Përgjigje e shkurtër
Allahu (﷾) e ka bërë Veten të njohur, por nuk ia ka imponuar Veten askujt. Islami mëson se jeta është provë, dhe një provë besimi ka nevojë që disa gjëra të mbeten të padukshme. Nëse Ai do të shfaqej përtej çdo dyshimi, ajo provë do të mbaronte. Shenjat janë të hapura për këdo që shikon, dhe Kurani premton se do të tregohen edhe më shumë. Dera drejt Tij është e hapur për këdo që kthehet, qoftë edhe me një hap të vogël. Udhëzimi u premtohet atyre që përpiqen në rrugën e Allahut (﷾). Askush nuk dënohet para se t'i ketë arritur mesazhi. Pra, shtyrja nuk është mashtrim. Është kohë për të shikuar, për të menduar dhe për t'u përgjigjur lirisht. Kjo faqe nuk thotë se çdo njeri që dyshon po i reziston.
Shpjegimi i plotë
Pyetja, e shprehur në formën e saj më të fortë
Filozofi J. L. Schellenberg i dha kësaj pyetjeje formën e saj më të njohur, së pari më 1993 dhe në formën e tanishme më 2015. Ai argumenton se një Perëndi plotësisht i dashur do të ishte gjithmonë i hapur për një marrëdhënie të afërt me çdo njeri të aftë për të. Atëherë askush që nuk po i reziston nuk do të ishte pa besim. Ai mban se disa njerëz janë në atë gjendje, ndaj arrin në përfundimin se nuk ka një Perëndi të tillë. Ky nuk është pohimi se dyshuesit janë të pasinqertë. Është pohimi se disa njerëz të ndershëm ende nuk e gjejnë Perëndinë. Përgjigjet më poshtë e takojnë atë me termat e vet.
Argumenton se një Perëndi plotësisht i dashur do ta bënte një marrëdhënie personale me Veten të arritshme për çdo njeri të aftë për të, kështu që asnjë njeri i tillë nuk do të mbetej pa besim pa fajin e vet. Ai mban se një mosbesim i tillë pa faj ndodh, dhe arrin në përfundimin se nuk ka një Perëndi të tillë. Në librat e mëvonshëm (The Wisdom to Doubt, 2007; The Hiddenness Argument, 2015) ai e riformulon: një Perëndi plotësisht i dashur do të ishte gjithmonë i hapur për një marrëdhënie të tillë, ndaj askush nuk do të ishte pa besim nëse nuk po i reziston.
Përgjigjja e Islamit: dera është e hapur për këdo që kthehet
Schellenberg nuk kërkon një engjëll. Ai kërkon vetëm që një marrëdhënie me Perëndinë të jetë e hapur për këdo që nuk po i reziston. Islami thotë se është. Në një thënie që Profeti (ﷺ) e transmetoi nga Allahu (﷾), kush afrohet një pëllëmbë, Allahu (﷾) i afrohet një krah. Kush vjen duke ecur, Allahu (﷾) vjen tek ai duke vrapuar (Buhari 7405). Kurani thotë se Allahu (﷾) është afër dhe i përgjigjet atij që e thërret (2:186). Një njeri që nuk është i sigurt mund të kthehet ende dhe të kërkojë, me fjalët e veta, t'i tregohet e vërteta. Ajo që kërkon dhe bën një njeri është prova (67:2). Islami nuk e lexon asnjë zemër nga jashtë, dhe nuk thotë se mosbesimi i tanishëm i një njeriu do të thotë se ai nuk është kthyer.
Profeti (ﷺ) transmeton se Allahu thotë: Unë jam ashtu siç më mendon robi Im, dhe jam me të kur më kujton; nëse afrohet te Unë një pëllëmbë, Unë i afrohem një krah, dhe nëse vjen te Unë duke ecur, Unë shkoj te ai duke vrapuar. Gjendet edhe te Sahih Muslimi 2675.
“Kur robërit e Mi (besimtarë) të pyesin për Mua, (thuaju se) Unë jam afër, i përgjigjem lutjeve të lutësit, kur ai më lutet Mua. Prandaj, le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua, për të qenë në rrugë të drejtë.”
