Pse e lejon Allahu vuajtjen?

Kundërshtimi shkon kështu. Një Zot i mirë do të donte t’i jepte fund vuajtjes. Një Zot i plotfuqishëm do të mundte t’i jepte fund. Vuajtja ekziston. Prandaj Zoti ose nuk është i mirë, ose nuk është i plotfuqishëm, ose nuk ekziston. Kjo mbështetet në një hap që nuk e thotë kurrë. Supozon se Zoti nuk mund të ketë asnjë arsye të mirë për ta lejuar vuajtjen për një kohë. Nëse Ai mund të ketë arsye të tilla, edhe të atilla që ne nuk i shohim, argumenti bie. Edhe Bibla thotë, në librin e profetit Isaia, se mendimet e Perëndisë nuk janë mendimet tona. Pastaj Islami i jep arsyet, nga Kurani dhe nga Profeti (ﷺ).

Kur Allahu (﷾) u tha engjëjve se do të vendoste një krijesë të re në tokë, ata pyetën: “A do të vësh atje dikë që do të bëjë çrregullime e do të derdhë gjak në të”. Ai u përgjigj: “Unë di atë që ju nuk e dini” (2:30). Pra, Kurani nuk e fsheh pyetjen. E shënon, bashkë me përgjigjen e Allahut (﷾). Ai e dinte dëmin që do të bënin njerëzit, dhe e dinte atë që engjëjt nuk e dinin. Pjesa tjetër e kësaj faqeje jep atë që Ai na ka treguar nga arsyet e Tij.

Kurani thotë se Allahu (﷾) e krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar kush vepron më mirë. I paralajmëron besimtarët se do të sprovohen me frikë, uri dhe humbje. I lavdëron ata që e përballojnë sprovën duke thënë “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi”. Thotë se askush nuk lihet vetëm sepse thotë “Ne besuam”. Thotë se sprova vjen me të mirën ashtu si me të keqen. Lehtësia e sprovon mirënjohjen, ashtu si dhimbja e sprovon durimin. Në këtë jetë, durimi dhe guximi shfaqen përballë vështirësisë. Mëshira dhe bujaria u tregohen njerëzve në nevojë. Një jetë pa asnjë vështirësi nuk do të jepte asnjë rast për t’i treguar ato. Ai që vuan nuk është mjet për të tjerët: durimi i tij i numërohet atij vetë.

Kurani thotë se njeriu mund ta urrejë atë që është e mirë për të dhe ta dojë atë që është e keqe për të. Arsyeja është se Allahu (﷾) e di, e ne nuk e dimë. Ai ajet zbriti për luftën. Por fjalët e tij të fundit vlejnë për çdo vështirësi. Disa përgjigjen se nëse nuk i shohim arsyet e Allahut (﷾), nuk mund ta quajmë asgjë të gabuar dhe as të përpiqemi ta ndalim. Kjo nuk rrjedh. Detyra jonë vjen nga urdhri i Allahut (﷾), jo nga hamendja për planet e Tij. Ai na urdhëron ta lehtësojmë vuajtjen, dhe Profeti (ﷺ) tha se ka shpërblim për mirësinë ndaj çdo qenieje të gjallë. Të tjerë pyesin pse Allahu (﷾) nuk ia tregon çdo vuajtësi arsyen e Tij. Ai na i ka treguar arsyet që kanë më shumë rëndësi: kjo jetë është sprovë, dhe çdo padrejtësi ndreqet.

Kurani tregon një histori. Musai, një profet i Allahut (﷾), udhëton me një rob të Allahut (﷾). Një hadith, një thënie e shënuar e Profetit (ﷺ), e quan këtë rob Hidri. Ai e dëmton anijen e disa detarëve të varfër, vret një djalë dhe rindërton një mur për një qytet që u kishte refuzuar ushqim. Musai kundërshton çdo herë, dhe nga gjithçka që mund të shohë ka të drejtë. Pastaj jepen arsyet. Një mbret po merrte me forcë çdo anije. Djali do t’i kishte pikëlluar prindërit e tij besimtarë me rebelim dhe mosmirënjohje. Nën mur ndodhej një thesar për dy jetimë. Ajo që dukej mizori fshihte një mëshirë që Musai nuk mund ta shihte. Hidri thotë se asgjë prej tyre nuk e bëri me dëshirën e vet. Veproi me urdhrin e Allahut (﷾). Prandaj historia nuk i lejon askujt t’i dëmtojë të tjerët, dhe Profeti (ﷺ) e ndaloi vrasjen e fëmijëve, edhe në luftë. Ajo e mëson besimtarin t’i besojë urtësisë së Allahut (﷾) kur nuk e sheh. Por e jep arsyen vetëm për këtë djalë. Nuk i tregon asnjë prindi pse vdiq fëmija i tij, dhe nuk thotë asgjë kundër asnjë fëmije. Në një ëndërr që iu tregua, Profeti (ﷺ) pa fëmijë që kishin vdekur të vegjël në një kopsht, në kujdesin e Ibrahimit.

