Përgjigje e shkurtër
Jo. Islami mëson se Allahu (﷾) i di dhe i ka shkruar të gjitha ato që do të ndodhin, dhe mëson gjithashtu se njerëzit zgjedhin vërtet. Kurani thotë se Allahu (﷾) i tregoi njeriut rrugën, dhe thotë: kush të dojë, le të besojë e kush të dojë, le të mohojë. Thotë se njeriu ka vetëm atë për të cilën ka punuar. Profetin Muhamed (ﷺ) e pyetën njëherë nëse njerëzit duhej të mbështeteshin në atë që ishte shkruar dhe të linin veprat e mira. Ai u tha të vazhdonin të vepronin. U tha njerëzve të kërkonin mjekim, sepse Allahu (﷾) krijoi ilaç për çdo sëmundje përveç pleqërisë. Dija e Allahut (﷾) paraprakisht nuk e detyron askënd. Allahu (﷾) nuk do të urdhëronte njerëz që nuk mund të zgjidhnin. Në Islam, besimi tregohet me vepra.
Vullneti i Zotit
Ai i di të gjitha. Gjithçka është shkruar para se të ndodhë. Nuk mund të duash asgjë nëse nuk e do Ai.
Çfarë zgjedh ti
Zgjedhja jote është e vërtetë dhe e jotja. Ai nuk ta imponon, dhe ti jep llogari për të.
Çfarë të ndodh ty
Një sëmundje, një humbje, një makinë që të godet. Nuk e zgjodhe, dhe nuk gjykohesh për të. Është sprovë: përballoje me durim.
Asgjë nuk është jashtë vullnetit të Tij, dhe dija e Tij nuk e detyron askënd.
Shpjegimi i plotë
Allahu (﷾) e ka treguar rrugën; zgjedhja është e jona
Kurani e vë zgjedhjen në duart e njeriut. Allahu (﷾) i tregoi njeriut rrugën, qoftë ai mirënjohës apo mosmirënjohës. Kush të dojë mund të besojë, dhe kush të dojë mund të mohojë. Njeriu ka vetëm atë për të cilën ka punuar. Allahu (﷾) nuk e ndryshon gjendjen e një populli derisa ata të ndryshojnë atë që kanë në vetvete.
“Natyrisht që Ne i treguam atij rrugën e drejtë, që ai të jetë ose mirënjohës, ose mosmirënjohës.”
“Dhe thuaj: “E vërteta është nga Zoti juaj. Kush të dojë, le të besojë e kush të dojë, le të mohojë”.”
“se askush nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit dhe se njeriu do të ketë vetëm atë për të cilën ka punuar;”
“Njeriu ka përcjellës (engjëj), para tij dhe pas tij, që e mbikëqyrin atë me urdhrin e Allahut. Me të vërtetë, Allahu nuk e ndryshon gjendjen e një populli, derisa ata të ndryshojnë ç’kanë në vetvete. Kur Ai dëshiron ta ndëshkojë një popull, askush nuk mund ta pengojë Atë; dhe ata, përveç Tij, s’kanë asnjë ndihmës.”
Të dish nuk do të thotë të detyrosh
Kurani thotë se të gjitha gjërat janë shënuar në një Libër të qartë. Thotë se çdo fatkeqësi është shkruar para se të ndodhë, që besimtarët as të mos dëshpërohen për humbjen, as të mos mburren për fitimin. Dija e Allahut (﷾) është e plotë, dhe ta mohosh do të thotë ta mohosh Allahun (﷾). Por të dish çfarë do të zgjedhë dikush nuk është njësoj si të bësh zgjedhjen për të. Një mësues që e di se një nxënës do ta kalojë provimin nuk e jep provimin në vend të tij. Allahu (﷾) nuk është i lidhur nga koha si ne. Ai është “i Pari dhe i Mbrami” (57:3), dhe “Asgjë nuk i shëmbëllen Atij” (42:11). Ne e njohim vetëm të kaluarën dhe të tashmen. Ai e njeh të ardhmen po aq plotësisht. Pra, dija e Tij nuk na detyron. Ajo është dije e plotë për atë që ne do të bëjmë lirisht. Caktimi i Allahut (﷾) nuk është një forcë që e shtyn njeriun kundër vullnetit të vet. Ajo që Ai ka shkruar është ajo që çdo njeri do të zgjedhë lirisht, dhe zgjedhja mbetet e vetë njeriut. Kurani thotë gjithashtu se njerëzit nuk mund të dëshirojnë asgjë përveçse me vullnetin e Allahut (﷾). Zgjedhja njerëzore është e vërtetë, dhe vepron brenda vullnetit të Allahut (﷾), kurrë kundër tij apo jashtë tij. Allahu (﷾) nuk e detyron zgjedhjen, dhe e mban çdo njeri përgjegjës për të.
