Përgjigje e shkurtër
Islami mëson se vdekja nuk është fundi i llogarisë. Kur vjen vdekja, engjëjt e marrin shpirtin: të mirët me një përshëndetje paqeje, keqbërësit me duar të zgjatura. Së pari vjen berzahu, një pengesë midis kësaj jete dhe Ditës së Ringjalljes (Ditës kur të gjithë ringjallen). Në varr dy engjëj e pyesin çdo njeri: kush është Zoti yt, cila është feja jote dhe kush është ky njeri që u dërgua mes jush? Secilit i tregohet vendi që e pret, në Xhenet ose në Zjarr (Xhehenem). Pra, shpërblimi dhe ndëshkimi fillojnë menjëherë. Pastaj, në Ditën e Gjykimit, Allahu (﷾) e gjykon çdo qenie njerëzore që nga Ademi e këtej. Askujt nuk i bëhet padrejtësi as sa pesha e një thërrmije. Xheneti zgjat përgjithmonë, dhe askujt në të nuk i kërkohet kurrë të largohet. Xhehenemi zgjat përgjithmonë për ata që vdesin duke e mohuar besimin. Besimtarët që hyjnë në të për mëkatet e tyre nxirren me mëshirën e Allahut (﷾).
Shpjegimi i plotë
Kur vjen vdekja
Kurani i përshkruan çastet e fundit. Shpirti arrin në fyt ndërsa familja rri e shikon. Allahu (﷾) është më afër të vdekurit se ata, dhe askush nuk mund ta kthejë shpirtin. Agonia e vdekjes e sjell të vërtetën para syve të tij. Engjëjt ua marrin shpirtrat të mirëve duke thënë: “Shpëtimi qoftë mbi ju! Hyni në Xhenet”. Shpirtit të qetësuar do t’i thuhet: “Kthehu te Zoti yt”. Keqbërësve, engjëjt u zgjasin duart. Profeti (ﷺ) tha se kur vjen vdekja, besimtarit i jepet lajmi i mirë i kënaqësisë së Allahut (﷾), kështu që ai e do takimin me Të. Mohuesit i jepet lajmi i dënimit, kështu që ai e urren. Edhe Profeti (ﷺ) e ndjeu vdekjen. Në vdekjen e vet ai e fshiu fytyrën me ujë dhe tha se vdekja ka agonitë e saj.
“Atëherë, përse kur (dikujt) i vjen (shpirti) në grykë para syve tuaj, - ndërkohë që Ne jemi më afër atij se ju, por ju nuk e vini re përse pra, nëse nuk do të gjykoheni (në jetën e përtejme), ju nuk ia ktheni shpirtin atij? Përgjigjjuni kësaj, nëse thoni të vërtetën!”
“Agonia e vdekjes do të sjellë të vërtetën (e jetës tjetër): ja, kjo është ajo së cilës përpiqeshe t’i ikje.”
“të cilëve engjëjt ua marrin shpirtrat, duke qenë të pastër. U thonë atyre: “Shpëtimi qoftë mbi ju! Hyni në Xhenet, si shpërblim për veprat që keni kryer!””
“O ti shpirt i qetësuar! Kthehu te Zoti yt, ti i kënaqur me Atë dhe Ai kënaqur me ty! Bashkohu me robërit e Mi dhe hyr në Xhenetin Tim!”
“Kush është keqbërës më i madh se ai që trillon gënjeshtra për Allahun ose që thotë: “Kjo më është shpallur mua”, ndërkohë që asgjë nuk i është shpallur atij? Ose që thotë: “Unë mund të shpall diçka si ajo që ka shpallur Allahu.” Ah sikur t’i shihje keqbërësit gjatë agonisë së vdekjes, kur engjëjt zgjasin duart (duke thënë): “Dorëzoni shpirtrat tuaj! Sot ju do të ndëshkoheni me dënim poshtërues për shkak të të pavërtetave që keni thënë për Allahun dhe që keni shpërfillur shpalljet e Tij”.”
Ubade ibn es-Samiti transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kush e do takimin me Allahun, Allahu e do takimin me të, dhe kush e urren takimin me Allahun, Allahu e urren takimin me të. Aishja, ose një tjetër nga gratë e tij, tha: por ne nuk e duam vdekjen. Ai tha se nuk është kështu. Kur vdekja i vjen besimtarit, atij i jepet lajmi i mirë i kënaqësisë së Allahut dhe i bekimit të Tij, kështu që asgjë nuk i është më e dashur se ajo që e pret. Kur vdekja i vjen mohuesit, atij i jepet lajmi i dënimit të Allahut, kështu që asgjë nuk i është më e urryer se ajo që e pret.
