Kur u shkrua Dhiata e Re, dhe kush i zgjodhi librat e saj?

Një tekst mësimor standard. Letrat më të hershme të Pavlit i daton rreth vitit 50 e.s., Markun rreth viteve 65-70, Mateun dhe Lukën rreth viteve 80-85, dhe Gjonin rreth viteve 90-95, dhe shënon se Jezusi fliste aramaisht, ndërsa Ungjijtë u shkruan në greqisht nga autorë që nuk e përmendin emrin e tyre. Thotë gjithashtu se Pavli nuk e njohu Jezusin gjatë jetës së tij dhe erdhi në besim vetëm pas kryqëzimit.

“Dhe pasi Gjoni u fut në burg, Jezusi erdhi në Galile, duke predikuar ungjillin e mbretërisë së Perëndisë, dhe duke thënë: Koha u plotësua dhe mbretëria e Perëndisë është afër: pendohuni dhe besoni ungjillin.”

Ireneu argumenton se nuk mund të ketë as më shumë, as më pak se katër Ungjij, sepse ka katër zona të botës dhe katër erëra kryesore. Ai po argumentonte kundër të krishterëve që përdornin më pak Ungjij, ose të tjerë.

Eusebi i ndan shkrimet e krishtera të kohës së tij në ato që pranohen nga të gjithë, ato që kontestohen dhe ato që hidhen poshtë. Ndër të kontestuarat ai rendit letrat e Jakobit dhe të Judës, letrën e dytë të Pjetrit dhe letrën e dytë dhe të tretë të Gjonit.

Një Bibël greke e kopjuar në shekullin e katërt, dhe kopja e plotë më e vjetër që ka mbijetuar e Dhiatës së Re. Ungjilli i tij sipas Markut mbaron te 16:8. Pas Zbulesës ai përmban gjithashtu Letrën e Barnabës dhe një pjesë të Bariut të Hermës, libra që nuk janë në Dhiatën e Re të sotme.

Gjurmon si arritën kishat të pajtohen për Dhiatën e Re. Për tre shekuj libra si Hebrenjve, Jakobi dhe Zbulesa ishin të kontestuar, dhe disa e lexonin Barinë e Hermës si shkrim të shenjtë. Letra e Athanasit e vitit 367 është lista e parë e ruajtur pikërisht e njëzet e shtatë librave; koncilet e Hipos (393) dhe të Kartagjenës (397) e miratuan; kishat siriane përdorën për një kohë të gjatë një grup më të shkurtër.

Tregon se kishat e rajoneve të ndryshme mbajtën për një kohë të gjatë Dhiata të Reja të ndryshme. Peshitta siriake, Bibla standarde e kishave siriane që nga fillimi i shekullit të pestë, ka njëzet e dy libra, pa 2 Pjetrin, 2 dhe 3 Gjonin, Judën dhe Zbulesën. Kodiku Sinaitikus, i kopjuar në shekullin e katërt, shton Letrën e Barnabës dhe Bariun e Hermës, dhe Kodiku Aleksandrinus, i shekullit të pestë, shton dy letrat e Klementit. Kisha etiopiane numëron një Dhiatë të Re me tridhjetë e pesë libra. Në Perëndim njëzet e shtatë librat u përhapën nëpërmjet Vulgatës latine të Jeronimit.

Athanasi, peshkop i Aleksandrisë, rendit librat që ai i llogarit si shkrim i shenjtë. Lista e tij e Dhiatës së Re janë njëzet e shtatë librat e Dhiatës së Re të sotme, lista më e hershme e ruajtur pikërisht e këtyre librave dhe e asnjë tjetri.

Gjurmon si arritën kishat të pajtohen për Dhiatën e Re. Për tre shekuj libra si Hebrenjve, Jakobi dhe Zbulesa ishin të kontestuar, dhe disa e lexonin Barinë e Hermës si shkrim të shenjtë. Letra e Athanasit e vitit 367 është lista e parë e ruajtur pikërisht e njëzet e shtatë librave; koncilet e Hipos (393) dhe të Kartagjenës (397) e miratuan; kishat siriane përdorën për një kohë të gjatë një grup më të shkurtër.

Tregon se kishat e rajoneve të ndryshme mbajtën për një kohë të gjatë Dhiata të Reja të ndryshme. Peshitta siriake, Bibla standarde e kishave siriane që nga fillimi i shekullit të pestë, ka njëzet e dy libra, pa 2 Pjetrin, 2 dhe 3 Gjonin, Judën dhe Zbulesën. Kodiku Sinaitikus, i kopjuar në shekullin e katërt, shton Letrën e Barnabës dhe Bariun e Hermës, dhe Kodiku Aleksandrinus, i shekullit të pestë, shton dy letrat e Klementit. Kisha etiopiane numëron një Dhiatë të Re me tridhjetë e pesë libra. Në Perëndim njëzet e shtatë librat u përhapën nëpërmjet Vulgatës latine të Jeronimit.

Koncili katolik rendit librat e Dhiatës së Vjetër, përfshirë Tobian, Juditën, Urtësinë, Eklesiastikun, Barukun dhe dy librat e Makabenjve, dhe të njëzet e shtatë librat e së Resë. Mbyll: nëse dikush nuk i pranon këto libra, të plotë dhe me të gjitha pjesët e tyre, si të shenjtë dhe kanonikë, ‘dhe me dije e me qëllim i përbuz traditat e lartpërmendura; qoftë anatemë’ (i mallkuar dhe i shkëputur).

“Ju kam shkruar në letër që të mos përziheni me kurvarët:”

“Dhe kur kjo letër të jetë lexuar mes jush, bëni që të lexohet edhe në kishën e laodicasve; dhe lexoni edhe ju letrën nga Laodiceja.”

“Dhe durimin e Zotit tonë mbajeni për shpëtim, ashtu siç ju ka shkruar edhe vëllai ynë i dashur Pavli sipas diturisë që iu dha; ashtu siç bën edhe në të gjitha letrat e tij, kur flet në to për këto gjëra; në to ka disa gjëra të vështira për t'u kuptuar, të cilat të paditurit dhe të paqëndrueshmit i shtrembërojnë, ashtu si bëjnë edhe me Shkrimet e tjera, për shkatërrimin e tyre.”

Argumenton, si dijetar i krishterë, se kisha nuk e krijoi kanunin, por arriti t'i njohë librat që e kishin provuar tashmë autoritetin e tyre në adhurim, kështu që kanuni është më shumë një listë librash me autoritet sesa një listë me autoritet e librave. Ai shënon gjithashtu se procesi zgjati deri në fund të shekullit të katërt në kishat greke dhe latine, dhe më gjatë në ato siriane.

“Pas atyre profetëve, Ne dërguam Isain, të birin e Merjemes, si vërtetues të Teuratit që kishte ardhur para tij. Dhe i dhamë atij Ungjillin, në të cilin ka udhëzim dhe dritë, si përmbushje të asaj që ishte shpallur para tij në Teurat dhe si udhërrëfim e këshillë për ata që i frikësohen Allahut.”

Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.

Ebu Hurejra transmeton se Xhibrili e rishikonte Kuranin me Profetin (ﷺ) një herë çdo vit, dhe dy herë në vitin kur ai vdiq.

“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”