Një fëmijë i vogël zvarritet drejt një zjarri të hapur. I ati e sheh rrezikun dhe e shtyn shpejt mënjanë me këmbë. Ajo nuk e di çfarë bën zjarri. Ndien vetëm shtytjen, prandaj qan dhe zemërohet me të. Ai e pa gjithë pamjen, e ajo jo. Ne shpesh jemi si ai fëmijë. E ndiejmë dhimbjen, por mund të mos e shohim dëmin më të madh që ajo e mbajti larg. Anija në historinë e Hidrit ishte e njëjta gjë: u dëmtua që mbreti të mos e merrte. Profeti (ﷺ) tha se një dua e sinqertë ndonjëherë përgjigjet duke larguar një dëm të barabartë, që ne nuk e shohim kurrë. Një herë ai pyeti nëse një nënë e dashur do ta hidhte fëmijën e saj në zjarr. Jo, thanë ata. Ai tha se Allahu (﷾) është më i mëshirshëm me robërit e Tij se ajo me fëmijën e saj.

Dikush mund të thotë: nëna ime kishte kancer, dhe vuajti shumë para se të vdiste. Pse duhej të vuante ashtu? Vetëm Allahu (﷾) e di përgjigjen e plotë. Por ndonjëherë e shohim një pjesë të saj. Mendoni për një nënë, sëmundja e gjatë e së cilës i solli përsëri te shtrati i saj fëmijët e shpërndarë. Fëmijë që nuk i kishin folur njëri-tjetrit për vite u ulën bashkë pranë shtratit të saj. Bënë paqe dhe u lutën për të. Pa sëmundjen e saj, kjo mund të mos kishte ndodhur kurrë. Këputja e lidhjeve me familjen tënde është mëkat i rëndë në Islam. Profeti (ﷺ) tha se ai që e bën këtë nuk do të hyjë në Xhenet. Pra, ajo paqe mund t’i ketë shpëtuar nga diçka shumë më e keqe, në këtë jetë dhe në tjetrën. Islami nuk i kërkon askujt të shtiret sikur dhimbja është e vogël. Kur djali foshnjë i Profetit (ﷺ) po vdiste, sytë e tij u mbushën me lot. Vetë Profeti (ﷺ) pati një herë një ethe dy herë më të rëndë se të njerëzve të tjerë. Shoku i tij Ibn Mesudi e pyeti nëse kjo do të thoshte shpërblim të dyfishtë, dhe ai tha po. Ai tha se çdo dhimbje që e godet një mysliman, qoftë edhe shpimi i një gjembi, ia rrëzon mëkatet ashtu si pema i rrëzon gjethet. Për besimtarin, asnjë dhimbje nuk shkon kot. Dhimbja në këtë jetë që i fshin mëkatet mund ta shpëtojë njeriun nga dhimbje shumë më e madhe në tjetrën. Njeriu që pati jetën më të vështirë në tokë, tha ai, do të zhytet një herë në Xhenet dhe do të betohet se nuk e njohu kurrë asnjë vështirësi. Dhe vdekja nuk e mbaron familjen. Kurani thotë për besimtarët, familjet e të cilëve i ndjekin në besim: “Ne do t’i bashkojmë besimtarët e vërtetë me ata pasardhës të tyre” (52:21).

Shumë nga vuajtjet më të këqija të botës ua shkaktojnë njerëzit njerëzve. Lufta është një shembull, dhe mizoria në shtëpi është një tjetër. Kurani thotë se Allahu (﷾) ia tregoi njeriut rrugën, qoftë ai mirënjohës apo mosmirënjohës. Thotë se kush të dojë le të besojë, dhe kush të dojë le të mohojë. Allahu (﷾) mund të kishte bërë njerëz që nuk do të mund të bënin kurrë keq. Por kjo jetë është sprovë se kush vepron më mirë. Një sprovë që askush nuk mund ta dështonte nuk do të ishte fare sprovë. Disa pyesin pse Allahu (﷾) nuk bëri njerëz që zgjedhin gjithmonë lirisht të mirën, siç do të jenë banorët e Xhenetit. Xheneti vjen pas sprovës, jo në vend të saj. Banorët e tij e zgjodhën Allahun (﷾) kur mund të ishin larguar prej Tij.