“Sigurisht, Ne i ringjallim të vdekurit dhe shënojmë veprat që kanë bërë dhe gjurmët e (punëve të) tyre. Ne e kemi llogaritur çdo gjë në një Libër të qartë.”
“S’ka fatkeqësi që godet tokën dhe ju, që të mos jetë e shënuar në Libër (Leuhi Mahfûdh) më parë se ta krijojmë atë. Kjo për Allahun është vërtet e lehtë! (Këtë paracaktim e kemi bërë) që ju të mos dëshpëroheni për atë që ju ka kaluar, por edhe për të mos u gëzuar së tepërmi për atë që Ai ju ka dhënë. Allahu nuk i do kryelartët mburravecë”
“për secilin nga ju që dëshiron të ndjekë rrugën e drejtë. Por ju nuk mund të dëshironi, përveçse me vullnetin e Allahut, Zotit të botëve!”
“Ai është i Pari dhe i Mbrami, i Dukshmi (me argumente) dhe i Padukshmi (me sy). Ai është i Dijshëm për çdo gjë!”
“Krijues i qiejve dhe i Tokës, Ai ju ka dhënë bashkëshorte nga vetja juaj për t’ju shumuar, si dhe bagëti në çifte. Asgjë nuk i shëmbëllen Atij. Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.”
Islami i mban të dyja gjysmat
Besimi në caktim është një nga gjashtë shtyllat e besimit. Kur engjëlli Xhibril e pyeti Profetin (ﷺ) çfarë është besimi, ai e përmendi të fundit. Besimi është të besosh në caktimin, të mirën dhe të keqen e tij. Kurani i thotë qartë të dyja gjysmat. “Vërtet, Ne çdo gjë e kemi krijuar me masë të paracaktuar.” (54:49). Dhe: “Kush të dojë, le të besojë e kush të dojë, le të mohojë” (18:29). Dhe vullneti i njeriut nuk është kurrë jashtë vullnetit të Tij: “Por ju nuk mund të dëshironi, përveçse me vullnetin e Allahut” (81:29). Myslimani i mban të dyja.
Marrja e njërës gjysmë dhe lënia e tjetrës u hodh poshtë që në fillim. Gjatë jetës së Sahabëve, disa burra në Basra filluan të thoshin se nuk ka caktim. Abdullah ibn Omerit, birit të halifit Omer, iu tregua për këtë. Ai tha se nuk kishte të bënte me ta, dhe ata nuk kishin të bënin me të. Edhe sikur të jepnin sadaka ar sa mali Uhud, u betua ai, Allahu (﷾) nuk do ta pranonte. Së pari ata duhet të besonin në caktimin.
Omer ibn el-Hatabi transmeton se një i panjohur me rroba shumë të bardha, pa asnjë shenjë udhëtimi mbi të, u ul para Profetit (ﷺ) dhe e pyeti për Islamin, besimin dhe përsosmërinë në adhurim. I pyetur për besimin, Profeti tha se është të besosh në Allahun, në engjëjt e Tij, në librat e Tij, në të dërguarit e Tij dhe në Ditën e Fundit, dhe të besosh në caktimin hyjnor, të mirën dhe të keqen e tij. Më pas Profeti i tha Omerit se i panjohuri ishte Xhibrili, që kishte ardhur t'u mësonte fenë e tyre.
Jahja ibn Jamuri transmeton se njeriu i parë që e mohoi caktimin në Basra ishte Mabed el-Xhuheni. Jahja dhe një shok i tij e pyetën Abdullah ibn Omerin për njerëz që thoshin se nuk ka caktim. Ibn Omeri tha: u thoni se unë nuk kam të bëj me ta dhe ata nuk kanë të bëjnë me mua. Ai u betua se sikur njëri prej tyre të jepte sadaka ar sa mali Uhud, Allahu nuk do ta pranonte derisa të besonte në caktimin. Pastaj ai transmetoi, nga babai i tij Omeri, hadithin e Xhibrilit, i cili e përmend besimin në caktimin ndër shtyllat e besimit.
