Përgjigje e shkurtër
Myslimanët besojnë te një Perëndi, Allahu (﷾), i cili vetëm duhet adhuruar. Ai nuk ka partner, bir apo të barabartë. Besojnë te engjëjt e Tij. Besojnë te librat që Ai shpalli, ashtu siç iu dha secili në fillim. Mes tyre janë Tevrati, Psalmet, Ungjilli (Ungjilli që predikoi Jezusi) dhe Kurani. Besojnë te të gjithë profetët e Tij, nga Ademi, Nuhu, Ibrahimi, Musai e Jezusi deri te Muhamedi (ﷺ), i fundit. Të gjithë ishin njerëz dhe të gjithë sollën një mesazh: adhuroni vetëm Allahun (﷾). Besojnë te Dita e Gjykimit, kur të gjithë do të ringjallen dhe do të gjykohen sipas besimit dhe veprave të tyre. Dhe besojnë te caktimi i Allahut (﷾): Ai di dhe dëshiron çdo gjë, ndërsa secili person është i lirë të zgjedhë dhe i përgjigjet zgjedhjes së vet. Islami është një mënyrë e plotë jetese. Besimi vjen i pari dhe formëson adhurimin, karakterin, familjen, punën dhe ligjin.
Shpjegimi i plotë
Gjashtë shtyllat e besimit
Engjëlli Xhibril erdhi njëherë në formë njeriu dhe e pyeti Profetin (ﷺ) çfarë është besimi. Profeti (ﷺ) emëroi gjashtë gjëra. Janë besimi te Allahu (﷾), engjëjt e Tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij dhe Dita e Fundit. E gjashta është besimi te caktimi hyjnor, e mira dhe e keqja e tij. Kurani i liston pesë të parat së bashku. Thotë se besimtarët nuk bëjnë dallim mes asnjërit prej të dërguarve të Allahut (﷾).
Omer ibn el-Hatabi transmeton se një i panjohur me rroba shumë të bardha, pa asnjë shenjë udhëtimi mbi të, u ul para Profetit (ﷺ) dhe e pyeti për Islamin, besimin dhe përsosmërinë në adhurim. I pyetur për besimin, Profeti tha se është të besosh në Allahun, në engjëjt e Tij, në librat e Tij, në të dërguarit e Tij dhe në Ditën e Fundit, dhe të besosh në caktimin hyjnor, të mirën dhe të keqen e tij. Më pas Profeti i tha Omerit se i panjohuri ishte Xhibrili, që kishte ardhur t'u mësonte fenë e tyre.
“I Dërguari beson në atë (Kuranin) që i është shpallur nga Zoti i tij e po ashtu dhe besimtarët: të gjithë besojnë në Allahun, engjëjt e Tij, librat e Tij dhe të dërguarit e Tij (duke thënë): “Ne nuk bëjmë dallim mes asnjërit prej të dërguarve të Tij”. Ata thonë: “Ne dëgjojmë dhe bindemi. Faljen Tënde kërkojmë, o Zoti Ynë dhe te Ti do të kthehemi!””
“Mirësia nuk është të kthyerit e fytyrës suaj nga lindja dhe perëndimi, por mirësia është (cilësi) e atij që beson Allahun, Ditën e Fundit, engjëjt, Librin dhe profetët; e atij që me vullnet jep nga pasuria e vet për të afërmit, jetimët, të varfrit, udhëtarët e mbetur rrugës, lypësit dhe për lirimin e të robëruarve; e atij që fal namazin dhe e jep zekatin; dhe e atyre që i plotësojnë premtimet, kur marrin përsipër diçka; e atyre që durojnë në kohë skamjeje, sëmundjeje dhe lufte. Këta janë besimtarët e vërtetë dhe këta janë ata që e kanë frikë Allahun.”