Edhe kafshët vuajnë, dhe vuajtën shumë kohë para se të jetonte ndonjë njeri. Islami nuk thotë se dhimbja e një kafshe është sprovë. Thotë gjëra të tjera. Kurani thotë se çdo krijesë që ecën ose fluturon jeton në bashkësi si tonat, dhe se të gjitha do të tubohen te Zoti i tyre. Profeti (ﷺ) tha se në Ditën e Gjykimit, kur të gjithë ringjallen dhe gjykohen, çdo e drejtë do t’i kthehet të zotit. Edhe një dele pa brirë do ta marrë hakun e saj nga një dele me brirë. Arsyeja shton një pikë të vetën. Dhimbja është një sistem paralajmërimi që i mban gjallë qeniet e gjalla. Një kafshë që nuk ndiente dhimbje nuk do të mësonte të rrinte larg zjarrit. Njerëzit që lindin pa mundësi të ndiejnë dhimbje shpesh lëndohen rëndë pa e ditur. Kjo nuk e shpjegon çdo dhimbje të veçantë, dhe nuk ofrohet si provë për Allahun (﷾). Tregon vetëm se dhimbja, si e tillë, ka një qëllim, prandaj duhet të jemi të ngadaltë ta quajmë gjithë atë pa kuptim. Dhimbja e një kafshe mund të jetë prapë sprovë për njerëzit që e shohin. Profeti (ﷺ) tregoi për një burrë që u fal sepse i dha ujë një qeni të etur. Tregoi edhe për një grua që hyri në Zjarr, pra në Xhehenem, sepse mbante një mace të lidhur pa ushqim. Ajo nuk kishte asnjë të drejtë mbi atë jetë. Allahu (﷾) i dha çdo krijese jetën e saj, dhe Ai do ta kthejë çdo të drejtë.

Kundërshtimi mund të kuptohet në dy mënyra. Mund të provojë nëse besimet e vetë besimtarit përputhen me njëra-tjetrën, dhe pjesët më sipër i përgjigjen në atë formë. Ose mosbesimtari mund të jetë duke thënë se bota mban të keqe të vërtetë. Atëherë lind një pyetje tjetër. Shumë filozofë ateistë mbajnë se e drejta dhe e gabuara janë reale pa Zotin. Por prapë duhet të thonë çfarë e bën mizorinë vërtet të gabuar, e jo thjesht një fakt të natyrës që dhemb. Përgjigjja e Islamit është se Krijuesi i shpirtit vendosi në të njohjen e së mirës dhe së keqes.

Jakobi, që shkroi një letër në Dhiatën e Re, u thotë besimtarëve t’i kenë për gëzim sprovat e tyre, sepse sprova e besimit i bën të durueshëm. Pavli, një misionar i krishterë i shekullit të parë, shkruan se të gjitha gjërat bashkëveprojnë për të mirë për ata që e duan Perëndinë. Të krishterët i lexojnë këto vargje si mësim se vuajtja është sprovë me qëllim.

Ankesa është më e fortë kur tregon të pafajshmit që vuajtën dhe fajtorët që vdiqën në rehati. Por kjo supozon se vdekja e mbyll llogarinë. Kurani thotë se Allahu (﷾) do të vendosë peshoret e drejtësisë në Ditën e Gjykimit, ditën kur të gjithë njerëzit ringjallen dhe gjykohen. Asnjë shpirti nuk do t’i bëhet padrejtësi sado pak. Thotë gjithashtu se kushdo që ka bërë të mirë ose të keqe sa pesha e një thërrmije do ta shohë. Pra, fëmija që vdiq i vogël dhe viktima, vrasësi i së cilës nuk u kap kurrë, do ta marrin secili drejtësinë e plotë.

