Përgjigje e shkurtër
Duke i provuar, ashtu si një gjykatës i provon tregimet e të dyshuarve. Shumë përgjigje të ndryshme nuk do të thonë se nuk ka përgjigje të drejtë. Ato do të thonë se shumica e përgjigjeve janë të gabuara. Dhe fetë thonë gjëra të kundërta, kështu që nuk mund të kenë të gjitha të drejtë. Një mesazh nga Allahu (﷾) do të kalonte pesë prova. Do të thoshte se vjen prej Tij. Nuk do të kundërshtonte as veten, as faktet. Do të ruhej ashtu siç u dha. Do të sillte një provë që askush nuk mund ta barazojë. Dhe të gjithë do të mund ta arrinin. Shumë libra të shenjtë nuk thonë kurrë se i dërgoi Perëndia. Të tjerët e kundërshtojnë veten ose u ndryshuan. Vetëm Kurani i plotëson të pesta, dhe kërkon të provohet: ai sfidon këdo që dyshon të bëjë një sure si ajo (2:23).
| Libri i shenjtë | Thotë se është nga Zoti | Pa kundërthënie | I ruajtur siç u dha | Një provë që askush nuk e barazon |
|---|---|---|---|---|
| Shkrimet hindu | ||||
| Shkrimet xhaine | ||||
| Shkrimet budiste | ||||
| Klasikët kinezë | ||||
| Librat shinto | ||||
| Bibla hebraike | ||||
| Dhiata e Re | ||||
| Guru Granth Sahib | ||||
| Kurani |
- Po
- Jo
- Pjesërisht
- Nuk nevojitet
Shpjegimi i plotë
Hapi 1: Shumë përgjigje nuk do të thotë asnjë përgjigje
Kërkojini një klase të mbledhë një shumë të gjatë, dhe mund të merrni dhjetë përgjigje të ndryshme. Kjo nuk do të thotë se shuma nuk ka përgjigje. Do të thotë se shumica e klasës gaboi. Një gjykatës me dhjetë të dyshuar mendon në të njëjtën mënyrë. Ai nuk vendos se nuk pati krim. E kontrollon çdo tregim me faktet derisa një të qëndrojë. Fetë mund të kontrollohen në të njëjtën mënyrë. Vetë Kurani e kërkon këtë. Atyre që thoshin se vetëm populli i tyre do të hynte në Xhenet, ai u përgjigjet: “Nëse është e vërtetë ajo që thoni, atëherë sillni provën tuaj”. Thotë gjithashtu se e vërteta dallohet qartë nga gabimi. Një libër që u kërkon të tjerëve provën e tyre duhet të sjellë të vetën.
“Ata thonë: “Askush nuk do të hyjë në Xhenet, përveç hebrenjve ose të krishterëve”. Këto janë dëshirat e tyre boshe! Thuaju (o Muhamed): “Nëse është e vërtetë ajo që thoni, atëherë sillni provën tuaj!””
“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.”
32
42
43
52
Hapi 2: Pesë prova për një mesazh nga Allahu (﷾)
Si mund ta dallojmë, pra, një mesazh nga Allahu (﷾) nga një libër që e shkruan njerëzit? Kushdo, besimtar apo jo, mund të pajtohet për pesë prova. E para, libri do të thoshte qartë se e dërgoi Allahu (﷾). Nëse nuk e thotë kurrë, nuk ka arsye ta trajtojmë si fjalën e Tij. E dyta, ai nuk do të kundërshtonte as veten, as botën që krijoi Ai, sepse Ai nuk gabon. E treta, do të ruhej ashtu siç u dha. Nëse njerëzit e ndryshuan, askush nuk mund t'i dallonte fjalët e Tij nga të tyret. E katërta, do të sillte një provë që asnjë njeri nuk mund ta barazojë. E pesta, të gjithë do të mund ta arrinin. Një Zot që do t'i gjykojë njerëzit sipas mesazhit të Tij nuk do t'ua fshihte atë. Provat nga e para deri te e treta mund vetëm ta përjashtojnë një libër. Vetëm e katërta mund të tregojë se një libër është nga Allahu (﷾).
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
“Nëse ju dyshoni në atë që ia kemi zbritur robit tonë (Muhamedit a.s.), atëherë hartoni një sure të ngjashme me atë që ia kemi shpallur atij! Thirrni në ndihmë edhe dëshmitarët tuaj (që i adhuroni) në vend të Allahut, nëse jeni të sinqertë.”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Merrni çdo libër që thuhet se është nga Zoti, dhe bëni me radhë pesë pyetje.
Prova 1
A thotë se vjen nga Zoti?
Jo Atëherë nuk është mesazh nga Zoti, sado i urtë të jetë. Lëreni mënjanë.
Prova 2
A është pa kundërthënie, me veten dhe me botën që krijoi Zoti?
Jo Zoti nuk bën gabime. Lëreni mënjanë.
Prova 3
A u ruajt ashtu siç u dha?
