Përgjigje e shkurtër
Jo. Jezusi kurrë nuk e përdori fjalën i krishterë. Ajo shfaqet vetëm tri herë në gjithë Biblën, dhe kurrë në katër Ungjijtë e Dhiatës së Re. Veprat thonë se dishepujt “u quajtën për herë të parë të krishterë në Antiokia”, vite pasi Jezusi kishte ikur. Nuk thonë se Jezusi e dha emrin, apo se dishepujt e zgjodhën. Herën tjetër që shfaqet fjala, e thotë një mbret që nuk ishte bërë i krishterë. Kurani jep një emër tjetër. Shënon se dishepujt e Jezusit i kërkuan atij të dëshmonte se ata ishin myslimanë, ata që i nënshtrohen Allahut (﷾). Kurani thotë se Allahu (﷾) ua dha atë emër të gjithë atyre që i nënshtrohen Atij, dhe ndjekësit e Profetit Muhamed (ﷺ) ende e mbajnë.
Shpjegimi i plotë
Tre vargje, dhe asnjë nga Jezusi
Fjala i krishterë del tri herë në Dhiatën e Re. Përdoret dy herë te Veprat dhe një herë te Letra e parë e Pjetrit. Nuk del kurrë te Mateu, Marku, Luka apo Gjoni, prandaj Jezusi kurrë nuk shënohet duke e përdorur, as për veten, as për dikë tjetër. Veprat e vendosin përdorimin e saj të parë në Antiokia, një qytet i Sirisë së lashtë. Atje Barnaba solli Saulin (njeriun që më vonë u quajt Pavli, një misionar i krishterë i shekullit të parë), dhe ata mësuan për një vit të tërë. Kjo ishte shumë kohë pasi Jezusi kishte ikur. Vargu thotë se dishepujt “u quajtën” të krishterë. Nuk thotë kush ua dha emrin, dhe nuk thotë se dishepujt e zgjodhën. Përdorimi i dytë është nga mbreti Agripa, një sundimtar i shekullit të parë që nuk ishte bërë i krishterë. Ai i tha Pavlit: “Edhe pak dhe po më bind të bëhem i krishterë.”
“Dhe kur e gjeti, e solli në Antiokia. Dhe ndodhi që për një vit të tërë u mblodhën me kishën dhe mësuan shumë njerëz. Dhe dishepujt u quajtën për herë të parë të krishterë në Antiokia.”
“Atëherë Agripa i tha Pavlit: Edhe pak dhe po më bind të bëhem i krishterë.”
Fjala krishterim erdhi edhe më vonë
Fjala krishterim nuk shfaqet fare në Bibël. Përdorimi i saj më i hershëm i njohur është në një letër të Ignacit, një peshkopi të Antiokisë, të shkruar në fillim të shekullit të dytë rrugës drejt vdekjes në Romë. Ai shkroi se është absurde të rrëfesh Jezu Krishtin dhe të jetosh si hebre, sepse krishterimi nuk besoi në judaizëm, por judaizmi në krishterim. Deri atëherë po i vihej emër një feje të re përballë besimit që praktikoi Jezusi. Jezusi kishte thënë se nuk erdhi të shfuqizojë ligjin. Dhjetëra vjet pas tij, besimtarët e Jeruzalemit ishin ende, me fjalët e Veprave, të gjithë të zellshëm për ligjin.
Ignaci, duke shkruar rrugës për martirizim në Romë, i paralajmëron të krishterët e Magnezisë kundër mbajtjes së zakoneve hebraike. Thotë se është absurde të rrëfesh Jezu Krishtin dhe të judaizosh, sepse krishterimi nuk besoi në judaizëm, por judaizmi në krishterim. Është përdorimi më i hershëm i njohur i fjalës krishterim.
“Mos mendoni se unë erdha të shfuqizoj ligjin ose profetët; nuk erdha të shfuqizoj, por të përmbush. Sepse në të vërtetë po ju them: Derisa të kalojë qielli dhe toka, as edhe një presje a një pikë nuk do të kalojë nga ligji, derisa të përmbushet gjithçka.”
“Dhe ata, kur e dëgjuan, lavdëruan Zotin dhe i thanë: Vëlla, ti po sheh sa mijëra judenj ka që kanë besuar; dhe të gjithë janë të zellshëm për ligjin.”
- Shërbesa e Jezusit
Nuk përdoret kurrë
Fjala i krishterë nuk gjendet te Mateu, Marku, Luka apo Gjoni.
- Vite më vonë, në Antioki
Të quajtur për herë të parë të krishterë
Veprat thonë se dishepujt “u quajtën për herë të parë të krishterë në Antiokia”; nuk thonë kush ua vuri emrin.
- Gjyqi i Pavlit
Në buzët e një mbreti
Mbreti Agripa, që nuk ishte i krishterë, e përdor fjalën.
- Fillimi i viteve 100
Krishterimi
Ignaci i Antiokisë jep përdorimin më të hershëm të njohur të fjalës.