“O besimtarë! Besoni Allahun, të Dërguarin e Tij, Librin, që ia ka zbritur të Dërguarit të Tij dhe Librin që e ka zbritur më parë. Kushdo që mohon Allahun, engjëjt e Tij, Librat e Tij, të Dërguarit e Tij dhe Ditën e Kiametit, ai, me të vërtetë, ka humbur larg prej udhës së drejtë.”
| Besimi në | Çfarë do të thotë |
|---|---|
| Allahun (﷾) | Një Zot, pa ortak, pa bir dhe pa të barabartë, që vetëm Ai adhurohet. |
| Engjëjt e Tij | Krijesa të nderuara që zbatojnë atë që urdhëron Allahu (﷾) dhe nuk e kundërshtojnë kurrë. |
| Librat e Tij | Tevrati, Zeburi, Inxhili dhe Kurani, ashtu siç u shpall secili fillimisht. |
| Të dërguarit e Tij | Një mesazh për çdo popull, nga Ademi te Muhamedi (ﷺ), i fundit: adhuroni vetëm Allahun (﷾). |
| Ditën e Fundit | Të gjithë ringjallen dhe gjykohen; do të shihet edhe e mira apo e keqja sa një thërrmijë. |
| Kaderin | Allahu (﷾) i di, i shënon, i dëshiron dhe i krijon të gjitha gjërat, dhe çdo njeri mbetet i lirë të zgjedhë. |
Profeti (ﷺ) i përmendi këto gjashtë kur engjëlli Xhibril e pyeti çfarë është besimi.
Tevhidi: Allahu (﷾) është Një
Tevhidi, njëshmëria e Allahut (﷾), është themeli i çdo gjëje tjetër. Allahu (﷾) është Një dhe i Përjetshëm. Nuk lind (nuk ka pasardhës) dhe nuk është i lindur, dhe asgjë nuk i ngjan. Askush tjetër veç Tij nuk mund të lutet apo të adhurohet. Çdo i dërguar para Profetit (ﷺ) u dërgua me të njëjtin mesazh. Allahu (﷾) është afër dhe i përgjigjet kujtdo që e thërret, pa asnjë ndërmjetës. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) është më i mëshirshëm me robërit e Tij se një nënë me fëmijën e saj.
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
“Ne nuk kemi nisur asnjë të dërguar para teje, që të mos i kemi shpallur se: “S’ka zot tjetër përveç Meje, andaj më adhuroni (vetëm) Mua!””
“Kur robërit e Mi (besimtarë) të pyesin për Mua, (thuaju se) Unë jam afër, i përgjigjem lutjeve të lutësit, kur ai më lutet Mua. Prandaj, le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua, për të qenë në rrugë të drejtë.”
Omeri transmeton se te Profeti (ﷺ) u sollën robër lufte, mes tyre një grua që kishte gjinjtë plot me qumësht; sa herë gjente një fëmijë mes robërve, e shtrëngonte në gji dhe e ushqente. Profeti pyeti nëse ajo do ta hidhte ndonjëherë fëmijën e vet në zjarr. Ata thanë jo. Ai tha: Allahu është më i mëshirshëm me robërit e Tij sesa kjo grua me fëmijën e saj.
Engjëjt dhe librat e shpallur
Engjëjt janë krijesa të nderuara që kryejnë atë që urdhëron Allahu (﷾) dhe nuk i kundërshtojnë kurrë. Xhibrili ia solli shpalljen në zemër Profetit (ﷺ). Allahu (﷾) u shpalli libra të dërguarve të Tij: Tevratin Musait, Psalmet Davudit, Ungjillin Isait dhe Kuranin Muhamedit (ﷺ). Myslimanët besojnë te ata libra të mëparshëm ashtu siç u shpallën në fillim. Ata nuk u ruajtën siç u dhanë. Prandaj Kurani, që Allahu (﷾) premtoi ta ruajë nga prishja, është standardi me të cilin gjykohen. Faqja “A besojnë myslimanët te librat që Allahu u dha Musait dhe Jezusit?” e shpjegon këtë plotësisht.
