Maikling sagot
Sa isang kahulugan, oo, at doon nagsisimula ang Islam. Itinatatwa muna ng kredo nito ang bawat huwad na diyos, at saka pa lamang pinangangalanan ang Iisa: walang diyos kundi si Allah (﷾). Ang natitira ay hindi isa pang diyos sa isang listahan. Ito ang Lumikhang itinuturo ng katwiran: isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman, walang simula at walang katambal. Ang isang diyos na ipinanganak, nagkaroon ng mga magulang o kailangang makihati sa kapangyarihan ay bigo sa pagsubok na iyon, anuman ang kanyang ranggo. Pareho ang pagsubok para sa bawat pag-aangkin, at wala itong utang sa anumang iisang kultura. Sinasabi ng Qur'an na ginamit ni Abraham ang pangangatwirang ito laban sa sarili niyang bayan. Ang sagot ng Islam ay ang kredong iyon, at ang paraan ng pamumuhay na sumusunod mula rito.
Buong paliwanag
Nagsisimula ang Islam sa isang pagtatatwa
Nagbubukas ang kredong Muslim, ang Shahadah, sa mga salitang la ilaha illa Allah (﷾). May dalawang bahagi ang mga ito. Ang una ay isang pagtatatwa: walang diyos. Saka pa lamang dumarating ang pagpapatibay: kundi si Allah (﷾). Kaya tinatanggihan ng Islam ang bawat iba pang inaangking diyos sa mga unang salita ng kredo nito. Ibinibigay ng Qur'an ang parehong tagubilin sa iisang pangungusap (47:19). Hindi nilalait ng Islam ang sinasamba ng iba (6:108). Itinatabi nito ang mga pag-aangkin sa isang pagsubok, at bukas ang pagsubok sa sinuman.
“Kaya alamin mo na walang Diyos [na karapat-dapat sambahin] kundi si Allāh at humingi ka ng tawad para sa pagkakasala mo at para sa [mga pagkakasala ng] mga lalaking mananampalataya at mga babaing mananampalataya. Si Allāh ay nakaaalam sa ginagalawan ninyo at tuluyan ninyo [sa gabi ninyo].”
“Huwag kayong mang-alipusta sa mga dinadalanginan nila bukod pa kay Allāh para mag-alipusta sila kay Allāh dala ng pang-aaway nang walang kaalaman. Gayon ipinang-akit Namin para sa bawat kalipunan ang gawa nila. Pagkatapos tungo sa Panginoon nila ang babalikan nila saka magbabalita Siya sa kanila hinggil sa dati nilang ginagawa.”
Apat na tanda ng Lumikha
Magsimula sa iisang katotohanan: nakadepende ang mga bagay sa ibang mga bagay. Nakadepende ang isang bata sa mga magulang, at nakadepende ang isang apoy sa gatong. Ang isang kadena ng gayong mga bagay ay nangangailangan ng isang bagay sa ugat nito na hindi nakadepende sa anuman. Ibinibigay ng pahina tungkol sa kung sino ang lumikha sa Diyos (﷾) ang mga dahilan. Nagbibigay iyon ng apat na tanda. Hindi ito nakadepende sa anuman. Wala itong simula, dahil ang anumang nagsimula ay nakadepende sa nagpasimula rito. Wala itong magulang o pinagmulan. At wala itong katambal, dahil ang dalawang gayong nilalang ay kailangang magkaiba sa pamamagitan ng isang hangganan, na hindi maaaring taglayin ng isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Ibinibigay ng pahina tungkol sa kung bakit iisa lamang ang maaaring maging Diyos ang huling hakbang. Hindi maaaring maging ang nilalang na ito ang sansinukob, dahil may mga bahagi ito at nagbabago. Inilalarawan ng Qur'an ang Diyos (﷾) sa parehong mga tanda.
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
Nangangatwiran siya na ang sapat na dahilan ng buong serye ng mga bagay na hindi kinakailangan ay dapat nasa labas ng seryeng iyon, sa isang kinakailangang substansiya, na tinatawag ni Leibniz na Diyos.
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
“Siya ay ang Una at ang Huli, at ang Nakaiibabaw at ang Nakaiilalim. Siya sa bawat bagay ay Maalam.”
“O mga tao, kayo ay ang mga maralita kay Allāh at si Allāh ay ang Walang-pangangailangan, ang Kapuri-puri.”
