Përgjigje e shkurtër
Jo. Kurani thotë se armiqtë e tij as nuk e vranë, as nuk e kryqëzuan. Vetëm u bë që t'u duket ashtu atyre. Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes, dhe ai do të kthehet para Ditës së Fundit. Bibla, e lexuar me kujdes, nuk vërteton të kundërtën. Natën e arrestimit të tij, Jezusi u lut tri herë që kupa të largohej prej tij. Bibla thotë se ai iu lut Atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, dhe u dëgjua. Ligji i Moisiut e quan të varurin të mallkuar nga Perëndia, por Kurani thotë se Jezusi është i nderuar në këtë botë dhe në tjetrën. Katër Ungjijtë nuk pajtohen as për orën dhe për fjalët e fundit. Dishepujt e tij kishin ikur, dhe vetëm Gjoni vendos njërin prej tyre pranë kryqit. Përgjigjja e Islamit është ajo e Kuranit: Allahu (﷾) e ngriti Jezusin të gjallë.
Shpjegimi i plotë
Çfarë thotë Kurani se ndodhi
Kurani thotë se armiqtë e tij u mburrën se e kishin vrarë Mesihun. Por ata as nuk e vranë, as nuk e kryqëzuan. U bë që t'u duket ashtu atyre, dhe ata që grinden për këtë ndjekin hamendje. Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes, siç i kishte premtuar. Kurani thotë gjithashtu se Allahu (﷾) i pengoi bijtë e Izraelit që ta dëmtonin Jezusin. Kurani nuk e mohon se njerëzit panë një kryqëzim. Ai thotë se ajo që panë nuk ishte ajo që menduan.
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
“(Kujtoje, o Muhamed) kur Allahu tha: O Isa! Unë do të të marr, do të të ngre pranë Meje dhe do të të shpëtoj ty nga ata që nuk besojnë, si dhe do t’i vendos ata që të ndjekin ty, përmbi ata që të mohojnë, deri në Ditën e Kiametit. Pastaj, të gjithë do të ktheheni tek Unë dhe do të gjykoj midis jush për çështjet që jeni grindur.”
“Allahu do të thotë: “O Isa, i biri Merjemes, kujtoje mirësinë Time ndaj teje dhe nënës sate: se si të forcova ty me Shpirtin e Shenjtë (Xhebrailin), kështu që ti u predikoje njerëzve, kur ishe foshnjë në djep dhe i rritur; se si të mësova Librin dhe Urtësinë, Teuratin dhe Ungjillin; se si me vullnetin Tim krijoje një figurë shpendi prej balte, pastaj fryje në të dhe ajo bëhej zog me vullnetin Tim; se si me vullnetin Tim i shëroje të lindurit të verbër e të lebrosurit; se si me vullnetin Tim i ngjallje të vdekurit; se si i pengova sulmet e bijve të Israilit kundër teje, atëherë kur iu solle atyre prova të qarta e mohuesit në radhët e tyre thanë: Kjo është vetëm magji e kulluar!”;”
Pse do ta mohonte Kurani?
Disa pyesin pse Kurani do ta mohonte të vetmen gjë për të cilën hebrenjtë dhe të krishterët pajtoheshin. Ai nuk po kursente emrin e askujt. Kurani thotë qartë se disa nga bijtë e Izraelit u qortuan për shkak të “vrasjes së profetëve pa kurrfarë të drejte” (4:155). E njëjta gjë thuhet edhe te 2:61. Këto ajete flasin për disa në të kaluarën, jo për çdo hebre. Pra, Kurani nuk e mohon kryqëzimin për të mbrojtur dikë. E mohon sepse nuk ndodhi. Vetëm në këtë pikë ai ndahet si nga hebrenjtë ashtu edhe nga të krishterët. Ata as nuk e vranë, as nuk e kryqëzuan (4:157).
“(Ne i mallkuam ata) për shkak të shkeljes së besëlidhjes nga ana e tyre, për shkak të mohimit që i bënë shpalljeve të Allahut, për shkak të vrasjes së profetëve pa kurrfarë të drejte dhe për thënien e tyre: “Zemrat tona janë të mbyllura në këllëf (prandaj s’i kuptojmë fjalët e profetëve)”. Nuk është kështu, por Allahu ua ka vulosur ato për shkak të mohimit të tyre, prandaj pak prej tyre besojnë.”
