İslam qadınlara zülm edirmi? O, qadın düşmənidirmi?

“Rəbbi onlara (belə) cavab verdi: “Mən, sizlərdən (yaxşı) işlər görən – istər kişi, istərsə də qadın olsun, – heç bir kəsin əməyini puç etmərəm. Siz bir-birinizdənsiniz (kişi, qadın, savab və cəza baxımında eynidir). Hicrət edənlərin, öz yurdlarından çıxarılanların, Mənim yolumda əziyyətə düçar olanların, vuruşanların və öldürülənlərin, əlbəttə, təqsirlərindən keçəcək və onları (ağacları və qəsrləri) altından çaylar axan cənnətlərə daxil edəcəyəm. (Bu,) Allah tərəfindən bir mükafatdır. Gözəl mükafat məhz Allah yanındadır”.”

“Həqiqətən, müsəlman kişilər və müsəlman qadınlar, mömin kişilər və mömin qadınlar, itaətkar kişilər və itaətkar qadınlar, doğru danışan kişilər və doğru danışan qadınlar, səbirli kişilər və səbirli qadınlar, Allahdan qorxan kişilər və Allahdan qorxan qadınlar, sədəqə verən kişilər və sədəqə verən qadınlar, oruc tutan kişilər və oruc tutan qadınlar, övrətlərini qoruyan kişilər və övrətlərini qoruyan qadınlar, Allahı çox zikr edən kişilər və Allahı çox zikr edən qadınlar üçün Allah bağışlanma və böyük mükafat hazırlamışdır.”

“Mömin olaraq yaxşı iş görən kişi və qadınlara, əlbəttə, gözəl həyat bəxş edəcək və etdikləri ən yaxşı əməllərə görə onları mütləq mükafatlandıracağıq.”

“Allah iman gətirənlərə Fironun zövcəsini (Asiyə bint Məzahimi) misal çəkdi. O zaman o: “Ey Rəbbim! Mənə Öz yanında – Cənnətdə bir ev tik. Məni Firondan və onun əməlindən xilas et. Məni zalım qövmdən xilas et!”– demişdi.”

“(Allah, həmçinin,) ismətini qoruyan İmran qızı Məryəmi də (misal çəkdi). Biz ona (Cəbrail vasitəsilə libasının yaxasından) Öz ruhumuzdan üfürdük. O, Rəbbinin Sözlərini və Onun Kitablarını təsdiq etdi və itaət edənlərdən oldu.”

“Valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan kişilərə pay vardır; valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan qadınlara da pay vardır. Bu (mal) istər az olsun, istərsə də çox, (onlar üçün) müəyyən edilmiş bir paydır.”

“Əgər sizin övladınız yoxdursa, vəsiyyətiniz yerinə yetirildikdən və borcunuz ödənildikdən sonra, qoyub getdiyiniz malın dörddə bir hissəsi zövcələrinizindir. Övladınız olduğu təqdirdə isə qoyub getdiyiniz malın səkkizdə bir hissəsi zövcələrinizə çatır.”

“Allahın birinizi digərinizdən üstün etdiyi şeylərə tamah salmayın. Kişilərin qazandıqlarından öz nəsibi, qadınların da qazandıqlarından öz nəsibi vardır. Allahın lütfündən diləyin. Həqiqətən, Allah hər şeyi biləndir.”

“Qadınlara mehrlərini könül xoşluğu ilə verin! Əgər onlar öz istəkləri ilə onun bir qismini sizə bağışlasalar, onu nuşcanlıqla və halallıqla yeyin!”

Aişə Peyğəmbərdən (ﷺ) qadınlardan nikaha razılıq soruşulmalı olub-olmadığını soruşdu. O, bəli dedi; Aişə bakirənin danışmağa utana biləcəyini deyəndə isə o, onun susmasının razılığı olduğunu dedi.