Ang pagsubok sa mga diyos ng mga lumang kuwento
Isipin ang mga kuwentong Griyego. Si Zeus ay anak ni Kronos, isang mas matandang diyos, at inagaw niya ang kapangyarihan mula sa kanyang ama. May simula ang isang diyos na ipinanganak, kaya nakadepende siya sa anumang naglabas sa kanya. Sa parehong mga kuwento ay nakipaglaban ang mga Titan, isang mas matandang pamilya ng mga diyos, kay Zeus at sa mga diyos ng Olympus para sa paghahari. Hindi naghahari nang mag-isa ang isang diyos na may karibal. Bigo ang bawat isa sa mga ito sa isang tanda, kaya wala sa kanila ang nilalang na inaabot ng mga argumento. Iyon ang pagsubok na inilalapat nang pantay sa bawat pag-aangkin, hindi isang insulto. Ginagawa ng Qur'an ang parehong punto tungkol sa mga diyos na may mga karibal: aalisin ng bawat isa ang kanyang nilikha, at mangingibabaw ang ilan sa iba.
Ikinukuwento kung paano isinilang si Zeus kina Rhea at Cronos at dinaig ang kanyang ama upang maghari sa mga diyos. Ikinukuwento kung paano naglaban ang mga Titan at ang mga diyos na isinilang kay Cronos sa isang sampung-taong digmaan para sa pamamahala.
“Hindi gumawa si Allāh ng anumang anak. Hindi nangyaring may kasama sa Kanya na anumang diyos. [Kung nagkagayon] samakatuwid talaga sanang nag-alis ang bawat diyos ng nilikha nito at talaga sanang nangibabaw ang ilan sa kanila higit sa iba. Kaluwalhatian kay Allāh higit sa anumang inilalarawan nila!”
“Kung sakaling sa mga [langit at lupa na] ito ay may mga diyos maliban kay Allāh, talaga sanang nasira ang mga ito. Kaya kaluwalhatian kay Allāh, ang Panginoon ng Trono, higit sa anumang inilalarawan nila.”
| Tanda | Si Zeus, sa mga kuwentong Griyego | Ang Tagapaglikha |
|---|---|---|
| Hindi umaasa sa anuman | ||
| Walang simula | ||
| Walang magulang o pinagmulan | ||
| Walang katambal o karibal |
- May tanda
- Wala nito
Si Zeus ay anak ni Kronos, at nilabanan siya ng mga Titan para sa pamamahala.
Ang hindi tinatanggal ng pagsubok
Inilalarawan ng ilang tradisyon ang kanilang pinakamataas na nilalang bilang walang simula, magulang o karibal. Hindi tinatanggal ng pagsubok ang gayong pag-aangkin. Sinusubok pagkatapos ang gayong pag-aangkin sa lahat ng iba pang sinasabi ng tradisyon nito. Hiwalay ba sa mundo ang nilalang? May iba bang sinasamba bukod dito? Ang huling tanong ay kung ano ang sinabi ng nilalang na ito, at kung masusuri ang mensahe nito. Ibinibigay ng pahina tungkol sa kung paano subukin ang isang kasulatan ang mga pagsubok. Kaya tumatakbo ang pagbubukod sa dalawang hakbang. Una ang mga tanda, pagkatapos ang mensahe. Hindi iyon ‘isang diyos pa’, dahil isa itong paraan, at kayang ilapat ito ng sinuman.
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Maaari bang pagsaluhan ng ilang diyos ang gawain?
Sumasagot ang ilan na maaaring basta magkasundo at magtulungan ang ilang diyos, kaya bigo ang argumento ng Qur'an. Tingnan kung ano ang ibig sabihin ng pagkakasundo. Kung kayang daigin ng isang diyos ang isa pa, ang mas malakas lamang ang makapangyarihan sa lahat. Kung hindi kailanman kayang daigin ng alinman ang isa pa, wala sa kanila ang makapangyarihan sa lahat. Alinman sa dalawa, may iisang Diyos (﷾) na makapangyarihan sa lahat, o wala. Maaaring gunitain ng isang tao ang isang pangkat ng limitadong mga diyos, ngunit nakadepende ang bawat isa sa iba para sa kulang nito. Wala sa kanila ang magiging nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Ibinibigay ng pahina tungkol sa kung bakit iisa lamang ang maaaring maging Diyos ang buong argumento.