“Lavdërimi qoftë për Allahun, krijuesin e qiejve dhe Tokës, i Cili i ka bërë engjëjt të dërguar me nga dy, tre dhe katër krahë. Ai shton në krijim çfarë të dojë. Allahu, me të vërtetë, është i pushtetshëm për çdo gjë.”
“O ju, që besoni! Ruani veten dhe familjet tuaja nga zjarri, lënda djegëse e të cilit janë njerëzit dhe gurët. Atë e mbikëqyrin engjëj të fuqishëm e të ashpër, të cilët kurrë nuk i kundërshtojnë urdhrat e Allahut, por i zbatojnë menjëherë ato.”
“Thuaju (o Muhamed) atyre që janë armiq të Xhebrailit, se ai e ka zbritur Kuranin në zemrën tënde me lejen e Allahut, si vërtetues të librave të shenjtë të mëparshëm dhe si udhërrëfyes e lajm të mirë për besimtarët.”
“Ai të ka shpallur ty Librin, me të vërtetën e saktë, duke vërtetuar shpalljet e mëparshme. Ai i ka zbritur Teuratin dhe Ungjillin”
“Ne të frymëzuam ty (o Muhamed) me shpallje, ashtu siç frymëzuam me shpallje Nuhun dhe profetët pas tij; siç frymëzuam me shpallje edhe Ibrahimin, Ismailin, Is’hakun, Jakubin dhe bijtë e tij, Isain, Ejubin, Junusin, Harunin, Sulejmanin dhe Davudin, të cilit i dhamë Zeburin.”
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
“Ne të kemi zbritur ty (o Muhamed) Librin me të vërtetën, si përmbushës të shkrimeve të mëparshme dhe mbrojtës të tyre. Prandaj gjykoji ata sipas asaj që të ka zbritur Allahu dhe mos ndiq dëshirat e tyre, duke u shmangur kështu nga e Vërteta që të është shpallur. Ne për secilin nga ju kemi sjellë një ligj dhe një rrugë të qartë. Sikur të donte Allahu, do t’ju kishte bërë një popull të vetëm, por Ai kërkon që t’ju provojë në atë që ju ka dhënë, andaj bëni gara për punë të mira! Të gjithë do të ktheheni te Allahu e Ai do t’ju lajmërojë për çështjet, rreth të cilave kishit kundërshti.”
Risaleti: profetët
Risaleti do të thotë profeci. Allahu (﷾) dërgoi një të dërguar te çdo popull, të gjithë me një mesazh: shërbeni Allahut (﷾) dhe qëndroni larg së keqes, domethënë çdo perëndie të rreme. Myslimanët besojnë te të gjithë, nga Ademi te Jezusi, dhe nuk bëjnë dallim mes tyre. Secili ishte qenie njerëzore dhe asnjë nuk ndante hyjninë e Allahut (﷾). Dijetarët myslimanë mbajnë se sa herë mësimi i një profeti u shtrembërua, Allahu (﷾) dërgoi një tjetër. I fundit ishte Profeti (ﷺ), të cilin Kurani e quan Vula e profetëve.
“Çdo populli Ne i çuam një të dërguar (që u thoshte): “Adhuroni Allahun dhe shmangni idhujt!” Disa prej tyre Allahu i shpuri në rrugë të drejtë e disa e merituan të mbeten në humbje. Andaj, udhëtoni nëpër botë të shihni se si ishte fundi i përgënjeshtruesve!”
“Thoni: “Ne besojmë në Allahun, në atë që na është shpallur neve (Kuranin), në atë që i është shpallur Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe Esbatëve (bijve të Jakubit), në atë që i është dhënë Musait e Isait dhe në atë që u është dhënë profetëve nga Zoti i tyre. Ne nuk bëjmë kurrfarë dallimi midis tyre dhe vetëm Allahut i përulemi”.”