Əvvəl ərdə olmuş Xənsa bint Xidam rəvayət edir ki, atası onu istəyinə zidd olaraq ərə verdi, o da Peyğəmbərin (ﷺ) yanına getdi və Peyğəmbər nikahı etibarsız elan etdi.

Sabit ibn Qeysin arvadı Peyğəmbərə (ﷺ) dedi ki, ərinin əxlaqından və dinindən şikayəti yoxdur, amma onunla qala bilmir. Peyğəmbər ondan ərinin mehr kimi verdiyi bağı qaytarıb-qaytarmayacağını soruşdu. O razı oldu və Peyğəmbər Sabitə bağı geri alıb onu boşamağı dedi.

“Ey iman gətirənlər! Qadınlara zorla varis çıxmaq sizə halal deyildir. (Qadınlar) açıq-aşkar yaramaz bir iş görməyincə, onlara verdiklərinizin (mehrin) bir hissəsini geri almaq üçün onları sıxışdırmayın. Onlarla xoş rəftar edin. Əgər onlar xoşunuza gəlmirsə, ola bilsin ki, xoşlamadığınız bir şeydə Allah sizə çoxlu xeyir nəsib etmiş olsun.”

“Qadınlarınızı boşadığınız və onların gözləmə müddəti sona yetişdiyi zaman onları ya (şəriətə) müvafiq qayda üzrə saxlayın, ya da müvafiq qayda üzrə buraxın. Zərər vermək üçün haqsızlıq edib onları saxlamayın. Kim bunu etsə, ancaq özünə zülm etmiş olar. Allahın ayələrini məsxərəyə qoymayın. Allahın sizə olan nemətlərini, öyüd-nəsihət vermək üçün nazil etdiyi Kitab və hikməti yadınıza salın. Allahdan qorxun və bilin ki, Allah hər şeyi bilir.”

“İsmətli qadınları (zinada) günahlandırıb, sonra dörd şahid gətirməyən kəslərə səksən çubuq vurun və onların şahidliyini heç vaxt qəbul etməyin. Onlar əsl fasiqlərdir.”

“Ancaq bundan sonra tövbə edib özlərini islah edənlər müstəsnadır. Şübhəsiz ki, Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir.”

“diri-diri (torpağa) basdırılmış qız (uşağı) soruşulacağı zaman – hansı günaha görə öldürülmüşdür;”

Aişə rəvayət edir ki, yoxsul bir qadın iki qızı ilə onun yanına gəldi və onun verəcəyi yalnız bir xurması var idi. Ana onu iki qızı arasında bölüb getdi. Aişə Peyğəmbərə (ﷺ) bunu danışanda o dedi: qızlarla sınanıb onlara yaxşı davranan üçün onlar Oddan qalxan olacaq.

Müaviyə ibn Cahimə rəvayət edir ki, atası Cahimə döyüşə getmək istəyərək Peyğəmbərin (ﷺ) yanına gəlib məsləhət soruşdu. Peyğəmbər anasının olub-olmadığını soruşdu. O bəli deyəndə Peyğəmbər ona anasının yanında qalmağı dedi, çünki Cənnət onun ayaqları altındadır.

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, bir kişi Peyğəmbərdən (ﷺ) onun yaxşı rəftarına ən çox kimin layiq olduğunu soruşdu. Peyğəmbər dedi: anan. Kişi daha üç dəfə sonra kimin gəldiyini soruşdu və cavab belə oldu: anan, sonra anan, sonra da atan.

İngiltərədə evli qadına subay kimi öz adına mülkə sahib olmağa və onu idarə etməyə icazə verdi. Ondan əvvəl arvadın malının çoxu ərinə keçirdi; 1870-ci il aktı ona yalnız öz qazancını və bir neçə başqa mülk növünü saxlamağa icazə vermişdi.

Böyük Britaniyada mal, imkan və xidmətlərin, o cümlədən kredit, borc və maliyyənin verilməsində cinsə görə ayrı-seçkiliyi qanunsuz etdi (29-cu bölmə).