“Kung sakaling sa mga [langit at lupa na] ito ay may mga diyos maliban kay Allāh, talaga sanang nasira ang mga ito. Kaya kaluwalhatian kay Allāh, ang Panginoon ng Trono, higit sa anumang inilalarawan nila.”
“Hindi gumawa si Allāh ng anumang anak. Hindi nangyaring may kasama sa Kanya na anumang diyos. [Kung nagkagayon] samakatuwid talaga sanang nag-alis ang bawat diyos ng nilikha nito at talaga sanang nangibabaw ang ilan sa kanila higit sa iba. Kaluwalhatian kay Allāh higit sa anumang inilalarawan nila!”
Ginawa ni Abraham ang argumentong ito laban sa kanyang bayan
Isinasalaysay ng Qur'an kung paano kinausap ni Abraham ang kanyang bayan tungkol sa tala, sa buwan at sa araw. Sinasabi ng talatang 75 na ipinakita ng Diyos (﷾) kay Abraham ang kapangyarihan at mga batas ng mga langit at ng lupa, upang siya ay maging tiyak. Sa mga talatang 76 hanggang 79 ay sinasabi niya tungkol sa bawat isa na ito ang kanyang Panginoon, at tumatalikod siya rito kapag lumubog ito. Ibinibigay ng talatang 83 ang susi: tinatawag nito itong katwirang ibinigay kay Abraham upang gamitin laban sa kanyang bayan. Kaya argumento niya ito, hindi isang yugto ng kanyang paniniwala. Tinitimbang ni Ibn Kathir, ang komentarista ng ika-14 na siglo, ang mga naunang pananaw at narating ang parehong pagbasa. Ang sumisikat at lumulubog, at sa gayon ay nagbabago, ay hindi maaaring maging ang Panginoon. Nagtatapos si Abraham sa pagbaling sa Siyang lumikha ng mga langit at ng lupa.
“Gayon Kami nagpapakita kay Abraham ng kaharian ng mga langit at lupa at upang siya ay maging kabilang sa mga nakatitiyak [sa pananampalataya].”
“Kaya noong tumakip sa kanya ang gabi ay nakakita siya ng isang tala. Nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “Hindi ko naiibigan ang mga lumulubog.” Kaya noong nakita niya ang buwan na sumisikat ay nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “Talagang kung hindi nagpatnubay sa akin ang Panginoon ko, talagang ako nga ay magiging kabilang sa mga taong ligaw.” Kaya noong nakita niya ang araw na sumisikat ay nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko; ito ay higit na malaki;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “O mga kalipi ko, tunay na ako ay walang-kaugnayan sa anumang itinatambal ninyo. Tunay na ako ay nagbaling ng mukha ko sa naglalang ng mga langit at lupa bilang makatotoo, at ako ay hindi kabilang sa mga tagapagtambal.””
“Iyon ay ang katwiran Namin; nagbigay Kami nito kay Abraham laban sa mga kalipi niya. Nag-aangat Kami ng mga antas ng sinumang niloloob Namin. Tunay na ang Panginoon mo ay Marunong, Maalam. Nagkaloob Kami sa kanya kina Isaac at Jacob, na sa bawat isa ay nagpatnubay Kami. Kay Noe ay nagpatnubay Kami bago pa niyan at sa kabilang sa mga supling niyang sina David, Solomon, Job, Jose, Moises, at Aaron. Gayon Kami gumaganti sa mga tagagawa ng maganda. Sina Zacarias, Juan, Jesus, at Elias ay lahat kabilang sa mga maayos. Kina Ismael, Eliseo, Jonas, at Lot, sa lahat ay nagtangi Kami sa mga nilalang.”
Binabanggit na nagkaiba-iba ang mga tagapagpaliwanag kung nagninilay ba si Abraham para sa kanyang sarili o nakikipagtalo sa kanyang mga tao, at na pinili ni Ibn Jarir al-Tabari ang pagninilay. Pinaniniwalaan na ang katotohanan ay pakikipagtalo: ipinakikita ni Abraham sa kanyang mga tao na ang mga bagay sa kalangitan na sinasamba nila, na nakatakda sa isang tiyak na landas, sumisikat at lumulubog at walang sariling kapangyarihan, ay hindi maaaring maging mga diyos.