“Vërtet, Ne çdo gjë e kemi krijuar me masë të paracaktuar.”
“Dhe thuaj: “E vërteta është nga Zoti juaj. Kush të dojë, le të besojë e kush të dojë, le të mohojë”. Ne kemi përgatitur për mohuesit keqbërës një zjarr, që do t’i rrethojë nga të gjitha anët (si çadra). Nëse do të kërkojnë ndihmë, do t’u jepet një ujë si xehja e shkrirë, që do t’ua përcëllojë fytyrat. Sa pije e tmerrshme është ajo e sa strehim i keq është ai (zjarri)!”
“për secilin nga ju që dëshiron të ndjekë rrugën e drejtë. Por ju nuk mund të dëshironi, përveçse me vullnetin e Allahut, Zotit të botëve!”
Nëse Allahu (﷾) e dinte se do të mëkatoja, a më krijoi për të mëkatuar?
Disa thonë se Allahu (﷾) e dinte, kur e krijoi një njeri, se ai do të vriste ose do të mëkatonte. Pra, e krijoi për këtë, dhe nuk është faji i tij. Islami përgjigjet në tri hapa. Së pari, të dish nuk do të thotë të duash. Kurani thotë se nëse njerëzit e mohojnë Atë, Allahu (﷾) nuk ka nevojë për ta, “Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij” (39:7). Ai lejon disa gjëra që nuk i do. Prindërit e dinë se fëmija i tyre një ditë do të bëjë keq. Megjithatë e kanë fëmijën, dhe nuk e duan të keqen. Së dyti, Allahu (﷾) i krijoi njerëzit për një qëllim: që ta adhurojnë Atë (51:56). Për këtë u dha një zgjedhje të vërtetë, duke ditur kush do ta përdorte mirë. Së treti, njeriu gjykohet për atë që bëri, jo për atë që dinte Allahu (﷾). Profeti (ﷺ) tha se një vepër e keqe që dikush kishte ndër mend ta bënte, pastaj e la, shkruhet si vepër e mirë. Vetëm një vepër e keqe e bërë vërtet shkruhet kundër tij, dhe vetëm si një.
“Nëse ju e mohoni Atë, dijeni se Allahu është vërtet i pavarur prej jush. Megjithatë, Ai nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij, por kënaqet me ju, nëse e falënderoni. Asnjë gjynahqar nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit. Pastaj, do të ktheheni te Zoti juaj e Ai do t’ju njoftojë për atë që keni bërë, sepse Ai e di vërtet se ç’keni në zemrat tuaja.”
“Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.”
Ibn Abbasi transmeton se Profeti (ﷺ), duke treguar atë që tha Zoti i tij, mësoi: një vepër e mirë e synuar por e pabërë shkruhet si një vepër e mirë e plotë; nëse bëhet, shkruhet dhjetë deri në shtatëqind herë, ose më shumë; një vepër e keqe e synuar por e pabërë shkruhet si një vepër e mirë e plotë; nëse bëhet, shkruhet vetëm si një vepër e keqe. Gjithashtu te Sahih Muslimi 131.
Jo një pyetje vetëm për Islamin
Disa e trajtojnë këtë pyetje si një të metë të Islamit. Por kushdo që beson në një Perëndi që e di të ardhmen e has atë. Të krishterët kanë debatuar për të për shekuj. Gjon Kalvini ishte një reformator protestant i shekullit të 16-të. Ai shkroi se dekreti i Perëndisë përfshin “çfarëdo që donte të ndodhte për çdo njeri”. Ai vazhdoi: “disa janë paracaktuar për jetën e përjetshme, të tjerë për dënimin e përjetshëm”. Më 1610 ndjekësit e Jacobus Arminiusit iu përgjigjën këtij mësimi. Ata thanë se Perëndia zgjodhi të shpëtojë “ata që, përmes hirit të Frymës së Shenjtë, do të besojnë”. Sinodi i Dortit (1618-1619) e hodhi poshtë përgjigjen e tyre.
