Përgjigje e shkurtër
Për ta mbajtur të bashkuar leximin dhe për të ndaluar që kopje private e të pjesshme të merreshin si teksti standard. Më pak se njëzet vjet pas vdekjes së Profetit (ﷺ), myslimanët në Siri dhe në Irak grindeshin se si lexohej Kurani. Sahabiu Hudhejfe, një nga njerëzit që e njihnin Profetin (ﷺ), e paralajmëroi halifin (sundimtarin e myslimanëve) Othman të vepronte. Ai kishte frikë se myslimanët do të ndaheshin për Librin e tyre ashtu siç ishin ndarë hebrenjtë dhe të krishterët. Othmani bëri kopje nga vëllimi që e ruante Hafsa, e veja e Profetit (ﷺ). Ai vëllim ishte mbledhur pak pas vdekjes së Profetit (ﷺ). Ai dërgoi nga një kopje në çdo krahinë. Pastaj urdhëroi që kopjet e tjera të shkruara të digjeshin. U bë hapur, kur ishin gjallë shumë nga ata që e kishin dëgjuar Kuranin nga Profeti (ﷺ). Aliu, halifi i radhës, tha se Othmani kishte vepruar vetëm pasi ishte konsultuar me Sahabët.
Shpjegimi i plotë
Çfarë ndodhi
Sahih el-Buhari është një përmbledhje hadithesh, transmetimeve të asaj që Profeti (ﷺ) tha dhe bëri. Ajo e jep tregimin. Hudhejfe pa ushtritë myslimane nga Siria dhe Iraku duke u grindur për leximin dhe shkoi te Othmani. Othmani e mori hua vëllimin e Hafsës. Ai urdhëroi shkruesin e Profetit (ﷺ), Zejd ibn Thabitin, dhe tre burra nga Kurejshët ta kopjonin. Pastaj ia ktheu asaj, i dërgoi kopjet dhe urdhëroi që materialet e tjera të shkruara të digjeshin. Ai u tha kopjuesve se kur të ndryshonin, të shkruanin në dialektin e Kurejshëve, fisit të Mekës, në të cilin zbriti.
Enesi transmeton se Hudhejfe ibn el-Jemani, i shqetësuar se si ushtarët e Sirisë dhe të Irakut ndryshonin në leximin e Kuranit, e nxiti Othmanin ta shpëtonte umetin para se të ndahej për Librin e tij ashtu siç ishin ndarë hebrenjtë dhe të krishterët. Othmani i mori hua fletët e mbledhura që i ruante Hafsa, urdhëroi Zejd ibn Thabitin dhe tre burra nga Kurejshët t'i kopjonin, duke u thënë të treve se kudo që të ndryshonin me Zejdin, të shkruanin në dialektin e Kurejshëve, në të cilin zbriti Kurani, ia ktheu fletët asaj, dërgoi nga një kopje në çdo krahinë dhe urdhëroi që të gjitha materialet e tjera të shkruara kuranore të digjeshin.
Nga erdhi teksti i Othmanit
Othmani nuk shkroi një Kuran të ri. Ai kopjoi vëllimin që Zejd ibn Thabiti e kishte mbledhur për Ebu Bekrin, halifin e parë. Kjo ndodhi brenda dy vjetëve pas vdekjes së Profetit (ﷺ). Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga burrat që e dinin përmendsh. Profeti (ﷺ) gjithashtu e kishte rishikuar Kuranin me engjëllin Xhibril çdo vit, dhe dy herë në vitin e tij të fundit.
Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.
Ebu Hurejra transmeton se Xhibrili e rishikonte Kuranin me Profetin (ﷺ) një herë çdo vit, dhe dy herë në vitin kur ai vdiq.
- Çdo vit
I rishikuar me Xhibrilin
Profeti (ﷺ) e rishikonte Kuranin me engjëllin Xhibril çdo vit, dhe dy herë në vitin e tij të fundit.
- Brenda dy vitesh pas vdekjes së tij
I mbledhur për Ebu Bekrin
Zejd ibn Thabiti e mblodhi në një vëllim, nga copat e shkruara dhe nga ata që e dinin përmendsh. Më vonë e ruajti Hafsa.
- Më pak se njëzet vjet më pas
Një kopje për çdo krahinë
Hudhejfe paralajmëroi për grindje rreth leximit. Zejdi dhe tre burra nga Kurejshët e kopjuan vëllimin e Hafsës, dhe një kopje shkoi në çdo krahinë.
