Përgjigje e shkurtër
Allahu (﷾) nuk ka nevojë për adhurimin tonë, dhe nuk fiton asgjë prej tij. Një Krijues që nuk varet nga asgjë nuk mund të bëhet më i madh nga lavdërimi apo më i vogël nga shpërfillja. Kurani thotë se njerëzit janë ata që kanë nevojë për Allahun (﷾), ndërsa Ai nuk ka nevojë për asgjë. Në një thënie që Profeti (ﷺ) e transmetoi nga Allahu (﷾), devotshmëria e të gjithë njerëzve bashkë nuk i shton asgjë mbretërisë së Tij. Pra, adhurimi është e drejta e Tij, që i ofrohet vetëm Atij, dhe e gjithë dobia e tij është e jona. Të lavdërosh atë që vërtet meriton lavdërim është ta shohësh drejt, jo lajkë. Ta falënderosh Atë që na dha gjithçka na bën njerëz mirënjohës. Dhe secili ia jep besnikërinë e tij më të thellë diçkaje. T'i shërbesh Atij që na krijoi e çliron njeriun nga shumë zotërinj. Besimi, namazi dhe karakteri i mirë bëhen atëherë një mënyrë e vetme jetese.
Shpjegimi i plotë
Çfarë merr si të mirëqenë pyetja
Një formë e pyetjes e përfytyron Perëndinë si një mbret që kënaqet me duartrokitjet. Një mbret fiton nga lavdërimi: ai ia forcon pushtetin dhe krenarinë. Por argumenti për Perëndinë është argument për një Krijues që nuk varet nga asgjë. Një Krijues i tillë nuk mund të fitojë asgjë, sepse nuk ka asgjë që i mungon. Lavdërimi nuk mund ta bëjë më të madh, dhe shpërfillja nuk mund ta bëjë më të vogël. Një qenie që do të kishte nevojë për adhurimin tonë nuk do të ishte fare Perëndi. Filozofët vërejnë se vetë fjala ‘Perëndi’ është e lidhur me të qenit i denjë për adhurim. Pra, pyetja e vërtetë nuk është çfarë fiton Perëndia nga adhurimi. Është pse adhurimi është e drejta e Tij, dhe çfarë i bën ai atij që adhuron.
Vëren se fjala ‘Perëndi’ është e lidhur ngushtë në kuptim me adhurimin, kështu që të qenit i denjë për adhurim mund të jetë ajo që e bën një qenie Perëndi. Në disa fe, shkruan ai, sidomos në disa fe monoteiste perëndimore, adhurimi do të thotë përkushtim i plotë dhe angazhim pa kushte. Ai shton kalimthi se është një pyetje e hapur nëse ndonjë qenie mund të ishte e denjë për një adhurim të tillë nga agjentë autonomë, siç janë shumica e njerëzve të rritur. Nëse mund të ishte, do të duhej të ishte një Perëndi veçanërisht mbresëlënës.
“O njerëz! Ju jeni të varfër e nevojtarë për Allahun, kurse Allahu s’ka nevojë për asgjë dhe është i Denjë për çdo lavd.”
Përgjigjja e Islamit: Allahu (﷾) nuk fiton asgjë prej tij
Islami thotë pikërisht këtë. Kurani u thotë njerëzve se janë ata që kanë nevojë për Allahun (﷾), dhe se Ai nuk ka nevojë për asgjë (35:15). Kush përpiqet, përpiqet për të mirën e vetvetes, sepse Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë (29:6). Nëse njerëzit e mohojnë, Ai nuk ka nevojë për ta (39:7). Në një hadith kudsi, një thënie që Profeti (ﷺ) e transmetoi nga Allahu (﷾), Allahu (﷾) thotë se robërit e Tij nuk mund ta dëmtojnë kurrë, as t'i sjellin dobi. Xhindet janë qenie të padukshme që, si njerëzit, mund të zgjedhin t'i binden Allahut (﷾) ose jo. Sikur çdo njeri dhe xhind të kishte zemrën më të devotshme, kjo nuk do t'i shtonte asgjë mbretërisë së Tij. Sikur të gjithë të kishin zemrën më të ligë, kjo nuk do t'i hiqte asgjë (Muslim 2577). Kurani madje pyet çfarë mund të fitonte Allahu (﷾) duke ndëshkuar dikë që është mirënjohës dhe beson (4:147).
“O njerëz! Ju jeni të varfër e nevojtarë për Allahun, kurse Allahu s’ka nevojë për asgjë dhe është i Denjë për çdo lavd.”
