Përgjigje e shkurtër
Jo në mënyrën si u ruajt Kurani. Sipas kronikave të vetë budistëve, murgjit e përcollën mësimin e Budës vetëm me kujtesë. Vetëm më vonë, në Sri Lankë, nën mbretin Vattagamani, e shkruan atë, që mësimi të mos humbiste. Wilhelm Geiger, që përktheu njërën kronikë, e daton këtë në shekullin e parë p.e.s., më shumë se katërqind vjet pas vdekjes së Budës. Njëra prej tyre, Dipavamsa, thotë se shumë kohë para kësaj, murgj rivalë i kishin ndryshuar tekstet, i kishin zhvendosur diskurset dhe kishin hartuar të reja. Buda i lejoi gjithashtu murgjit t'i mësonin fjalët e tij secili në dialektin e vet. Në shkrimin e tyre të shenjtë, Buda madje thotë se mësimi i vërtetë do të zgjaste vetëm pesëqind vjet. Kurani u shkrua ashtu si erdhi, nga shkruesit gjatë jetës së Profetit (ﷺ). Pasardhësi i tij i parë e mblodhi atë në një libër.
Shpjegimi i plotë
Mësimi do të ishte Mësuesi
Para se të vdiste, Buda u tha murgjve të tij se mësimi dhe stërvitja që u kishte dhënë do të ishin Mësuesi i tyre pas largimit të tij. Pra, gjithçka varej nga ruajtja e plotë e atij mësimi.
“Mësimi dhe stërvitja që ju kam mësuar dhe ju kam treguar do të jenë Mësuesi juaj pas ikjes sime.”
I bartur me kujtesë, i shkruar shekuj më vonë
Dy kronika nga Sri Lanka, Dipavamsa dhe Mahavamsa, tregojnë si u ruajtën shkrimet e shenjta. Murgjit i përcollën me kujtesë tri përmbledhjet e shkrimeve, të quajtura Tipitaka, dhe komentin e tyre. Në mbretërimin e mbretit Vattagamani, murgjit panë se njerëzit po largoheshin. Prandaj u mblodhën dhe i shkruan shkrimet në libra, që mësimi të zgjaste. Wilhelm Geiger, që përktheu Mahavamsën, e vendos vdekjen e Budës rreth vitit 483 p.e.s., një datë e përafërt. Mbretërimin e këtij mbreti e vendos në shekullin e parë p.e.s.
“Para kësaj kohe, murgjit e urtë e kishin përcjellë gojarisht tekstin e tri Pitakave dhe gjithashtu Atthakathën. Në këtë kohë, murgjit që e kuptonin rënien e qenieve të krijuara u mblodhën dhe, që Feja të zgjaste për shumë kohë, i regjistruan (tekstet e përmendura më sipër) në libra të shkruar.”
“Tekstin e tri pitakave dhe atthakathën mbi to bhikkhutë më të urtë e përcollën në kohët e mëparshme gojarisht, por meqë panë se njerëzit po largoheshin (nga feja), bhikkhutë u mblodhën, dhe që doktrina e vërtetë të vazhdonte, i shkruan ato në libra.”
Geiger, përkthyesi i kronikës, jep rreth vitit 483 p.e.s. si vitin e mundshëm të vdekjes së Budës, dhe thekson se data është vetëm e përafërt. Ai e vendos fillimin e gjysmës së dytë të mbretërimit të mbretit Vattagamani në fund të vitit 29 ose në fillim të vitit 28 p.e.s., dhe kthimin e tij në fron rreth dhjetë vjet më parë sipas shifrave të vetë kronikës.
Versione të tjera, sipas vetë kronikës
Dipavamsa thotë se pas Këshillit të Dytë, rreth njëqind vjet pas Budës, murgj që ajo i quan të ligj mbajtën një Këshill të Madh rival. Ata e ndryshuan rendin origjinal dhe i zhvendosën mësimet nga një vend në tjetrin. Ata trilluan gjithashtu mësime të tjera, dhe një Vinaja tjetër, librin e rregullave të murgjve, që vetëm dukej i vërtetë. Kronika numëron shtatëmbëdhjetë shkolla të tilla brenda dyqind vjetëve pas Budës. Shkollën e vet e quan të vetmen ku asgjë nuk është lënë jashtë dhe asgjë nuk është shtuar. Pra, sipas historisë së vetë Theravadës, më shumë se një version i shkrimeve recitohej shumë kohë para se ndonjëri të shkruhej.
“Kur u plotësuan njëqind vitet e para dhe kishte filluar shekulli i dytë, ndodhi një përçarje e madhe, një nga më të dhunshmet, në doktrinën e Therave.”