Birləşmiş Ştatlarda kreditorun müraciət edənə cinsinə və ya ailə vəziyyətinə görə kredit verməkdən imtina etməsini qanunsuz etdi.

“İsrail övladlarına de: Bir adam ölsə və oğlu olmasa, mirasını qızına keçirin. Qızı olmasa, mirasını qardaşlarına verin. Qardaşları olmasa, mirasını atasının qardaşlarına verin. Atasının qardaşları olmasa, mirasını ailəsindən ona ən yaxın qohuma verin və ona sahib olsun: RƏBBin Musaya əmr etdiyi kimi bu, İsrail övladları üçün hökm qaydası olacaq.”

“Allah sizə övladlarınız haqqında, kişiyə iki qadının payı qədər pay verilməsini buyurur. Əgər qadınlar ikidən artıq sayda qadındırsa, (vəfat edənin) qoyub getdiyi malın üçdə iki hissəsi onlara çatır. Əgər təkcə bir qadındırsa, (mirasın) yarısı ona çatır. (Ölənin) övladı olduğu təqdirdə, onun valideynlərindən hər birinə, qoyub getdiyi (malın) altıda bir hissəsi çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, varisi də ancaq valideynləridirsə, onun anasına (mirasının) üçdə bir hissəsi düşür. Əgər (ölənin) qardaşları və (ya bacıları) varsa, onun anasına (mirasın) altıda bir hissəsi düşür. Bu bölgü ölənin vəsiyyəti yerinə yetirildikdən və borcu ödənildikdən sonra aparılır. Valideynlərinizdən və övladlarınızdan hansının fayda baxımından sizə daha yaxın olduğunu siz bilməzsiniz. Bunlar Allah tərəfindən fərz buyrulmuş paylardır. Həqiqətən, Allah (hər şeyi) biləndir, hikmət sahibidir.”

“Əgər sizin övladınız yoxdursa, vəsiyyətiniz yerinə yetirildikdən və borcunuz ödənildikdən sonra, qoyub getdiyiniz malın dörddə bir hissəsi zövcələrinizindir. Övladınız olduğu təqdirdə isə qoyub getdiyiniz malın səkkizdə bir hissəsi zövcələrinizə çatır.”

“Kişi arvad alıb evlənəndə onda murdar bir şey tapdığı üçün qadın onun gözündə lütf tapmazsa, ona boşanma kağızı yazsın, əlinə versin və onu evindən göndərsin. Qadın onun evindən çıxandan sonra gedib başqa kişinin arvadı ola bilər.”

“Qadınlarınızı boşadığınız və onların gözləmə müddəti başa çatdığı zaman (keçmiş ərləri ilə) öz aralarında xoşluqla razılığa gəldikləri təqdirdə, o qadınlara yenidən (əvvəlki) ərlərinə ərə getməyə mane olmayın. Bu, sizlərdən Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən bir öyüd-nəsihətdir. Bu, sizin üçün daha yaxşı və daha pakdır. Allah bilir, siz isə bilmirsiniz.”

“Sizlərdən ölənlərin qoyub getdiyi zövcələr (yenidən ərə getmələri üçün) dörd ay on gün gözləməlidirlər. Onların gözləmə müddəti bitdikdə özləri barədə (şəriətə) müvafiq qayda üzrə etdikləri işə görə sizə günah olmaz. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.”

“Mən isə sizə deyirəm ki, zina səbəbi olmadan arvadını boşayan onu zinaya sövq edir və boşanmış qadınla evlənən zina edir.”

“Qadın sükutla, tam tabeçiliklə öyrənsin. Lakin qadına öyrətməyə və kişi üzərində səlahiyyət götürməyə icazə vermirəm, sükutda olsun. Çünki əvvəl Adəm, sonra Həvva yaradıldı. Adəm aldanmadı, qadın aldanıb günah etdi.”