“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”
E padukshme nuk do të thotë e panjohshme
Pjesa më e madhe e asaj që dikush e di mirë nuk shihet. Askush nuk e ka parë mendjen e një njeriu tjetër, dhe askush nuk mund të kthehet e ta shikojë të kaluarën. I njohim nga ajo që lënë pas. Një Krijues që nuk varet nga asgjë nuk do të ishte edhe një gjë tjetër në botë që mund të qëndronte para nesh. Në këtë jetë duhet të presim ta njohim Atë nga veprat e Tij, jo me sy. Arsyet nga ato vepra janë të hapura për çdo lexues. Ato paraqiten në faqet për mënyrën si e dimë se Perëndia ekziston dhe kush e krijoi Perëndinë. Kurani i kërkon lexuesit ta shikojë atë që ekziston në të njëjtën mënyrë.
“A mos vallë, ata janë krijuar nga hiçi apo mos janë ata krijues të vetvetes?! A mos vallë ata kanë krijuar qiejt dhe Tokën?! Nuk është kështu, por ata nuk janë aspak të bindur.”
Përgjigjja e Islamit: një provë ka nevojë që disa gjëra të jenë të padukshme
Islami jep arsyen e parë për shtyrjen: kjo jetë është provë. Allahu (﷾) e krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar se kush prej nesh do të veprojë më mirë (67:2). Besimi që mbështetet në arsye dhe në mirëbesim e lë ende njeriun të lirë. Çdo ditë ai zgjedh nëse do të veprojë sipas tij, dhe ajo zgjedhje është prova (29:2-3). Kurani i lavdëron ata që besojnë në të fshehtën, dhe në të njëjtin ajet përmend namazin dhe dhënien (2:3). Besimi, adhurimi dhe sjellja shkojnë bashkë. Shikimi që nuk lë vend për dyshim nuk do t'i jepte fund zgjedhjes. Do t'i jepte fund mirëbesimit te e padukshmja, dhe Kurani thotë se do t'i jepte fund kohës së dhënë (6:8).
“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”
“të cilët besojnë në të fshehtën, falin namazin dhe japin nga ajo që u kemi dhënë Ne;”
“Vërtet mendojnë njerëzit, se do të lihen të thonë “Ne besojmë”, pa u vënë në provë?! Ne i kemi sprovuar ata që kanë qenë para tyre, në mënyrë që, Allahu të dallojë ata, që thonë të vërtetën dhe, ata që gënjejnë.”
Pse Allahu (﷾) nuk e tregon thjesht Veten përtej dyshimit
Kjo është forma e zakonshme e pyetjes. Ajo e Schellenberg-ut është ndryshe, siç tregon pjesa e parë. Kurani e shënon kërkesën: pse nuk iu zbrit një engjëll? Përgjigjja e tij është se po të dërgohej një engjëll, puna do të merrte fund menjëherë, pa u dhënë më kohë (6:8). Et-Taberiu e lexon këtë si pa mbetur kohë për t'u kthyer me pendim. El-Kurtubiu transmeton nga Ibn Abbasi se njerëzit nuk do ta duronin dot ta shihnin një engjëll në formën e tij të vërtetë. Ajeti pasardhës shton se një engjëll do të ishte dërguar si njeri. Hutimi do të mbetej (6:9). Pra, shtyrja është mëshirë. Është kohë për të shikuar, për të menduar dhe për t'u kthyer. Besimi që fillon vetëm kur shikimi nuk lë zgjedhje nuk është besimi që u kërkua. Kurani thotë të njëjtën gjë për ditën kur vijnë shenjat e fundit: besimi që fillon atëherë nuk bën dobi (6:158). Ibn Kethiri e vendos atë ditë në fund të botës.
“Ata thonë: Sikur t’i kishte zbritur atij (Muhamedit) një engjëll?! Por po të dërgonim Ne engjëllin, puna do të merrte fund dhe nuk do t’u jepej asnjë afat. Edhe sikur Ne ta bënim atë (Muhamedin) engjëll, me siguri që do t’i jepnim atij pamje njeriu dhe, kështu, do të bënim që të ngatërroheshin në lidhje me mesazhin, për të cilin tashmë ata janë të ngatërruar.”