Aishja transmeton se në kohën e vdekjes së tij i Dërguari i Allahut (ﷺ) kishte një enë me ujë para tij. Ai e futi dorën në ujë, fshiu fytyrën dhe tha: nuk ka zot tjetër përveç Allahut; vërtet vdekja ka agonitë e saj. Pastaj e ngriti dorën dhe vazhdoi të thoshte: me shokët më të lartë, derisa vdiq dhe dora i ra.
Berzahu: pritja midis vdekjes dhe ringjalljes
Kurani përshkruan njeriun që po vdes dhe lutet të kthehet për të ndrequr atë që la pas dore. Përgjigjja është jo, dhe pas tij është një berzah (një pengesë) deri në Ditën kur ringjallen. Jusuf Aliu e përkthen fjalën ‘Partition’ (ndarje).
“Kur i vjen vdekja ndonjërit prej tyre (jobesimtarëve), ai thotë: “O Zoti im, më kthe, që të bëj vepra të mira në botën që kam lënë!” Kurrsesi! Me të vërtetë, kjo është një fjalë të cilën ai (kot) e thotë! Prapa (vdekjes së) tyre do të ketë një (kohë) ndarëse, deri në ditën kur do të ringjallen.”
Varri: pyetja dhe tregimi i vendit
Profeti (ﷺ) tha se dy engjëj i vijnë të vdekurit në varr dhe e pyesin çfarë thoshte për Muhamedin (ﷺ). Ai që besoi vërtet dhe e ndoqi mund të përgjigjet. Ai që vetëm përsëriste atë që thoshin të tjerët nuk mund të përgjigjet, dhe dënimi i tij fillon. Çdo të vdekuri i tregohet vendi i tij përfundimtar mëngjes e mbrëmje deri në Ringjallje.
Enesi transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kur njeriu vendoset në varr dhe shokët e tij largohen, ai dëgjon hapat e tyre. Dy engjëj e ulin dhe e pyesin çfarë thoshte për Muhamedin. Besimtari dëshmon se ai është robi dhe i Dërguari i Allahut, dhe i tregohet vendi në Xhehenem nga i cili u shpëtua dhe vendi i tij në Xhenet. Mohuesi ose hipokriti thotë se nuk e di, se vetëm përsëriste atë që thoshin njerëzit, dhe dënohet.
Ibn Omeri transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kur vdes ndonjëri prej jush, atij i tregohet vendi i tij mëngjes e mbrëmje, në Xhenet nëse është nga banorët e tij dhe në Zjarr nëse është nga banorët e tij, dhe i thuhet se ky është vendi i tij derisa Allahu ta ringjallë në Ditën e Ringjalljes.
Tri pyetje në varr
Profeti (ﷺ) dha më shumë hollësi në varrimin e një burri nga ensarët. Dy engjëj e ulin të vdekurin dhe i bëjnë tri pyetje. Kush është Zoti yt? Cila është feja jote? Kush është ky njeri që u dërgua mes jush? Besimtari përgjigjet: Zoti im është Allahu (﷾), feja ime është Islami, dhe ai është i Dërguari i Allahut (ﷺ). I pyetur si e di, ai thotë se e lexoi Librin e Allahut (﷾) dhe besoi në të. Profeti (ﷺ) tha se ky është kuptimi i ajetit: “Allahu i forcon besimtarët me fjalë të qëndrueshme në këtë botë dhe në botën tjetër”. Ai që e mohoi besimin mund të thotë vetëm: ah, nuk e di. Përgjigjja vjen nga mënyra si besoi dhe jetoi njeriu. Në një transmetim tjetër, besimtari thotë se ata e pranuan udhëzimin e Profetit (ﷺ) dhe e ndoqën.