“Kush përpiqet, përpiqet vetëm për të mirën e vetvetes, se Allahu, në të vërtetë nuk ka nevojë për asgjë.”
“Nëse ju e mohoni Atë, dijeni se Allahu është vërtet i pavarur prej jush. Megjithatë, Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij, por kënaqet me ju, nëse e falënderoni. Asnjë gjynahqar nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit. Pastaj, do të ktheheni te Zoti juaj e Ai do t’ju njoftojë për atë që keni bërë, sepse Ai e di vërtet se ç’keni në zemrat tuaja.”
Më vonë në hadithin e gjatë që fillon me Allahun që e ndalon padrejtësinë për Veten, Ebu Dherri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu thotë: O robërit e Mi, ju nuk mund të arrini kurrë deri në pikën që të më dëmtoni, as që të më sillni dobi. Sikur i pari dhe i fundit prej jush, njerëz dhe xhinde, të gjithë të kishin zemrën e më të devotshmit prej jush, kjo nuk do t'i shtonte asgjë sundimit Tim. Sikur të gjithë të kishin zemrën e më të ligut, kjo nuk do t'i hiqte asgjë. Sikur të gjithë të më kërkonin në një vend dhe secilit t'i jepej kërkesa e tij, kjo nuk do ta pakësonte atë që kam më shumë se sa një gjilpërë e zhytur në det. Janë vetëm veprat tuaja ato që unë jua llogaris dhe pastaj jua shpërblej plotësisht. Prandaj kush gjen të mirë, le ta falënderojë Allahun, dhe kush gjen tjetër, le të fajësojë vetëm veten. Një hadith kudsi: kuptimi jepet si i Allahut, me fjalët e Profetit.
“Përse t’ju ndëshkojë Allahu, nëse ju e falënderoni dhe e besoni?! Allahu është Mirënjohës dhe i Gjithëdijshëm.”
Lavdërimi i vërtetë nuk është lajkë
Lajka është lavdërim i rremë ose i tepruar, i dhënë për të fituar favor. Asnjëra nuk i përshtatet këtu. Kur shohim një shpëtim trimëror ose një vepër të madhe, e lavdërojmë sepse është e mirë. Lavdërimi nuk e ushqen egon e askujt. Ai tregon se e kemi parë gjënë ashtu siç është në të vërtetë. E njëjta gjë vlen për falënderimin. Një njeri që nuk i falënderon kurrë ata që e ndihmuan është ai më i varfër, jo ata. Mirënjohja është pjesë e një karakteri të shëndoshë. Nëse ka një Krijues që na dha jetën dhe gjithçka në të, atëherë ta lavdërosh dhe ta falënderosh Atë është thjesht t'i shohësh gjërat drejt. Megjithatë, adhurimi nuk është kryesisht një mjet për t'u ndier më mirë. Nëse ka një Krijues, një jetë që nuk e falënderon kurrë Atë nuk përputhet me atë që është e vërtetë, sado e qetë që të ndihet.
“Çdo lavdërim i përket Allahut, Zotit të botëve,”
“Ne i dhamë Lukmanit urtësinë (duke i thënë): “Falënderoje Allahun! Kush është falënderues, e bën për të mirën e vet dhe, kush mohon, ta dijë se vërtet Allahu është i Vetëmjaftueshëm dhe i Denjë për lavdërim”.”
Përgjigjja e Islamit: falënderimi është fitim për atë që e jep
Kurani hapet me lavdërimin e Allahut (﷾), Zotit të botëve (1:2). Ai thotë gjithashtu kush fiton nga ai lavdërim. Lukmanit, një njeri i urtë që Kurani e nderon, iu tha ta falënderonte Allahun (﷾). Kush është mirënjohës, e bën për të mirën e vet (31:12). Sulejmani tha se kush falënderon, e bën për të mirën e vet, dhe se Zoti i tij nuk ka nevojë për asgjë (27:40). Allahu (﷾) thotë se Ai kënaqet kur njerëzit janë mirënjohës, dhe nuk e pëlqen mosmirënjohjen e tyre (39:7). Të jesh i kënaqur nuk është njësoj si të kesh nevojë. Një mësues i mirë kënaqet kur një nxënës mëson, ndonëse dija është fitimi i nxënësit. As adhurimi në Islam nuk lind vetëm nga frika. Ai bashkon dashurinë, shpresën dhe frikën. Kurani thotë se besimtarët e duan Allahun (﷾) shumë më tepër (2:165), dhe e quan Atë të Dhembshurin (85:14).