E lexon kërkesën ‘pse nuk i zbret një engjëll’ si mohuesit që kërkojnë një engjëll nga qielli, në formën e vetë engjëllit, për ta konfirmuar Profetin (ﷺ). E lexon ‘puna do të merrte fund’ kështu: nëse Allahu do ta dërgonte engjëllin që kërkuan dhe ata megjithatë do të mohonin, dënimi do të vinte menjëherë. Nuk do t'u jepej kohë për t'u kthyer me pendim, siç ndodhi me popujt e mëparshëm që kërkuan shenja dhe pastaj i mohuan. Ai transmeton gjithashtu se Muxhahidi dhe Ikrime e lexuan si ardhjen e vetë Orës.
Jep disa lexime të ‘puna do të merrte fund’. Ibn Abbasi: po ta shihnin engjëllin në formën e tij të vërtetë do të vdisnin, sepse nuk do të duronin ta shikonin. Muxhahidi dhe Ikrime: do të vinte Ora. El-Hasani dhe Katade: do të shkatërroheshin menjëherë, sepse rruga e Allahut është që kushdo që kërkon një shenjë, i tregohet dhe nuk beson, shkatërrohet atëherë. Ai e shpjegon ‘asnjë afat’ kështu: nuk do t'u jepej as kohë, as shtyrje.
“A mos vallë presin ata t’u vijnë engjëjt ose të vijë Zotit yt, ose të vijnë disa shenja të Zotit tënd? Ditën kur të vijnë disa shenja të Zotit tënd, atëherë nuk do t’i bëjë dobi askujt besimi i tij, nëse nuk ka besuar më parë ose nuk ka bërë ndonjë të mirë me besimin e tij! Thuaju: “Pritni, se edhe ne po presim!”.”
E lexon pritjen e engjëjve, të ardhjes së Zotit, apo të disa shenjave të Tij si atë që i pret mohuesit në Ditën e Ringjalljes, dhe në shenjat që vijnë para saj. Për ato shenja ai citon transmetimin e Ebu Hurejrës në Sahihun e el-Buharit se Ora nuk do të vijë derisa dielli të lindë nga perëndimi. Kur ta shohin njerëzit, të gjithë në tokë do të besojnë, dhe atëherë besimi nuk i bën dobi një shpirti që nuk besoi më parë. Ai vëren se e transmeton edhe Muslimi.
Çfarë jepet në vend të saj: shenja, një premtim dhe një derë e hapur
Kurani thotë: “Ne do t’u tregojmë atyre shenjat Tona” në botë dhe në vetë shpirtrat e tyre (41:53). Formulimi është në të ardhmen. Shenjat vazhdojnë të vijnë, dhe askush nuk i ka parë të gjitha. Të dërguarit erdhën që askush të mos kishte justifikim ndaj Allahut (﷾) (4:165). Askush nuk dënohet para se t'i ketë arritur një mesazh (17:15). Udhëzimi u premtohet atyre që përpiqen në rrugën e Allahut (﷾) (29:69). El-Kurtubiu mbledh lexime të këtij ajeti që e marrin përpjekjen gjerësisht, përfshirë veprimin sipas së mirës që dikush e di tashmë. Islami nuk thotë se çdo njeri që dyshon po i reziston. Çdo zemër ia lë Allahut (﷾).
“Ne do t’u tregojmë atyre shenjat Tona në hapësirat tokësore e qiellore, si dhe në vetvete, derisa t’u bëhet plotësisht e qartë se ai (Kurani) është e vërteta. Vallë, a nuk të mjafton ty që, Zoti yt është Dëshmues i çdo gjëje?!”
“(Këta janë) të dërguar që kanë sjellë lajme të mira e kanë paralajmëruar, në mënyrë që njerëzit të mos kenë ndonjë justifikim ndaj Allahut, pas ardhjes së të dërguarve. Se, Allahu, është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
“Ata që luftojnë për çështjen Tonë, sigurisht, Ne do t’i udhëzojmë drejt udhëve Tona. Vërtet, Allahu është me punëmirët!”
Mbledh disa lexime të ‘ata që luftojnë për çështjen Tonë’. Es-Suddiu dhe të tjerë thonë se ajeti zbriti para se të urdhërohej lufta, dhe Ibn Atijje nxjerr prej kësaj se ai ka kuptimin e një përpjekjeje të përgjithshme në fenë e Allahut dhe për kënaqësinë e Tij. Ibn Abbasi dhe Ibrahim ibn Edhemi e lexuan për ata që veprojnë sipas asaj që dinë. Ebu Sulejman ed-Daraniu përfshin edhe luftën kundër vetvetes në bindje.
