A ishin Mateu, Marku, Luka dhe Gjoni profetë, si Muhamedi (ﷺ)?

Paraqet pikëpamjen e shumicës së studiuesve kritikë: katër Ungjijtë u shkruan pa emër autori, dekada pas Jezusit, nga njerëz që nuk ishin dëshmitarë okularë, dhe emrat Mateu, Marku, Luka dhe Gjoni u ngjitën më vonë.

Ireneu, që shkroi rreth vitit 180, është shkrimtari më i hershëm që i emërton të katër autorët e Ungjijve. Thotë se Mateu nxori një Ungjill midis hebrenjve në gjuhën e tyre, Marku përcolli me shkrim atë që kishte predikuar Pjetri, Luka, shoku i Pavlit, shkroi ungjillin që predikonte Pavli, dhe Gjoni, dishepulli i Zotit, e botoi Ungjillin e tij në Efes.

Hyrjet e NIV Study Bible, një Bibël studimi ungjillore, u përmbahen autorëve tradicionalë, por pranojnë se vetë librat nuk i emërtojnë. Për Markun: brenda librit nuk ka asnjë provë të drejtpërdrejtë se kush e shkroi; emri mbështetet në dëshminë e kishës së hershme. Për Lukën: emri i shkrimtarit nuk shfaqet në libër (shton se prova të tjera tregojnë Lukën). Për Gjonin: apostulli nuk emërtohet askund në Ungjill, dhe shënimet argumentojnë për të nga kjo heshtje.

Një tekst mësimor standard. Letrat më të hershme të Pavlit i daton rreth vitit 50 e.s., Markun rreth viteve 65-70, Mateun dhe Lukën rreth viteve 80-85, dhe Gjonin rreth viteve 90-95, dhe shënon se Jezusi fliste aramaisht, ndërsa Ungjijtë u shkruan në greqisht nga autorë që nuk e përmendin emrin e tyre. Thotë gjithashtu se Pavli nuk e njohu Jezusin gjatë jetës së tij dhe erdhi në besim vetëm pas kryqëzimit.

“Dhe që në fëmijëri ti i ke njohur Shkrimet e shenjta, të cilat mund të të bëjnë të urtë për shpëtim, me anë të besimit që është në Krishtin Jezus. I gjithë Shkrimi është dhënë me frymëzim nga Perëndia dhe është i dobishëm për të mësuar, për të qortuar, për të ndrequr, për të edukuar në drejtësi,”

Kisha Katolike mëson se librat e Biblës u shkruan nën frymëzimin e Frymës së Shenjtë dhe e kanë Perëndinë si autor të tyre. Për t'i shkruar ata, thotë ajo, Perëndia zgjodhi njerëz që përdorën fuqitë dhe aftësitë e tyre, kështu që ishin autorë të vërtetë, megjithatë shkruan gjithçka dhe vetëm atë që donte Perëndia.

“Kështu Ati është Perëndi, Biri është Perëndi dhe Fryma e Shenjtë është Perëndi. Dhe megjithatë ata nuk janë tre Perëndi, por një Perëndi.”

“Dhe ai tha: Dëgjoni tani fjalët e mia: Në qoftë se ka ndonjë profet midis jush, unë, ZOTI, do t'i bëhem i njohur në vegim dhe do t'i flas në ëndërr.”

“Asnjë njeriu nuk i është dhënë t’i flasë Allahu, përveçse me anë të Frymëzimit ose pas perdes, ose me anën e një Kumtuesi (Engjëlli) të dërguar me lejen e Tij, për të shpallur vullnetin e Tij. Ai, me të vërtetë, është i Lartë dhe i Urtë!”

“Atëherë ZOTI zgjati dorën e tij dhe më preku gojën. Dhe ZOTI më tha: Ja, unë i vura fjalët e mia në gojën tënde.”

“Duke qenë se shumë veta kanë marrë përsipër të shtrojnë me radhë një rrëfim të gjërave që janë besuar plotësisht ndër ne, ashtu si na i dorëzuan ata që që nga fillimi qenë dëshmitarë okularë dhe shërbëtorë të fjalës, m'u duk mirë edhe mua, që i kam hetuar me kujdes të gjitha gjërat që nga fillimi, të t'i shkruaj me radhë, o i shkëlqyeri Teofil,”

“Ky është dishepulli që dëshmon për këto gjëra dhe që i shkroi këto gjëra; dhe ne e dimë se dëshmia e tij është e vërtetë.”

Paraqitja klasike e pikëpamjes që shumica e studiuesve të Dhiatës së Re ende e mbajnë: Marku u shkrua i pari, dhe Mateu e Luka e përdorën të dy Markun si burim, duke marrë pjesën më të madhe të materialit të tij, shpesh fjalë për fjalë dhe në të njëjtin rend.

“Dhe ai i hodhi monedhat e argjendit në tempull, u largua, shkoi e u var.”

“Ky, pra, bleu një arë me shpërblimin e paudhësisë, dhe duke rënë me kokë poshtë, u ça në mes dhe të gjitha të përbrendshmet e tij u derdhën jashtë.”

“Jakobi lindi Jozefin, burrin e Marisë, nga e cila lindi Jezusi, që quhet Krisht.”