“Murgjit e Këshillit të Madh caktuan një doktrinë të kundërt (me Besimin e vërtetë). Duke ndryshuar redaktimin origjinal, ata bënë një redaktim tjetër. Ata i zhvendosën Sutat që i përkisnin një vendi (të përmbledhjes) në një vend tjetër; ata e shkatërruan kuptimin (e vërtetë) dhe Besimin, në Vinaja dhe në pesë Përmbledhjet (e Sutave).”
“Duke hedhur poshtë pasazhe të veçanta të Sutave dhe të Vinajës së thellë, ata hartuan Suta të tjera dhe një Vinaja tjetër, që kishin (vetëm) pamjen (e atyre të vërtetave).”
“Theravada më e shkëlqyer, që i ngjan një peme të madhe banjani, është doktrina e plotë e Xhinës, pa lënie jashtë dhe pa shtesa. Shkollat e tjera lindën ashtu si rriten gjembat në pemë. Në shekullin e parë nuk pati përçarje; në shekullin e dytë lindën shtatëmbëdhjetë shkollat heretike në fenë e Xhinës.”
- Rreth 483 p.e.s.
Buda vdes
Mësimi i tij do të jetë Mësuesi i murgjve pas tij.
- Pak më pas
Koncili i parë
Pleqtë japin gjashtë përgjigje se cilat rregulla të vogla i la ai.
- Rreth një shekull më pas
Një koncil rival
Sipas rrëfimit të Dipavamsës, murgjit e ndryshojnë renditjen dhe hartojnë ligjërata të tjera.
- Shekulli i parë p.e.s.
Shkruhet në Sri Lankë
Nën mbretin Vattagamani, pas shekujsh të mbajtur në kujtesë.
Secili në dialektin e vet
Libri i rregullave të murgjve tregon për murgj nga shtresa e priftërinjve që u ankuan për murgj të tjerë. Murgj nga shumë prejardhje, thanë ata, po e prishnin fjalën e Budëve duke e përsëritur në dialektet e tyre. Ata kërkuan ta vinin atë në vargje sanskrite. Buda nuk pranoi. Ai e lejoi çdo murg ta mësonte fjalën e tij në dialektin e vet, ashtu si e lexuan shprehjen përkthyesit e shekullit të nëntëmbëdhjetë. Pra, që nga fillimi, mësimi udhëtoi në më shumë se një formë të të folurit.
“Në kohën e tanishme, o Zot, bhikkhu-të, të ndryshëm në emër, të ndryshëm në prejardhje, të ndryshëm në lindje, të ndryshëm në familje, kanë dalë (nga bota). Këta e prishin fjalën e Budëve duke (e përsëritur atë në) dialektin e tyre. Le ta vëmë, o Zot, fjalën e Budëve në vargje (sanskrite).”
“Ju nuk duhet, o bhikkhu, ta vini fjalën e Budëve në vargje (sanskrite). Kushdo që e bën këtë, do të jetë fajtor për një dukkata. Unë ju lejoj, o bhikkhu, ta mësoni fjalën e Budëve secili në dialektin e vet.”
Rregulla që i la të lira, por askush nuk e dinte cilat
Para se të vdiste, Buda tha se pas largimit të tij murgjit mund t'i shfuqizonin, nëse donin, rregullat e vogla dhe të parëndësishme të stërvitjes. Në këshillin e parë, të mbajtur pak pas vdekjes së tij, Ananda ua tregoi këtë murgjve pleq. Ata e pyetën nëse e kishte pyetur Budën se cilat ishin ato rregulla. Ai nuk e kishte pyetur. Pleqtë dhanë atëherë gjashtë përgjigje të ndryshme. Në fund Maha Kasapa e bëri këshillin t'i mbante të gjitha rregullat ashtu si ishin vendosur, dhe pleqtë i thanë Anandës të rrëfente një faj që nuk kishte pyetur. Pra, në këshillin e parë, ndjekësit e tij më të afërt nuk mund të thoshin çfarë përfshinte leja e tij e fundit.
“Nëse dëshiron, pas largimit tim Sanga mund t'i shfuqizojë rregullat e vogla dhe të parëndësishme të stërvitjes.”
“‘I Bekuari, zotërinj, në kohën e largimit të tij, më foli kështu: “Kur të kem ikur, Ananda, le t'i shfuqizojë Samga, nëse do ta dëshirojë, të gjitha urdhërimet e vogla dhe të parëndësishme.”’ ‘A e pyete atëherë, i nderuar Ananda, të Bekuarin se cilat ishin urdhërimet e vogla dhe të parëndësishme?’ ‘Jo, zotërinj.’”