| E dhënë | Në Kuran dhe në Sunet |
|---|---|
| Shenjat | Në botë dhe në vetë shpirtrat e njerëzve, dhe ende do të vijnë të tjera. |
| Të dërguarit | Që askush të mos ketë justifikim para Allahut (﷾). |
| Drejtësia | Askush nuk ndëshkohet para se t’i ketë arritur një mesazh. |
| Një premtim | Udhëzim për ata që përpiqen në rrugën e Allahut (﷾). |
| Një derë e hapur | Kush vjen duke ecur, Allahu (﷾) i shkon duke vrapuar. |
Përgjigjet, dhe përgjigjja ndaj tyre
Divine Hiddenness and Human Reason (1993)
Argumenton se një Perëndi plotësisht i dashur do ta bënte një marrëdhënie personale me Veten të arritshme për çdo njeri të aftë për të, kështu që asnjë njeri i tillë nuk do të mbetej pa besim pa fajin e vet. Ai mban se një mosbesim i tillë pa faj ndodh, dhe arrin në përfundimin se nuk ka një Perëndi të tillë. Në librat e mëvonshëm (The Wisdom to Doubt, 2007; The Hiddenness Argument, 2015) ai e riformulon: një Perëndi plotësisht i dashur do të ishte gjithmonë i hapur për një marrëdhënie të tillë, ndaj askush nuk do të ishte pa besim nëse nuk po i reziston.
Cituar për
Një Perëndi plotësisht i dashur nuk do ta linte kurrë pa marrëdhënie me Të askënd që nuk po i reziston. Mosbesimi i ndershëm ekziston. Pra, nuk ekziston një Perëndi i tillë.
Përgjigjja
Premisa kërkon që një marrëdhënie të jetë e hapur për këdo që nuk po i reziston. Islami thotë se është: Allahu (﷾) i afrohet atij që kthehet tek Ai, sado pak (Buhari 7405). Mosbesimi i ndershëm është i vërtetë, dhe asgjë këtu nuk e mohon. Gjendja e tanishme e besimit të një njeriu nuk është vendimi përfundimtar. Askush nuk dënohet para se t'i arrijë mesazhi (17:15), dhe udhëzimi u premtohet atyre që përpiqen (29:69). Kurani nuk e quan çdo dyshues rezistues.
Ku përfundon — Mosbesimi i ndershëm nuk tregon se Allahu (﷾) mungon. Ai i përshtatet një jete që është provë me derën ende të hapur. Asgjë këtu nuk e quan gënjeshtar një kërkues të ndershëm, dhe Islami çdo zemër ia lë Allahut (﷾).
Kurani 6:8-9 — Sureja El-En'am, ajeti 8-9
“Ata thonë: Sikur t’i kishte zbritur atij (Muhamedit) një engjëll?! Por po të dërgonim Ne engjëllin, puna do të merrte fund dhe nuk do t’u jepej asnjë afat. Edhe sikur Ne ta bënim atë (Muhamedin) engjëll, me siguri që do t’i jepnim atij pamje njeriu dhe, kështu, do të bënim që të ngatërroheshin në lidhje me mesazhin, për të cilin tashmë ata janë të ngatërruar.”
Cituar për
Nëse Perëndia donte besim, mund të dërgonte një engjëll, dhe të gjithë do të besonin.
Përgjigjja
Kurani e shënon pikërisht këtë kërkesë dhe i përgjigjet. Një engjëll i dërguar siç kërkohej do t'i jepte fund çështjes menjëherë, pa u dhënë më kohë (6:8). Et-Taberiu e lexon këtë si pa mbetur kohë për pendim. Koha për të shikuar, menduar dhe kthyer është ajo që jep shtyrja. Allahu (﷾) dërgoi të dërguar që ishin njerëz, me shenja dhe një libër që mund të provohet ende.
Ku përfundon — Kërkesa do t'i jepte fund kohës së dhënë për një përgjigje të lirë. Kurani ofron në vend të saj të dërguar dhe shenja.
Kurani 29:2-3 — Sureja El-Ankebut, ajeti 2-3
“Vërtet mendojnë njerëzit, se do të lihen të thonë “Ne besojmë”, pa u vënë në provë?! Ne i kemi sprovuar ata që kanë qenë para tyre, në mënyrë që, Allahu të dallojë ata, që thonë të vërtetën dhe, ata që gënjejnë.”