“Kujtoni kur i thatë: “O Musa! Ne nuk mund të kënaqemi vetëm me një lloj ushqimi, prandaj lutju për ne Zotit tënd të na dhurojë nga ato që jep toka: perime, tranguj, thjerrëza, qepë dhe hudhra!” Ai ju tha: “Vërtet doni të ndërroni atë që është më e mirë me atë që është më e dobët?! Shkoni në qytet, atje do të gjeni atë që kërkoni!” Ata i kaploi poshtërimi dhe përulja dhe merituan zemërimin e Allahut. Kjo ndodhi, sepse ata i mohonin shpalljet e Allahut dhe i vrisnin të dërguarit pa asnjë të drejtë. Kjo ndodhi, sepse ata kundërshtonin dhe kalonin çdo kufi.”
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
Pse do t'i linte Allahu (﷾) njerëzit ta besonin?
Disa pyesin pse Allahu (﷾) do t'i linte njerëzit të besonin se Jezusi u kryqëzua, nëse nuk ishte kështu. Ky besim u rrit e u bë një fe e tërë. Por Allahu (﷾) nuk mban faj për atë që njerëzit nxjerrin nga ajo që shohin. Veprat e Apostujve tregojnë për një mrekulli që u bë me anë të Pavlit dhe Barnabës në Listër. Njerëzit thirrën: “Perënditë kanë zbritur te ne në trajtë njerëzish”. Barnabën e quajtën Jupiter dhe Pavlin Mërkur, dhe donin t'u bënin flijime. Pavli dhe Barnaba u përgjigjën: “Edhe ne jemi njerëz me të njëjtat ndjenja si ju” (Veprat 14:15). Mrekullinë e bëri Perëndia, ndërsa njerëzit nxorën mësimin e gabuar. Në të njëjtën mënyrë, Allahu (﷾) e shpëtoi Jezusin, “por ashtu u është dukur” atyre (4:157). Të shohësh një njeri duke vdekur në kryq nuk e bën atë, vetvetiu, Perëndi ose flijim për mëkatin. Dhe Allahu (﷾) nuk e la çështjen të fshehur. Ai e zbriti Kuranin që të tregojë çfarë ndodhi vërtet.
“Dhe turmat, kur panë atë që kishte bërë Pavli, ngritën zërin, duke thënë në gjuhën likaone: Perënditë kanë zbritur te ne në trajtë njerëzish. Dhe Barnabën e quanin Jupiter, ndërsa Pavlin Mërkur, sepse ishte ai që fliste më shumë. Dhe prifti i Jupiterit, tempulli i të cilit ishte para qytetit të tyre, solli dema dhe kurora te portat dhe donte të bënte flijime bashkë me turmat. Por apostujt Barnaba dhe Pavli, kur e dëgjuan këtë, grisën rrobat e tyre dhe u hodhën në mes të turmës, duke bërtitur dhe duke thënë: O burra, pse i bëni këto gjëra? Edhe ne jemi njerëz me të njëjtat ndjenja si ju, dhe po ju predikojmë që të ktheheni nga këto gjëra të kota te Perëndia i gjallë, që bëri qiellin, tokën, detin dhe gjithçka që është në to.”
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
Çfarë besojnë të krishterët
Të krishterët besojnë diçka tjetër. Ata mendojnë se Jezusi u vra në kryq për mëkatet e botës, u varros dhe u ringjall ditën e tretë. Pavli, misionar i krishterë i shekullit të parë, e quan këtë gjënë e parë që ai dorëzoi. Ungjijtë e rrëfejnë vdekjen.
“Sepse ju dorëzova para së gjithash atë që edhe unë e mora: se Krishti vdiq për mëkatet tona sipas Shkrimeve; dhe se u varros dhe u ringjall ditën e tretë sipas Shkrimeve;”
“Dhe rreth orës së nëntë Jezusi thirri me zë të madh, duke thënë: Eli, Eli, lama sabaktani?, që do të thotë: Perëndia im, Perëndia im, pse më braktise?”
“Dhe Jezusi, duke thirrur me zë të madh, tha: O Atë, në duart e tua po e dorëzoj frymën time! Dhe, si tha këto, dha frymë.”
“Dhe Jezusi, pasi e mori uthullën, tha: U krye! Dhe, duke ulur kokën, dha frymë.”