“Disa Thera thanë atëherë se të gjitha rregullat përveç katër Paragika-ve; të tjerë, se të gjitha përveç atyre dhe trembëdhjetë Samghadisesa-ve; të tjerë, se të gjitha përveç atyre dhe dy Aniyata-ve; të tjerë, se të gjitha përveç atyre dhe tridhjetë Nissaggiya-ve; të tjerë, se të gjitha përveç atyre dhe nëntëdhjetë e dy Pakittiya-ve; të tjerë, se të gjitha përveç atyre dhe katër Patidesaniya-ve ishin urdhërimet e vogla dhe të parëndësishme.”
“Nëse Samgës i duket koha e përshtatshme, duke mos urdhëruar atë që nuk është urdhëruar dhe duke mos shfuqizuar atë që është urdhëruar, le t'i marrë përsipër dhe le ta drejtojë gjithmonë veten sipas urdhërimeve ashtu si janë vendosur. Ky është vendimi.”
“‘Kjo u bë keq prej teje, mik Ananda, që nuk e pyete të Bekuarin se cilat ishin urdhërimet e vogla dhe të parëndësishme. Rrëfeje fajin tënd.’ ‘Nga harresa ndodhi, zotërinj, që nuk e pyeta të Bekuarin për këtë. Nuk shoh asnjë faj në të. Megjithatë, nga besimi im te ju, e rrëfej si faj.’”
Një mësim i vërtetë që do të zgjaste pesëqind vjet
Në një nga Diskurset e numëruara, Buda thotë se po të mos ishin lejuar gratë të bëheshin murgesha, mësimi i vërtetë do të kishte zgjatur një mijë vjet. Meqë ishin lejuar, ai do të zgjaste vetëm pesëqind vjet. Geiger e vendos vdekjen e Budës rreth vitit 483 p.e.s. Sipas asaj date, edhe një mijë vjet mbaruan në shekullin e 6-të e.s. Pra, ose parashikimi i Budës dështoi, ose, sipas fjalëve të tij, mësimi i vërtetë ka ikur tashmë.
“Ananda, po të mos e kishin fituar zonjat daljen nga jeta laike në jetën pa shtëpi në mësimin dhe stërvitjen e shpallur nga i Realizuari, jeta shpirtërore do të kishte zgjatur shumë. Mësimi i vërtetë do të kishte mbetur për një mijë vjet. Por meqë e kanë fituar daljen, tani jeta shpirtërore nuk do të zgjasë shumë. Mësimi i vërtetë do të mbetet vetëm pesëqind vjet.”
Geiger, përkthyesi i kronikës, jep rreth vitit 483 p.e.s. si vitin e mundshëm të vdekjes së Budës, dhe thekson se data është vetëm e përafërt. Ai e vendos fillimin e gjysmës së dytë të mbretërimit të mbretit Vattagamani në fund të vitit 29 ose në fillim të vitit 28 p.e.s., dhe kthimin e tij në fron rreth dhjetë vjet më parë sipas shifrave të vetë kronikës.
Një provë që mund ta zbatojë çdo lexues
Bëjini tri pyetje çdo shkrimi të shenjtë. A u shkrua ndërsa ishte gjallë ai që e solli, nga njerëz që e dëgjuan prej tij? A u kontrollua me të ndërsa jetonte? Dhe a thotë regjistri i vetë bashkësisë së tij se pjesë të tij u ndryshuan? Sipas kronikave të veta, kanuni pali u bart me kujtesë për shekuj, u recituan versione rivale, dhe shkrimi erdhi shumë kohë pas Budës.
“Para kësaj kohe, murgjit e urtë e kishin përcjellë gojarisht tekstin e tri Pitakave dhe gjithashtu Atthakathën. Në këtë kohë, murgjit që e kuptonin rënien e qenieve të krijuara u mblodhën dhe, që Feja të zgjaste për shumë kohë, i regjistruan (tekstet e përmendura më sipër) në libra të shkruar.”
“Murgjit e Këshillit të Madh caktuan një doktrinë të kundërt (me Besimin e vërtetë). Duke ndryshuar redaktimin origjinal, ata bënë një redaktim tjetër. Ata i zhvendosën Sutat që i përkisnin një vendi (të përmbledhjes) në një vend tjetër; ata e shkatërruan kuptimin (e vërtetë) dhe Besimin, në Vinaja dhe në pesë Përmbledhjet (e Sutave).”