Jo Askush nuk mund t’i dallojë fjalët e Zotit nga ato të njerëzve. Lëreni mënjanë.
Prova 4
A sjell një provë që asnjë qenie njerëzore nuk mund ta barazojë?
Jo Atëherë asgjë nuk tregon se është nga Zoti. Një shkrimtar i kujdesshëm mund t’i kalonte provat 1 deri në 3.
Prova 5
A është në arritjen e të gjithë atyre që do t’i gjykojë?
Një libër që i kalon të pesta është mesazhi i Zotit, dhe duhet ndjekur. Kurani i pretendon të pesta, dhe kërkon të provohet.
Hapi 3: Nuk mund të jenë të gjitha të vërteta
Disa thonë se çdo fe është një rrugë drejt së njëjtës të vërtetë. Ata tregojnë historinë e të verbërve që prekin secili një pjesë të një elefanti. Por historia funksionon vetëm sepse dikush mund ta shohë të gjithë elefantin, dhe e di se të verbërit gabojnë. Ai që e tregon pohon se sheh atë që, sipas tij, askush nuk mund ta shohë. Dhe fetë nuk shohin thjesht pjesë të ndryshme. Ato thonë gjëra të kundërta. Ungjijtë thonë se Jezusi “dha frymë” në kryq. Kurani thotë “ata as e vranë, as e kryqëzuan”. Bibla thotë se “është caktuar që njerëzit të vdesin një herë, e pas kësaj vjen gjyqi”. Fe të tjera mësojnë se shpirti lind përsëri e përsëri. Përgjigjet e kundërta nuk mund të jenë të dyja të vërteta. Pra, fetë nuk mund të kenë të gjitha të drejtë, dhe ne ende duhet të pyesim cila e ka.
“Dhe Jezusi, pasi bërtiti përsëri me zë të lartë, dha frymë.”
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“Dhe ashtu si është caktuar që njerëzit të vdesin një herë, e pas kësaj vjen gjyqi,”
| Pyetja | Njëra përgjigje | Përgjigjja e kundërt |
|---|---|---|
| A vdiq Jezusi në kryq? | Ungjijtë: po, ai dha frymë aty. | Kurani: jo, ai as nuk u vra, as nuk u kryqëzua. |
| Sa herë vdes një njeri? | Bibla: një herë, dhe pastaj vjen gjyqi. | Fetë e rilindjes: shpirti lind sërish e sërish. |
| A ka një Zot që vepron në botë? | Tevrati dhe Kurani: po, Zoti flet dhe vepron. | Mësimi xhain: jo; çdo shpirt duhet të mbështetet te përpjekja e vet. |
Prova 1: A thotë se vjen nga Allahu (﷾)?
Shumë libra të shenjtë e dështojnë këtë provë të parë, sepse nuk thonë kurrë se i dërgoi Perëndia. Një mësues mund të jetë i urtë. Por nëse ai nuk thotë se fjalët e tij erdhën nga Perëndia, ato nuk janë mesazhi i Perëndisë. Një ëndërr apo një ndjenjë e fortë nuk mund ta zëvendësojë këtë provë, sepse njerëzit e çdo feje i tregojnë ato.
“Dhe atëherë më erdhën këto vargje, të cilat as nuk ishin frymëzuar në mënyrë të mbinatyrshme, as nuk i kisha mësuar më parë në të kaluarën:”
Jaini shkruan se autoriteti i mësimeve xhaine mbështetet në fund të fundit në faktin se ato u predikuan nga një qenie e gjithëdijshme. Mësuesit xhainë pohojnë se vetëm mësimet e Xhinës mund t'i qëndrojnë shqyrtimit të arsyes (f. 89).
Jaini shkruan se xhaini, i cili nuk beson në një Perëndi që vepron në botë, nuk mund të mbështetet në besimin te hiri hyjnor. Ai duhet të mbështetet kryesisht në nismën dhe përpjekjen e vet, për nevojat e tij në këtë botë dhe për shpëtimin e tij (f. 89).
Tregon një rrëfim të shekullit të dytë e.s. nga Ban Gu se Analektet u përpiluan nga brezi i parë dhe i dytë i dishepujve të Konfucit dhe pastaj u përcollën privatisht për shekuj. Vëren se studiuesi i klasikëve Zhu Weizheng argumentoi më 1986 se Analektet as nuk citohen, as nuk përmenden para shekullit të dytë p.e.s., shekulli në të cilin u fiksua teksti i tyre, dhe se kopjet e gërmuara datojnë nga shekulli i parë p.e.s. Sugjeron se Analektet mund të jenë pjesërisht një përzgjedhje nga një trup më i madh dhe më i larmishëm materialesh të lidhura me Konfucin.