El-Bera ibn Azibi transmeton se në varrimin e një burri nga ensarët Profeti (ﷺ) u tha të kërkonin mbrojtje te Allahu nga dënimi i varrit. Ai tha se dy engjëj vijnë te i vdekuri, e ulin dhe e pyesin: Kush është Zoti yt? Cila është feja jote? Kush është ky njeri që u dërgua mes jush? Besimtari përgjigjet: Zoti im është Allahu, feja ime është Islami, dhe ai është i Dërguari i Allahut. I pyetur si e di, ai thotë: e lexova Librin e Allahut, besova në të dhe e mbajta të vërtetë. Një thirrës nga qielli thotë se ai ka thënë të vërtetën: shtrojini një shtrat nga Xheneti, vishni nga Xheneti dhe hapini një derë drejt Xhenetit. Flladi dhe aroma e tij i arrijnë, dhe varri i tij zgjerohet sa sheh syri. Mohuesi i përgjigjet çdo pyetjeje: ah, ah, nuk e di. Një thirrës thotë se ai ka gënjyer: një shtrat dhe rroba nga Zjarri, dhe një derë drejt tij. Nxehtësia e tij i arrin, dhe varri i tij ngushtohet mbi të.
El-Bera ibn Azibi transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kur besimtari ulet në varrin e tij, i vijnë engjëjt dhe ai dëshmon se nuk ka zot tjetër përveç Allahut dhe se Muhamedi është i Dërguari i Allahut. Ky është kuptimi i fjalëve të Allahut: Allahu i forcon besimtarët me fjalë të qëndrueshme (14:27). Shu'be shtoi se ajeti u shpall për dënimin e varrit.
El-Bera ibn Azibi transmeton se i Dërguari i Allahut (ﷺ) tha se ajeti “Allahu i forcon besimtarët me fjalë të qëndrueshme” u shpall për dënimin e varrit. Besimtarit i thuhet: kush është Zoti yt? Ai thotë: Allahu është Zoti im, dhe Muhamedi (ﷺ) është Profeti im.
“Allahu i forcon besimtarët me fjalë të qëndrueshme në këtë botë dhe në botën tjetër, kurse keqbërësit i shpie në humbje; Allahu bën ç’të dojë.”
Esmaja transmeton se pas namazit të eklipsit Profeti (ﷺ) tha se njerëzit do të sprovohen në varret e tyre dhe do të pyeten çfarë dinë për këtë njeri. Besimtari thotë se ai është Muhamedi, i Dërguari i Allahut, që erdhi me shenja të qarta dhe udhëzim, dhe se ata e pranuan dhe e ndoqën. Hipokriti ose dyshuesi thotë se nuk e di: dëgjoi njerëzit të thoshin diçka dhe e tha edhe ai.
| Pyetja | Besimtari | Ai që e hodhi poshtë besimin |
|---|---|---|
| Kush është Zoti yt? | Allahu (﷾) | Mjerë unë, nuk e di |
| Cila është feja jote? | Islami | Mjerë unë, nuk e di |
| Kush është ky njeri i dërguar ndër ju? | I Dërguari i Allahut (ﷺ) | Mjerë unë, nuk e di |
Çfarë bëhet varri
Pastaj një zë thërret nga qielli. Për besimtarin thotë se ai ka thënë të vërtetën. I shtrohet një shtrat nga Xheneti, vishet nga Xheneti dhe i hapet një derë drejt Xhenetit. Flladi dhe aroma e tij i arrijnë, dhe varri i tij zgjerohet sa sheh syri. Për atë që mohoi, i hapet një derë drejt Zjarrit. Nxehtësia e tij i arrin, dhe varri i tij ngushtohet mbi të. Kurani thotë se njerëzit e Faraonit çohen para Zjarrit mëngjes e mbrëmje, para Ditës së Gjykimit. Prandaj Profeti (ﷺ) i mësoi myslimanët të kërkojnë mbrojtje te Allahu (﷾) nga dënimi i varrit në çdo namaz. Besimi nuk e mbron njeriun nga çdo ndëshkim për mëkatin. Profeti (ﷺ) dëgjoi dy njerëz që dënoheshin në varret e tyre për mëkate që njerëzit i marrin lehtë. Disa që kishin besim do të hyjnë gjithashtu në Zjarr për mëkatet e tyre. Allahu (﷾) më vonë nxjerr këdo që ka besim sa pesha e një kokrre sinapi.