“Çdo lavdërim i përket Allahut, Zotit të botëve,”
“Ne i dhamë Lukmanit urtësinë (duke i thënë): “Falënderoje Allahun! Kush është falënderues, e bën për të mirën e vet dhe, kush mohon, ta dijë se vërtet Allahu është i Vetëmjaftueshëm dhe i Denjë për lavdërim”.”
“Po ai që ishte i pajisur me dijen e Librit, tha: “Unë do të ta sjell ty sa çel e mbyll sytë”. Kur (Sulejmani) e pa të vendosur para tij, tha: Kjo është nga dhuntitë e Zotit tim, për të më provuar a jam mirënjohës apo mohues. Kush falënderon, e bën për të mirën e vet e, kush mohon, (ta dijë se) Zoti im është i Vetëmjaftueshëm dhe Dhurues.”
“Nëse ju e mohoni Atë, dijeni se Allahu është vërtet i pavarur prej jush. Megjithatë, Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij, por kënaqet me ju, nëse e falënderoni. Asnjë gjynahqar nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit. Pastaj, do të ktheheni te Zoti juaj e Ai do t’ju njoftojë për atë që keni bërë, sepse Ai e di vërtet se ç’keni në zemrat tuaja.”
“E megjithatë, disa njerëz zgjedhin (për të adhuruar) në vend të Allahut (zota) të tjerë, (duke i konsideruar) si të barabartë me Atë dhe duke i dashur siç duhet Allahu. Por ata që besojnë, e duan shumë më tepër Allahun (se sa ç’i duan idhujtarët idhujt e tyre). Sikur keqbërësit të shihnin që tani çastin kur të përballen me ndëshkimin, do ta kuptonin se e tërë fuqia i përket Allahut dhe se dënimi i Tij është fort i ashpër.”
“Ai është Falësi i madh, i Dhembshuri,”
Adhurimi është e drejta e Tij, dhe dobia e tij është e jona
Kurani thotë se Allahu (﷾) i krijoi xhindet dhe njerëzit vetëm që ta adhurojnë (51:56). Ajeti pasues thotë se Ai nuk kërkon prej tyre risk dhe as që ta ushqejnë (51:57). Pra, adhurimi nuk është për nevojën e Tij. Ai është e drejta e Tij, sepse Ai është i denjë për çdo lavd (35:15). I ofrohet me sinqeritet vetëm Atij (98:5), dhe e gjithë dobia e tij na kthehet neve. Adhurimi e formëson atë që e bën. Namazi e ruan njeriun nga veprat e shëmtuara dhe të padrejta (29:45). Zemrat qetësohen me përmendjen e Allahut (﷾) (13:28). Në të njëjtin hadith kudsi, Allahu (﷾) thotë se janë vetëm veprat e vetë njerëzve ato që Ai i llogarit dhe pastaj i shpërblen plotësisht (Muslim 2577). Në Islam, besimi, adhurimi dhe sjellja shkojnë bashkë si një mënyrë e vetme jetese. Faqja për qëllimin e jetës paraqet më shumë.
“Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.”
“Unë nuk kërkoj prej tyre risk, as nuk dëshiroj që të Më ushqejnë. Vërtet, Allahu është Furnizuesi i vetëm, i Fuqishmi, i Plotpushtetshmi.”
“O njerëz! Ju jeni të varfër e nevojtarë për Allahun, kurse Allahu s’ka nevojë për asgjë dhe është i Denjë për çdo lavd.”
“E megjithatë, ata qenë urdhëruar vetëm që të adhuronin Allahun me përkushtim të sinqertë, duke qenë në fenë e pastër (të Ibrahimit), si dhe të falnin namazin e të jepnin zekatin. Kjo është feja e drejtë.”
“Lexo (o Muhamed) atë që të është zbritur ty prej Librit (Kuranit) dhe fale namazin! Vërtet që namazi të ruan nga shthurja dhe nga çdo vepër e shëmtuar dhe vërtet që përmendja e Allahut është më e madhe! Allahu di gjithçka që ju bëni.”
“ata që besojnë dhe zemrat e të cilëve, kur përmendet Allahu, qetësohen. Vërtet, zemrat qetësohen me përmendjen e Allahut!”