Nga thotë Pavli se e mori
Pavli është shkrimtari më i hershëm që flet për kryqëzimin. Ai thotë se dorëzoi atë që “e mora” (1 Korintasve 15:3). Të krishterët shpesh e lexojnë këtë si mësim të trashëguar nga dishepujt e parë. Por Pavli u thotë Galatasve se ungjilli i tij nuk erdhi nga asnjë njeri. Ai shkruan: “unë as e mora nga njeriu, as ma mësoi kush”. Ai erdhi “me anë të zbulesës së Jezu Krishtit”. Për Darkën e Fundit ai thotë: “unë kam marrë nga Zoti”. Pasi erdhi në besim, ai nuk u ngjit menjëherë në Jeruzalem. Tre vjet më vonë qëndroi me Pjetrin pesëmbëdhjetë ditë. Nga apostujt e tjerë pa vetëm Jakobin, vëllanë e Zotit. Pavli nuk thotë kurrë se e pa Jezusin në kryq. Pra, rrëfimi i tij mbështetet te një zbulesë, siç thotë ai, dhe te ajo që i thanë të tjerët. Asnjëra nuk e bën atë dëshmitar të kryqit.
“Sepse ju dorëzova para së gjithash atë që edhe unë e mora: se Krishti vdiq për mëkatet tona sipas Shkrimeve;”
“Por ju bëj të ditur, vëllezër, se ungjilli që u predikua nga unë nuk është sipas njeriut. Sepse unë as e mora nga njeriu, as ma mësoi kush, por e mora me anë të zbulesës së Jezu Krishtit.”
“Sepse unë kam marrë nga Zoti atë që edhe ju dorëzova: se Zoti Jezus, natën kur u tradhtua, mori bukë,”
“as nuk u ngjita në Jeruzalem te ata që ishin apostuj para meje, por shkova në Arabi dhe u ktheva përsëri në Damask. Pastaj, pas tre vjetësh, u ngjita në Jeruzalem për të parë Pjetrin dhe qëndrova me të pesëmbëdhjetë ditë. Dhe nuk pashë asnjë nga apostujt e tjerë, përveç Jakobit, vëllait të Zotit. Dhe në ato që po ju shkruaj, ja, para Perëndisë, nuk gënjej. Pastaj shkova në krahinat e Sirisë dhe të Kilikisë; dhe kishave të Judesë që janë në Krishtin isha i panjohur nga fytyra;”
I diskutuar që në fillim
Kurani flet për “Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij”, të cilët “gjenden në dyshim” (4:157). Vetë letrat e Pavlit tregojnë se besimtarët e parë debatonin se kush ishte Jezusi dhe çfarë kuptimi kishte kryqi i tij. Ai paralajmëron për një predikues që “ju predikon një Jezus tjetër, që ne nuk e kemi predikuar” (2 Korintasve 11:4). Ai habitet që Galatasit ishin kthyer “drejt një ungjilli tjetër”. Në Korint besimtarët ishin ndarë në kampe: “Unë jam i Pavlit; dhe unë i Apolit; dhe unë i Kefës; dhe unë i Krishtit” (1 Korintasve 1:12). Kefa është Pjetri. Ai thotë se Krishti i kryqëzuar ishte diçka “që për Judenjtë është pengesë”. Dhe shkruan, duke qarë, për shumë që ishin “armiq të kryqit të Krishtit” (Filipianëve 3:18). Nuk e dimë saktësisht çfarë mësonte secili nga këta njerëz. Por letrat e Pavlit tregojnë se besimtarët debatuan për Jezusin dhe për kuptimin e kryqit të tij që në fillim.
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“Sepse, në qoftë se dikush vjen dhe ju predikon një Jezus tjetër, që ne nuk e kemi predikuar, ose merrni një frymë tjetër, që nuk e keni marrë, ose një ungjill tjetër, që nuk e keni pranuar, ju e duroni mirë.”
“Habitem që kaq shpejt po largoheni nga ai që ju thirri në hirin e Krishtit, drejt një ungjilli tjetër; i cili nuk është një tjetër, por ka disa që ju turbullojnë dhe duan të përmbysin ungjillin e Krishtit.”
“ndërsa ne predikojmë Krishtin e kryqëzuar, që për Judenjtë është pengesë dhe për Grekët marrëzi;”
“(Sepse shumë ecin, për të cilët ju kam folur shpesh dhe tani po ju them edhe duke qarë, se janë armiq të kryqit të Krishtit;”
“Dhe këtë dua të them, se secili prej jush thotë: Unë jam i Pavlit; dhe unë i Apolit; dhe unë i Kefës; dhe unë i Krishtit.”
Çfarë thotë 4:157 dhe çfarë tregojnë dëshmitë
- Ata që nuk pajtohen për të janë në dyshim: kjo përputhet me letrat e Pavlit, që tregojnë besimtarë duke debatuar për një Jezus tjetër dhe për një ungjill tjetër.