Ang sagot ng Islam: walang diyos kundi si Allah (﷾)
Ang kredo ang sagot. Itinatabi nito ang anumang bigo sa mga tanda at pinagtitibay ang Iisang pumapasa sa mga ito: walang diyos kundi si Allah (﷾). Sa Islam ay ito ang simula ng isang buong paraan ng pamumuhay, hindi isang islogan. Sumusunod ang pagsamba, asal at pagkatao lahat mula sa paglilingkod sa Iisa lamang.
“Kaya alamin mo na walang Diyos [na karapat-dapat sambahin] kundi si Allāh at humingi ka ng tawad para sa pagkakasala mo at para sa [mga pagkakasala ng] mga lalaking mananampalataya at mga babaing mananampalataya. Si Allāh ay nakaaalam sa ginagalawan ninyo at tuluyan ninyo [sa gabi ninyo].”
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Tugon por tugon
‘One god further’ (bago 1995; 2006)
Isang linyang popular sa mga ateista: ang bawat naniniwala sa isang diyos ay ateista tungkol sa halos lahat ng diyos na sinamba ng mga tao, at ang ateista ay naniniwala lamang sa isang mas kaunti. Ginamit ito ni Stephen F. Roberts, isang Amerikanong software developer, bilang lagda sa mga post sa online newsgroup pagsapit ng unang bahagi ng 1995. Idinaragdag ng kanyang bersiyon na kapag nakita ng mga mananampalataya kung bakit nila itinatakwil ang ibang mga diyos, makikita nila kung bakit niya itinatakwil ang sa kanila. Ginawa ni Richard Dawkins ang parehong punto sa The God Delusion (2006), na sinasabing lumalampas lamang siya ng isa pang diyos.
Sinipi para sa
Kapag nakita mo kung bakit mo tinatanggihan ang lahat ng ibang diyos, makikita mo kung bakit ko tinatanggihan ang iyo.
Ang tugon
Tinatanggihan ng isang Muslim ang mga diyos ng mga lumang kuwento dahil bigo sila sa mga tanda: ipinanganak sila, nagkaroon ng mga magulang o nakipaglaban sa mga karibal. Iba ang mga dahilan para sa isang Lumikha, mula sa pagdepende at mula sa pag-iral ng anumang bagay. Tanong ng pagpapalaki kung saan ipinanganak ang isang tao, na sinasagot ng pahina tungkol sa pagsunod sa relihiyong kinagisnan mo.
Kung saan ito humahantong — Hindi ang mga dahilan laban sa mga lumang diyos ang mga dahilan laban sa isang Lumikha, kaya hindi nadadala ang mga ito.
Ibn Sina, Mga Tanda at Paalala (ika-11 siglo)
Hinahati niya ang lahat ng umiiral sa dalawa: ang posible lamang sa sarili nito (mumkin al-wujud), na nangangailangan ng sanhi, at ang kinakailangan sa sarili nito (wajib al-wujud), na hindi nangangailangan nito. Nangangatwiran siya na ang isang kadena ng mga posibleng bagay, gaano man kahaba, ay nangangailangan ng isang kinakailangang nilalang na nasa labas nito, at na ang nilalang na ito ay iisa at walang mga bahagi.
Sinipi para sa
Ang sansinukob mismo, o ang unang pisikal na kalagayan nito, ang tumutugon sa iyong mga tanda. Maaaring wala itong simula at walang karibal, at hindi nito kailangan ng isip.
Ang tugon
Binubuo ng mga bahagi ang sansinukob at nagbabago ito, at maaari sanang naiba ang laki at mga batas nito. Kaya nakadepende ito sa mga bahagi nito at sa kung bakit ganito ito, at walang mga bahagi ang isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Inilalatag ito ng pahina tungkol sa kung bakit may umiiral sa halip na wala sa ilalim ng “Ang sansinukob ay hindi ang kinakailangang nilalang”. Tanong ng kalooban kung bakit ginawa ng gayong nilalang ang mundong ito at hindi ang iba. Tinatalakay ito ng pahina tungkol sa kung paano natin nalalamang umiiral ang Diyos (﷾).
Kung saan ito humahantong — Bigo sa unang tanda ang anumang may mga bahagi at maaari sanang naiba, kaya hindi ang sansinukob ang nilalang na inilalarawan ng mga tanda.