- Pastaj
Kopjet private tërhiqen
Kopjet private të sahabëve, të plota apo në copa, u shkatërruan që një tekst i pranuar nga të gjithë të mbetej në përdorim. Aliu tha më vonë se Othmani veproi vetëm pasi u këshillua me sahabët.
Çfarë u dogj dhe kush u pajtua
Ajo që u dogj nuk ishte një Kuran rival. Ishin kopjet e vetë Sahabëve, të plota ose në copa. Ato ishin shkruar për përdorim privat. Aliu u bë halif pas Othmanit, dhe e mbrojti atë që kishte bërë Othmani. Ai tha se Othmani veproi vetëm pasi u konsultua me Sahabët, dhe se po të ishte ai në krye do të kishte bërë të njëjtën gjë. Profeti (ﷺ) kishte vdekur më pak se njëzet vjet më parë. Kështu, shumë nga ata që e kishin dëgjuar Kuranin prej tij ishin gjallë për të kundërshtuar.
Suvejd ibn Gafele transmeton se Aliu tha të flitej vetëm mirë për Othmanin për kopjet e Kuranit, sepse ai veproi vetëm pasi u konsultua me Sahabët, dhe se po të ishte Aliu në krye do të kishte bërë të njëjtën gjë. Ibn Haxheri e quan të saktë zinxhirin e këtij transmetimi.
Enesi transmeton se Hudhejfe ibn el-Jemani, i shqetësuar se si ushtarët e Sirisë dhe të Irakut ndryshonin në leximin e Kuranit, e nxiti Othmanin ta shpëtonte umetin para se të ndahej për Librin e tij ashtu siç ishin ndarë hebrenjtë dhe të krishterët. Othmani i mori hua fletët e mbledhura që i ruante Hafsa, urdhëroi Zejd ibn Thabitin dhe tre burra nga Kurejshët t'i kopjonin, duke u thënë të treve se kudo që të ndryshonin me Zejdin, të shkruanin në dialektin e Kurejshëve, në të cilin zbriti Kurani, ia ktheu fletët asaj, dërgoi nga një kopje në çdo krahinë dhe urdhëroi që të gjitha materialet e tjera të shkruara kuranore të digjeshin.
Teksti i një sahabiu i gjetur në Sana
Një dorëshkrim i gjetur në Sana, kryeqytetin e Jemenit, ka një tekst më të vjetër, të fshirë dhe të rishkruar përsipër. Dijetarët që e botuan argumentojnë se vjen nga kodiku (një kopje në formë libri) i një sahabiu. Kopje të tilla ekzistonin para atyre të Othmanit. Dallimet e tij nga teksti standard janë kryesisht variante të vogla në fjalë dhe shprehje brenda të njëjtave ajete. Ai i vendos gjithashtu disa sure (kapituj) në radhë tjetër. Nëse botuesit kanë të drejtë, ai tregon llojin e kopjes që Othmani tërhoqi. Nuk është një Kuran tjetër.
Një botim dhe studim i tekstit të poshtëm të Sanasë 1. Dallimet e tij nga teksti standard janë kryesisht variante të vogla në fjalë dhe shprehje, të llojit që burimet e hershme i raportojnë për kodikët e vetë Sahabëve. Brenda çdo sureje teksti i poshtëm që ka mbijetuar ka të njëjtat ajete si teksti standard, në të njëjtën radhë, me dy përjashtime: ajetet 20:31-32 janë të ndërruara, dhe ajeti 9:85 (që pothuajse e përsërit 9:55) mungon. Radha e sureve ndryshon.
Një krahasim me listën e librave të Biblës
Kopjet e Othmanit u dërguan më pak se njëzet vjet pas vdekjes së Profetit (ﷺ), kur ishin gjallë shumë nga ata që e kishin mësuar Kuranin prej tij. Lista më e hershme që ka mbijetuar me saktësisht njëzet e shtatë librat e Dhiatës së Re vjen nga Athanasi, një peshkop i kishës, në vitin 367. Kjo është më shumë se tre shekuj pas Jezusit.
Athanasi, peshkop i Aleksandrisë, rendit librat që ai i llogarit si shkrim i shenjtë. Lista e tij e Dhiatës së Re janë njëzet e shtatë librat e Dhiatës së Re të sotme, lista më e hershme e ruajtur pikërisht e këtyre librave dhe e asnjë tjetri.