Më vonë në hadithin e gjatë që fillon me Allahun që e ndalon padrejtësinë për Veten, Ebu Dherri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu thotë: O robërit e Mi, ju nuk mund të arrini kurrë deri në pikën që të më dëmtoni, as që të më sillni dobi. Sikur i pari dhe i fundit prej jush, njerëz dhe xhinde, të gjithë të kishin zemrën e më të devotshmit prej jush, kjo nuk do t'i shtonte asgjë sundimit Tim. Sikur të gjithë të kishin zemrën e më të ligut, kjo nuk do t'i hiqte asgjë. Sikur të gjithë të më kërkonin në një vend dhe secilit t'i jepej kërkesa e tij, kjo nuk do ta pakësonte atë që kam më shumë se sa një gjilpërë e zhytur në det. Janë vetëm veprat tuaja ato që unë jua llogaris dhe pastaj jua shpërblej plotësisht. Prandaj kush gjen të mirë, le ta falënderojë Allahun, dhe kush gjen tjetër, le të fajësojë vetëm veten. Një hadith kudsi: kuptimi jepet si i Allahut, me fjalët e Profetit.
| Kush | Çfarë thonë Kurani dhe Suneti |
|---|---|
| Allahu (﷾) | Nuk fiton asgjë. Devotshmëria e të gjithëve nuk do t’i shtonte asgjë mbretërisë së Tij. |
| Ai që falënderon | I bën dobi shpirtit të vet. |
| Ai që falet | Ruhet nga veprat e turpshme dhe të padrejta. |
| Ai që e përmend Allahun (﷾) | Zemra e tij gjen qetësi. |
| Ai që refuzon | I bën padrejtësi shpirtit të vet. Allahu (﷾) nuk i bën padrejtësi askujt. |
Atëherë pse t'i kërkohet llogari dikujt?
Forma më e mprehtë e kundërshtimit është një dilemë. Nëse Perëndia fiton nga adhurimi, Ai ka nevojë. Nëse nuk fiton asgjë, pse e kërkon, dhe pse i gjykon ata që refuzojnë? Gjysma e parë nuk qëndron, siç u tregua më lart. Gjysma e dytë e trajton refuzimin si një zgjedhje private që nuk i bën keq askujt. Por largimi nga Ai që na dha gjithçka është mosmirënjohje. T'ua japësh të tjerëve të drejtën e Tij është një padrejtësi e vërtetë. Dhe Allahu (﷾) gjykon me drejtësi të plotë. Kurani thotë se askush nuk ndëshkohet para se të ketë ardhur një i dërguar (17:15). Vetëm Allahu (﷾) e gjykon çfarë iu dha çdo njeriu. Një gjykatës që i shpërblen padrejtësitë nuk plagoset prej tyre. Ai është i drejtë.
“O njerëz! Ju jeni të varfër e nevojtarë për Allahun, kurse Allahu s’ka nevojë për asgjë dhe është i Denjë për çdo lavd.”
“(Kujtoje) kur Lukmani i tha të birit, duke e këshilluar: “O djali im, mos i shoqëro Allahut asgjë (në adhurim)! Pa dyshim, idhujtaria është një padrejtësi shumë e madhe”.”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Përgjigjja e Islamit: Allahu (﷾) nuk i bën keq askujt; njerëzit i bëjnë keq vetvetes
Kurani shënon se Lukmani i tha të birit se adhurimi i të tjerëve krahas Allahut (﷾) është padrejtësia më e madhe (31:13). Thotë se Allahu (﷾) nuk u bën njerëzve asnjë të keqe. Janë njerëzit ata që i bëjnë keq vetvetes (10:44). Ai nuk dëmton askënd asnjë grimë, dhe e shumëfishon çdo vepër të mirë (4:40). Në hadithin kudsi, Allahu (﷾) thotë se e ka ndaluar padrejtësinë për Veten. Ai i llogarit vetëm veprat e vetë njerëzve dhe ua shpërblen plotësisht (Muslim 2577). Faqja nëse është e drejtë që Xhehenemi të zgjasë përgjithmonë paraqet më shumë.
“(Kujtoje) kur Lukmani i tha të birit, duke e këshilluar: “O djali im, mos i shoqëro Allahut asgjë (në adhurim)! Pa dyshim, idhujtaria është një padrejtësi shumë e madhe”.”
“Në të vërtetë, Allahu nuk u bën njerëzve asnjë të keqe, por njerëzit i bëjnë keq vetvetes.”
“Vërtet, Allahu nuk dëmton askënd asnjë grimë, por, nëse (dikush) bën mirësi, Allahu ia shumëfishon atë dhe i jep shpërblim të madh.”