Cituar për
Një Perëndi i gjithëdijshëm e di tashmë kush do të besojë. Një provë nuk i mëson Atij asgjë, ndaj është e kotë.
Përgjigjja
Prova nuk është për informacionin e Allahut (﷾). Et-Taberiu e lexon ‘Allahu me siguri do ta dijë’ kështu: Allahu (﷾) e di para, gjatë dhe pas, dhe prova e bën të qartë të vërtetën e çdo njeriu. Veprat tregohen, dhe askujt nuk i mbetet justifikim ndaj Allahut (﷾) (4:165). Të dish çfarë do të zgjedhë një njeri nuk do të thotë ta detyrosh zgjedhjen.
Ku përfundon — Prova i tregon zgjedhjet e njerëzve në veprat e tyre dhe heq çdo justifikim. Nuk i tregon Allahut (﷾) asgjë të re.
Kurani 6:158 — Sureja El-En'am, ajeti 158
“A mos vallë presin ata t’u vijnë engjëjt ose të vijë Zotit yt, ose të vijnë disa shenja të Zotit tënd? Ditën kur të vijnë disa shenja të Zotit tënd, atëherë nuk do t’i bëjë dobi askujt besimi i tij, nëse nuk ka besuar më parë ose nuk ka bërë ndonjë të mirë me besimin e tij! Thuaju: “Pritni, se edhe ne po presim!”.”
Cituar për
Kurani i kërcënon njerëzit që presin një shenjë. Ky është kërcënim, jo përgjigje.
Përgjigjja
Ibn Kethiri e lexon ajetin për Ditën e Ringjalljes dhe shenjat e fundit para saj. Ai përshkruan një kohë pas së cilës besimi që fillon nuk bën dobi. Nuk flet për një njeri që bën pyetje të ndershme tani. I njëjti libër premton shenja që do të vijnë (41:53) dhe u kërkon njerëzve të mendohen (52:35-36).
Ku përfundon — Ajeti shënon fundin e provës. Nuk e ndëshkon askënd që pyet.
Kurani 2:3 — Sureja El-Bekare, ajeti 3
“të cilët besojnë në të fshehtën, falin namazin dhe japin nga ajo që u kemi dhënë Ne;”
Cituar për
Njerëzit që janë të sigurt se Perëndia ekziston megjithatë bëjnë keq, ndaj provat e qarta do ta linin lirinë të paprekur dhe fshehtësia nuk nevojitet.
Përgjigjja
Islami pajtohet se shikimi nuk e bën askënd të bindet. Ajo që i jep fund shikimi është mirëbesimi që kërkon Kurani, besimi në të fshehtën (2:3), dhe koha që mbetet për t'u përgjigjur (6:8-9). Prova ka të bëjë me këto dy gjëra.
Ku përfundon — Pohimi është i vërtetë, por nuk prek atë për të cilën bëhet fjalë te prova: mirëbesimi para se të marrë fund çështja.
Kurani 17:15 — Sureja El-Isra, ajeti 15
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Cituar për
Njerëzit besojnë atë që u mësoi vendlindja e tyre (Maitzen). Një Perëndi që do që ta njohin të gjithë nuk do ta linte besimin të varej nga vendi ku lind dikush.
Përgjigjja
Besimi shpesh e ndjek vërtet vendlindjen. Por askush nuk dënohet para se të ketë ardhur një i dërguar (17:15), dhe të dërguarit u dërguan që askush të mos ketë justifikim ndaj Allahut (﷾) (4:165). Vetëm Allahu (﷾) e gjykon çfarë iu dha secilit.
Ku përfundon — Vendi ku lindi një njeri nuk e vendos gjykimin. Llogaria varet nga ajo që i arriti atij.
Këndvështrime
Argumenti nga fshehtësia hyjnore
Një Perëndi plotësisht i dashur do të ishte gjithmonë i hapur për një marrëdhënie me këdo të aftë për të. E megjithatë disa njerëz të ndershëm nuk besojnë, ndaj nuk ka një Perëndi të tillë.