Kapitulli i Sima Qian-it për Laozi-n thotë se ai ishte Li Er, i quajtur edhe Dan, një njeri nga Chu që mbante arkivat në oborrin e Zhou-së. Laozi kultivonte Rrugën dhe virtytin, dhe dija e tij synonte ta fshihte veten dhe të mos kishte emër. Kur u largua nga Zhou, rojtari i një kalimi i kërkoi të shkruante një libër. Kështu ai shkroi një libër në dy pjesë, me rreth pesë mijë fjalë, për kuptimin e Rrugës dhe të virtytit. Pastaj u largua, dhe askush nuk e di ku përfundoi. Kapitulli jep pastaj rrëfime të tjera. Disa thonë se ishte Lao Laizi, gjithashtu një njeri nga Chu, që shkroi pesëmbëdhjetë kapituj për përdorimet e mësimit taoist. Ai shënon se Historiani i Madh i Zhou-së, i quajtur gjithashtu Dan, por i shkruar me një shenjë tjetër, u takua me Dukën Xian të Qin-it shumë kohë pas vdekjes së Konfucit. Disa thonë se ky Dan ishte Laozi, disa thonë jo, dhe askush nuk e di nëse është kështu. E quan Laozi-n një zotëri që jetoi i fshehur nga bota.
“duke u penduar për gabimet në fjalët e vjetra, dhe duke dashur t'i korrigjojë pasaktësitë në kronikat e mëparshme, Ajo, në ditën e tetëmbëdhjetë të hënës së nëntë të vitit të katërt të Wa-dō, më urdhëroi mua, Yasumaron”
“Kështu, në mjegullën e fillimit të madh, ne, duke u mbështetur në mësimin origjinal, mësojmë kohën e zënies së tokës dhe të lindjes së ishujve; në largësinë e fillimit origjinal, ne, duke u besuar të urtëve të mëparshëm, e shohim epokën e zanafillës së Hyjnive dhe të vendosjes së njerëzve.”
“Hindusët e kanë marrë fenë e tyre përmes shpalljes së tyre, Vedave. Ata mbajnë se Vedat janë pa fillim dhe pa mbarim. Mund t'i tingëllojë qesharake këtij auditori se si një libër mund të jetë pa fillim apo mbarim. Por me Vedat nuk nënkuptohen libra. Ato nënkuptojnë thesarin e grumbulluar të ligjit shpirtëror të zbuluar nga persona të ndryshëm në kohë të ndryshme. Ashtu si ligji i gravitetit ekzistonte para zbulimit të tij, dhe do të ekzistonte edhe sikur gjithë njerëzimi ta harronte, kështu edhe me ligjet që qeverisin botën shpirtërore. Marrëdhënia morale, etike dhe shpirtërore midis shpirtit dhe shpirtrave dhe midis shpirtrave individualë dhe Atit të të gjithë shpirtrave ishte aty para zbulimit të tyre dhe do të mbetej edhe sikur t'i harronim. Zbuluesit e këtyre ligjeve quhen rishi, dhe ne i nderojmë si qenie të përsosura, dhe jam i gëzuar t'i them këtij auditori se disa nga më të mirët e tyre ishin gra.”
“Ashtu si një mjeshtër i zoti bën një qerre, unë, një këngëtar, o i Fuqishëm! e kam farkëtuar këtë himn për ty. Nëse ti, o Agni, Zot, e pranon me gëzim, le të fitojmë me të Ujërat qiellore.”
“Duke qenë se shumë veta kanë marrë përsipër të shtrojnë me radhë një rrëfim të gjërave që janë besuar plotësisht ndër ne, ashtu si na i dorëzuan ata që që nga fillimi qenë dëshmitarë okularë dhe shërbëtorë të fjalës, m'u duk mirë edhe mua, që i kam hetuar me kujdes të gjitha gjërat që nga fillimi, të t'i shkruaj me radhë, o i shkëlqyeri Teofil,”
“Atëherë Perëndia shqiptoi të gjitha këto fjalë, duke thënë:”
“Ashtu si më vjen fjala e Zotit, ashtu e bëj të njohur, o Lalo”
“Ky është Libri në të cilin nuk ka dyshim. Ai është udhërrëfyes për të devotshmit,”
“Unë jam mposhtësi i të gjithave, njohësi i të gjithave, i panjollosur në mes të të gjitha gjërave. I kam braktisur të gjitha, i çliruar nëpërmjet shuarjes së etjes. Meqë e di vetë, ndjekës i kujt duhet të jem? Nuk kam mësues. Nuk ka askënd si unë.”
Shkrimet budisteBuda mësoi atë që tha se e dinte vetë: ‘Meqë e di vetë, ndjekës i kujt duhet të jem?’
Shkrimet xhaineMësimi i tyre mbështetet te një mësues i gjithëdijshëm. Xhainët nuk besojnë në një Zot që vepron në botë.
Klasikët kinezëAnalektet janë thëniet e Konfucit, të mbledhura nga nxënësit e tij. Tao Te Ching u shkrua sepse e kërkoi një portier.
Librat shintoKojiki u përpilua në 712 me urdhër të një perandoreshe, ‘duke u besuar të urtëve të mëparshëm’.