Tertullian xristian qadınlara deyir ki, onların hər biri Həvvadır və Tanrının onların cinsinə hökmü və onun günahı hələ də yaşayır. O, qadını şeytanın qapısı və ilahi qanunun ilk qaçağı adlandırır və deyir ki, onun qazandığı ölümə görə hətta Tanrının Oğlu ölməli oldu.

“Şeytan onların bir-birindən gizli qalan ayıb yerlərini özlərinə göstərmək üçün onlara vəsvəsə verib (belə) dedi: “Rəbbiniz sizə bu ağacı yalnız mələk olmamağınız və ya (Cənnətdə) əbədi qalmamağınız üçün qadağan etmişdir!” (Üstəlik) onlara: “Şübhəsiz ki, mən sizə nəsihət edənlərdənəm”– deyə and içdi. Beləliklə, (şeytan) hiylə gələrək onları aldatdı. Hər ikisi ağacdan daddıqda, ayıb yerləri özlərinə göründü və onlar Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından ayıb yerlərini örtməyə başladılar. Rəbbi onlara (belə) müraciət etdi: “Mən sizə o ağacı qadağan etmədimmi və şeytan sizin açıq-aşkar düşməninizdir, demədimmi?””

“İkisi də ondan yedilər və ayıb yerləri özlərinə göründü. Onlar üstlərinə Cənnət (ağaclarının) yarpaqlarından örtməyə başladılar. Beləliklə, Adəm Rəbbinə asi olub səhv yol tutdu. Sonra Rəbbi onu seçib tövbəsini qəbul etdi və (onu) doğru yola yönəltdi.”

“Əgər kişi nişanlanmamış bakirə bir qız tapıb tutsa, onunla yatsa və tapılsalar; Onunla yatan kişi qızın atasına əlli şekel gümüş versin, qız onun arvadı olsun; çünki onu alçaldıb, bütün günlərində onu boşaya bilməz.”

“Bakirə qız ərə nişanlı olsa və bir kişi onu şəhərdə tapıb onunla yatsa, ikisini də həmin şəhərin darvazasına çıxarın və daşqalaq edib öldürün: qızı şəhərdə olub qışqırmadığı üçün, kişini qonşusunun arvadını alçaltdığı üçün; beləcə şəri aranızdan təmizlə.”

“Düşmənlərinə qarşı döyüşə çıxanda və Tanrın RƏBB onları əlinə verəndə və onları əsir alanda, Əsirlər arasında gözəl qadın görsən və onu arvad almaq istəsən; Onu evinə gətir; o, başını qırxsın və dırnaqlarını kəssin; Əsirlik paltarını çıxarsın, evində qalsın və tam bir ay atasına və anasına ağlasın: ondan sonra onun yanına gir, ona ər ol, o da sənin arvadın olacaq. Əgər ondan razı qalmasan, onu istədiyi yerə burax; lakin onu heç vaxt pula satma, onu mal kimi işlətmə, çünki onu alçaltmısan.”

“İyirmi yaşdan altmış yaşa qədər kişinin qiyməti müqəddəs yerin şekelinə görə əlli gümüş şekel olsun. Qadındırsa, qiyməti otuz şekel olsun. Beş yaşdan iyirmi yaşa qədər olsa, kişinin qiyməti iyirmi şekel, qadının on şekel olsun. Bir aylıqdan beş yaşa qədər olsa, kişinin qiyməti beş gümüş şekel, qadının üç gümüş şekel olsun. Altmış yaşdan yuxarı olsa, kişidirsə, qiyməti on beş şekel, qadının on şekel olsun.”

“İsrail övladlarına de: Qadın hamilə qalıb oğlan doğsa, yeddi gün murdar olacaq; ayrılıq günləri kimi murdar olacaq. Səkkizinci gün oğlanın sünnət əti kəsilsin. Sonra o, təmizlənmə qanında otuz üç gün qalsın; təmizlənmə günləri tamam olana qədər heç bir müqəddəs şeyə toxunmasın, müqəddəs yerə girməsin. Lakin qız doğsa, ayrılıqda olduğu kimi iki həftə murdar olacaq və təmizlənmə qanında altmış altı gün qalacaq.”