El-Bera ibn Azibi transmeton se në varrimin e një burri nga ensarët Profeti (ﷺ) u tha të kërkonin mbrojtje te Allahu nga dënimi i varrit. Ai tha se dy engjëj vijnë te i vdekuri, e ulin dhe e pyesin: Kush është Zoti yt? Cila është feja jote? Kush është ky njeri që u dërgua mes jush? Besimtari përgjigjet: Zoti im është Allahu, feja ime është Islami, dhe ai është i Dërguari i Allahut. I pyetur si e di, ai thotë: e lexova Librin e Allahut, besova në të dhe e mbajta të vërtetë. Një thirrës nga qielli thotë se ai ka thënë të vërtetën: shtrojini një shtrat nga Xheneti, vishni nga Xheneti dhe hapini një derë drejt Xhenetit. Flladi dhe aroma e tij i arrijnë, dhe varri i tij zgjerohet sa sheh syri. Mohuesi i përgjigjet çdo pyetjeje: ah, ah, nuk e di. Një thirrës thotë se ai ka gënjyer: një shtrat dhe rroba nga Zjarri, dhe një derë drejt tij. Nxehtësia e tij i arrin, dhe varri i tij ngushtohet mbi të.
“Ata do të çohen para Zjarrit në mëngjes dhe mbrëmje (në jetën e varrit) e, kur të arrijë Ora (e Kiametit), do të thuhet: “Hidhni ithtarët e Faraonit në dënimin më të rëndë!””
Transmetohet nga Ebu Hurejra se i Dërguari i Allahut (ﷺ) tha: kur ndonjëri prej jush thotë teshehudin, le të kërkojë mbrojtje te Allahu nga katër gjëra: dënimi i Xhehenemit, dënimi i varrit, sprovat e jetës dhe të vdekjes, dhe e keqja e Mesisë së rremë.
Ibn Abasi transmeton se Profeti (ﷺ) dëgjoi dy njerëz që po dënoheshin në varret e tyre. Ai tha se ata nuk dënoheshin për diçka që e mendonin të vështirë për t’u shmangur, e megjithatë ishte mëkat i madh: njëri nuk ruhej pastër nga urina e tij, dhe tjetri shkonte duke përhapur fjalë.
Ebu Seid el-Hudriu transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kur banorët e Xhenetit të kenë hyrë në Xhenet dhe banorët e Zjarrit në Zjarr, Allahu do të urdhërojë që të nxirret nga Zjarri kushdo që ka në zemër besim sa pesha e një kokrre sinapi.
Vdekja
Engjëjt e marrin shpirtin.
Varri
Dy engjëj bëjnë tri pyetje.
Përgjigjja
Hapet një derë drejt Xhenetit ose drejt Zjarrit.
Berzahu
Secilit i tregohet vendi i tij, mëngjes e mbrëmje.
Ringjallja
Çdo vepër peshohet.
Çfarë arrin ende te të vdekurit
Veprat e njeriut marrin fund në vdekje, përveç tri. Profeti (ﷺ) përmendi sadakanë që vazhdon të japë, dijen nga e cila njerëzit ende përfitojnë, dhe një fëmijë të mirë që lutet për të. Pra, një jetë e mirë mund të vazhdojë të fitojë shpërblim pasi mbaron, dhe lutjet e një fëmije arrijnë te një prind në varr.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kur njeriu vdes, veprat e tij marrin fund përveç tri: sadakaja e vazhdueshme, dija nga e cila njerëzit përfitojnë, dhe një fëmijë i mirë që lutet për të.
Dita e Gjykimit
Atë Ditë Allahu (﷾) vendos peshore të drejtësisë. Asgjë nuk humbet, as pesha e një kokrre sinapi, as e një thërrmije, e mirë apo e keqe. Askush nuk mund të ndërmjetësojë për tjetrin përveçse me lejen e Allahut (﷾).
“Dhe në Ditën e Kiametit, Ne do të vendosim peshore të sakta e askush nuk do të pësojë asnjë padrejtësi. Ne do të sjellim (për gjykim) çdo vepër, qoftë kjo edhe sa pesha e një kokrre sinapi. Ne jemi të mjaftueshëm për llogaritje.”
“kush ka bërë ndonjë të mirë, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë, e kush ka bërë ndonjë të keqe, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë.”
“Atë ditë nuk do të bëjë dobi ndërmjetësimi i askujt, përveç ndërmjetësimit të atij, që i jep leje i Gjithëmëshirshmi dhe që i është pranuar fjala.”
Xheneti zgjat përgjithmonë; po ashtu Xhehenemi për ata që vdesin duke e mohuar besimin
Kurani thotë se ata që janë në Xhenet nuk do t’u kërkohet kurrë të largohen. Ai thotë se ata që vdesin duke e mohuar besimin do të banojnë në Xhehenem përgjithmonë. Ai premton gjithashtu se kushdo që bën mirë dhe ka besim, burrë apo grua, do të hyjë në Xhenet pa padrejtësinë më të vogël.