Pohimet e kritikëve
Sahih el-Buhari 4987 — Kitab Fedail el-Kuran (Vlerat e Kuranit), hadithi 4987
Enesi transmeton se Hudhejfe ibn el-Jemani, i shqetësuar se si ushtarët e Sirisë dhe të Irakut ndryshonin në leximin e Kuranit, e nxiti Othmanin ta shpëtonte umetin para se të ndahej për Librin e tij ashtu siç ishin ndarë hebrenjtë dhe të krishterët. Othmani i mori hua fletët e mbledhura që i ruante Hafsa, urdhëroi Zejd ibn Thabitin dhe tre burra nga Kurejshët t'i kopjonin, duke u thënë të treve se kudo që të ndryshonin me Zejdin, të shkruanin në dialektin e Kurejshëve, në të cilin zbriti Kurani, ia ktheu fletët asaj, dërgoi nga një kopje në çdo krahinë dhe urdhëroi që të gjitha materialet e tjera të shkruara kuranore të digjeshin.
Cituar për
Othmani i dogji kopjet e tjera për të zhdukur versione të ndryshme të Kuranit, prandaj nuk mund ta dimë çfarë thoshte origjinali.
Përgjigjja
I njëjti transmetim thotë nga erdhi teksti i Othmanit: nga vëllimi i mbledhur tashmë nën Ebu Bekrin nga shkrimi dhe nga kujtesa. Shumë Sahabë e mbanin gjithashtu Kuranin në kujtesë, pasi e kishin mësuar nga Profeti (ﷺ). Kështu, një tekst i ndryshuar do të ishte vënë re menjëherë. Aliu, halifi i radhës, e mbrojti vendimin. Dhe teksti i poshtëm i Sanasë, që botuesit e tij e identifikojnë si kodik të një sahabiu, ndryshon kryesisht në shprehje të vogla brenda të njëjtave ajete. Ai i vendos gjithashtu disa sure në radhë tjetër.
Ku përfundon — Djegia hoqi kopje private, jo një Kuran të humbur. Teksti që dërgoi Othmani është ai që Sahabët e Profetit (ﷺ) e njihnin tashmë.
Xhami et-Tirmidhi 3104 — Ebvab Tefsir el-Kuran (Kapitujt mbi komentimin e Kuranit), hadithi 3104
Enesi e jep tregimin e paralajmërimit të Hudhejfes dhe të kopjeve të Othmanit. Ez-Zuhriu shton se Abdullah ibn Mesudit nuk i pëlqeu që kopjimi iu dha Zejd ibn Thabitit në vend të tij, dhe u tha banorëve të Irakut t'i mbanin kopjet e tyre. Ez-Zuhriu shton se i kishte arritur lajmi që disa nga Sahabët më të virtytshëm nuk e pëlqyen mendimin e Ibn Mesudit.
Cituar për
Ibn Mesudi, një sahabi i shquar, e kundërshtoi kopjen e Othmanit, prandaj Sahabët nuk ishin në një mendje.
Përgjigjja
Në këtë transmetim, ankesa e Ibn Mesudit është se kopjimi iu dha Zejd ibn Thabitit, një burri më të ri, në vend të tij. Ai nuk thotë se teksti ishte i gabuar. Ai u tha banorëve të Irakut t'i mbanin kopjet e tyre, por nuk përmend asnjë ajet që kopja e Othmanit e la jashtë apo e ndryshoi. Ez-Zuhriu, një dijetar mysliman i fillimit të shekullit të 8-të që e transmeton këtë, shton se i ishte thënë që disa nga Sahabët më të virtytshëm nuk e pëlqyen mendimin e tij. Aliu, halifi i radhës, e mbrojti atë që bëri Othmani dhe tha se do të kishte bërë të njëjtën gjë.
Ku përfundon — Në këtë transmetim, ankesa e Ibn Mesudit ka të bëjë me atë se kush bëri kopjimin. Ai nuk përmend asnjë ajet që kopja e Othmanit e la jashtë apo e ndryshoi.