“Thuaj: “Unë jam vetëm një vdekatar si ju, që më është shpallur se Zoti juaj është një Zot i Vetëm. Kështu, kush shpreson takimin me Zotin e vet, le të bëjë vepra të mira dhe të mos i shoqërojë askënd në adhurim Zotit të vet!””
“Muhamedi nuk është babai i askujt prej burrave tuaj, por është i Dërguari i Allahut dhe vula e profetëve; Allahu është i Gjithëdijshëm për çdo gjë.”
Ahireti: jeta pas vdekjes
Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. Në Ditën e Gjykimit të gjithë njerëzit do të ringjallen dhe do të paguhen plotësisht për atë që bënë. Edhe sa një thërrmijë e mirë a e keqe do të shihet. Kush shpëtohet nga Zjarri (Xhehenemi) dhe futet në Kopsht (Xhenet) ka arritur sukses. Ky besim, i mësuar nga Profeti (ﷺ), u jep peshë zgjedhjeve të përditshme të një myslimani.
“Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. Shpërblimet do t’u plotësohen vetëm në Ditën e Kiametit; kushdo që shpëton nga zjarri i Xhehenemit dhe hyn në Xhenet, ai ka fituar (gjithçka që mund të dëshirohet). Ndërsa jeta e kësaj bote është vetëm kënaqësi mashtruese.”
“kush ka bërë ndonjë të mirë, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë, e kush ka bërë ndonjë të keqe, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë.”
Caktimi hyjnor dhe vullneti i lirë
Dijetarët myslimanë e përshkruajnë caktimin në katër pjesë. Allahu (﷾) di çdo gjë. Ka regjistruar gjithçka që do të ndodhë. Asgjë nuk ndodh nëse nuk e do Ai. Dhe Ai krijoi çdo gjë. Kjo nuk heq zgjedhjen njerëzore. Kurani thotë se Allahu (﷾) u tregoi njerëzve rrugën. Secili është i lirë të jetë mirënjohës ose mosmirënjohës, të besojë ose të mohojë, dhe do të japë llogari për këtë. Profeti (ﷺ) e numëroi caktimin mes gjashtë shtyllave të besimit.
“Vërtet, Ne çdo gjë e kemi krijuar me masë të paracaktuar.”
“S’ka fatkeqësi që godet tokën dhe ju, që të mos jetë e shënuar në Libër (Leuhi Mahfûdh) më parë se ta krijojmë atë. Kjo për Allahun është vërtet e lehtë!”
“Natyrisht që Ne i treguam atij rrugën e drejtë, që ai të jetë ose mirënjohës, ose mosmirënjohës.”
“Dhe thuaj: “E vërteta është nga Zoti juaj. Kush të dojë, le të besojë e kush të dojë, le të mohojë”. Ne kemi përgatitur për mohuesit keqbërës një zjarr, që do t’i rrethojë nga të gjitha anët (si çadra). Nëse do të kërkojnë ndihmë, do t’u jepet një ujë si xehja e shkrirë, që do t’ua përcëllojë fytyrat. Sa pije e tmerrshme është ajo e sa strehim i keq është ai (zjarri)!”
Omer ibn el-Hatabi transmeton se një i panjohur me rroba shumë të bardha, pa asnjë shenjë udhëtimi mbi të, u ul para Profetit (ﷺ) dhe e pyeti për Islamin, besimin dhe përsosmërinë në adhurim. I pyetur për besimin, Profeti tha se është të besosh në Allahun, në engjëjt e Tij, në librat e Tij, në të dërguarit e Tij dhe në Ditën e Fundit, dhe të besosh në caktimin hyjnor, të mirën dhe të keqen e tij. Më pas Profeti i tha Omerit se i panjohuri ishte Xhibrili, që kishte ardhur t'u mësonte fenë e tyre.