“Aty nuk do t’i mundojë lodhja e prej aty kurrë nuk do të dëbohen.”
“Dhe kushdo që bën vepra të mira, qoftë ai mashkull ose femër, duke qenë besimtar, do të hyjë në Xhenet dhe nuk do t’i bëhet asnjë padrejtësi.”
“Ata që nuk besojnë dhe bëjnë padrejtësi, Allahu nuk i fal, as nuk do t’i udhëzojë në kurrfarë rruge, përveçse drejt rrugës së Xhehenemit, ku do të qëndrojnë përgjithmonë. Dhe kjo për Allahun është e lehtë.”
“Vërtet, Allahu i ka mallkuar jobesimtarët dhe ka përgatitur për ata zjarr të flakëruar, në të cilin ata do të qëndrojnë përgjithmonë; aty nuk do të gjejnë as mbrojtës, as ndihmës.”
“Unë kam për detyrë veç t’ju përcjell atë që më vjen nga Allahu dhe mesazhet e Tij. Këdo që s’dëgjon Allahun dhe të Dërguarin e Tij, e pret zjarri i Xhehenemit, në të cilin do të mbetet përgjithmonë.”
Mëshirë për besimtarin që mëkatoi
Allahu (﷾) fal çdo mëkat që do, përveç adhurimit të të tjerëve krahas Tij. Profeti (ﷺ) foli për këdo që dëshmoi se nuk ka zot tjetër përveç Allahut (﷾). Nëse ai ka në zemër mirësi qoftë sa pesha e një thërrmije, do të nxirret nga Xhehenemi.
“Vërtet, Allahu nuk fal që të adhurohet dikush apo diçka tjetër veç Atij, por gjynahet e tjera më të vogla ia fal kujt të dojë. Kushdo që i bën shok Allahut (në adhurim), ka bërë gjynah të tmerrshëm.”
“Vërtet, Allahu nuk fal që të adhurohet dikush apo diçka tjetër veç Atij, por gjynahet e tjera më të vogla ia fal kujt të dojë. Kushdo që i bën shok Allahut (në adhurim), ai me të vërtetë, ka humbur dhe është larguar shumë prej udhës së drejtë.”
Enesi transmeton se Profeti (ﷺ) tha: kush thotë se nuk ka zot tjetër përveç Allahut dhe ka në zemër mirësi sa pesha e një kokrre elbi, do të nxirret nga Xhehenemi; po ashtu edhe kush ka sa pesha e një kokrre gruri, dhe kush ka sa pesha e një grimce.
Çfarë besojnë të krishterët se ndodh
Dhiata e Re thotë se njerëzit vdesin një herë, dhe pastaj gjykohen. Ajo flet gjithashtu për ndëshkim të përjetshëm dhe jetë të përjetshme. Shumica e të krishterëve besojnë se çdo njeri gjykohet sapo vdes, me një Ditë Gjykimi përfundimtare kur të kthehet Krishti. Katolikët besojnë gjithashtu se disa shpirtra kalojnë nëpër Purgator, një kohë pastrimi para Qiellit. Protestantët jo.
“Dhe ashtu si është caktuar që njerëzit të vdesin një herë, e pas kësaj vjen gjyqi,”
“Dhe këta do të shkojnë në ndëshkimin e përjetshëm, kurse të drejtët në jetën e përjetshme.”
Mëson se ata që vdesin në hirin dhe miqësinë e Perëndisë, por ende të pastruar në mënyrë të papërsosur, e kanë të sigurt shpëtimin, por kalojnë një pastrim pas vdekjes për të arritur shenjtërinë që nevojitet për qiellin. Kisha e quan këtë pastrim përfundimtar Purgator, dhe thotë se ai është krejtësisht i ndryshëm nga ndëshkimi i të dënuarve.