Ebu Dherri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu thotë: O robërit e Mi, Unë e kam ndaluar padrejtësinë për Veten Time dhe e kam bërë të ndaluar mes jush, prandaj mos i bëni padrejtësi njëri-tjetrit; të gjithë jeni të humbur përveç atyre që i udhëzoj, prandaj kërkomani udhëzim; mëkatoni natën e ditën dhe Unë i fal të gjitha mëkatet, prandaj kërkomani falje. Një hadith kudsi: kuptimi jepet si i Allahut, me fjalët e Profetit.
Më vonë në hadithin e gjatë që fillon me Allahun që e ndalon padrejtësinë për Veten, Ebu Dherri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu thotë: O robërit e Mi, ju nuk mund të arrini kurrë deri në pikën që të më dëmtoni, as që të më sillni dobi. Sikur i pari dhe i fundit prej jush, njerëz dhe xhinde, të gjithë të kishin zemrën e më të devotshmit prej jush, kjo nuk do t'i shtonte asgjë sundimit Tim. Sikur të gjithë të kishin zemrën e më të ligut, kjo nuk do t'i hiqte asgjë. Sikur të gjithë të më kërkonin në një vend dhe secilit t'i jepej kërkesa e tij, kjo nuk do ta pakësonte atë që kam më shumë se sa një gjilpërë e zhytur në det. Janë vetëm veprat tuaja ato që unë jua llogaris dhe pastaj jua shpërblej plotësisht. Prandaj kush gjen të mirë, le ta falënderojë Allahun, dhe kush gjen tjetër, le të fajësojë vetëm veten. Një hadith kudsi: kuptimi jepet si i Allahut, me fjalët e Profetit.
Secili i shërben diçkaje
Disa thonë se adhurimi është servilizëm, i padenjë për njerëzit e lirë. Por secili ia jep besnikërinë e tij më të thellë diçkaje. Për disa janë paratë, karriera ose miratimi i njerëzve të tjerë. Për të tjerë janë familja, miqtë ose një kauzë, dhe këto janë gjëra të mira. Megjithatë, edhe besnikëritë e mira tërheqin në drejtime të ndryshme, dhe asnjëra prej tyre nuk na krijoi. Asnjëra nuk mund të gjykojë midis të tjerave, dhe secila mund të humbasë. Zgjedhja e vërtetë nuk është midis shërbimit dhe lirisë. Është midis shumë zotërinjve dhe Atij që na krijoi dhe nuk ka nevojë për asgjë prej nesh.
“Dëgjojeni këtë shembull që ka sjellë Allahu! Janë dy njerëz: njëri ka shumë bashkëpronarë që e kundërshtojnë njëri-tjetrin, ndërsa tjetri ka vetëm një pronar, të cilit i përkushtohet. A janë të njëjtë ata në krahasim?! Lavdëruar qoftë Allahu, por shumica e tyre nuk e dinë këtë!”
“O shokët e mi të burgut! A janë më mirë një mori zotash të ndryshëm apo Allahu, i Vetmi, Ngadhënjimtari?”
Përgjigjja e Islamit: një Zot i vetëm e çliron njeriun nga shumë
Kurani e jep këtë si shëmbëlltyrë. Një njeri u përket shumë bashkëpronarëve që grinden me njëri-tjetrin. Një tjetër i përket plotësisht një pronari të vetëm. A janë të dy njësoj (39:29)? Jusufi u bëri të njëjtën pyetje dy shokëve të tij të burgut. A janë më mirë shumë zota që ndryshojnë mes tyre, apo Allahu (﷾) i Vetmi (12:39)? Një njeri që i shërben vetëm Allahut (﷾) nuk ka pse të sundohet nga moda, frika nga njerëzit apo lakmia. As Islami nuk kërkon besim të verbër. Kurani lavdëron ata që e përmendin Allahun (﷾) dhe gjithashtu meditojnë për krijimin e qiejve dhe të tokës (3:190-191). T'i bindesh Allahut (﷾), kur njeriu ka arsye të mirë për t'i besuar Atij, është besim, jo verbëri.
“Dëgjojeni këtë shembull që ka sjellë Allahu! Janë dy njerëz: njëri ka shumë bashkëpronarë që e kundërshtojnë njëri-tjetrin, ndërsa tjetri ka vetëm një pronar, të cilit i përkushtohet. A janë të njëjtë ata në krahasim?! Lavdëruar qoftë Allahu, por shumica e tyre nuk e dinë këtë!”