Shkrimet hinduVedat quhen shpallje, megjithatë vetë poetët e Rig Vedës thonë se ata i bënë himnet e saj.
Dhiata e ReLuka thotë se shkroi nga ajo që përcollën dëshmitarët me sy.
Bibla hebraikeTevrati thotë: ‘Atëherë Perëndia shqiptoi tërë këto fjalë’.
Guru Granth SahibGuru Nanaku thotë se fjala e Zotit i erdhi atij.
KuraniE quan veten udhëzim pa asnjë dyshim (2:2).
- Po
- Jo
- Pjesërisht
Prova 2: A është i lirë nga kundërthëniet?
Allahu (﷾) nuk gabon, kështu që fjala e Tij nuk do të kundërshtonte as veten, as botën që krijoi Ai. Secili nga librat e tjerë që provohen këtu e dështon këtë provë. Kurani kërkon të provohet me të: po të kishte ardhur nga dikush tjetër përveç Allahut (﷾), thotë ai, njerëzit do të gjenin në të shumë kundërthënie (4:82).
“Zemërimi i ZOTIT u ndez përsëri kundër Izraelit, dhe ai e nxiti Davidin kundër tyre duke i thënë: Shko, numëro Izraelin dhe Judën.”
“Satani u ngrit kundër Izraelit dhe e nxiti Davidin të numëronte Izraelin.”
“Dhe ai i hodhi monedhat e argjendit në tempull, u largua, shkoi e u var.”
“Ky, pra, bleu një arë me shpërblimin e paudhësisë, dhe duke rënë me kokë poshtë, u ça në mes dhe të gjitha të përbrendshmet e tij u derdhën jashtë.”
“(Në një largësi prej) një laksha jozhanash mbi diellin shihet hëna; në dy dyjavë ajo shijon një samvatsara të diellit, në dy ditë e një çerek një muaj, dhe në një ditë një paksha të diellit; ndonjëherë shpejtësia e saj bëhet më e madhe se ajo e diellit.”
Hëna është mesatarisht 238.855 milje (384.400 kilometra) larg Tokës. Dielli, i vetmi yll i sistemit diellor, është rreth 93 milionë milje (150 milionë kilometra) larg Tokës, pra rreth 390 herë më larg se Hëna.
“Pastaj ata bashkë prodhuan Perëndeshën e Diellit, e cila quhej Oho-hiru-me no muchi.”
“Në një shkrim thuhet:—“Izanagi no Mikoto tha: ‘Dëshiroj të lind fëmijën e çmuar që do ta sundojë botën.’ Prandaj ai mori në dorën e majtë një pasqyrë prej bakri të bardhë, mbi të cilën prej saj u prodhua një Hyjni e quajtur Oho-hiru-me no Mikoto.”
“Pas kësaj, një Hyjni u prodhua kur ai lau syrin e tij të majtë, e cila u quajt Ama-terasu-no-oho-Kami.”
Jaini tregon se Svetambarat mbajnë se Mahavira u martua me princeshën Jasoda dhe pati një vajzë, ndërsa Digambarat besojnë se ai mbeti beqar gjatë gjithë jetës (f. 11). Për veshjen, ai shkruan se Digambarat besojnë se Mahavira dhe Xhinët e tjerë qëndruan pa rroba në çdo kohë pas heqjes dorë nga bota, dhe se çdo murg xhain duhet të bëjë të njëjtën gjë. Sipas rrëfimit svetambara, Mahavira mbajti një copë rrobe për një kohë para se të qëndronte pa rroba, dhe Svetambarat nuk u kërkojnë murgjve të tyre të qëndrojnë pa rroba. Jaini e quan këtë pa dyshim pikën më të rëndësishme të mosmarrëveshjes midis dy traditave (f. 13).
Në një shënim për familjen e Mahavirës, Jacobi shënon se tregimi i zhvendosjes së embrionit të Mahavirës nga barku i gruas brahmane Devananda në atë të gruas kshatrije Trisala hidhet poshtë nga Digambarat, ndërsa Svetambarat e mbajnë të vërtetë. Ai shton se tregimi gjendet në Acaranga, në Kalpa Sutra dhe në shumë libra të tjerë.
“Të gjitha gjërat janë jo-vetë; kur kjo shihet me urtësi, njeriu zhgënjehet nga vuajtja: kjo është udha drejt pastërtisë.”
“Dhe cila është barra? Pesë grumbujt që kapen, duhet thënë. Cilët pesë? Grumbujt që kapen të formës, ndjesisë, perceptimit, zgjedhjeve dhe vetëdijes. Kjo quhet barra. Dhe kush është bartësi i barrës? Individi, duhet thënë; i nderuari me filan emër dhe nga filan fis. Ky quhet bartësi i barrës.”
“P.—Atëherë me siguri personi njihet në kuptimin e një fakti real dhe përfundimtar? Th.—Duke pranuar se i Lartësuari tha atë që citohet, a është kjo arsye për të pohuar se personi njihet në kuptimin e një fakti real dhe përfundimtar?”