Pse të krishterët e nderojnë emrin
Krisht është fjala greke për Mesia, i vajosuri. Të krishterët e kuptojnë emrin i krishterë si ai që i përket Mesisë. Ata tregojnë Letrën e parë të Pjetrit. Ajo letër u thotë besimtarëve të mos turpërohen nëse vuajnë si të krishterë. E megjithatë emri kurrë nuk shënohet në gojën e Jezusit.
“Por nëse dikush vuan si i krishterë, të mos turpërohet, por ta lavdërojë Perëndinë për këtë.”
Emri që Kurani u jep ndjekësve të tij
Edhe Kurani e quan Jezusin Mesih (el-Mesih në arabisht) dhe e nderon në këtë botë dhe në tjetrën. Por emri që u jep atyre që e ndoqën është mysliman, ai që i nënshtrohet Allahut (﷾). Shënon dishepujt e Jezusit duke i kërkuar atij të dëshmonte se ata ishin myslimanë. Thotë se Ibrahimi nuk ishte as hebre, as i krishterë, por një që ia nënshtroi vullnetin e tij Allahut (﷾).
“(Kujto) kur engjëjt thanë: O Merjeme! Allahu të jep lajmin e mirë për një (djalë që do të lindë me një) Fjalë prej Tij: emrin do ta ketë Mesih - Isa i biri i Merjemes, do të jetë i nderuar në këtë botë dhe në tjetrën dhe një nga të afërmit e Allahut.”
“Kur Isai vuri re mosbesimin e tyre, tha: “Kush janë ndihmuesit e mi në rrugën e Allahut?” nxënësit (e tij) u përgjigjën: Ne jemi ndihmuesit e (fesë së) Allahut. Ne e besojmë Allahun e ti (Isa) dëshmo se ne (i) jemi nënshtruar (Atij).”
“dhe se si kur i urdhërova dishepujt: “Besomëni Mua dhe të Dërguarit Tim!” - ata u përgjigjën: “Ne besojmë, prandaj dëshmo se Ty të jemi dorëzuar!””
“Ibrahimi nuk ka qenë as hebre, as i krishterë, por ka qenë besimtar i vërtetë (monoteist) i përulur ndaj Allahut dhe nuk ka qenë nga politeistët.”
Një emër i dhënë nga Allahu (﷾)
Kurani thotë se vetë Allahu (﷾) i quajti besimtarët myslimanë, si para Kuranit ashtu edhe në të. Ibn Kethiri ishte një dijetar që e shpjegoi Kuranin, dhe vdiq më 1373 e.s. Ai transmeton se Ibn Abbasi, Mexhahidi, Katadeja dhe të tjerë thonë se ‘Ai’ në atë ajet është Allahu (﷾). Disa pak e lexojnë si Ibrahimin. Në çdo rast emri vjen nga shpallja, jo nga një koncil apo nga të huajt. Profeti (ﷺ) u tha besimtarëve të bashkohen nën emrat që u dha Allahu (﷾): myslimanë, besimtarë, robër të Allahut (﷾). Ata nuk duhej të bashkoheshin nën thirrjet fisnore të kohës së injorancës (koha para Islamit). Ky hadith vlerësohet sahih (i vërtetë) në sunnah.com. Një herë dy myslimanë i thirrën palët e tyre me ‘O ensarë!’ dhe ‘O muhaxhirë!’. Ensarët ishin ndihmësit e Medinës, dhe muhaxhirët ishin ata që kishin lënë Mekën. Profeti (ﷺ) e quajti një thirrje të kohës së injorancës dhe u tha ta lënë.
“Luftoni në rrugën e Allahut, ashtu si duhet luftuar. Ai ju ka zgjedhur dhe nuk ju ka vënë asnjë barrë në fenë tuaj, fenë e babait tuaj, Ibrahimit. Ai ju ka quajtur ju myslimanë qysh më parë (në Shkrimet e Shenjta) dhe në këtë (Kuran), me qëllim që i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju dhe që ju të jeni dëshmitarë mbi njerëzit e tjerë. Andaj, faleni namazin, jepni zekatin dhe mbështetuni tek Allahu! Ai është Mbrojtësi juaj. Sa Mbrojtës dhe Ndihmës i mrekullueshëm është Ai!”
Transmeton nga Ibn Abbasi se ‘Ai ju ka quajtur myslimanë’ i referohet Allahut, dhe përmend Mexhahidin, Atanë, ed-Dahhakun, es-Suddiun, Mukatil ibn Hajjanin dhe Katadenë si mbajtës të të njëjtit mendim. Mexhahidi shpjegon se Allahu i quajti besimtarët myslimanë më parë, në shkrimet e mëparshme, dhe ‘në këtë’, Kuranin.
El-Harith el-Esh'ari transmeton se Profeti (ﷺ) i urdhëroi besimtarët t'i mbahen xhematit (el-xhemaa), paralajmëroi se kush e braktis atë qoftë edhe një pëllëmbë ka hequr nga vetja lidhjen e Islamit, dhe tha se kush ngre thirrjen e ditëve të injorancës i përket Zjarrit, edhe pse falet e agjëron. Ua tha të quhen me emrat që Allahu u ka dhënë: myslimanë, besimtarë, robër të Allahut.