J. L. Schellenberg, Divine Hiddenness and Human Reason (1993), i riformuluar më 2007 dhe 2015
Një Perëndi plotësisht i dashur do të ishte gjithmonë i hapur për një marrëdhënie me çdo njeri të aftë. Atëherë askush që nuk po i reziston nuk do të ishte pa besim. E megjithatë disa njerëz që nuk po i rezistojnë nuk besojnë, ndaj nuk ka një Perëndi të tillë.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se mosbesimi i ndershëm ekziston në një kohë të caktuar. Islami thotë se dera është e hapur për këdo që kthehet, qoftë edhe një pëllëmbë (Buhari 7405). Besimi tani nuk është vendimi përfundimtar. Udhëzimi u premtohet atyre që përpiqen (29:69), dhe askush nuk dënohet para se t'i arrijë mesazhi (17:15).
Argumentet nga provat e mosbesimit
Mënyra si është përhapur besimi nëpër botë i përshtatet më mirë një bote pa Perëndi sesa një Perëndie që do që ta njohin të gjithë. Besimi duket se ndjek vendin ku lind një njeri.
Stephen Maitzen, ‘Divine Hiddenness and the Demographics of Theism’ (2006), dhe të tjerë
Një Perëndi që donte të njihej do t'i bënte provat më të qarta. Fakti që nuk janë të qarta shpjegohet më mirë nëse nuk ka Perëndi.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se besimi nuk i imponohet askujt. Një jetë që është provë do të dukej kështu (2:3; 67:2), ndaj shenjat jo plotësisht të qarta nuk flasin kundër Allahut (﷾). Arsyet për një Krijues janë publike dhe mund të peshohen.
Besimi ndjek vendin ku lind një njeri, gjë që një Perëndi që do që ta njohin të gjithë nuk do ta lejonte.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se besimi shpesh ndjek vendlindjen. Askush nuk dënohet para se të ketë ardhur një i dërguar (17:15), dhe të dërguarit u dërguan që askush të mos ketë justifikim ndaj Allahut (﷾) (4:165). Vetëm Allahu (﷾) e gjykon çfarë iu dha secilit.
Provat e qarta nuk do ta hiqnin zgjedhjen e lirë
Njerëzit mund të jenë të sigurt se Perëndia ekziston dhe megjithatë të zgjedhin keq. Pra, një provë karakteri nuk ka nevojë që Perëndia të mbetet i fshehur, dhe të besosh pa parë nuk është virtyt.
Një përgjigje e përgjithshme ndaj argumentit të lirisë, siç diskutohet në Stanford Encyclopedia of Philosophy
Njerëzit që janë të sigurt se Perëndia ekziston megjithatë zgjedhin keq, ndaj fshehtësia nuk nevojitet për ta mbrojtur zgjedhjen e lirë.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se shikimi nuk e detyron bindjen. Ajo që i jep fund shikimi i qartë është prova e mirëbesimit te e padukshmja (2:3) dhe koha që mbetet për t'u përgjigjur (6:8-9). Kjo është ajo që Kurani thotë se është prova.
Të besosh pa parë nuk është virtyt, sepse besimi duhet të ndjekë provat.
Kundërpërgjigje
Islami nuk kërkon besim pa arsye. Ai u thotë njerëzve të shikojnë dhe të arsyetojnë (41:53; 52:35-36). Mban se besimi në të fshehtën (2:3) mbështetet në ato arsye dhe te të dërguarit, jo te sytë.
Pikëpamja islame
Jeta është provë, dhe një provë mirëbesimi ka nevojë që disa gjëra të jenë të padukshme. Allahu (﷾) jep shenja, të dërguar dhe një derë të hapur drejt udhëzimit, dhe askush nuk dënohet para se t'i arrijë mesazhi.
Jeta është provë se kush prej nesh do të veprojë më mirë. Kurani i lavdëron ata që besojnë në të fshehtën.
Sikur të ishte zbritur një engjëll, puna do të merrte fund menjëherë. Komentuesit e lexojnë këtë si fundin e kohës për t'u kthyer.
Besimi që fillon vetëm kur arrijnë shenjat e fundit nuk i bën dobi shpirtit. Besimi i detyruar nga shikimi nuk është besimi që u kërkua.
Kurani premton se shenjat do të tregohen në botë dhe në vetë shpirtrat e njerëzve.
Askush nuk dënohet para se t'i ketë arritur një mesazh. Të dërguarit u dërguan që askush të mos ketë justifikim ndaj Allahut (﷾).
Udhëzimi u premtohet atyre që përpiqen në rrugën e Allahut (﷾). Komentuesit e lexojnë atë përpjekje gjerësisht, ndaj kërkimi nuk është i mbyllur për askënd që ende kërkon.