- Ata nuk kanë dije të sigurt për të: kjo përputhet me atë që mendojnë shumica e studiuesve kritikë, se asnjë Ungjill nuk u shkrua nga një dëshmitar okular.
- Ata ndjekin vetëm hamendje: kjo përputhet me Pavlin, shkrimtarin më të hershëm, që nuk thotë kurrë se e pa. Ungjilli i tij erdhi me zbulesë, thotë ai.
- U bë që t'u duket ashtu atyre: kjo përputhet me ata që e treguan duke besuar atë që menduan se panë.
Kush i shkroi rrëfimet
Sa të besueshme janë, pra, rrëfimet e Ungjijve? Asnjë nga katër Ungjijtë nuk e përmend shkrimtarin e vet. Luka thotë se shkroi nga ajo që dorëzuan dëshmitarët okularë (njerëzit që e panë), pra ai nuk ishte njëri prej tyre. Marku thotë se gjatë arrestimit të gjithë dishepujt e lanë dhe ikën. Marku, Mateu dhe Luka i vendosin ndjekësit e tij larg nga kryqi. Vetëm Gjoni vendos një dishepull pranë tij. Shumica e studiuesve kritikë (studiues që e studiojnë Biblën si histori) mendojnë se asnjë nga Ungjijtë nuk u shkrua nga një dëshmitar okular.
“Duke qenë se shumë veta kanë marrë përsipër të shtrojnë me radhë një rrëfim të gjërave që janë besuar plotësisht ndër ne, ashtu si na i dorëzuan ata që që nga fillimi qenë dëshmitarë okularë dhe shërbëtorë të fjalës, m'u duk mirë edhe mua, që i kam hetuar me kujdes të gjitha gjërat që nga fillimi, të t'i shkruaj me radhë, o i shkëlqyeri Teofil,”
“Atëherë të gjithë e braktisën dhe ikën.”
Paraqet pikëpamjen e shumicës së studiuesve kritikë: katër Ungjijtë u shkruan pa emër autori, dekada pas Jezusit, nga njerëz që nuk ishin dëshmitarë okularë, dhe emrat Mateu, Marku, Luka dhe Gjoni u ngjitën më vonë.
Pse shumë historianë thonë se ai u kryqëzua
Shumë historianë mendojnë se kryqëzimi është një nga faktet më të sigurta për Jezusin. Bart Ehrman, studiues agnostik i Dhiatës së Re, është njëri prej tyre. Argumenti i tyre mbështetet në disa prova. A e tregon më shumë se një burim? A është burimi i hershëm? A do të ishin turpëruar ndjekësit e tij ta shpiknin? Këto prova peshojnë atë që u shkrua, jo vetë ngjarjen. Dhe disa studiues të shquar tani dyshojnë në vetë provat. Një libër i vitit 2012 nga një grup prej tyre argumenton se ato nuk mund të bëjnë atë që u kërkohej. Shkrimtari më i hershëm është Pavli, që nuk e takoi kurrë Jezusin dhe nuk ishte te kryqi. Marku shkroi rreth tridhjetë e pesë deri në dyzet vjet pas tij. Mateu dhe Luka ndërtuan mbi Markun, kështu që katër Ungjijtë nuk janë katër dëshmitarë të veçantë. Shumë studiues mendojnë se Mateu dhe Luka përdorën gjithashtu një libër të humbur me thëniet e Jezusit, të quajtur Q. Ashtu siç e rindërtojnë ata, ai nuk tregon asnjë histori të vdekjes së tij. Disa studiues dyshojnë nëse Q-ja ka ekzistuar fare. Tradita e kishës thotë se Letra e Jakobit u shkrua nga vëllai i Jezusit. Ajo e përmend Jezusin vetëm dy herë dhe nuk thotë asgjë për kryqin as për ringjalljen e tij. Heshtja nuk vërteton se një shkrimtar e mohoi. Por kryqi nuk është në qendër atje, siç është te Pavli. Jozef Flavi, duke shkruar rreth vitit 93, e përmend gjithashtu, në një pasazh që të krishterët e mëvonshëm e ndryshuan. Taciti, historian romak, shkroi rreth vitit 116, rreth tetëdhjetë e pesë vjet më vonë. Historia mund të thotë vetëm atë që duket e mundshme. Ajo nuk mund ta shohë vetë ngjarjen.