“O shokët e mi të burgut! A janë më mirë një mori zotash të ndryshëm apo Allahu, i Vetmi, Ngadhënjimtari?”
“Me të vërtetë, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës, ka shenja për mendarët, për ata që e përmendin Allahun duke qëndruar në këmbë, ndenjur ose shtrirë dhe që meditojnë për krijimin e qiejve dhe të Tokës (duke thënë:) O Zoti Ynë! Ti nuk i ke krijuar kot këto, lartësuar qofsh (nga çdo e metë)! Prandaj na ruaj nga ndëshkimi i zjarrit.”
Nëse Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë, pse të krijojë fare?
Të krijosh është të japësh, jo të marrësh. Kurani thotë se Allahu (﷾) është Ai që jep gjithë riskun, dhe nuk kërkon asnjë nga krijesat e Tij (51:57-58). Ai e përmend qëllimin që na dha: t'i shërbejmë Atij (51:56). E përmend edhe provën: Ai krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar se kush prej nesh vepron më mirë (67:2). Përtej asaj që na ka thënë Allahu (﷾), Islami nuk hamendëson për arsyet e Tij. Ajo që na ka thënë Ai mjafton për t'iu përgjigjur akuzës. Ai na krijoi që t'i shërbejmë, dhe e mira e atij shërbimi është e jona, jo e Tij.
“Unë nuk kërkoj prej tyre risk, as nuk dëshiroj që të Më ushqejnë. Vërtet, Allahu është Furnizuesi i vetëm, i Fuqishmi, i Plotpushtetshmi.”
“Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.”
“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”
Përgjigjet, dhe përgjigjja ndaj tyre
Kurani 39:7 — Sureja Ez-Zumer, ajeti 7
“Nëse ju e mohoni Atë, dijeni se Allahu është vërtet i pavarur prej jush. Megjithatë, Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij, por kënaqet me ju, nëse e falënderoni. Asnjë gjynahqar nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit. Pastaj, do të ktheheni te Zoti juaj e Ai do t’ju njoftojë për atë që keni bërë, sepse Ai e di vërtet se ç’keni në zemrat tuaja.”
Cituar për
Nëse Allahu nuk ka nevojë për ne, pse i ndëshkon ata që refuzojnë ta adhurojnë? Kjo tingëllon si një ego e plagosur.
Përgjigjja
I njëjti ajet thotë se Allahu (﷾) nuk ka nevojë për ata që e mohojnë (39:7). Gjykimi nuk është Allahu (﷾) që hakmerret për një humbje. Është drejtësi për atë që bënë njerëzit. T'ua japësh të tjerëve të drejtën e Allahut (﷾) është vetë një padrejtësi, dhe Lukmani e quan padrejtësinë më të madhe (31:13). Allahu (﷾) nuk i bën keq askujt; njerëzit i bëjnë keq vetvetes (10:44). Në hadithin kudsi, Allahu (﷾) thotë se i llogarit vetëm veprat e vetë njerëzve dhe ua shpërblen plotësisht (Muslim 2577).
Ku përfundon — Gjykimi në Islam është shpërblimi i veprave të vetë njerëzve. Asgjë në të nuk është humbje apo fitim i Allahut (﷾).
Atheism and Agnosticism (Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2022)
Vëren se fjala ‘Perëndi’ është e lidhur ngushtë në kuptim me adhurimin, kështu që të qenit i denjë për adhurim mund të jetë ajo që e bën një qenie Perëndi. Në disa fe, shkruan ai, sidomos në disa fe monoteiste perëndimore, adhurimi do të thotë përkushtim i plotë dhe angazhim pa kushte. Ai shton kalimthi se është një pyetje e hapur nëse ndonjë qenie mund të ishte e denjë për një adhurim të tillë nga agjentë autonomë, siç janë shumica e njerëzve të rritur. Nëse mund të ishte, do të duhej të ishte një Perëndi veçanërisht mbresëlënës.
Cituar për
Adhurimi do të thotë bindje pa kushte. Një agjent moral i lirë nuk mund ta dorëzojë ndërgjegjen e tij, kështu që asnjë qenie nuk mund ta meritonte adhurimin.