Shumë që mendojnë se nuk ka Perëndi e hasin gjithashtu, dhe më ashpër. Nëse njeriu është vetëm shkaqe dhe pasoja fizike, çdo zgjedhje ishte e caktuar para se ai të lindte. Neuroshkencëtari Sam Harris e nxjerr këtë përfundim: “Vullneti i lirë është një iluzion.” Ateistë të tjerë mbrojnë një lloj vullneti të lirë, por edhe ata duhet të thonë kush zgjedh. Pra, pyetja nuk mund të përdoret kundër Islamit. Përgjigjja e Islamit i ruan të dyja të vërtetat: Allahu (﷾) i di të gjitha, dhe çdo njeri zgjedh vërtet.
“Me paracaktim kuptojmë dekretin e përjetshëm të Perëndisë, me të cilin ai vendosi me veten e tij çfarëdo që donte të ndodhte për çdo njeri. Jo të gjithë krijohen me kushte të barabarta, por disa janë paracaktuar për jetën e përjetshme, të tjerë për dënimin e përjetshëm; dhe, rrjedhimisht, sipas qëllimit për të cilin është krijuar secili, themi se ai është paracaktuar për jetë ose për vdekje.”
“Se Perëndia, me një qëllim të përjetshëm e të pandryshueshëm në Jezu Krishtin, Birin e tij, para themelimit të botës, ka vendosur që nga raca e rënë dhe mëkatare e njerëzve të shpëtojë në Krishtin, për hir të Krishtit dhe nëpërmjet Krishtit, ata që, përmes hirit të Frymës së Shenjtë, do të besojnë në këtë Birin e tij Jezus dhe do të qëndrojnë në këtë besim dhe në bindjen e besimit, përmes këtij hiri, deri në fund; dhe, nga ana tjetër, t'i lërë të pandreqshmit dhe të pabesët në mëkat dhe nën zemërim, dhe t'i dënojë si të huaj ndaj Krishtit.”
Harris, neuroshkencëtar dhe shkrimtar ateist, e hap librin: “Vullneti i lirë është një iluzion. Vullnetet tona thjesht nuk janë krijim i yni.” Ai argumenton se mendimet dhe synimet vijnë nga shkaqe që njeriu nuk i zgjedh dhe nuk i kontrollon.
Sapolsky, profesor i biologjisë dhe i neurologjisë në Universitetin Stanford, argumenton se nuk ka vullnet të lirë: çdo zgjedhje është rezultat i gjeneve, hormoneve, edukimit, kulturës dhe rrethanave, asnjërën prej të cilave njeriu nuk e zgjodhi. Ai e zbaton këtë te fajësimi, dënimi dhe drejtësia.
‘Nuk është faji im: nuk kisha kontroll’
Ju e dini nga brenda se zgjidhni. Vendosni ta ngrini dorën, dhe askush nuk ju detyron. Gjykatat i gjykojnë njerëzit mbi këtë bazë. Islami nuk e mban askënd përgjegjës për atë që ishte vërtet jashtë duarve të tij. Disa gjëra nuk i zgjodhët kurrë: prindërit, trupin, gjuhën, dhe kur e ku lindët. Allahu (﷾) thotë se i ngriti njerëzit në shkallë, “për t’ju provuar në atë që ju ka dhënë” (6:165). Ju përgjigjeni për atë që bëni me atë që ju është dhënë. Profeti (ﷺ) tha se veprat e tre njerëzve nuk shënohen. Ata janë i fjeturi derisa të zgjohet, fëmija derisa të arrijë pubertetin dhe i çmenduri derisa t'i vijë mendja. Askush nuk dënohet para se ta ketë paralajmëruar një i dërguar (17:15). Dhe në Ditën e Gjykimit: “Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë punuar. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.” (18:49).
Ali ibn Ebi Talibi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se ka tre veprat e të cilëve nuk shënohen: i fjeturi derisa të zgjohet, djali derisa të arrijë pubertetin dhe i çmenduri derisa t'i vijë mendja.
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
“Dhe Libri (i veprave të tyre) do t’u vihet përpara, e do t’i shohësh gjynahqarët se si do të tmerrohen nga ato që gjenden në të dhe do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër që nuk paska lënë asnjë vepër të madhe apo të vogël pa e shënuar”. Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë punuar. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt.”