Geiger, përkthyesi i kronikës, jep rreth vitit 483 p.e.s. si vitin e mundshëm të vdekjes së Budës, dhe thekson se data është vetëm e përafërt. Ai e vendos fillimin e gjysmës së dytë të mbretërimit të mbretit Vattagamani në fund të vitit 29 ose në fillim të vitit 28 p.e.s., dhe kthimin e tij në fron rreth dhjetë vjet më parë sipas shifrave të vetë kronikës.
Çfarë thotë Kurani dhe çfarë tregojnë dëshmitë
Kurani thotë se Allahu (﷾) e zbriti Mesazhin dhe do ta ruajë atë, dhe se gënjeshtra nuk mund t'i afrohet. Zejd ibn Thabiti e shkruante shpalljen për Profetin (ﷺ). Xhibrili e rishikonte me të gjithë Kuranin çdo vit, dhe dy herë në vitin kur ai vdiq. Pas vdekjes së tij, Ebu Bekri, udhëheqësi i parë pas tij, e ngarkoi Zejdin t'i mblidhte pjesët e shkruara dhe tekstin e mësuar përmendësh në një vëllim.
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
“Atij nuk mund t’i afrohet gënjeshtra nga asnjëra anë. Kjo është shpallje prej një të Urti që meriton të gjitha lavdet.”
Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.
Ebu Hurejra transmeton se Xhibrili e rishikonte Kuranin me Profetin (ﷺ) një herë çdo vit, dhe dy herë në vitin kur ai vdiq.
Përgjigjet e zakonshme
Sahih el-Buhari 4986 — Kitab Fadail el-Kur'an (Virtytet e Kuranit), hadithi 4986
Zejd ibn Thabiti transmeton se pasi u vranë në Jemame shumë nga ata që e dinin Kuranin përmendësh, Ebu Bekri i kërkoi ta mblidhte Kuranin në një vëllim të vetëm, duke i kujtuar se ai e shkruante shpalljen për të Dërguarin e Allahut. Zejdi e mblodhi nga copa të shkruara dhe nga kujtesa e njerëzve, dhe kopja e përfunduar kaloi nga Ebu Bekri te Omeri e pastaj te Hafsa.
Cituar për
Edhe Ebu Bekri e bëri të mblidhej Kurani pasi u vranë recituesit. Myslimanët e shkruan shkrimin e tyre të shenjtë që të mos humbiste, ashtu si bënë murgjit.
Përgjigjja
Kurani ishte shkruar tashmë në pjesë ashtu si erdhi, gjatë jetës së Profetit (ﷺ), nga shkrues si Zejdi. Ebu Bekri i bëri ato pjesë të shkruara të mblidheshin në një vëllim, të kontrolluar me burrat që e dinin përmendësh, pak pas vdekjes së Profetit (ﷺ). Murgjit, sipas kronikave të tyre, nuk kishin asgjë të shkruar për shekuj.
Ku përfundon — Kurani u mblodh nga ajo që ishte shkruar gjatë jetës së Profetit (ﷺ). Kanuni pali u shkrua për herë të parë shekuj pas Budës.
Kurani 33:63 — Sureja El-Ahzab, ajeti 63
“Njerëzit të pyesin për Orën (Kiametin), thuaju: “Vetëm Allahu ka dijeni mbi atë”. Kush e di?! Ndoshta Kiameti mund të jetë afër?!”
Cituar për
Edhe Kurani thotë se Ora është afër, dhe ajo nuk ka ardhur.
Përgjigjja
Kurani thotë se dija se kur vjen Ora është vetëm te Allahu (﷾), dhe se ajo mund të jetë afër. Ai nuk jep asnjë datë. Buda dha një numër: mësimi i vërtetë do të mbetej pesëqind vjet.
Ku përfundon — Kurani nuk caktoi asnjë datë për Orën. Buda caktoi një kohëzgjatje, dhe ajo ka kaluar.
Këndvështrime
Budist Theravada
Murgjit ishin recitues të stërvitur që i këndonin tekstet së bashku. Pra, kujtesa i ruajti tekstet me besnikëri derisa u shkruan. Buda dha gjithashtu një provë për çdo mësim që thuhej se ishte i tij.
Murgjit i përcollën tekstet me kujtesë me kujdes të madh, dhe i shkruan vetëm që të mos humbisnin. Asgjë nuk u ndryshua.
Kundërpërgjigje
E njëjta kronikë thotë se një këshill rival murgjish e ndryshoi rendin origjinal, i zhvendosi mësimet, dhe trilloi mësime të tjera dhe një Vinaja tjetër, librin e rregullave të murgjve. Pra, kujtesa nuk ruajti një tekst. Ajo ruajti disa, dhe Theravada thotë se vetëm i veti është i vërtetë.