| Faza | Islami | Krishterimi |
|---|---|---|
| Menjëherë pas vdekjes | Shpirti hyn në berzah, një pengesë deri në Ditën e Ringjalljes. Askush nuk kthehet prapa. | Njerëzit vdesin një herë dhe pastaj përballen me gjykimin. Shumica e të krishterëve besojnë se vjen menjëherë. |
| Deri në Ditën e Fundit | Dy engjëj i pyesin të vdekurit në varr. Secilit i tregohet vendi i tij në Xhenet apo në Zjarr, prandaj shpërblimi apo ndëshkimi fillon menjëherë. | Katolikët mbajnë se disa shpirtra kalojnë nëpër Purgator, një pastrim i përkohshëm. Protestantët jo. |
| Dita e Gjykimit | Allahu (﷾) gjykon çdo qenie njerëzore që nga Ademi. Asgjë nuk humbet, as edhe pesha e një thërrmije. | Një Ditë e fundit e Gjykimit vjen me kthimin e Krishtit. |
| Xheneti | Zgjat përgjithmonë, dhe askujt në të nuk i kërkohet kurrë të largohet. | Jetë e përjetshme për të drejtët. |
| Xhehenemi | Zgjat përgjithmonë për ata që vdesin duke e hedhur poshtë besimin, dhe Allahu (﷾) nuk ndëshkon askënd derisa t’i ketë ardhur një i dërguar. Besimtarët që hyjnë në të për gjynahet e tyre nxirren me mëshirën e Allahut (﷾). | Ndëshkim i përjetshëm. |
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Pas vdekjes vjen gjyqi. Të mirët shkojnë në jetën e përjetshme dhe të ligjtë në ndëshkimin e përjetshëm. Ka një gjyq përfundimtar kur të kthehet Krishti. Katolikët shtojnë Purgatorin, një kohë pastrimi që nuk zgjat përgjithmonë.
Letra drejtuar Hebrenjve mëson se njerëzit vdesin një herë dhe pas kësaj përballen me gjyqin.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se gjyqi vjen pas vdekjes dhe se do të vijë një Ditë përfundimtare. Islami shton atë që mësoi Profeti (ﷺ) për varrin. Dy engjëj e pyesin të vdekurin, të cilit pastaj i tregohet vendi i tij përfundimtar mëngjes e mbrëmje deri në Ringjallje.
Jezusi flet për ndëshkim të përjetshëm për disa dhe jetë të përjetshme për të drejtët.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se të mirët kanë jetë të përjetshme, dhe se Xhehenemi zgjat përgjithmonë për ata që vdesin duke e mohuar besimin. Islami shton se besimtarët që shkojnë në Xhehenem për mëkatet e tyre nxirren me mëshirën e Allahut (﷾).
Kisha Katolike mëson Purgatorin, një kohë pastrimi pas vdekjes. Ai është për ata që vdesin në hirin e Perëndisë, por ende jo plotësisht të pastër nga mëkati.
Kundërpërgjigje
Islami nuk mëson Purgator, një vend të veçantë ku shpirtrat e shpëtuar pastrohen. Nëse mëkatet e një besimtari falen apo ndëshkohen e vendos vetëm Allahu (﷾). Ai fal çdo mëkat që do, përveç adhurimit të të tjerëve krahas Tij. Dhe askush nuk mund të ndërmjetësojë për tjetrin përveçse me lejen e Tij.
Sik: shumë lindje, derisa hiri e çliron shpirtin
Mësimi sik mendon se njerëzit që ndjekin vullnetin e vet enden nëpër shumë lindje, duke korrur atë që mbollën. Të lindësh njeri është rasti i rrallë për ta takuar Perëndinë. Me hirin e Tij, shpirti arrin te porta e shpëtimit.
Ata që ndjekin vullnetin e vet enden nëpër shumë lindje; ashtu si mbjell njeriu, ashtu ha.
Kundërpërgjigje
Kurani i përgjigjet pyetjes nëse njeriu kthehet. Kur vjen vdekja, thirrja “më kthe” refuzohet, dhe pas të vdekurve qëndron një pengesë deri në Ditën kur ringjallen. Çdo njeri ka një jetë, dhe pastaj llogarinë.
Jeta në trup njerëzor është koha për ta takuar Perëndinë. Me hirin e Tij, shpirti arrin te porta e shpëtimit.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se kjo jetë është koha për t’u kthyer tek Allahu (﷾), dhe se shpëtimi vjen me hirin e Tij. Ai shton se kjo jetë është e vetmja kohë e tillë. Allahu (﷾) krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar se kush vepron më mirë.
Xhain: rrethi i lindjeve, derisa shpirti çlirohet vetë
Xhainizmi mëson se shpirti është i lidhur nga tetë lloje karme, dhe vjen rrotull e rrotull në rrethin e lindjeve. Dija e drejtë, besimi, sjellja dhe vetëmohimi i rreptë e çlirojnë. Një shpirt i çliruar nuk kthehet më kurrë.
I lidhur nga karma, shpirti vjen rrotull në rrethin e lindjeve. Dija e drejtë, besimi, sjellja dhe vetëmohimi i rreptë më në fund e çlirojnë.