Xhabiri transmeton se në një fushatë një muhaxhir e goditi me shaka një burrë nga ensarët. Ensariu thirri ensarët për ndihmë dhe muhaxhiri thirri muhaxhirët. Profeti (ﷺ) doli dhe pyeti pse po ngrinin thirrjen e kohës së injorancës, dhe u tha ta lënë, sepse ishte një thirrje e keqe.
Varg pas vargu
1 Pjetri 4:16 — kapitulli 4, vargu 16
“Por nëse dikush vuan si i krishterë, të mos turpërohet, por ta lavdërojë Perëndinë për këtë.”
Cituar për
Një dishepull i Jezusit e përdor emrin dhe u thotë besimtarëve ta mbajnë me nder, prandaj është emri i vetë kishës që nga fillimi.
Përgjigjja
Letra e parë e Pjetrit u thotë besimtarëve të mos turpërohen nëse vuajnë “si i krishterë”. Ishte emri nën të cilin vuanin. Letra e pranon, por nuk thotë se e dha Jezusi. Jezusi kurrë nuk shënohet duke e përdorur. Veprat thonë vetëm se dishepujt “u quajtën” të krishterë në Antiokia.
Ku përfundon — Emri vjen nga koha e dishepujve të parë, jo nga Jezusi. Ungjijtë kurrë nuk e përdorin.
Veprat e Apostujve 11:26 — kapitulli 11, vargu 26
“Dhe kur e gjeti, e solli në Antiokia. Dhe ndodhi që për një vit të tërë u mblodhën me kishën dhe mësuan shumë njerëz. Dhe dishepujt u quajtën për herë të parë të krishterë në Antiokia.”
Cituar për
Folja greke te Veprat 11:26 do të thotë se dishepujt u quajtën të krishterë nga Perëndia.
Përgjigjja
E njëjta folje përdoret te Romakëve 7:3, ku një grua që martohet përsëri ndërsa i rron burri “do të quhet shkelëse e kurorës”. Atje qartë do të thotë të njihesh me një emër. Askush nuk thotë se Perëndia ia dha atë emër. Te Veprat 11:26 Perëndia nuk përmendet fare. Veprat nuk thonë kush e dha emrin, dhe Jezusi kurrë nuk e përdori.
Ku përfundon — Veprat shënojnë një emër që iu dha dishepujve; nuk thonë se e dha Perëndia apo Jezusi.
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Emri do të thotë ndjekës i Krishtit, Mesisë. Lindi në vetë kishat e dishepujve të parë në Antiokia, dhe Letra e parë e Pjetrit e trajton si një emër që mbahet me nder.
Veprat e vendosin përdorimin e parë të emrit mes dishepujve në Antiokia, në vetë brezin e dishepujve të parë.
Kundërpërgjigje
Veprat vërtet e vendosin emrin në Antiokia, vite pasi Jezusi kishte ikur. Thonë vetëm se dishepujt “u quajtën” të krishterë. Nuk thonë kush ua dha emrin, apo se ua dha Jezusi. Përdorimi i tij i radhës është nga mbreti Agripa, që nuk ishte bërë i krishterë.
Letra e parë e Pjetrit u thotë besimtarëve të mos turpërohen nëse vuajnë si të krishterë.
Kundërpërgjigje
Letra e parë e Pjetrit vërtet e përdor emrin, si emrin nën të cilin vuanin besimtarët. Nuk thotë se e dha Jezusi. Jezusi kurrë nuk shënohet duke e përdorur, dhe Veprat thonë vetëm se dishepujt “u quajtën” të krishterë.
Pikëpamja islame
Jezusi kurrë nuk e përdori emrin i krishterë. Sipas rrëfimit të Kuranit, dishepujt e tij e quanin veten myslimanë. Ky është emri që Allahu (﷾) u dha të gjithë atyre që i nënshtrohen Atij, para Islamit dhe pas tij.
Fjala i krishterë kurrë nuk shfaqet në katër Ungjijtë, prandaj Jezusi kurrë nuk shënohet duke e përdorur.
Veprat thonë se dishepujt u quajtën të krishterë në Antiokia. Nuk thonë se Jezusi apo dishepujt e zgjodhën emrin.
Përdorimi i dytë i fjalës në Dhiatën e Re është nga mbreti Agripa, që nuk ishte bërë i krishterë.
Kurani thotë “Ai ju ka quajtur ju myslimanë”; Ibn Abbasi dhe komentuesit e hershëm thonë se Ai është Allahu (﷾).
Kurani mëson se dishepujt e Jezusit e quanin veten myslimanë. Thotë se Ibrahimi ishte mysliman, jo hebre apo i krishterë.
Profeti (ﷺ) u tha besimtarëve të bashkohen nën emrat që u dha Allahu (﷾): myslimanë, besimtarë, robër të Allahut (﷾). Ata nuk duhej të bashkoheshin nën thirrjet fisnore të kohës së injorancës. Kur dy myslimanë i thirrën palët e tyre si ensarë dhe muhaxhirë, ai e quajti një thirrje të kohës së injorancës.