Disa e thonë kështu. Po të mund të shpëtonit tridhjetë fëmijë nga kanceri, do ta bënit. Allahu (﷾) mundet, e shpesh nuk e bën. Prandaj, thonë ata, Ai nuk mund të jetë Më i Mëshirshmi. Por krahasimi e trajton dhimbjen dhe vdekjen si fundin e historisë së fëmijës. Për ne janë, sepse nuk mund të japim asgjë pas vdekjes. Allahu (﷾) mundet. Profeti (ﷺ) tha se njeriu që pati jetën më të vështirë në tokë, nëse hyn në Xhenet, do të zhytet në të një herë. Pastaj do të betohet se nuk e njohu kurrë asnjë vështirësi. Në një ëndërr që iu tregua, Profeti (ﷺ) pa fëmijë që kishin vdekur të vegjël në një kopsht, në kujdesin e Ibrahimit. Dhimbja që mbaron në një gëzim pa fund nuk është e panevojshme. Kur një bombë i vret prindërit e një fëmije, njerëzit zgjodhën ta ndërtonin dhe ta hidhnin, dhe do të japin llogari për të. Dhe ne nuk lihemi vetëm të shikojmë. Na urdhërohet të shpëtojmë: Kurani thotë “nëse dikush shpëton një jetë, është sikur të ketë shpëtuar jetën e krejt njerëzve” (5:32).

Profeti (ﷺ) tha se asnjë lodhje, sëmundje, pikëllim apo dëm nuk e godet një mysliman, as shpimi i një gjembi, pa ia fshirë Allahu (﷾) me të disa nga mëkatet e tij. Tha gjithashtu se gjithçka që i ndodh besimtarit është e mirë për të. Në lehtësi ai falënderon, në vështirësi duron, dhe të dyja janë të mira për të. Dhe Kurani premton se vështirësia nuk vjen kurrë vetëm. Me çdo vështirësi ka lehtësim.

Kur Ibrahimi, djali foshnjë i Profetit (ﷺ), po vdiste, sytë e tij u mbushën me lot. Ai tha se sytë qajnë dhe zemra pikëllohet, por ne themi vetëm atë që e kënaq Zotin tonë. Profeti Jakub u nda nga i biri, Jusufi, për vite. Ai tha se ankohej për hidhërimin e tij vetëm te Allahu (﷾). Vuajtja vetvetiu nuk tregon se Allahu (﷾) është i zemëruar me dikë. Kurani tregon se si profeti Ejub i thirri Zotit të tij në mjerim, dhe Allahu (﷾) ia largoi si mëshirë nga Vetja. Besimtari mund të qajë dhe ta sjellë ankesën e tij te Allahu (﷾). Ajo që nuk bën është të largohet prej Tij.

Vuajtja nuk ka nevojë për një Zot që ta shpjegojë. Lakmia e shkakton, dhe përgjigjja e Budës është t’i jepet fund lakmisë dhe dhimbja e të tjerëve të pritet me dhembshuri pa kufi.

Sasia dhe lloji i vuajtjes në botë vështirë se përputhen me një Zot që është njëherësh plotësisht i mirë dhe i plotfuqishëm. Kjo vlen sidomos për kafshët që vuajnë pa i parë askush, ku askush nuk mund të mësojë prej saj. Sipas tyre, ka më shumë kuptim nëse nuk ka një Zot të tillë.

Sprovat e provojnë dhe e forcojnë besimin, dhe Perëndia i bën të gjitha gjërat të bashkëveprojnë për të mirë për ata që e duan Atë.

Vedanta mëson se Zoti nuk është mizor kur njerëzit vuajnë. Ai i jep çdo shpirti rezultatet e veprave të veta të kaluara, dhe cikli i lindjeve nuk ka fillim.

Xhainizmi mëson se e gjithë vuajtja është fryt i karmës së vetë shpirtit. Asnjë Zot nuk e dërgon, dhe askush nuk mund ta ndajë ose ta mbajë për një tjetër.

Në Shinto, sëmundja dhe fatkeqësia llogariten si tsumi dhe kegare, lloje papastërtie. Ritet e pastrimit, të quajtura harae, i largojnë ato, që jeta të vazhdojë në harmoni me kamit, shpirtrat.

Tao Te Ching thotë se Qielli dhe toka nuk veprojnë nga ndonjë dëshirë për të qenë të mirë. I trajtojnë të gjitha gjërat si qen prej kashte, që përdoren në një rit e pastaj hidhen. Vuajtja është pjesë e rrotullimit të gjërave, dhe duhet pritur me qetësi.

Konfuci i priste rrezikun dhe vështirësinë duke u mbajtur te mirësia. Njeriu me karakter të mirë ka frikërespekt për atë që urdhëron Qielli. Ai beson se Qielli, që ia dha mirësinë, nuk do t’i lërë armiqtë ta shkatërrojnë.

Në fenë popullore kineze, sëmundja dhe fati i keq mund të vijnë nga shpirtra të uritur që nuk kanë kush t’i ushqejë. Familjet u ofrojnë para letre, ushqim dhe temjan që t’i mbajnë të kënaqur. Ata luten në tempuj për fat të mirë.