“Mos thuaj se librat e hindusëve dhe të myslimanëve janë të rremë; i rremë është ai që nuk mendon mbi ta. Nëse thua se Zoti i vetëm është në çdo gjë, atëherë pse i vret shpendët?”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
Bibla hebraike2 Samuelit thotë se ZOTI e shtyu Davidin ta numëronte Izraelin. 1 Kronikave thotë se e bëri Satani.
Dhiata e ReMateu thotë se Juda ‘shkoi e u var’. Veprat thonë se ‘ra me kokë poshtë, u ça në mes’.
Shkrimet hinduBhagavata Purana e vë hënën mbi diellin. Në fakt hëna është shumë më afër nesh.
Librat shintoNihon Shoki jep tri rrëfime të ndryshme se si lindi Perëndesha e Diellit.
Shkrimet xhaineDy degët e xhainizmit e tregojnë jetën e Mahavirës në dy mënyra: i martuar me një vajzë, ose kurrë i martuar.
Shkrimet budisteThonë se të gjitha gjërat janë ‘jo-vetja’, megjithatë Buda e quan ‘individin’ atë që mbart barrën. Shkollat e hershme budiste u ndanë për kuptimin e kësaj.
Guru Granth SahibThotë se librat hindu dhe myslimanë nuk janë të rremë, ndonëse mësojnë gjëra të kundërta.
Klasikët kinezëNuk nevojitet: asnjëri libër nuk thotë se është nga Zoti.
KuraniE kërkon këtë provë: po të kishte ardhur nga dikush tjetër përveç Allahut (﷾), njerëzit do të gjenin në të shumë kundërthënie (4:82).
- Po
- Jo
- Nuk nevojitet
Prova 3: A u ruajt ashtu siç u dha?
Nëse njerëzit e ndryshuan një mesazh, askush nuk mund t'i dallonte fjalët e Perëndisë nga të tyret. Çdo libër tjetër që provohet këtu mbetet mangut, të paktën pjesërisht: pjesë humbën, teksti u ndryshua, ose studiuesit ende grinden për formulimin. Kurani paralajmëron për ata që e shkruajnë Librin me duart e tyre dhe pastaj thonë: “Kjo është prej Allahut” (2:79). Për veten thotë se Allahu (﷾) do ta ruajë (15:9). U mësua përmendësh dhe u shkrua ndërsa jetonte Profeti (ﷺ), dhe u mblodh në një vëllim të vetëm pak pas vdekjes së tij.
“Si thoni: Ne jemi të urtë dhe ligji i Zotit është me ne? Ja, me siguri ai e bëri më kot; pena e skribëve është më kot.”
I ndan rrotullat biblike të Detit të Vdekur në grupe. Disa janë afër tekstit mesjetar masoretik; disa ndjekin tekstin hebraik pas Septuagintës greke, mes tyre 4QJer-b, që ka formën më të shkurtër të Jeremisë; disa janë afër Pentateukut samaritan; dhe shumë nuk ndjekin asnjërin prej tyre. Rrotulla e Madhe e Isaisë ndryshon nga teksti masoretik në shumë hollësi të vogla drejtshkrimi dhe gramatike, ndërsa pajtohet me të në përmbajtje në shumicën e vendeve.
Për mbylljen e Markut, raporton se vargjet 9-20 mungojnë në dy dorëshkrimet më të vjetra greke, Sinaitikus dhe Vatikanus, dhe në disa përkthime të hershme; se Klementi i Aleksandrisë dhe Origjeni nuk tregojnë asnjë njohje të tyre; dhe se Eusebi dhe Jeronimi thonë se pasazhi mungonte në pothuajse të gjitha kopjet greke që njihnin.
Jamison dhe Witzel shkruajnë se Rig Veda ka ardhur deri te ne në thelb vetëm në një shkollë jashtëzakonisht mirë të ruajtur, atë të Shakaljas, analiza e së cilës fjalë për fjalë e tekstit (Padapatha) është trashëguar gjithashtu; përmbledhjet Bashkala dhe Mandukeja kanë humbur. Tabela e tyre e teksteve vedike rendit përmbledhjet që kanë mbijetuar: një të Rig Vedës, tre të Sama Vedës, gjashtë të Jaxhur Vedës (njëra prej tyre e pjesshme) dhe dy të Atharva Vedës, për të cilat thonë se ndryshojnë mjaft nga njëra-tjetra. Tabela shënon tekste të tjera si të humbura, si Brahmana e shkollës Paipalada, që nuk ka asnjë tekst të mbijetuar.