‘One god further’ (bago 1995; 2006)
Isang linyang popular sa mga ateista: ang bawat naniniwala sa isang diyos ay ateista tungkol sa halos lahat ng diyos na sinamba ng mga tao, at ang ateista ay naniniwala lamang sa isang mas kaunti. Ginamit ito ni Stephen F. Roberts, isang Amerikanong software developer, bilang lagda sa mga post sa online newsgroup pagsapit ng unang bahagi ng 1995. Idinaragdag ng kanyang bersiyon na kapag nakita ng mga mananampalataya kung bakit nila itinatakwil ang ibang mga diyos, makikita nila kung bakit niya itinatakwil ang sa kanila. Ginawa ni Richard Dawkins ang parehong punto sa The God Delusion (2006), na sinasabing lumalampas lamang siya ng isa pang diyos.
Sinipi para sa
Ateista tayong lahat tungkol sa karamihan ng mga diyos. Isang diyos pa lamang ang lampas ko kaysa sa iyo.
Ang tugon
Magkaibang uri ang mga tinanggihang diyos at ang Lumikha. Bigo ang isang diyos na ipinanganak o may mga karibal sa mga tandang natutugunan ng isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Hindi dahilan ang pagtanggi sa una upang tanggihan ang ikalawa.
Kung saan ito humahantong — Pagkakaiba ng uri ang pagkakaiba, hindi ng bilang, kaya hindi sumusunod ang ‘isang diyos pa’.
‘One god further’ (bago 1995; 2006)
Isang linyang popular sa mga ateista: ang bawat naniniwala sa isang diyos ay ateista tungkol sa halos lahat ng diyos na sinamba ng mga tao, at ang ateista ay naniniwala lamang sa isang mas kaunti. Ginamit ito ni Stephen F. Roberts, isang Amerikanong software developer, bilang lagda sa mga post sa online newsgroup pagsapit ng unang bahagi ng 1995. Idinaragdag ng kanyang bersiyon na kapag nakita ng mga mananampalataya kung bakit nila itinatakwil ang ibang mga diyos, makikita nila kung bakit niya itinatakwil ang sa kanila. Ginawa ni Richard Dawkins ang parehong punto sa The God Delusion (2006), na sinasabing lumalampas lamang siya ng isa pang diyos.
Sinipi para sa
Sinasabi ng bawat mananampalataya na ang kanyang diyos ang espesyal. Kataas-taasan din sina Zeus at Brahman.
Ang tugon
Ilapat ang parehong mga tanda sa bawat isa. May ama si Zeus at nakipaglaban siya para sa paghahari, kaya bigo siya. Kung saan tinatawag ng isang tradisyon ang pinakamataas na nilalang nito na walang simula o karibal, suriin ang lahat ng iba pang sinasabi nito tungkol sa nilalang na iyon. Hiwalay ba ito sa mundo, o nagiging mundo ba ito? May ibang diyos ba ito sa tabi nito? Inilalatag ng pahina tungkol sa kung itinuturo ba ng mga kasulatang Hindu ang iisang Diyos (﷾) ang sinasabi ng mga aklat na iyon.
Kung saan ito humahantong — Walang pinatutunayan ang isang pag-aangkin ng ranggo. Ang mga tanda ang unang nagpapasya, at pagkatapos ang mensahe.
‘One god further’ (bago 1995; 2006)
Isang linyang popular sa mga ateista: ang bawat naniniwala sa isang diyos ay ateista tungkol sa halos lahat ng diyos na sinamba ng mga tao, at ang ateista ay naniniwala lamang sa isang mas kaunti. Ginamit ito ni Stephen F. Roberts, isang Amerikanong software developer, bilang lagda sa mga post sa online newsgroup pagsapit ng unang bahagi ng 1995. Idinaragdag ng kanyang bersiyon na kapag nakita ng mga mananampalataya kung bakit nila itinatakwil ang ibang mga diyos, makikita nila kung bakit niya itinatakwil ang sa kanila. Ginawa ni Richard Dawkins ang parehong punto sa The God Delusion (2006), na sinasabing lumalampas lamang siya ng isa pang diyos.
Sinipi para sa
Aling diyos, sa libu-libo? Walang neutral na paraan ang isang mananampalataya upang pumili.
Ang tugon
Hindi ipinapakita ng isang mahabang listahan ng maling sagot na walang tamang sagot. Unang binubukod ng mga tanda ang mga pag-aangkin. Sinusubok pagkatapos ang isang pag-aangking pumapasa ayon sa mensahe nito, sa mga pagsubok na pantay na umiiral sa bawat aklat.
Kung saan ito humahantong — Hindi pinahihina ng bilang ng mga pag-aangkin ang isang pumapasa sa pagsubok.