Buda dha një provë: një mësim që thuhet se është i tij duhet të përputhet me diskurset dhe të gjendet në stërvitje. Kanuni pali e kalon atë.
Kundërpërgjigje
Ajo provë e krahason një thënie të re me tekstet që një bashkësi i ka tashmë. Ajo nuk mund të tregojë se ato tekste u ruajtën të pandryshuara. Dhe kronikat tregojnë për shkolla rivale, secila me tekstet e veta.
‘Në dialektin e vet’ do të thotë në gjuhën e vetë Budës, kështu që mësimi mbeti në një gjuhë.
Kundërpërgjigje
Çfarëdo që të ketë kuptuar vendimi, ankesa pas tij tregon çfarë po ndodhte tashmë. Murgj nga shumë prejardhje po e përsëritnin fjalën e Budëve në dialektet e tyre, dhe të tjerë thoshin se po e prishnin.
Këshilli i mbajti të gjitha rregullat, kështu që asgjë që vendosi Buda nuk humbi.
Kundërpërgjigje
Leja nuk u përdor kurrë, sepse askush nuk e dinte çfarë përfshinte: pleqtë dhanë gjashtë përgjigje të ndryshme. Një themelues, lejen e fundit të të cilit ndjekësit e tij më të afërt nuk mund ta kuptonin, nuk la një ligj të përcaktuar. Kurani thotë se Allahu (﷾) e përsosi fenë, dhe Omeri tha se ai ajet zbriti në Arafat, kur Profeti (ﷺ) ishte gjallë. Pra, feja ishte e plotë para se ai të vdiste.
Buda vendosi tetë rregulla respekti si një digë, një mbrojtje. Përmes tyre mësimi i vërtetë do të zgjaste prapëseprapë të gjithë një mijë vjetët.
Kundërpërgjigje
Edhe një mijë vjet, të numëruar nga rreth viti 483 p.e.s., mbaruan në shekullin e 6-të e.s. Sot jemi shumë përtej kohës që dha Buda, sipas cilitdo numërim.
Pesëqind vjetët janë vetëm faza e parë e një rënieje të gjatë. Vetë mësimi është ende këtu.
Kundërpërgjigje
Fjalët janë se mësimi i vërtetë do të mbetet vetëm pesëqind vjet. Nëse ai është ende këtu, ato fjalë dështuan. Nëse nuk është, budistët e sotëm nuk e kanë.
Çfarë tregojnë dokumentet
Sipas kronikave të vetë Theravadës, shkrimet u bartën me kujtesë për shekuj. Ato u shkruan në Sri Lankë në shekullin e parë p.e.s., pasi ishin recituar tashmë versione rivale.
Dipavamsa dhe Mahavamsa thonë se murgjit e përcollën Tipitakën gojë më gojë. E shkruan në mbretërimin e mbretit Vattagamani.
Geiger e vendos vdekjen e Budës rreth vitit 483 p.e.s., një datë e përafërt, dhe mbretërimin e Vattagamanit në shekullin e parë p.e.s.
Dipavamsa thotë se një këshill rival e ndryshoi redaktimin origjinal dhe hartoi diskurse të tjera dhe një Vinaja tjetër.
Vinaja thotë se pleqtë në këshillin e parë nuk u pajtuan se cilat ishin rregullat e vogla dhe të parëndësishme. Prandaj i mbajtën të gjitha.
Buda thotë se mësimi i vërtetë do të mbetej vetëm pesëqind vjet, në vend të një mijë vjetëve.
Pikëpamja islame
Kurani u shkrua ashtu si u shpall, u rishikua me Profetin (ﷺ) çdo vit, dhe u mblodh në një vëllim nga pasardhësi i tij i parë. Allahu (﷾) premtoi ta ruajë atë.
Kurani thotë se Allahu (﷾) e zbriti Mesazhin dhe do ta ruajë, dhe se asnjë gënjeshtër nuk mund t'i afrohet.
Zejd ibn Thabiti e shkruante shpalljen për Profetin (ﷺ). Më vonë ai e mblodhi Kuranin në një vëllim për Ebu Bekrin.
Xhibrili e rishikonte Kuranin me Profetin (ﷺ) një herë çdo vit, dhe dy herë në vitin kur ai vdiq.
Kurani thotë se Allahu (﷾) e përsosi fenë dhe e plotësoi mirësinë e Tij. Omeri tha se ajeti zbriti në Arafat, gjatë jetës së Profetit (ﷺ).