Witzel e gjykon listën e shkollave të Patanxhalit (21 të Rig Vedës, 101 të Jaxhur Vedës, 1.000 të Sama Vedës, 9 të Atharva Vedës) qartazi pjesërisht joreale (f. 259, shën. 10). Ai vëren se versione të tjera të Rig Vedës, tashmë të humbura, si ai i shkollës Bashkala, kishin më shumë himne dhe mbaronin me një himn tjetër; vetëm Rig Veda e Shakalës mbaron me himnin që ka sot (f. 265, shën. 32). Atje i krahason ato me himnet apokrife të Rig Vedës (përmbledhja Khila), të cilat në f. 284-285 i përshkruan si të trashëguara si përmbledhje më vete vetëm në Kashmir. Ai përshkruan gjithashtu tekste të hershme të Jaxhur Vedës që njihen vetëm nga copa, ndër to Çaraka Samhita, tashmë e humbur (f. 298).
“si Svetambarat, ashtu edhe Digambarat na thonë se, përveç Angave, ekzistonin vepra të tjera dhe ndoshta më të vjetra, të quajtura Purva, nga të cilat fillimisht ishin katërmbëdhjetë. Njohja e këtyre Purvave humbi gradualisht, derisa më në fund u shua krejtësisht.”
“Tekstin e tri pitakave dhe atthakathën mbi to bhikkhutë më të urtë e përcollën në kohët e mëparshme gojarisht, por meqë panë se njerëzit po largoheshin (nga feja), bhikkhutë u mblodhën, dhe që doktrina e vërtetë të vazhdonte, i shkruan ato në libra.”
Geiger, përkthyesi i kronikës, jep rreth vitit 483 p.e.s. si vitin e mundshëm të vdekjes së Budës, dhe thekson se data është vetëm e përafërt. Ai e vendos fillimin e gjysmës së dytë të mbretërimit të mbretit Vattagamani në fund të vitit 29 ose në fillim të vitit 28 p.e.s., dhe kthimin e tij në fron rreth dhjetë vjet më parë sipas shifrave të vetë kronikës.
“Murgjit e Këshillit të Madh caktuan një doktrinë të kundërt (me Besimin e vërtetë). Duke ndryshuar redaktimin origjinal, ata bënë një redaktim tjetër. Ata i zhvendosën Sutat që i përkisnin një vendi (të përmbledhjes) në një vend tjetër; ata e shkatërruan kuptimin (e vërtetë) dhe Besimin, në Vinaja dhe në pesë Përmbledhjet (e Sutave).”
Tregon një rrëfim të shekullit të dytë e.s. nga Ban Gu se Analektet u përpiluan nga brezi i parë dhe i dytë i dishepujve të Konfucit dhe pastaj u përcollën privatisht për shekuj. Vëren se studiuesi i klasikëve Zhu Weizheng argumentoi më 1986 se Analektet as nuk citohen, as nuk përmenden para shekullit të dytë p.e.s., shekulli në të cilin u fiksua teksti i tyre, dhe se kopjet e gërmuara datojnë nga shekulli i parë p.e.s. Sugjeron se Analektet mund të jenë pjesërisht një përzgjedhje nga një trup më i madh dhe më i larmishëm materialesh të lidhura me Konfucin.
“Dëgjoj se kronikat e perandorëve, si edhe fjalët origjinale që zotërojnë familjet e ndryshme, largohen nga e vërteta e saktë dhe janë kryesisht të zmadhuara me gënjeshtra të kota.”
Thotë se Guru Arxhani dhe shkruesi i tij Bhai Gurdas e përfunduan botimin e parë, Adi Granth, më 1604 dhe e vendosën në Tempullin e Artë në Amritsar. Himnet e tij janë kryesisht nga gjashtë prej Guruve, me të tjera nga shenjtorë hindu të bhaktit dhe nga sufiu Shejh Feridi. Guru Gobind Singhu më vonë shtoi himnet e Guru Tegh Bahadurit për të bërë botimin përfundimtar. Artikulli tregon një debat studimor për dy dorëshkrime të hershme: në një vend dorëshkrimi i Kartarpurit ka vetëm dy rreshtat e parë të një himni të Guru Arxhanit, të ndjekur nga fletë bosh, ndërsa dorëshkrimi i Banno-s, i datuar më 1644, e ka himnin të plotë. Studiuesit nuk pajtohen se cili e pasqyron origjinalin.
“Mjerë ata që me duart e tyre shkruajnë Librin, e pastaj thonë: “Kjo është prej Allahut” që për këtë të kenë ndonjë dobi të vogël (materiale). Mjerë ata për çfarë kanë shkruar me duart e tyre dhe mjerë ata për çfarë kanë fituar!”
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.
Bibla hebraikeJeremia thotë se ‘pena e skribëve është e kotë’. Dorëshkrimet e Detit të Vdekur e tregojnë tekstin e saj në më shumë se një formë.
Dhiata e ReDymbëdhjetë vargjet e fundit të Markut mungojnë në dy dorëshkrimet më të vjetra greke.
Shkrimet xhaineKatërmbëdhjetë Purvat, veprat më të vjetra xhaine, humbën.