Qur'an 112:1-4 — Surah Al-Ikhlas, talata 1-4
“Sabihin mo: “Siyang si Allāh ay Kaisa-isa. Si Allāh ay ang Dulugan [sa pangangailangan]. Hindi Siya nagkaanak at hindi Siya ipinanganak. Hindi nagkaroon sa Kanya ng isang kapantay na isa man.””
Sinipi para sa
Kahit ang isang unang sanhi ay hindi magiging isang diyos na may pangalan, kaya hindi napatunayan ang hakbang tungo kay Allah.
Ang tugon
Mga tanda ang ibinibigay ng mga argumento, hindi isang pangalan. Inilalarawan si Allah (﷾) sa Qur'an sa mismong mga tandang iyon. Kung aling mensahe ang nagmumula sa nilalang na ito ang susunod na tanong, at masusubok ito.
Kung saan ito humahantong — Inaangkin ng pahina ang mga tanda at ipinapadala ang mambabasa sa mga pagsubok para sa mensahe.
Qur'an 21:22 — Surah Al-Anbiya, talata 22
“Kung sakaling sa mga [langit at lupa na] ito ay may mga diyos maliban kay Allāh, talaga sanang nasira ang mga ito. Kaya kaluwalhatian kay Allāh, ang Panginoon ng Trono, higit sa anumang inilalarawan nila.”
Sinipi para sa
Maaaring basta magtulungan ang ilang diyos, kaya hindi kailangang magkaroon ng kalituhan.
Ang tugon
Kung kayang daigin ng isa ang isa pa, iyon lamang ang makapangyarihan sa lahat. Kung hindi kaya ng alinman, wala sa kanila. Nakadepende sa isa't isa ang mga diyos na nagtutulungan dahil may kulang ang bawat isa, kaya wala sa kanila ang hindi nakadepende sa anuman.
Kung saan ito humahantong — Hindi nagbibigay ng isang Lumikhang makapangyarihan sa lahat ang pagtutulungan ng limitadong mga diyos.
Qur'an 6:76-79 — Surah Al-An'am, talata 76-79
“Kaya noong tumakip sa kanya ang gabi ay nakakita siya ng isang tala. Nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “Hindi ko naiibigan ang mga lumulubog.” Kaya noong nakita niya ang buwan na sumisikat ay nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “Talagang kung hindi nagpatnubay sa akin ang Panginoon ko, talagang ako nga ay magiging kabilang sa mga taong ligaw.” Kaya noong nakita niya ang araw na sumisikat ay nagsabi siya: “Ito ay Panginoon ko; ito ay higit na malaki;” ngunit noong lumubog ito ay nagsabi siya: “O mga kalipi ko, tunay na ako ay walang-kaugnayan sa anumang itinatambal ninyo. Tunay na ako ay nagbaling ng mukha ko sa naglalang ng mga langit at lupa bilang makatotoo, at ako ay hindi kabilang sa mga tagapagtambal.””
Sinipi para sa
Sa Qur'an ay tinatawag ni Abraham na kanyang Panginoon ang isang tala, kaya kahit siya ay hindi sigurado kung aling diyos ang susundin.
Ang tugon
Tinatawag ng talatang 83 itong katwirang ibinigay kay Abraham upang gamitin laban sa kanyang bayan. Ipinapakita niya na hindi maaaring maging Panginoon ang lumulubog, at nagtatapos siya sa pagbaling sa Siyang lumikha ng mga langit at ng lupa.
Kung saan ito humahantong — Isang argumentong ginawa ni Abraham laban sa kanyang bayan ang talata, hindi isang yugto ng pag-aalinlangan.
Mga pananaw
Ateista: ‘isang diyos pa’
Ang bawat naniniwala sa isang diyos ay ateista tungkol sa halos lahat ng diyos na sinamba kailanman ng mga tao. Ayon sa pananaw na ito, isa pa lamang ang tinatanggihan ng ateista. Popular ang linyang ito sa mga ateista. Ginamit ito ni Stephen F. Roberts, isang Amerikanong software developer, sa mga post online noong 1995. Ginawa ng biyologong si Richard Dawkins ang parehong punto noong 2006. Ang mas malalim na punto ay umiiral din sa sarili nilang diyos ang mga dahilan ng mga mananampalataya sa pagtanggi sa ibang mga diyos. Ang mga dahilang iyon ay kawalan ng ebidensiya, mga lumang kuwento at ang pagkakataon ng kapanganakan.