Kundërpërgjigje
Askush nuk e kujton një lindje të kaluar. Prandaj askush nuk mund ta dijë për çfarë po paguan, apo ta ndreqë. Kurani thotë se çdo njeri vdes një herë. Pas tij qëndron një pengesë deri në Ditën e Ringjalljes. Pastaj çdo vepër peshohet, deri në peshën e një thërrmije.
Shinto: të parët qëndrojnë pranë familjes
Shinto thotë pak për atë që vjen pas vdekjes. Shumica e varrimeve japoneze janë budiste. Shumë familje i nderojnë shpirtrat e të parëve të tyre në një faltore të vogël në shtëpi.
Shpirtrat e të parëve qëndrojnë pranë familjes dhe nderohen në një faltore shtëpiake.
Kundërpërgjigje
Kurani thotë se pas të vdekurve qëndron një pengesë deri në Ditën kur ringjallen, dhe askush nuk kthehet. Ajo që u arrin atyre nga të gjallët nuk janë flijimet që u bëhen atyre, por lutja për ta. Profeti (ﷺ) tha se veprat e njeriut marrin fund në vdekje përveç tri gjërave. Njëra prej tyre është një fëmijë i mirë që lutet për të.
Taoist: vdekja është edhe një ndryshim
Zhuangzi mësonte se vdekja është edhe një ndryshim në rrjedhën e gjërave, si ndërrimi i stinëve. Prandaj duhet pritur pa pikëllim. Tao Te Ching flet për atë që vdes e megjithatë nuk zhduket.
Vdekja është një ndryshim nga një fazë në tjetrën, si pranvera, vera, vjeshta dhe dimri. Prandaj nuk ka arsye për të qarë.
Kundërpërgjigje
Vdekja është një ndryshim, por jo në rrethin e natyrës. Kurani thotë se çdo shpirt do ta shijojë vdekjen, dhe vetëm në Ditën e Gjykimit secili shpërblehet plotësisht. Një stinë kthehet; një njeri ringjallet një herë, për të dhënë llogari.
Ai që vdes e megjithatë nuk zhduket ka jetë të gjatë të vërtetë.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se ka një jetë që vdekja nuk e mbaron, dhe Kurani na tregon cila është. Ai që e krijoi njeriun herën e parë do t’u japë përsëri jetë eshtrave. Dhe kushdo që shpëton nga Zjarri dhe futet në Xhenet e ka arritur qëllimin e jetës.
Konfucian: kujdesu së pari për këtë jetë
I pyetur për vdekjen, Konfuci u përgjigj se nëse ende nuk e njihni jetën, nuk mund ta njihni vdekjen. Shumë konfucianë përqendrohen te kjo jetë. Ata mendojnë se njeriu vazhdon të jetojë në mirësinë, veprat dhe fjalët e tij, dhe në kujtesën e familjes.
Kur nuk e njihni jetën, si mund të dini për vdekjen?
Kundërpërgjigje
Konfuci ishte i ndershëm se nuk e dinte, dhe kjo e lë pyetjen të hapur. Kurani i përgjigjet. Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen, dhe vetëm në Ditën e Gjykimit secili do të shpërblehet plotësisht.
Ajo që nuk zhduket është virtyti, merita dhe fjalët.
Kundërpërgjigje
Një emër i mirë zgjat për një kohë mes të gjallëve, por njeriu nuk vazhdon të jetojë në të. Kurani thotë se Ai që e krijoi njeriun herën e parë do t’u japë përsëri jetë eshtrave. Pra, ringjallet njeriu, jo vetëm një kujtim.
Tradita kineze: të vdekurit kanë nevojë për atë që u dërgojnë të gjallët
Në fenë popullore kineze, shpirtrat e të parëve vazhdojnë të jetojnë në një botë poshtë. Familjet djegin para prej letre dhe rroba prej letre për ta, mbi të gjitha në muajin e shtatë, për t’i siguruar.
Shpirtrat e të parëve jetojnë, dhe ajo që djeg familja për ta u siguron atyre.
Kundërpërgjigje
Islami mëson se ajo që digjet për të vdekurit nuk u arrin atyre. Kurani thotë se pas tyre qëndron një pengesë deri në Ditën kur ringjallen. Ajo që u arrin është lutja. Profeti (ﷺ) tha se veprat e njeriut marrin fund në vdekje përveç tri gjërave. Njëra prej tyre është një fëmijë i mirë që lutet për të.