“Bir adam qızını kəniz olaraq satsa, o, qullar kimi azad çıxmayacaq.”

“Musa onlara dedi: Bütün qadınları sağ saxlamısınızmı? Budur, Bilamın məsləhəti ilə Peor işində İsrail övladlarını RƏBBə qarşı günah etdirən bunlardır və RƏBBin camaatı arasında bəla oldu. İndi uşaqlar arasında hər oğlanı öldürün və kişi ilə yatmış hər qadını öldürün. Lakin kişi ilə yatmamış bütün qız uşaqlarını özünüz üçün sağ saxlayın.”

“Qadına dedi: Əzabını və hamiləliyini çox artıracağam; əzabla uşaq doğacaqsan, arzun ərinə olacaq və o, sənə hakim olacaq.”

“Ürəyi tələ və tor, əlləri bağ olan qadını ölümdən acı tapıram: Tanrının razı qaldığı adam ondan qurtulacaq, günahkar isə onun əlinə düşəcək. Budur, bunu tapdım, deyir vaiz, nəticəni tapmaq üçün bir-bir sayaraq: canımın hələ də axtardığı, lakin tapmadığı: min kişi arasında bir kişi tapdım, lakin bütün onların arasında qadın tapmadım.”

“Qadın sükutla, tam tabeçiliklə öyrənsin. Lakin qadına öyrətməyə və kişi üzərində səlahiyyət götürməyə icazə vermirəm, sükutda olsun. Çünki əvvəl Adəm, sonra Həvva yaradıldı. Adəm aldanmadı, qadın aldanıb günah etdi.”

“Qadınlarınız kilsələrdə sussunlar, çünki onlara danışmağa icazə verilmir, Qanunun da dediyi kimi tabe olmaları əmr edilib. Bir şey öyrənmək istəsələr, evdə ərlərindən soruşsunlar, çünki qadının kilsədə danışması ayıbdır.”

“Lakin başı açıq dua edən və ya peyğəmbərlik edən hər qadın başını rüsvay edir, çünki bu, başı qırxılmış kimidir. Qadın başını örtmürsə, qoy saçını da kəssin; amma qadın üçün saçını kəsmək və ya qırxmaq ayıbdırsa, başını örtsün.”

“Kişilər qadınlar üzərində ixtiyar sahibidirlər. Bu, Allahın insanlardan bəzilərini digərindən üstün etdiyinə və öz mallarından xərclədiklərinə görədir. Əməlisaleh qadınlar itaətkar olub, Allahın himayəsi sayəsində (ərlərinin namusunu və malını) gizlində də qoruyanlardır. Özbaşınalıq etmələrindən qorxduğunuz qadınlara nəsihət edin, (bunun faydası olmadığı təqdirdə,) yataqda onları tərk edin, (bu da fayda verməzsə,) onları vurun! Əgər sizə itaət etsələr, onlara (əziyyət vermək üçün başqa) yol axtarmayın. Həqiqətən, Allah ucadır, böyükdür.”

Vida xütbəsində Peyğəmbər (ﷺ) kişilərə qadınlar barədə Allahdan qorxmağı dedi. O bildirdi ki, arvad ərinin xoşlamadığı adamı onun yatağında oturtsa, ər onu vura bilər, lakin şiddətlə yox (ğeyrə mubərrih), onun yeməyini və geyimini layiqincə təmin etmək isə ərin ona borcudur.

“Allahın birinizi digərinizdən üstün etdiyi şeylərə tamah salmayın. Kişilərin qazandıqlarından öz nəsibi, qadınların da qazandıqlarından öz nəsibi vardır. Allahın lütfündən diləyin. Həqiqətən, Allah hər şeyi biləndir.”