“Ai ju ka bërë pasardhës të njëri-tjetrit në Tokë dhe ka ngritur në shkallë disa nga ju mbi të tjerët, për t’ju provuar në atë që ju ka dhënë. Sigurisht që Zoti yt është i shpejtë në dënim, por, në të vërtetë, Ai është edhe Falës e Mëshirëplotë.”
A më bëri Allahu (﷾) ta kaloj rrugën dhe ta thyej këmbën?
Le të themi se kaloni një rrugë, ju godet një makinë dhe ju thyhet këmba. A e bëri Allahu (﷾) këtë të ndodhë? Islami përgjigjet në tri pjesë. Së pari, ajo që zgjodhët. Ju donit ta kalonit, dhe zgjodhët kur të shkonit dhe sa me kujdes. Allahu (﷾) e dinte se do ta bënit, dhe ishte shkruar, por Ai nuk ju shtyu. Ajo zgjedhje është e juaja, dhe ju përgjigjeni për të. Së dyti, ajo që nuk e zgjodhët. Nuk e zgjodhët makinën as këmbën e thyer. Kurani thotë se asnjë fatkeqësi nuk ndodh pa qenë e shënuar në një caktim para se të vijë. Pra, nuk e zuri Allahun (﷾) në befasi, dhe ju nuk do të gjykoheni për të. Shoferi përgjigjet për zgjedhjet e veta, si shpejtësia me të cilën voziste. Asgjë prej saj, përfshirë zgjedhjen tuaj, nuk ndodhi jashtë vullnetit të Allahut (﷾). Së treti, çfarë bëni më pas. Shkoni te mjeku, sepse Profeti (ﷺ) i mësoi njerëzit të kërkonin ilaç. Jeni të durueshëm, sepse Kurani thotë se Allahu (﷾) i provon njerëzit me vështirësi dhe u jep lajmin e mirë të durueshmëve. Profeti (ﷺ) tha se edhe shpimi i një gjembi ia fshin myslimanit disa nga mëkatet. Dhe nuk thoni ‘sikur’. Thoni se Allahu (﷾) e caktoi dhe bëri atë që deshi.
“Ai është i Pari dhe i Mbrami, i Dukshmi (me argumente) dhe i Padukshmi (me sy). Ai është i Dijshëm për çdo gjë!”
“Natyrisht që Ne i treguam atij rrugën e drejtë, që ai të jetë ose mirënjohës, ose mosmirënjohës.”
“S’ka fatkeqësi që godet tokën dhe ju, që të mos jetë e shënuar në Libër (Leuhi Mahfûdh) më parë se ta krijojmë atë. Kjo për Allahun është vërtet e lehtë! (Këtë paracaktim e kemi bërë) që ju të mos dëshpëroheni për atë që ju ka kaluar, por edhe për të mos u gëzuar së tepërmi për atë që Ai ju ka dhënë. Allahu nuk i do kryelartët mburravecë”
“për secilin nga ju që dëshiron të ndjekë rrugën e drejtë. Por ju nuk mund të dëshironi, përveçse me vullnetin e Allahut, Zotit të botëve!”
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu nuk ka zbritur asnjë sëmundje pa zbritur edhe ilaçin e saj.
Usame ibn Sherik transmeton se disa beduinë e pyetën Profetin (ﷺ) nëse duhej të kërkonin mjekim. Ai u tha të kërkonin mjekim, sepse Allahu nuk ka krijuar asnjë sëmundje pa krijuar edhe një ilaç për të, përveç njërës: pleqërisë.
“Sigurisht që Ne do t’ju provojmë me frikë dhe uri, me dëmtim të pasurisë, të njerëzve dhe të të lashtave! Prandaj, përgëzoji të duruarit, të cilët, kur i godet ndonjë fatkeqësi thonë: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!” Ata do të shpërblehen me bekim dhe mëshirë nga Zoti i tyre; ata janë në rrugën e drejtë!”