Shkrimet budisteU shkruan për herë të parë rreth katër shekuj pas Budës. Vetë kronika e tyre akuzon një koncil rival se i ndryshoi tekstet.
Klasikët kinezëAnalektet u përcollën privatisht për shekuj dhe u fiksuan vetëm në shekullin e dytë p.e.s. Rrëfimi më i vjetër për Laozin jep histori rivale se kush ishte ai.
Librat shintoVetë parathënia e Kojikit thotë se shënimet e vjetra ishin ‘zmadhuar me gënjeshtra të kota’.
Shkrimet hinduRig Veda ka mbijetuar në një version të vjetër. Të tjerët, me më shumë himne, kanë humbur.
Guru Granth SahibU përpilua në 1604. Studiuesit ende debatojnë se cili dorëshkrim i hershëm ka formulimin origjinal.
KuraniU mësua përmendsh dhe u shkrua sa ishte gjallë Profeti (ﷺ), dhe Allahu (﷾) premtoi ta ruajë (15:9).
- Po
- Jo
- Pjesërisht
Prova 4: Një provë që askush nuk mund ta barazojë
Tri provat e para mund vetëm ta përjashtojnë një libër. Kalimi i tyre nuk provon se një libër është nga Allahu (﷾): një shkrimtar i kujdesshëm mund t'i shmangë kundërthëniet, dhe shtypi mund ta ruajë çdo libër. Pra, prova që vendos është një provë që asnjë njeri nuk mund ta barazojë. Asnjë nga shkrimet e tjera të shenjta nuk bën një sfidë të tillë. Kurani e bën. Ai sfidon këdo që dyshon të sjellë një sure si ajo, dhe të thërrasë çdo ndihmës që ka përveç Allahut (﷾) (2:23). Ai flet për qiejt dhe tokën, detin, mitrën dhe kombet e së kaluarës, megjithatë nuk përsërit asnjë nga besimet e gabuara të kohës së tij. Pra, pyetja nuk është vetëm çfarë tha drejt, por gjithçka që mund ta kishte thënë gabim, dhe nuk e tha.
“Nëse ju dyshoni në atë që ia kemi zbritur robit tonë (Muhamedit a.s.), atëherë hartoni një sure të ngjashme me atë që ia kemi shpallur atij! Thirrni në ndihmë edhe dëshmitarët tuaj (që i adhuroni) në vend të Allahut, nëse jeni të sinqertë.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Dhe do të të bëj si majën e një shkëmbi: do të jesh një vend ku shtrihen rrjetat; nuk do të rindërtohesh më, sepse unë, ZOTI, fola, thotë Zoti ZOT.”
“Bir njeriu, Nebukadnetsari, mbreti i Babilonisë, e bëri ushtrinë e tij të kryente një shërbim të madh kundër Tiros: çdo kokë u bë tullace dhe çdo shpatull u rrjep; megjithatë as ai, as ushtria e tij nuk patën asnjë shpërblim nga Tiro për shërbimin që kishin kryer kundër saj.”
“Atë Perëndia e ringjalli ditën e tretë dhe e bëri të shfaqet haptas; jo gjithë popullit, por dëshmitarëve të zgjedhur më parë nga Perëndia, neve, që hëngrëm e pimë me të pasi ai u ringjall prej së vdekurish.”
Bibla hebraikeNuk vendos asnjë sfidë për ta barazuar. Tregon te profecia, megjithatë fjala e Ezekielit se Tiri nuk do të ndërtohej më nuk u përmbush.
Dhiata e ReNuk vendos asnjë sfidë për ta barazuar. Prova që tregon, Jezusi i ringjallur, u tregua ‘jo gjithë popullit, por dëshmitarëve të zgjedhur më parë nga Perëndia’.
Librat hindu, xhainë, budistë, kinezë, shinto dhe sikëAsnjëri prej tyre nuk vendos një provë të tillë.
KuraniE sfidon këdo që dyshon të bëjë një sure si ai, dhe të thërrasë çdo ndihmës që ka përveç Allahut (﷾) (2:23).
Prova 5: A është i arritshëm?
Një Zot që do ta gjykojë çdo popull do t'ua bënte të njohur mesazhin e Tij. Kurani thotë se Allahu (﷾) i dërgoi një paralajmërues çdo populli, dhe se Ai nuk ndëshkon askënd para se të ketë ardhur një i dërguar. Sot Kurani recitohet, shtypet dhe përkthehet në çdo vend, dhe arabishtja në të cilën u dha ende flitet. Kushdo mund ta lexojë dhe ta vërë në provat më lart.
“Ne të kemi dërguar ty me të Vërtetën, për të sjellë lajme të mira dhe për të paralajmëruar; nuk ka pasur asnjë popull që të mos i ketë ardhur paralajmërues.”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Kurani kërkon të provohet
Kurani i bën për veten të pesë pohimet, dhe kërkon të gjykohet me to. Asnjë shkrim tjetër i shenjtë nuk e bën këtë. Faqja “Pse është i vërtetë Islami?” i provon këto pohime një nga një, dhe “Si mund ta dimë nëse një libër i shenjtë vjen vërtet nga Allahu?” i paraqet provat të plota.