Sahih el-Buhari 4992 — Kitab Fedail el-Kuran (Vlerat e Kuranit), hadithi 4992
Omeri e dëgjoi Hisham ibn Hakimin duke e lexuar suren el-Furkan ndryshe nga mënyra si e kishte mësuar ai, dhe e solli te Profeti (ﷺ). Profeti i bëri të dy të lexonin, tha për të dy leximet se sureja kështu kishte zbritur, dhe tha se Kurani zbriti që të lexohet në shtatë mënyra, prandaj lexoni atë që është më e lehtë.
Cituar për
Kurani zbriti në shtatë mënyra, dhe Othmani mbajti njërën dhe dogji të tjerat.
Përgjigjja
Profeti (ﷺ) tha se Kurani zbriti në shtatë ahrufe (mënyra leximi), si lehtësim për fiset që flisnin ndryshe. Ai u tha Sahabëve të tij të lexonin në mënyrën që ishte më e lehtë, kështu që leximi në një mënyrë të vetme ishte gjithmonë i lejuar. Othmani u tha kopjuesve të tij se kur të ndryshonin, të shkruanin në dialektin e Kurejshëve. Dijetarët ndryshojnë se si lidhen shtatë mënyrat me leximet që recitohen sot, si ai i Hafsit dhe i Uarshit. Të gjitha këto lexime përputhen me tekstin e shkruar të Othmanit. Ato ndryshojnë në disa zanore dhe në pak fjalë. Ato nuk kundërshtojnë kurrë njëra-tjetrën për Allahun (﷾), profetët apo Jetën tjetër (jetën pas vdekjes).
Ku përfundon — Shtatë mënyrat ishin një leje për lehtësim, e mësuar nga vetë Profeti (ﷺ), dhe askujt nuk iu kërkua kurrë t'i lexonte të gjitha. Asgjë nga mesazhi nuk humbi. Leximet që recitohen sot ndryshojnë në tingull dhe në pak fjalë, jo në mësimin për Allahun (﷾), profetët apo Jetën tjetër.
Këndvështrime
Kritikët e krishterë
Disa apologjetë të krishterë argumentojnë se Othmani zgjodhi një version të Kuranit dhe shkatërroi të tjerët. Prandaj, thonë ata, askush nuk mund ta dijë çfarë humbi.
Othmani urdhëroi që të gjitha materialet e tjera të shkruara kuranore, fragmente apo kopje të plota, të digjeshin.
Kundërpërgjigje
Transmetimi është i vërtetë: Othmani urdhëroi që materialet e tjera të shkruara të digjeshin. Por ajo që u hoq ishin kopjet private të vetë Sahabëve, disa prej tyre të pjesshme. Teksti i tij u kopjua nga vëllimi i mbledhur nën Ebu Bekrin, dhe Aliu, halifi i radhës, e mbrojti atë që bëri.
Djegia tregon se ekzistonin Kurane të ndryshëm dhe se njëri u imponua.
Kundërpërgjigje
Shumë Sahabë e dinin Kuranin përmendsh nga Profeti (ﷺ), ndaj një tekst i ndryshuar do të ishte vënë re menjëherë. Teksti i poshtëm i Sanasë, që botuesit e tij e identifikojnë si kodik të një sahabiu, ndryshon kryesisht në shprehje të vogla dhe në radhën e disa sureve. Nuk është një Kuran tjetër, dhe Aliu, halifi i radhës, e mbrojti atë që bëri Othmani.
Pikëpamja islame
Othmani mbrojti një tekst që ekzistonte tashmë. Ai kopjoi vëllimin e mbledhur nën Ebu Bekrin, e dërgoi në çdo krahinë dhe hoqi kopjet private që leximi të mos shpërbëhej. Aliu tha se Othmani veproi vetëm pasi u konsultua me Sahabët e Profetit (ﷺ).
Paralajmërimi i Hudhejfes ishte se myslimanët do të ndaheshin për Librin e tyre ashtu siç ishin ndarë hebrenjtë dhe të krishterët.
Kopjet e Othmanit u bënë nga vëllimi i Hafsës, i mbledhur nga shkrimi dhe nga kujtesa brenda dy vjetëve pas vdekjes së Profetit (ﷺ).
Aliu tha se Othmani veproi vetëm pasi u konsultua me Sahabët dhe se ai do të kishte bërë të njëjtën gjë.
Teksti i poshtëm i Sanasë, që botuesit e tij e identifikojnë si kodik të një sahabiu, ndryshon nga teksti standard. Dallimet janë variante të vogla fjalësh dhe shprehjesh, dhe radha e disa sureve.