Ebu Seid el-Hudriu dhe Ebu Hurejra transmetojnë se Profeti (ﷺ) tha se asnjë lodhje, sëmundje, pikëllim, trishtim, lëndim ose shqetësim nuk e godet një mysliman, as edhe shpimi i një gjembi, pa ia fshirë Allahu për shkak të tij disa nga mëkatet e tij.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se besimtari i fortë është më i mirë dhe më i dashur tek Allahu se besimtari i dobët, ndonëse ka mirësi te të dy. Përpiqu për atë që të sjell dobi, kërko ndihmën e Allahut dhe mos u dorëzo. Nëse të godet diçka, mos thuaj ‘sikur ta kisha bërë këtë’, por thuaj se Allahu e caktoi dhe bëri atë që deshi, sepse ‘sikur’ ia hap derën Shejtanit.
Kalon një rrugë. Një makinë të godet dhe ta thyen këmbën.
A e dinte Zoti se do të ndodhte?
Po. Ai i di të gjitha, dhe ishte shkruar para se të ndodhte.
A të detyroi të kaloje?
Jo. Ti zgjodhe të kaloje, kur të nisje dhe sa me kujdes. Të ditët nuk është të detyrosh.
A ndodhi ndonjë pjesë e saj jashtë vullnetit të Tij?
Jo. Asgjë nuk ndodh jashtë tij, as zgjedhja jote.
A do të gjykohesh për këmbën e thyer?
Jo. Nuk e zgjodhe. Shoferi jep llogari për mënyrën si voziti.
Çfarë bën tani?
Shko te mjeku dhe ji i durueshëm. Mos thuaj ‘sikur’: thuaj se Zoti e caktoi. Edhe shpuarja e një gjembi fshin disa gjynahe.
‘Allahu e lë në humbje kë të dojë’
Disa i lexojnë fjalët e Kuranit se Allahu (﷾) e lë në humbje kë të dojë si fat të imponuar mbi njerëzit. Kurani i shpjegon vetë fjalët e veta. Allahu (﷾) i lë zemrat të shkojnë në humbje vetëm pasi njerëzit kanë zgjedhur të shkojnë keq. Ai lë në humbje vetëm ata që e braktisin rrugën.
“Kujto kur Musai i tha popullit të vet: “O populli im, përse po më mundoni, kur e dini mirë se unë jam i dërguari i Allahut te ju?!” Kur ata u larguan (nga e vërteta), Allahu i largoi zemrat e tyre (nga rruga e drejtë); Allahu nuk e shpie në rrugë të drejtë popullin jobesimtar.”
“Ai i lë në humbje vetëm gjynahqarët e mëdhenj,”
Fajësimi i fatit hidhet poshtë në Kuran
Kurani citon ata që e justifikonin adhurimin e idhujve duke thënë se sikur të donte Allahu (﷾), nuk do ta kishin bërë. Ai e quan atë argument të rremë dhe hamendje të thjeshtë. Njeriu nuk mund ta përdorë caktimin e Allahut (﷾) si justifikim për zgjedhjet e veta.
“Idhujtarët do të thonë: “Sikur të donte Allahu, nuk do të adhuronim tjetër veç Tij as ne, as baballarët tanë dhe ne nuk do të kishim bërë të ndaluar asgjë”. Kështu mohonin edhe ata para tyre, derisa shijuan dënimin tonë. Thuaju: “A keni ndonjë provë të na paraqitni? Ju mbështeteni vetëm në hamendje dhe jeni vetëm gënjeshtarë”.”
Urdhrat kërkojnë zgjedhje, dhe Allahu (﷾) është i drejtë
Sikur njerëzit të mos mund të zgjidhnin, do të ishte e padrejtë t'i urdhëroje dhe pastaj t'i gjykoje. Kurani thotë se Allahu (﷾) nuk e ngarkon kurrë një shpirt përtej fuqisë së tij. Thotë se çdo shpirt fiton të mirën që punon dhe mbart të keqen që punon.
“Allahu nuk e ngarkon askënd përtej fuqisë që ka: në dobi të tij është e mira që bën, kurse në dëm të tij është e keqja që punon. Zoti ynë, mos na ndëshko për atë që harrojmë ose veprojmë pa qëllim! Zoti ynë, mos na ngarko barrë të rëndë, ashtu si i ngarkove ata para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko me diçka që nuk mund ta bartim! Na i shlyej gjynahet tona, na i fal ato dhe na mëshiro! Ti je Zoti Ynë! Prandaj na jep fitore kundër atyre që nuk besojnë!”
| Çfarë ndodhi | E zgjodhe ti | Zoti e dinte dhe ishte shkruar | Pyetesh për të |
|---|---|---|---|
| Vendose të kaloje | |||
| Sa me kujdes kalove | |||
| Erdhi makina | |||
| Të u thye këmba | |||
| Si e prite: me durim apo me zemërim |
- Po
- Jo
Pyetesh vetëm për atë që zgjodhe, dhe asgjë prej saj nuk ishte e fshehur për Zotin.