Asgjë pas vdekjes (ateizmi)
Shumë njerëz pa fe mendojnë se vdekja është fundi. Bertrand Russell argumentoi se mendimi varet nga truri, prandaj mendimi i njeriut nuk mund ta mbijetojë vdekjen që e shkatërron atë. Ai shkroi se besonte se do të kalbej kur të vdiste.
Russell argumentoi se mendimi varet nga mënyra si është ndërtuar truri. Prandaj, tha ai, nuk mund të supozojmë se ai e mbijeton vdekjen e trupit.
Kundërpërgjigje
Vetë Russell e quajti këtë vetëm një argument probabiliteti. Fakti që mendja punon përmes trurit në këtë jetë nuk tregon se asgjë nuk mund të vijë pas saj. Ai që e bëri njeriun nga hiçi herën e parë mund ta bëjë përsëri. Kurani i përgjigjet njeriut që pyet kush mund t’u japë jetë eshtrave të thata: “Do t’i ngjallë Ai që i krijoi ato për herë të parë”.
Rilindje deri në çlirim (hindu)
Mësimi hindu mendon se shpirti nuk vdes me trupin. Sipas veprave të tij ai lind përsëri e përsëri, në trupa të rinj, derisa çlirohet (moksha). Gita e krahason këtë me një njeri që heq rrobat e vjetra dhe vesh të reja.
Gita thotë se vetja në trup i hedh trupat e vjetër dhe shkon në të rinj. Është si një njeri që vesh rroba të reja.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se Gita e mëson këtë. Por e kthen “botë të pavdekshme, që nuk plaket” të himneve në një qëndrim që mbaron “kur merita (e tyre) shterohet”. Kjo e ndryshon shpresën e himneve; nuk tregon se ato mësuan rilindjen. Kurani i përgjigjet pyetjes nëse rilindja është e vërtetë: të vdekurit nuk kthehen prapa (23:99-100).
Rilindje deri në nirvana (budist)
Buda mësonte se dëshira të çon te jetët e ardhshme, prandaj qeniet rilinden përsëri e përsëri. Kur dëshira mbaron, rilindja mbaron: kjo është nirvana. I pyetur ku shkon një i çliruar pas vdekjes, ai tha se asnjëra nga ‘rilind’, ‘nuk rilind’, ‘të dyja’ apo ‘asnjëra’ nuk vlen.
Predikimi i parë e quan dëshirën “dëshira që të çon te jetët e ardhshme”.
Kundërpërgjigje
Kurani i përgjigjet pyetjes nëse njeriu kthehet: kur vjen vdekja, thirrja “më kthe” refuzohet (23:99-100). Çdo njeri ka një jetë, dhe pastaj llogarinë.
Buda nuk deshi të thoshte nëse një i çliruar rilind, nuk rilind, të dyja apo asnjëra pas vdekjes.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë, dhe nirvana nuk është hiç. Por lexuesi mbetet pa asnjë destinacion të emërtuar. Kurani emërton një: shpirtit i thuhet të kthehet te Zoti i tij.
Pikëpamja islame
Pas vdekjes shpirti pret në berzah, ku shpërblimi ose ndëshkimi tashmë fillon. Në Ditën e Gjykimit Allahu (﷾) i gjykon të gjithë njerëzit me drejtësi të përsosur. Xheneti është i përjetshëm, Xhehenemi është i përjetshëm për ata që vdesin në mosbesim, dhe besimtarët që hynë në Xhehenem për mëkatet e tyre nxirren. Profeti (ﷺ) e përshkroi pyetjen në varr.
Kurani mëson se pas vdekjes ka një pengesë, berzahun, deri në Ditën e Ringjalljes. Askush nuk kthehet.
Profeti (ﷺ) mësoi se të vdekurit pyeten në varr. Pastaj u tregohet vendi i tyre përfundimtar, mëngjes e mbrëmje, deri në Ringjallje.
Në Ditën e Gjykimit çdo vepër peshohet, deri në peshën e një thërrmije, dhe asnjë shpirti nuk i bëhet padrejtësi.
Ata që janë në Xhenet nuk do të detyrohen kurrë të largohen. Ata që vdesin duke e mohuar besimin qëndrojnë në Xhehenem përgjithmonë.
Allahu (﷾) fal çdo mëkat që do, përveç adhurimit të të tjerëve krahas Tij. Dhe besimtarët që hyjnë në Xhehenem për mëkatet e tyre nxirren prej tij.