng mga rabbi, gaya ng sa Islam, hindi naghihintay sa isang dambana ang kapatawaran.
Qur'an 5:89 — Surah Al-Ma'idah, talata 89
“Hindi magpapanagot sa inyo si Allāh dahil sa pagkadulas sa mga panunumpa ninyo subalit magpapanagot Siya sa inyo dahil sa [pagsira ng] isinagawa ninyo na mga panunumpa. Kaya ang panakip-sala niyon ay ang pagpapakain sa sampung dukha ng katamtaman sa ipinakakain ninyo sa mag-anak ninyo o ang pagpapadamit sa kanila o ang pagpapalaya sa isang alipin, ngunit ang sinumang hindi nakatagpo ay pag-aayuno ng tatlong araw. Iyon ay panakip-sala sa mga panunumpa ninyo kapag nanumpa kayo. Pag-ingatan ninyo ang mga panunumpa ninyo. Gayon naglilinaw si Allāh para sa inyo ng mga tanda Niya, nang sa gayon kayo ay magpapasalamat.”
Sinipi para sa
Maaaring ibaligtad ng isang Hudyong mambabasa ang katwiran. Naghahandog din ng mga hayop ang Islam sa Eid at sa paglalakbay, at humihingi ito ng mga panakip-sala. Kaya hindi ito higit na malaya sa mga handog kaysa sa Templo.
Ang tugon
Tuwirang sinasagot ito ng Qur'an: hindi nakararating kay Allah (﷾) ang laman ni ang dugo, kundi ang pangingilag magkasala lamang. Ang handog sa Eid ay pasasalamat, at kinakain at ibinabahagi ang laman nito. Inaalaala nito ang “alay na dakila” na ipinantubos ni Allah (﷾) sa anak ni Abraham matapos ang isang pagsubok (37:103-107). Iyon ay isang anak na iniligtas ng awa ni Allah (﷾), hindi isang kasalanang binayaran ng dugo. Kung saan nagtatakda ang Qur'an ng isang handog para sa paglabag sa mga tuntunin ng paglalakbay, pinahihintulutan din nito ang pag-aayuno o ang pagpapakain sa mga dukha (2:196, 5:95). Walang handog sa Islam na pumapalit sa pagsisisi, at ganoon din ang sinasabi ni Maimonides tungkol sa mga handog ng Templo. Ang panakip-sala para sa isang sinirang panunumpa ay ang pagpapakain o pagpapadamit sa mga dukha, pagpapalaya sa isang alipin, o pag-aayuno. Ang karamihan sa mga ito ay ang kabutihang tinawag ni Rabban Yochanan ben Zakkai na pagtubos.
Kung saan ito humahantong — Sa Islam, gaya ng sa batas ng mga rabbi, walang handog na pumapalit sa pagsisisi. Kung saan nagbabayad ang isang handog para sa isang paglabag, maaaring pumalit dito ang pag-aayuno o kawanggawa.
Mishneh Torah, Pagsisisi 1:3 — Aklat ng Kaalaman, Mga Batas ng Pagsisisi, kabanata 1, halakha 3
Ipinasya ni Maimonides (halakha) na ngayon, kapag wala na ang Templo at walang altar ng pagtubos, walang natitira kundi ang pagsisisi (teshuvah), at ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan. Kahit ang taong masama sa lahat ng kanyang mga araw at nagsisi sa katapusan ay hindi pinaaalalahanan ng anuman sa kanyang kasamaan (Ezekiel 33:12). Ang Araw ng Pagtubos mismo ay tumutubos para sa mga nagsisisi (Levitico 16:30).
Sinipi para sa
Kung may ganap nang pagsisisi ang Hudaismo, gaya ng sinasabi ni Maimonides, walang idinaragdag ang Islam, at walang dahilan ang isang Hudyo upang tingnan ito.
Ang tugon
Hindi inaangkin ng pahinang ito na kulang sa pagsisisi ang Hudaismo; ipinapakita nito na nagkakasundo ang dalawa. Binibigyan din ng Islam ang bagong dating ng malinis na talaan, gaya ng sinasabi ng Jerusalem Talmud tungkol sa proselita. Ang naghihiwalay sa Hudaismo at sa Islam ay hindi ang kapatawaran. Ito ay ang propetang ipinangako ng Diyos (﷾) kay Moises na ibabangon, na tinatalakay ng ibang mga pahina sa site na ito.
Kung saan ito humahantong — Sa kapatawaran ay nagkakasundo ang Hudaismo at ang Islam; ang tanong sa pagitan nila ay ang huling propeta.
Mga pananaw
Rabbinikong Hudaismo
Ang teshuvah, ang pagbabalik sa Diyos nang may pagsisisi, pagtatapat at binagong buhay, ay nagdadala ng Kanyang kapatawaran. Habang nakatayo ang Templo, tumutubos ang mga handog kasama ng pagsisisi. Ngayong walang dambana, ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan at ang Yom Kippur ay tumutubos para sa mga nagsisisi. Pumapalit ang panalangin at kabutihan sa lugar ng mga handog, at hinihiling ng mga tradisyonal na panalangin na maibalik ang paglilingkod sa Templo. Inalis ng Reform Judaism, isang makabago at liberal na kilusan, ang mga panalangin para sa pagbabalik ng mga handog; pinanghahawakan nito na permanenteng pinalitan na ng panalangin at mabubuting gawa ang mga iyon.
Sinasabihan ni Oseas ang Israel na magdala ng mga salita ng pagsisisi. Binabasa ng isang kasabihan sa Talmud ang mga salitang iyon, para sa isang kasalanang ginawa nang palihim, na gaya ng mga handog na batang toro.