Përgjigjja
Një njeri që ka arsye të mirë të gjykojë se Allahu (﷾) është krejtësisht i mirë dhe i di të gjitha e përdor ndërgjegjen e tij kur i beson Atij. Ai nuk e dorëzon atë. Një Zot i tillë nuk urdhëron kurrë atë që është e shëmtuar (7:28). Dhe askush nuk jeton pa ndonjë besnikëri më të lartë. Shërbimi ndaj Atij që na krijoi, dhe nuk ka nevojë për asgjë prej nesh, e çliron njeriun nga zotërinj më të vegjël (39:29).
Ku përfundon — T'i besosh një Zoti krejtësisht të mirë është ndërgjegje në veprim, jo ndërgjegje e dorëzuar.
Kurani 39:7 — Sureja Ez-Zumer, ajeti 7
“Nëse ju e mohoni Atë, dijeni se Allahu është vërtet i pavarur prej jush. Megjithatë, Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij, por kënaqet me ju, nëse e falënderoni. Asnjë gjynahqar nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit. Pastaj, do të ktheheni te Zoti juaj e Ai do t’ju njoftojë për atë që keni bërë, sepse Ai e di vërtet se ç’keni në zemrat tuaja.”
Cituar për
Kurani thotë se Allahu kënaqet kur njerëzit janë mirënjohës. Një qenie që do lavdërim, dhe kënaqet prej tij, tingëllon mendjemadhe.
Përgjigjja
Mendjemadhësia është nevoja për lavdërim për ta ndier vlerën e vet. Një Krijues të cilit nuk i mungon asgjë nuk mund të ketë nevojë për të. I njëjti ajet që thotë se Ai kënaqet thotë se Ai nuk ka nevojë për ne (39:7). Ai nuk ka nevojë për asgjë nga e gjithë krijesa (29:6). Një mësues i mirë kënaqet kur një nxënës mëson, ndonëse fitimi është i nxënësit. Ai kënaqet kur falënderojmë, dhe e mira e kësaj është e jona, jo e Tij (31:12).
Ku përfundon — Të kënaqesh nuk është të kesh nevojë. Allahu (﷾) kënaqet nga falënderimi ynë, dhe e mira e tij është e jona.
Historia natyrore e fesë (1757)
Jep një shpjegim se si lindi besimi në një Perëndi. Njerëzit fillimisht u frikësuan nga shkaqe të panjohura dhe u përpoqën t'i fitonin fuqitë e padukshme me lutje dhe flijime. Me kalimin e kohës u veçua një perëndi. Në ankthin e tyre për ta kënaqur dhe për ta lavdëruar, adhuruesit e tejkaluan njëri-tjetrin në përsosuritë që i dhanë, derisa e quajtën të pafund dhe të përsosur. Qëllimi i Hume-it është të tregojë se besimi në Perëndi, ashtu siç e mbajnë njerëzit në të vërtetë, nuk mbështetet në arsyetim, por në frikë dhe padije.
Cituar për
Hume argumentoi se besimi në një Perëndi lindi nga frika, jo nga arsyetimi. Njerëzit u përpoqën ta kënaqnin dhe ta lavdëronin një perëndi, dhe lavdërimi u rrit derisa e quajtën të përsosur. Sipas kësaj pikëpamjeje, adhurimi është lajkë.
Përgjigjja
Hume tregon si arritën njerëzit te lavdërimi, dhe synon të tregojë se besimi nuk mbështetet në arsye. Por një tregim se si arritën njerëzit te një besim nuk mund të tregojë se nuk ka arsye të mira për të. Arsyet për një Krijues që nuk varet nga asgjë duhen përballuar në termat e tyre. Lajka është lavdërim i rremë ose i tepruar, i dhënë për të fituar favor. Allahu (﷾) nuk fiton asgjë nga lavdërimi (Muslim 2577), dhe ai që falënderon është ai që fiton (31:12).
Ku përfundon — Akuza e lajkës ka nevojë për një Zot që fiton nga lavdërimi. Allahu (﷾) nuk fiton asgjë prej tij, kështu që akuza nuk e arrin Atë.
Kurani 51:56 — Sureja Edh-Dhariat, ajeti 56
“Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.”
Cituar për
Nëse Allahu na krijoi që ta adhurojmë, Ai duhet të dojë diçka prej nesh. Dhe nëse nuk ka nevojë për asgjë, pse të krijojë fare?
Përgjigjja
Ajeti pasues i përgjigjet gjysmës së parë: Ai nuk kërkon risk nga krijesat e Tij dhe as që ta ushqejnë (51:57). Ai është Ai që jep gjithë riskun (51:58). Të krijosh është të japësh, jo të marrësh. Kurani e përmend qëllimin (51:56) dhe provën se kush vepron më mirë (67:2). Islami nuk hamendëson përtej asaj që ka thënë Allahu (﷾).