“Ky është Libri në të cilin nuk ka dyshim. Ai është udhërrëfyes për të devotshmit,”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.
“Nëse ju dyshoni në atë që ia kemi zbritur robit tonë (Muhamedit a.s.), atëherë hartoni një sure të ngjashme me atë që ia kemi shpallur atij! Thirrni në ndihmë edhe dëshmitarët tuaj (që i adhuroni) në vend të Allahut, nëse jeni të sinqertë.”
“Ne të kemi dërguar ty me të Vërtetën, për të sjellë lajme të mira dhe për të paralajmëruar; nuk ka pasur asnjë popull që të mos i ketë ardhur paralajmërues.”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Thotë se është nga ZotiE quan veten një Libër në të cilin nuk ka dyshim (2:2).
Pa kundërthënieThotë se një libër nga dikush tjetër përveç Allahut (﷾) do të kishte shumë kundërthënie (4:82).
I ruajtur siç u dhaU mësua përmendsh dhe u shkrua sa ishte gjallë Profeti (ﷺ); Allahu (﷾) premtoi ta ruajë (15:9).
Një provë që askush nuk e barazonBëni një sure si ai, nëse dyshoni (2:23).
Në arritjen e të gjithëveÇdo populli iu dërgua një paralajmërues (35:24). Sot Kurani lexohet dhe përkthehet në çdo vend.
Këndvështrime
Shumë fe për ta ditur
Shumë skeptikë thonë se ka kaq shumë fe sa askush nuk mund ta dijë cila, nëse ndonjëra, është e vërtetë. Çdo besimtar i hedh tashmë poshtë të gjitha të tjerat, thonë ata, dhe ateisti thjesht hedh poshtë një më shumë.
Çdo besimtar i hedh tashmë poshtë pothuajse të gjitha fetë dhe zotat që ekzistojnë. Me kaq shumë për të zgjedhur, pikëpamja e arsyeshme është se asnjëra prej tyre nuk është e vërtetë.
Kundërpërgjigje
Shumë përgjigje të gabuara për një shumë nuk tregojnë se ajo nuk ka përgjigje. Askujt nuk i duhet ta kontrollojë çdo fe. Një mesazh nga Perëndia duhet të thotë se është prej Tij, nuk duhet ta kundërshtojë veten, duhet të ruhet, duhet të sjellë një provë që askush nuk mund ta barazojë, dhe duhet të jetë i arritshëm. Jo çdo fe e pohon as të parën. Kurani i pohon të pesta, dhe kërkon të provohet.
Çdo fe sheh një pjesë të së vërtetës
Shumë hindusë, dhe shumë të tjerë, thonë se e vërteta është një, dhe se çdo fe sheh një pjesë të saj. Ata shpesh tregojnë historinë e të verbërve që prekin një elefant: secili ndien një pjesë tjetër, dhe secili ka pjesërisht të drejtë.
Rig Veda thotë se të urtët i japin shumë emra Atij që është Një. Ashtu si të verbërit që prekin një elefant, çdo fe kap një pjesë të së njëjtës të vërtetë.
Kundërpërgjigje
Në një nga tregimet e saj më të vjetra, te Udana budiste, historia bën pikën e kundërt. Të verbërit gabojnë të gjithë, dhe kapen me grushte. Vetëm dikush që sheh e di çfarë është elefanti. Për të thënë se çdo fe mban një pjesë të së vërtetës, njeriu do të duhej ta shihte vetë të gjithë elefantin. Dhe fetë nuk përshkruajnë pjesë të një gjëje të vetme. Njëra thotë se Perëndia është Një, tjetra se ka shumë zota, dhe një tjetër se nuk ka fare Krijues. Këto nuk mund të jenë të gjitha të vërteta. Kurani thotë se e vërteta dallohet qartë nga gabimi.
Pikëpamja islame
E vërteta mund të dihet, sepse Allahu (﷾) e bëri mesazhin e Tij të qartë dhe të arritshëm për çdo popull. Një mesazh prej Tij e thotë këtë, nuk ka kundërthënie, ruhet dhe sjell një provë që askush nuk mund ta barazojë. Kurani i bën të gjitha këto pohime dhe fton këdo t'i provojë.
Kurani u kërkon njerëzve të sjellin provën e tyre, dhe thotë se e vërteta dallohet qartë nga gabimi.
Kurani thotë se, po të ishte prej dikujt tjetër përveç Allahut (﷾), njerëzit do të gjenin në të shumë kundërthënie.
Kurani sfidon këdo që dyshon të sjellë një sure si ajo, dhe thotë se Allahu (﷾) do ta ruajë.
Allahu (﷾) i dërgoi një paralajmërues çdo populli, dhe nuk ndëshkon askënd para se të ketë ardhur një i dërguar.