Tinatanggihan na ng bawat mananampalataya ang halos lahat ng diyos na sinamba kailanman, kaya ang pagkakaiba lamang ng ateista ay ang pagtanggi sa isa pa.
Pagtutol
Totoo ang unang kalahati, at nagsisimula mismo ang Islam sa pagtanggi sa mga huwad na diyos. Ngunit ibang uri ang isang diyos na ipinanganak o may mga karibal kaysa sa isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Hindi dahilan ang pagtanggi sa una upang tanggihan ang ikalawa.
Sinasabi ng bawat relihiyon na ang sarili nitong diyos ang espesyal, kaya walang pinatutunayan ang isang pag-aangking espesyal.
Pagtutol
Hindi patunay ang isang pag-aangkin, at hindi nakasalalay sa isa ang pahinang ito. Nakasalalay ito sa mga tandang dapat taglayin ng anumang Lumikha. Bigo si Zeus sa mga ito, at hindi bigo ang isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman.
Ang mga dahilang ibinibigay mo sa pagtanggi sa ibang mga diyos ay ang mga dahilang ibinibigay ko sa pagtanggi sa iyo. Sasamba ka sana sa ibang diyos kung ipinanganak ka sa ibang lugar.
Pagtutol
Tinatanggihan ng isang Muslim si Zeus dahil ipinanganak siya at may mga karibal, kaya bigo siya sa mga tanda. Hindi naaapektuhan ng mga dahilang iyon ang isang Lumikhang hindi nakadepende sa anuman. Ipinapasya ng lugar ng kapanganakan kung saan nagsisimula ang isang tao, hindi kung ano ang totoo.
Agnostiko: aling diyos, sa libu-libo?
Libu-libong diyos ang inangkin ng mga tao. Dahil walang neutral na paraan upang pumili sa pagitan nila, naniniwala ang nag-aalinlangan na walang maibubukod. At kahit ang isang unang sanhi, kung mayroon man, ay hindi darating nang may pangalan.
Libu-libong diyos ang inangkin. Walang neutral na paraan ang isang mananampalataya upang ipakita na ang kanyang diyos ang tunay.
Pagtutol
Hindi ipinapakita ng isang mahabang listahan ng maling sagot na walang tamang sagot. Binubukod ng mga tanda ang listahan, at sinusubok pagkatapos ang isang pag-aangking pumapasa ayon sa mensahe nito.
Kahit umabot ang mga argumento sa isang unang sanhi, walang pangalang ibinibigay ang mga ito, kaya hindi naipapakita ang hakbang tungo kay Allah.
Pagtutol
Mga tanda ang ibinibigay ng mga argumento, hindi isang pangalan. Taglay ng sariling paglalarawan ng Qur'an kay Allah (﷾) ang mismong mga tandang iyon. Kung aling mensahe ang nagmumula sa nilalang na ito ang susunod na pagsubok.
Ang pananaw ng Islam
Nagsisimula ang Islam sa pagtatatwa sa bawat huwad na diyos at pagkatapos ay pinangangalanan ang Iisa. Ibinibigay ng katwiran ang mga tanda ng Iisang iyon, sinasabi ng Qur'an ang parehong mga tanda, at inilalagay ng kredo ang mga ito sa iisang pangungusap.
Nagsisimula ang kredo sa isang pagtatatwa sa bawat diyos at pagkatapos ay pinagtitibay si Allah (﷾) lamang.
Inilalarawan ng Qur'an ang Diyos (﷾) sa mga tanda ng Lumikha. Walang hanggan Siya, hindi ipinanganak, hindi nagkaanak, at walang katulad Niya.
Ang anumang nakadepende sa isang bagay ay nangangailangan ng isang nilalang na hindi nakadepende sa anuman. Kaya walang simula, walang magulang at walang katambal ang Lumikha.
Bigo sa mga tandang ito ang isang diyos na ipinanganak, nagkaroon ng mga magulang o kailangang makihati sa kapangyarihan. Pantay na umiiral ang parehong pagsubok sa bawat pag-aangkin.
Nakadepende sa isa't isa ang bawat isa sa ilang limitadong diyos na nagtutulungan, kaya wala sa kanila ang hindi nakadepende sa anuman.
Sinasabi ng Qur'an na ibinigay kay Abraham ang kanyang pangangatwiran upang gamitin laban sa kanyang bayan.