‘A të mbështetemi në atë që është shkruar?’
Sahabët e Profetit (ﷺ), njerëzit që e njihnin dhe e ndiqnin, e bënë pikërisht këtë pyetje. Ai u tha se vendi i çdo njeriu në jetën tjetër është shkruar tashmë. Ata pyetën nëse duhej të pushonin së punuari. Ai u përgjigj: vazhdoni të bëni vepra të mira. Ai mësoi gjithashtu se besimtari i fortë përpiqet për atë që i sjell dobi dhe nuk dorëzohet. Pasi e bën pjesën e vet, besimtari e pranon atë që cakton Allahu (﷾) pa thënë ‘sikur’.
Aliu transmeton se në një xhenaze Profeti (ﷺ) tha se vendi i çdo njeriu në Xhenet ose në Zjarr është shkruar tashmë. Sahabët pyetën nëse atëherë duhej të mbështeteshin në atë që ishte shkruar dhe të linin veprat. Ai tha: vazhdoni të bëni vepra, sepse secilit do t'i lehtësohet të bëjë veprat që e çojnë atje ku u krijua. Pastaj recitoi Kuranin 92:5-7.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se besimtari i fortë është më i mirë dhe më i dashur tek Allahu se besimtari i dobët, ndonëse ka mirësi te të dy. Përpiqu për atë që të sjell dobi, kërko ndihmën e Allahut dhe mos u dorëzo. Nëse të godet diçka, mos thuaj ‘sikur ta kisha bërë këtë’, por thuaj se Allahu e caktoi dhe bëri atë që deshi, sepse ‘sikur’ ia hap derën Shejtanit.
Vepro, pastaj mbështetu tek Allahu (﷾): mjekësia dhe përpjekja
Islami i mëson të sëmurët të kërkojnë mjekim; ai kurrë nuk mëson se lutja e zëvendëson mjekun. Profeti (ﷺ) u tha njerëzve të kërkonin mjekim, sepse Allahu (﷾) krijoi ilaç për çdo sëmundje përveç pleqërisë. Kurani i thotë Profetit (ﷺ) që, pasi të këshillohet me të tjerët, ta marrë vendimin dhe pastaj të mbështetet tek Allahu (﷾). Allahu (﷾) i do ata që mbështeten tek Ai: së pari përpjekja, pastaj mbështetja.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Allahu nuk ka zbritur asnjë sëmundje pa zbritur edhe ilaçin e saj.
Usame ibn Sherik transmeton se disa beduinë e pyetën Profetin (ﷺ) nëse duhej të kërkonin mjekim. Ai u tha të kërkonin mjekim, sepse Allahu nuk ka krijuar asnjë sëmundje pa krijuar edhe një ilaç për të, përveç njërës: pleqërisë.
“Në saje të mëshirës së Allahut, u solle butësisht me ta (o Muhamed). Sikur të ishe i ashpër dhe i vrazhdë, ata do të largoheshin prej teje. Prandaj falua atyre gabimin, kërkoi falje Allahut për ata dhe këshillohu me ata për çështje të ndryshme. Kur të vendosësh për diçka, mbështetu tek Allahu. Vërtet, Allahu i do ata që mbështeten tek Ai.”
Këndvështrime
Kundërshtimi i skeptikut: nëse është shkruar, zgjedhja është iluzion
Shumë skeptikë thonë se nëse Allahu i ka shkruar tashmë të gjitha ato që do të ndodhin, zgjedhja njerëzore është iluzion. Atëherë, thonë ata, askush nuk mund të gjykohet me drejtësi.
Kritikët thonë se nëse çdo ngjarje është shënuar në një caktim para se të ndodhë, askush nuk zgjedh vërtet.