“Qadınlara mehrlərini könül xoşluğu ilə verin! Əgər onlar öz istəkləri ilə onun bir qismini sizə bağışlasalar, onu nuşcanlıqla və halallıqla yeyin!”

“Ey insanlar! Biz sizi bir kişi və bir qadından (Adəm və Həvvadan) yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız (Ondan) ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah (hər şeyi) biləndir, (hər şeydən) xəbərdardır.”

“Həqiqətən, müsəlman kişilər və müsəlman qadınlar, mömin kişilər və mömin qadınlar, itaətkar kişilər və itaətkar qadınlar, doğru danışan kişilər və doğru danışan qadınlar, səbirli kişilər və səbirli qadınlar, Allahdan qorxan kişilər və Allahdan qorxan qadınlar, sədəqə verən kişilər və sədəqə verən qadınlar, oruc tutan kişilər və oruc tutan qadınlar, övrətlərini qoruyan kişilər və övrətlərini qoruyan qadınlar, Allahı çox zikr edən kişilər və Allahı çox zikr edən qadınlar üçün Allah bağışlanma və böyük mükafat hazırlamışdır.”

“Kişilər qadınlar üzərində ixtiyar sahibidirlər. Bu, Allahın insanlardan bəzilərini digərindən üstün etdiyinə və öz mallarından xərclədiklərinə görədir. Əməlisaleh qadınlar itaətkar olub, Allahın himayəsi sayəsində (ərlərinin namusunu və malını) gizlində də qoruyanlardır. Özbaşınalıq etmələrindən qorxduğunuz qadınlara nəsihət edin, (bunun faydası olmadığı təqdirdə,) yataqda onları tərk edin, (bu da fayda verməzsə,) onları vurun! Əgər sizə itaət etsələr, onlara (əziyyət vermək üçün başqa) yol axtarmayın. Həqiqətən, Allah ucadır, böyükdür.”

Vida xütbəsində Peyğəmbər (ﷺ) kişilərə qadınlar barədə Allahdan qorxmağı dedi. O bildirdi ki, arvad ərinin xoşlamadığı adamı onun yatağında oturtsa, ər onu vura bilər, lakin şiddətlə yox (ğeyrə mubərrih), onun yeməyini və geyimini layiqincə təmin etmək isə ərin ona borcudur.

Müaviyə əl-Quşeyri Peyğəmbərdən (ﷺ) arvadın əri üzərindəki haqqının nə olduğunu soruşub. O demişdir: yeyəndə onu yedirt, geyinəndə onu geyindir, üzünə vurma, onu söymə və evdən başqa yerdə ondan uzaq durma.

Əta rəvayət edir ki, İbn Abbasdan ‘şiddətli olmayan’ (ğeyr mübərrih) vurmanın nə demək olduğunu soruşub. İbn Abbas demişdir: misvakla, diş çubuğu və bənzəri ilə. Başqa rəvayətdə Əta bu sözləri Peyğəmbərin (ﷺ) Vida Xütbəsinə bağlayır və eyni cür izah edir.

Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) Allah yolunda döyüşdən başqa heç vaxt heç kimi, nə qadını, nə də xidmətçini əli ilə vurmadı. O, ona edilən heç bir şeyə görə intiqam almadı, yalnız Allahın müqəddəs etdiyi bir şey pozulanda Allah üçün hərəkət edirdi.

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir: möminlərin iman baxımından ən kamili əxlaqı ən gözəl olandır və ən yaxşınız qadınlarına ən yaxşı olanlardır.

“Yetim həddi-büluğa çatana qədər –xeyirxahlıq (qoruyub saxlamaq və artırmaq məqsədilə istifadə etmək) istisna olmaqla– onun malına yaxınlaşmayın! Əhdə vəfa edin. Çünki (hər kəs) əhd barəsində sorğu-sual olunacaqdır.”