Pagtutol
Sumasang-ayon ang Islam na ang pagsisisi ang daan pabalik: sinasabi ng Qur'an na pinatatawad ni Allah (﷾) ang lahat ng kasalanan ng mga bumabaling sa Kanya. Sinasabi ng Qur'an na pinapalitan ni Allah (﷾) ng mabuti ang masasamang gawa ng nagsisisi. Pinananatili ng Talmud ang parehong turo: ginagawa ng pagsisising dahil sa pag-ibig na mga merito ang sinadyang mga kasalanan.
Isinasalaysay ng Avot de-Rabbi Natan ang nangyari pagkatapos bumagsak ang Templo. Itinuro ni Rabban Yochanan ben Zakkai na ang mga gawa ng kabutihan ay tumutubos gaya ng ginawa ng dambana.
Pagtutol
Sumasang-ayon ang Islam na walang handog na pumapalit sa isang mabuting puso. Sinasabi ng Qur'an na hindi nakararating kay Allah (﷾) ang laman ni ang dugo ng isang handog, kundi ang pangingilag magkasala lamang. Sa Islam, binabayaran ang isang sinirang panunumpa sa pamamagitan ng pagpapakain o pagpapadamit sa mga dukha, pagpapalaya sa isang alipin, o pag-aayuno. Ang karamihan sa mga ito ay kabutihan, gaya ng itinuro ni Rabban Yochanan.
Ipinapasya ng Mishnah na ang pagsisisi ay tumutubos sa magagaang kasalanan at, para sa mabibigat, ipinagpapaliban ang parusa hanggang tumubos ang Yom Kippur.
Pagtutol
Tinatanggap, at walang isa man sa mga hakbang na ito ang nangangailangan ng dugo. Tumutubos ang Yom Kippur para sa nagsisisi sa pamamagitan ng araw mismo, gaya ng ipinapasya ni Maimonides mula sa Levitico 16:30. Kaya para sa nagsisisi, hindi naghihintay sa isang dambana ang kapatawaran ng Diyos (﷾).
Ipinapasya ni Maimonides na, kung walang Templo, ang pagsisisi ay tumutubos sa lahat ng kasalanan.
Pagtutol
Sumasang-ayon ang Islam na ang pagsisisi ay tumutubos nang walang dambana, at ganoon din ang sinasabi ng pahinang ito. Itinuturo ng Islam ang parehong kapatawaran, at binibigyan ang bagong dating ng malinis na talaan, gaya ng ginagawa ng Jerusalem Talmud para sa nagbalik-loob. Ang naghihiwalay sa dalawa ay hindi ang kapatawaran kundi ang propetang ipinangako ng Diyos (﷾) kay Moises na ibabangon.
Pangunahing Kristiyano
Itinuturo ng Kautusan na nangangailangan ng dugo ang pagtubos, at tumuro nang pauna kay Jesus ang mga hain ng Templo. Mula nang bumagsak ang Templo, dumarating lamang ang kapatawaran sa pamamagitan ng kanyang dugo.
Sinasabi ng Levitico 17:11 na ang dugo ang tumutubos.
Pagtutol
Tinatanggap: sa dambana ay tumutubos ang dugo, ngunit sinasabi ito ng talata upang ipaliwanag kung bakit hindi dapat kainin ang dugo. Hindi nito kailanman sinasabi na ang dugo ang tanging paraan: pinatawad ng parehong Torah ang pinakadukhang tao dahil sa isang handog na harina. Walang sariling handog ang karamihan sa sinadyang mga kasalanan, at tinawag pabalik ng mga propeta ang mga makasalanan sa pamamagitan ng pagsisisi.
Sinasabi ng Mga Hebreo 9:22 na kung walang pagbubuhos ng dugo ay walang kapatawaran.
Pagtutol
Sinasabi mismo ng Mga Hebreo na “halos lahat ng bagay” lamang ang nililinis sa pamamagitan ng dugo “ayon sa kautusan”. Ang sariling eksepsiyon ng Kautusan ay ang harina ng dukha, na tungkol dito ay sinasabi ng Torah na “siya'y patatawarin”. Habang nangangaral pa, sinabi ni Jesus sa lumpo: “pinatatawad na ang iyong mga kasalanan”, pinatawad ng Diyos (﷾), nang walang dugong ibinuhos. Sinipi rin niya si Oseas: “Habag ang ibig ko, at hindi hain”.
Ang pananaw ng Islam
Pinatatawad ni Allah (﷾) ang sinumang bumabaling sa Kanya, sa Kanyang awa lamang, nang walang dugo at walang tagapamagitan. Ganito rin ang itinuturo ng Bibliyang Hebreo at ng mga rabbi, at pinagtitibay ito ng Qur'an.
Itinatala ng Bibliyang Hebreo ang mga kasalanang pinatawad nang walang dugo, sa handog na harina ng dukha at sa Nineve. Humihingi si Solomon ng kapatawaran para sa mga tapong malayo sa dambana.
Itinuturo ng Qur'an na pinatatawad ni Allah (﷾) ang lahat ng kasalanan ng mga bumabaling sa Kanya.
Sinasabi ng Qur'an na pinapalitan ni Allah (﷾) ng mabuti ang masasamang gawa ng nagsisisi. Sinabi ni Resh Lakish na ginagawa ng pagsisisi na mga merito ang sinadyang mga kasalanan.
Sinasabi ng Qur'an na hindi nakararating kay Allah (﷾) ang laman ni ang dugo ng isang handog, kundi ang pangingilag magkasala lamang.
Itinuro ng Propeta (ﷺ) na binubura ng Islam ang lahat ng nauna rito. Sa parehong paraan, sinasabi ng Jerusalem Talmud na ang proselita ay pinatatawad sa lahat ng kanyang kasalanan.