Kundërpërgjigje
Të dish një zgjedhje nuk do të thotë ta bësh atë. Kurani thotë se Allahu (﷾) i tregoi njeriut rrugën, dhe nëse ai është mirënjohës apo mosmirënjohës varet nga vullneti i tij. Kur Sahabët pyetën nëse duhej të mbështeteshin në atë që ishte shkruar dhe të linin veprat, Profeti (ﷺ) u tha të vazhdonin të vepronin. Dhe Kurani e hedh poshtë përdorimin e vullnetit të Allahut (﷾) si justifikim për të keqen e vet.
Nëse Allahu e dinte, kur e krijoi dikë, se ai do të mëkatonte, atëherë e krijoi për të mëkatuar. Është e padrejtë të ndëshkosh një njeri për atë që nuk mund ta shmangte.
Kundërpërgjigje
Të dish nuk do të thotë të duash. Allahu (﷾) nuk është i kënaqur me mosmirënjohjen e robërve të Tij (39:7), e megjithatë i lë njerëzit ta zgjedhin. Prindërit e dinë se një fëmijë një ditë do të bëjë keq, dhe nuk e duan këtë. Dhe Allahu (﷾) gjykon atë që bëri njeriu, jo atë që dinte Ai. Një vepër e keqe vetëm e synuar, pastaj e lënë, shkruhet si vepër e mirë. Veprat e të fjeturit, të fëmijës dhe të të çmendurit nuk shënohen fare.
Nëse Allahu e dinte dje çfarë do të bëj nesër, zgjedhja ime është tashmë e caktuar. Të thuash se Allahu është jashtë kohës vetëm e zhvendos problemin.
Kundërpërgjigje
Allahu (﷾) nuk është i lidhur nga koha si ne: Ai është i Pari dhe i Mbrami (57:3), dhe asgjë nuk i shëmbëllen Atij (42:11). Ai e njeh të ardhmen po aq plotësisht sa të kaluarën. Të dish diçka nuk e shkakton atë. Dija e Tij është dije e plotë për atë që njerëzit do të bëjnë lirisht. Dhe Kurani e hedh poshtë përdorimin e vullnetit të Tij si justifikim (6:148).
Pikëpamja islame
Allahu (﷾) i di dhe i ka caktuar të gjitha gjërat, dhe njerëzit megjithatë zgjedhin dhe përgjigjen për zgjedhjet e tyre. Profeti (ﷺ) i mësoi ndjekësit e tij të veprojnë, të përpiqen dhe të kërkojnë mjekim, dhe t'ia besojnë Allahut (﷾) përfundimin.
Kurani thotë se Allahu (﷾) i tregoi njeriut rrugën dhe se besimi apo mohimi varet nga vullneti i çdo njeriu.
Kurani thotë se njeriu ka vetëm atë për të cilën ka punuar. Thotë se Allahu (﷾) nuk e ndryshon gjendjen e një populli derisa ata të ndryshojnë veten.
Allahu (﷾) i di, i shënon dhe i dëshiron të gjitha gjërat, dhe zgjedhja njerëzore është e vërtetë brenda vullnetit të Tij. Të dish nuk do të thotë të detyrosh.
Njerëzit e pyetën Profetin (ﷺ) nëse duhej të mbështeteshin në atë që ishte shkruar dhe të linin veprat. Ai u tha të vazhdonin të vepronin.
Profeti (ﷺ) u tha besimtarëve të përpiqen për atë që u sjell dobi, të kërkojnë ndihmën e Allahut (﷾) dhe të mos dorëzohen.
Profeti (ﷺ) u tha njerëzve të kërkonin mjekim. Allahu (﷾), tha ai, krijoi ilaç për çdo sëmundje përveç pleqërisë.
Kurani e hedh poshtë përdorimin e vullnetit të Allahut (﷾) si justifikim për të keqen e vet.
T'i urdhërosh dhe t'i gjykosh njerëz që nuk mund të zgjidhnin do të ishte e padrejtë. Kurani thotë se çdo shpirt ngarkohet vetëm me atë që mund të mbajë dhe fiton të mirën dhe të keqen e vet.
Profeti (ﷺ) tha se veprat e të fjeturit, të fëmijës dhe të të çmendurit nuk shënohen. Askush nuk mbahet përgjegjës për atë që ishte jashtë duarve të tij.
Besimtari e falënderon Allahun (﷾) në kohë të mira dhe është i durueshëm në kohë të vështira, ndaj çdo përfundim është i mirë për të. Kjo është mbështetje, jo pasivitet.