“Dhe vetë Jezusi ishte rreth tridhjetë vjeç kur filloi, dhe ishte, siç mendohej, bir i Jozefit, bir i Elit,”

“Si hyri në shtëpinë e Perëndisë, në kohën e kryepriftit Abiathar, dhe hëngri bukët e paraqitjes, që nuk lejohet t'i hajë kush, përveç priftërinjve, dhe u dha edhe atyre që ishin me të?”

Tregon se si student në Seminarin Teologjik të Princetonit shkroi një punim të gjatë duke argumentuar se Marku 2:26 nuk është gabim, ndonëse 1 Samueli e përmend Ahimelekun si prift. Profesori i tij shkroi në kënd të faqes se ndoshta Marku thjesht kishte gabuar. Ehrman thotë se kjo e nisi ndryshimin e mendimit të tij për Biblën si pa gabim.

“Atëherë u përmbush ajo që ishte thënë nga profeti Jeremi, kur tha: Dhe morën tridhjetë monedhat e argjendit, çmimin e atij që ishte vlerësuar, që disa nga bijtë e Izraelit e vlerësuan; dhe i dhanë për arën e poçarit, ashtu si më kishte urdhëruar Zoti.”

“Dhe unë u thashë atyre: Në qoftë se ju duket mirë, ma jepni pagën time; përndryshe, lëreni. Kështu ata peshuan si pagë timen tridhjetë monedha argjendi. Dhe ZOTI më tha: Hidhja poçarit: çmimi i bukur me të cilin më vlerësuan ata. Dhe unë mora tridhjetë monedhat e argjendit dhe ia hodha poçarit në shtëpinë e ZOTIT.”

“Dhe që në fëmijëri ti i ke njohur Shkrimet e shenjta, të cilat mund të të bëjnë të urtë për shpëtim, me anë të besimit që është në Krishtin Jezus. I gjithë Shkrimi është dhënë me frymëzim nga Perëndia dhe është i dobishëm për të mësuar, për të qortuar, për të ndrequr, për të edukuar në drejtësi,”

“Dhe pasi Gjoni u fut në burg, Jezusi erdhi në Galile, duke predikuar ungjillin e mbretërisë së Perëndisë, dhe duke thënë: Koha u plotësua dhe mbretëria e Perëndisë është afër: pendohuni dhe besoni ungjillin.”

“Pas atyre profetëve, Ne dërguam Isain, të birin e Merjemes, si vërtetues të Teuratit që kishte ardhur para tij. Dhe i dhamë atij Ungjillin, në të cilin ka udhëzim dhe dritë, si përmbushje të asaj që ishte shpallur para tij në Teurat dhe si udhërrëfim e këshillë për ata që i frikësohen Allahut.”

“Dhe në orën e nëntë Jezusi thirri me zë të madh duke thënë: Eloi, Eloi, lama sabaktani?, që përkthyer do të thotë: Perëndia im, Perëndia im, pse më braktise?”

“Ka edhe shumë gjëra të tjera që bëri Jezusi, të cilat, po të shkruheshin një nga një, mendoj se as bota vetë nuk do t'i nxinte librat që do të shkruheshin. Amen.”

“Ne kemi dërguar Teuratin, në të cilin janë udhëzimet dhe drita. Sipas tij, profetët që ia kishin dorëzuar veten Allahut, i gjykonin hebrenjtë; por edhe të diturit dhe rabinët kështu vepronin, sepse atyre iu qe besuar mbrojtja e Librit të Allahut, për të cilin ata dëshmonin. Prandaj, mos kini frikë nga njerëzit, por kini frikë vetëm prej Meje! Dhe mos i ndërroni Fjalët e Mia me ndonjë vlerë të vogël! Kushdo që nuk gjykon sipas asaj që ka shpallur Allahu, ai është mohues i vërtetë.”

“Ne kemi marrë besëlidhje edhe prej atyre që thanë: “Jemi të krishterë”, por edhe ata kanë harruar një pjesë të mirë nga ato që janë këshilluar, prandaj ua shtiem armiqësinë dhe urrejtjen midis tyre deri në Ditën e Kiametit. Allahu do t’i lajmërojë ata për veprat që kanë bërë.”

“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”

“Ne të kemi zbritur ty (o Muhamed) Librin me të vërtetën, si përmbushës të shkrimeve të mëparshme dhe mbrojtës të tyre. Prandaj gjykoji ata sipas asaj që të ka zbritur Allahu dhe mos ndiq dëshirat e tyre, duke u shmangur kështu nga e Vërteta që të është shpallur. Ne për secilin nga ju kemi sjellë një ligj dhe një rrugë të qartë. Sikur të donte Allahu, do t’ju kishte bërë një popull të vetëm, por Ai kërkon që t’ju provojë në atë që ju ka dhënë, andaj bëni gara për punë të mira! Të gjithë do të ktheheni te Allahu e Ai do t’ju lajmërojë për çështjet, rreth të cilave kishit kundërshti.”

“Ai nuk flet sipas qejfit të vet, por ajo (që thotë) është vetëm shpallje hyjnore, që i vjen atij.”

“Ne të frymëzuam ty (o Muhamed) me shpallje, ashtu siç frymëzuam me shpallje Nuhun dhe profetët pas tij; siç frymëzuam me shpallje edhe Ibrahimin, Ismailin, Is’hakun, Jakubin dhe bijtë e tij, Isain, Ejubin, Junusin, Harunin, Sulejmanin dhe Davudin, të cilit i dhamë Zeburin.”