Besimi i shpallur dhe i jetuar
Besimi shpallet në një fjali: nuk ka zot tjetër përveç Allahut (﷾) dhe Muhamedi (ﷺ) është i Dërguari i Allahut (﷾). E bashkon tevhidin dhe risaletin. Profeti (ﷺ) tha se Islami ngrihet mbi pesë shtylla. Janë ajo dëshmi, namazi, zekati (dhënia vjetore), haxhi dhe agjërimi i Ramazanit. Emri ‘mysliman’, ai që i dorëzohet Allahut (﷾), u dha nga vetë Allahu (﷾), dhe Kurani ia jep edhe Ibrahimit. Kurani thotë se edhe dishepujt e Jezusit thanë: ne jemi myslimanë. Fjala ‘i krishterë’, në të kundërt, shfaqet vetëm tri herë në Dhiatën e Re dhe kurrë në Ungjijtë e Dhiatës së Re.
Ibn Omeri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se Islami është ndërtuar mbi pesë: të dëshmosh se nuk ka zot tjetër përveç Allahut dhe se Muhamedi është i Dërguari i Allahut, të falësh namazin, të japësh zekatin, të kryesh haxhin dhe të agjërosh muajin e Ramazanit.
“Luftoni në rrugën e Allahut, ashtu si duhet luftuar. Ai ju ka zgjedhur dhe nuk ju ka vënë asnjë barrë në fenë tuaj, fenë e babait tuaj, Ibrahimit. Ai ju ka quajtur ju myslimanë qysh më parë (në Shkrimet e Shenjta) dhe në këtë (Kuran), me qëllim që i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju dhe që ju të jeni dëshmitarë mbi njerëzit e tjerë. Andaj, faleni namazin, jepni zekatin dhe mbështetuni tek Allahu! Ai është Mbrojtësi juaj. Sa Mbrojtës dhe Ndihmës i mrekullueshëm është Ai!”
“Ibrahimi nuk ka qenë as hebre, as i krishterë, por ka qenë besimtar i vërtetë (monoteist) i përulur ndaj Allahut dhe nuk ka qenë nga politeistët.”
“Kur Isai vuri re mosbesimin e tyre, tha: “Kush janë ndihmuesit e mi në rrugën e Allahut?” nxënësit (e tij) u përgjigjën: Ne jemi ndihmuesit e (fesë së) Allahut. Ne e besojmë Allahun e ti (Isa) dëshmo se ne (i) jemi nënshtruar (Atij).”
“Dhe kur e gjeti, e solli në Antiokia. Dhe ndodhi që për një vit të tërë u mblodhën me kishën dhe mësuan shumë njerëz. Dhe dishepujt u quajtën për herë të parë të krishterë në Antiokia.”
Këndvështrime
Pikëpamja islame
Besimi mbështetet në gjashtë shtylla, që Profeti (ﷺ) i emëroi kur engjëlli Xhibril e pyeti. Janë Allahu (﷾), engjëjt e Tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij, Dita e Fundit dhe caktimi hyjnor. Tri prej tyre janë themelet: tevhidi, risaleti dhe ahireti.
Profeti (ﷺ) e përcaktoi besimin. Është besimi te Allahu (﷾), engjëjt e Tij, librat e Tij, të dërguarit e Tij, Dita e Fundit dhe caktimi hyjnor.
Allahu (﷾) është Një, pa partner, bir apo të barabartë, dhe vetëm Ai duhet adhuruar.
Çdo profet ishte njeri dhe solli të njëjtin mesazh, dhe Muhamedi (ﷺ) është i fundit prej tyre.
Të gjithë njerëzit do të ringjallen dhe do të gjykohen sipas besimit dhe veprave të tyre.
Caktimi i Allahut (﷾) përfshin çdo gjë, megjithatë njerëzit zgjedhin lirisht dhe janë përgjegjës për zgjedhjet e tyre.