“Ey iman gətirənlər! Müəyyən bir müddətədək bir-birinizə borc verdikdə, onu yazın. Qoy bunu aranızda bir katib ədalətlə yazsın. Katib Allahın onu öyrətdiyi kimi yazmaqdan boyun qaçırmasın. Qoy o yazsın, boynunda borc olan adam da (götürdüyü borcun miqdarını) yazdırsın, Rəbbi olan Allahdan qorxsun və borcdan heç bir şey əskiltməsin. Əgər boynunda borc olan kimsə səfehdirsə, yaxud (ağıldan) zəifdirsə və ya özü yazdırmağa qadir deyilsə, qoy onun himayədarı (borcu) ədalətlə yazdırsın. Aranızdakı kişilərdən də iki nəfəri şahid tutun. Əgər iki kişi tapılmazsa, razı olduğunuz şahidlərdən bir kişi və iki qadını şahid tutun ki, qadınlardan biri unutduqda, o birisi onun yadına salsın. Şahidlər (şahidlik etməyə) çağırıldıqda, boyun qaçırmasınlar. Az da olsa, çox da olsa, onu (qaytarılma) vaxtı ilə (bərabər) yazmaqdan usanmayın. Belə etməyiniz, Allah yanında daha ədalətli, şahidlik üçün daha düzgün və şübhəyə düşməməyiniz üçün daha münasibdir. Yalnız aranızda gedən nağd ticarət istisnadır. Bunu yazmamağınız isə sizin üçün günah deyildir. Alış-veriş etdikdə şahid tutun. Lakin katibə və şahidə zərər verilməsin. Əgər (zərər) versəniz, şübhəsiz ki, bu, sizin üçün bir fasiqlikdir. Allahdan qorxun! Allah sizi öyrədir. Allah hər şeyi biləndir.”

“Arvadlarını (zinada) günahlandırıb özlərindən başqa şahidləri olmayanların hər birinin şahidliyi, özünün doğru danışanlardan olmasına dair dörd dəfə Allahı şahid tutmasıdır.”

“Beşinci dəfə isə: “Əgər yalan danışanlardandırsa, Allah ona lənət eləsin!”– (deməsidir).”

“Qadının da ərinin yalan danışanlardan olduğuna dair dörd dəfə Allahı şahid tutması cəzanı ondan dəf edər.”

“Beşinci dəfə: “Əgər ər doğru danışanlardandırsa, Allahın ona (o qadına) qəzəbi tutsun!”– deməlidir.”

Uqbə ibn əl-Haris bir qadınla evləndi, sonra bir kəniz ikisini də əmizdirdiyini dedi. O, bunu Peyğəmbərə (ﷺ) deyəndə Peyğəmbər qadın belə dedikdən sonra arvadını necə saxlaya biləcəyini soruşdu və ona ondan ayrılmağı dedi.

Əbu Səid əl-Xudri rəvayət edir ki, bayram günü Peyğəmbər (ﷺ) qadınları sədəqə verməyə çağırıb. O deyib ki, ona Atəş əhlinin əksəriyyətinin qadın olduğu göstərilib, çünki onlar tez-tez lənət edir və ərlərinə qarşı nankor olurlar və onları ağıl və din baxımından əskik adlandırıb. Bunun nə demək olduğunu soruşanda deyib ki, qadının şahidliyi kişininkinin yarısıdır və o, heyz zamanı namaz qılmır və oruc tutmur.