Ku përfundon — Allahu (﷾) i krijoi njerëzit që t'i shërbejnë Atij, dhe e mira e kësaj është e tyre, jo e Tij. Islami nuk pohon më shumë se kaq.
Këndvështrime
Adhurim i lindur nga frika, jo nga arsyeja
Hume mendonte se besimi në një Perëndi të përsosur lindi nga frika, jo nga arsyetimi. Njerëzit u përpoqën t'i fitonin fuqitë e padukshme, dhe e tejkaluan njëri-tjetrin në lavdërimin e një perëndie derisa e quajtën të përsosur.
David Hume, Historia natyrore e fesë (1757)
Besimi në një Perëndi të përsosur lindi nga frika, jo nga arsyetimi. Njerëzit u përpoqën ta kënaqnin dhe ta lavdëronin një perëndi, secili duke e tejkaluar të mëparshmin, derisa e quajtën të përsosur.
Kundërpërgjigje
Tregimi i Hume-it ka për qëllim të tregojë se besimi në Perëndi nuk mbështetet në arsye. Por argumenti për një Krijues nuk nis nga lavdërimi apo frika. Nis nga një botë që varet nga diçka që nuk varet nga asgjë. Këto arsye qëndrojnë si do që të ketë filluar adhurimi. Dhe ta lavdërosh një perëndi për të fituar favorin e tij do të thotë ta trajtosh si dikë që fiton nga lavdërimi. Një Krijues të cilit nuk i mungon asgjë nuk fiton asgjë prej tij (35:15; Muslim 2577).
Adhurimi dhe autonomia morale
Adhurimi do të thotë bindje pa kushte. Një agjent moral nuk mund ta dorëzojë gjykimin e tij për të drejtën dhe të gabuarën. Pra, asnjë qenie nuk mund ta meritonte adhurimin, dhe meqë Perëndia sipas përkufizimit e meriton, nuk ka Perëndi.
Një argument në filozofinë e fesë; Paul Draper e përmend pyetjen në Stanford Encyclopedia of Philosophy
Adhurimi i kërkon njeriut të bindet pa pyetur. Një agjent moral nuk mund të heqë dorë nga gjykimi i vet, kështu që asnjë qenie nuk mund të adhurohet me të drejtë.
Kundërpërgjigje
Të gjykosh se një qenie është krejtësisht e mirë dhe i di të gjitha, dhe pastaj t'i besosh Atij, është gjykim moral në veprim, jo gjykim i dorëzuar. Ne bëjmë të njëjtën gjë, në shkallë të vogël, me një mjek të ndershëm. Allahu (﷾) krejtësisht i mirë nuk urdhëron kurrë atë që është e shëmtuar (7:28). Ai urdhëron drejtësinë dhe mirësinë (16:90). Islami kërkon besim të arritur me meditim (3:190-191).
Pikëpamja islame
Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë dhe nuk fiton asgjë nga adhurimi. Adhurimi është e drejta e Tij, që i ofrohet vetëm Atij, dhe dobia e tij është e adhuruesit. Ai është lavdërim i ndershëm, mirënjohje dhe shërbim ndaj Atij që na krijoi, dhe e çliron njeriun nga shumë zotërinj.
Kurani thotë se njerëzit kanë nevojë për Allahun (﷾). Ai nuk ka nevojë për asgjë, dhe nuk ka nevojë për ta.
Në një hadith kudsi, Allahu (﷾) thotë se robërit e Tij nuk mund ta dëmtojnë kurrë, as t'i sjellin dobi. Devotshmëria e të gjithëve bashkë nuk do t'i shtonte asgjë mbretërisë së Tij.
Adhurimi është e drejta e Allahut (﷾), që i ofrohet me sinqeritet vetëm Atij.
Mirënjohja ndaj Allahut (﷾) i sjell dobi shpirtit të atij që është mirënjohës.
Allahu (﷾) i krijoi xhindet dhe njerëzit që t'i shërbejnë Atij, dhe nuk kërkon risk prej tyre.
Adhurimi e formëson adhuruesin: namazi e ruan nga e keqja, dhe përmendja e Allahut (﷾) i qetëson zemrat.
Shërbimi ndaj Allahut (﷾) të Vetëm e çliron njeriun nga shërbimi ndaj shumë zotërinjve.