“Ey iman gətirənlər! Müəyyən bir müddətədək bir-birinizə borc verdikdə, onu yazın. Qoy bunu aranızda bir katib ədalətlə yazsın. Katib Allahın onu öyrətdiyi kimi yazmaqdan boyun qaçırmasın. Qoy o yazsın, boynunda borc olan adam da (götürdüyü borcun miqdarını) yazdırsın, Rəbbi olan Allahdan qorxsun və borcdan heç bir şey əskiltməsin. Əgər boynunda borc olan kimsə səfehdirsə, yaxud (ağıldan) zəifdirsə və ya özü yazdırmağa qadir deyilsə, qoy onun himayədarı (borcu) ədalətlə yazdırsın. Aranızdakı kişilərdən də iki nəfəri şahid tutun. Əgər iki kişi tapılmazsa, razı olduğunuz şahidlərdən bir kişi və iki qadını şahid tutun ki, qadınlardan biri unutduqda, o birisi onun yadına salsın. Şahidlər (şahidlik etməyə) çağırıldıqda, boyun qaçırmasınlar. Az da olsa, çox da olsa, onu (qaytarılma) vaxtı ilə (bərabər) yazmaqdan usanmayın. Belə etməyiniz, Allah yanında daha ədalətli, şahidlik üçün daha düzgün və şübhəyə düşməməyiniz üçün daha münasibdir. Yalnız aranızda gedən nağd ticarət istisnadır. Bunu yazmamağınız isə sizin üçün günah deyildir. Alış-veriş etdikdə şahid tutun. Lakin katibə və şahidə zərər verilməsin. Əgər (zərər) versəniz, şübhəsiz ki, bu, sizin üçün bir fasiqlikdir. Allahdan qorxun! Allah sizi öyrədir. Allah hər şeyi biləndir.”

Bir qadın Aişədən heyz zamanı qılmadığı namazları qəza etməli olub-olmadığını soruşub. Aişə demişdir ki, onlarda Peyğəmbərin (ﷺ) dövründə heyz olurdu və o, onlara heç vaxt bu namazları qəza etməyi deməyib.

İbn Abbas rəvayət edir ki, Peyğəmbər (ﷺ) demişdir ki, ona Atəş göstərilib və orada olanların çoxu nankor qadınlar idi. Allaha küfr edib-etmədikləri soruşulub. O demişdir ki, onlar ərlərinə və onlara edilən yaxşılığa nankordur: əgər ər onlardan birinə illərlə yaxşılıq etsə, sonra o, xoşlamadığı bir şey görsə, ondan heç vaxt yaxşılıq görmədiyini deyir.

Əbu Səid əl-Xudri rəvayət edir ki, bayram günü Peyğəmbər (ﷺ) qadınları sədəqə verməyə çağırıb. O deyib ki, ona Atəş əhlinin əksəriyyətinin qadın olduğu göstərilib, çünki onlar tez-tez lənət edir və ərlərinə qarşı nankor olurlar və onları ağıl və din baxımından əskik adlandırıb. Bunun nə demək olduğunu soruşanda deyib ki, qadının şahidliyi kişininkinin yarısıdır və o, heyz zamanı namaz qılmır və oruc tutmur.

“Həqiqətən, müsəlman kişilər və müsəlman qadınlar, mömin kişilər və mömin qadınlar, itaətkar kişilər və itaətkar qadınlar, doğru danışan kişilər və doğru danışan qadınlar, səbirli kişilər və səbirli qadınlar, Allahdan qorxan kişilər və Allahdan qorxan qadınlar, sədəqə verən kişilər və sədəqə verən qadınlar, oruc tutan kişilər və oruc tutan qadınlar, övrətlərini qoruyan kişilər və övrətlərini qoruyan qadınlar, Allahı çox zikr edən kişilər və Allahı çox zikr edən qadınlar üçün Allah bağışlanma və böyük mükafat hazırlamışdır.”

Əbu Hureyrə rəvayət edir ki, bir kişi Peyğəmbərdən (ﷺ) onun yaxşı rəftarına ən çox kimin layiq olduğunu soruşdu. Peyğəmbər dedi: anan. Kişi daha üç dəfə sonra kimin gəldiyini soruşdu və cavab belə oldu: anan, sonra anan, sonra da atan.

Aişəyə 2.210 hədis aid edir, onlardan 174-ü həm əl-Buxaridə, həm Muslimdədir, ümmətdə, ümumiyyətlə qadınlar arasında ondan daha alim qadın tanımadığını deyir və vəfat yaşını altmış üç yaş və bir neçə ay göstərir.