Ehrman, studiues agnostik i Dhiatës së Re, argumenton se Jezusi ka ekzistuar. Një nga dy të dhënat e tij kryesore është se Jezusi u kryqëzua (kapitulli 5, “Two Key Data for the Historicity of Jesus”). Hebrenjtë shpresonin për një mesia me pushtet, prandaj asnjë ndjekës nuk do të shpikte një të kryqëzuar: të krishterët e parë besonin se Jezusi ishte mesia, e megjithatë e dinin se ishte kryqëzuar. Libri paraqet gjithashtu provat që përdorin historianët për të peshuar burimet: më shumë se një burim i pavarur, burime të hershme dhe hollësi që ndjekësit nuk do t'i kishin shpikur.
Një tekst mësimor standard. Letrat më të hershme të Pavlit i daton rreth vitit 50 e.s., Markun rreth viteve 65-70, Mateun dhe Lukën rreth viteve 80-85, dhe Gjonin rreth viteve 90-95, dhe shënon se Jezusi fliste aramaisht, ndërsa Ungjijtë u shkruan në greqisht nga autorë që nuk e përmendin emrin e tyre. Thotë gjithashtu se Pavli nuk e njohu Jezusin gjatë jetës së tij dhe erdhi në besim vetëm pas kryqëzimit.
Paraqet pikëpamjen e shumicës së studiuesve kritikë: katër Ungjijtë u shkruan pa emër autori, dekada pas Jezusit, nga njerëz që nuk ishin dëshmitarë okularë, dhe emrat Mateu, Marku, Luka dhe Gjoni u ngjitën më vonë.
Rindërtimi standard i Q-së, burimit të thënieve që shumë studiues mendojnë se Mateu dhe Luka e ndanin përveç Markut. Q-ja përbëhet kryesisht nga thënie të Jezusit. Rrëfimet mungojnë kryesisht, dhe më dukshëm rrëfimi i mundimeve: ajo nuk tregon asnjë histori të vdekjes së tij.
Pajtohet me shumicën e studiuesve se Marku u shkrua i pari dhe se Mateu e përdori Markun. Por argumenton se Q-ja nuk ka ekzistuar kurrë: Luka e përdori Mateun si dhe Markun, siç propozoi Austin Farrer në vitet 1950.
Pasazhi për Jezusin ashtu siç është në dorëshkrimet që kanë mbijetuar, i shkruar në vitet 90 e.s. E quan atë njeri të urtë dhe bërës veprash të mrekullueshme, thotë se Pilati e dënoi me kryq, e quan Krishtin dhe thotë se ai iu shfaq ndjekësve të tij përsëri i gjallë ditën e tretë.
Argumenton se pasazhi i Jozef Flavit për Jezusin (Lashtësitë 18.63-64), ashtu siç është sot, përmban tri shtesa të krishtera: dyshimin nëse Jezusi duhej quajtur njeri, deklaratën se ai ishte Mesia dhe deklaratën se ai iu shfaq ndjekësve të tij i gjallë ditën e tretë, siç e kishin paralajmëruar profetët. Duke i hequr këto mbetet një bërthamë më e shkurtër që Meier mendon se vjen nga Jozef Flavi. Përmendjen e shkurtër të Jakobit, vëllait të Jezusit (Lashtësitë 20.200), e trajton si autentike.
Shkruar rreth vitit 116 e.s. Duke shpjeguar emrin e të krishterëve, të cilët Neroni i fajësoi për zjarrin e Romës, Taciti thotë se Krishti u ekzekutua nën Tiberin nga prokuratori Ponc Pilati, dhe se ajo që ai e quan besëtytni, e frenuar për një çast, shpërtheu përsëri. Ai nuk thotë asgjë për Jezusin të parë të gjallë.
Një vëllim nga studiues të Dhiatës së Re, ndër ta Mark Goodacre, Dale Allison dhe Scot McKnight, për ‘kriteret e autenticitetit’ që përdoren për të dalluar çfarë tha dhe bëri vërtet Jezusi: dëshmia e shumëfishtë, sikleti, mospërngjasimi dhe koherenca. Autorët e tij argumentojnë se këto prova nuk mund të bëjnë atë që u kërkohej, dhe se duhet të braktisen ose të ripunohen thellësisht.
“Jakobi, shërbëtor i Perëndisë dhe i Zotit Jezu Krisht, dymbëdhjetë fiseve që janë të shpërndara: përshëndetje.”
“Vëllezërit e mi, mos e kini besimin e Zotit tonë Jezu Krisht, Zotit të lavdisë, me anësi ndaj personave.”
- Rreth vitit 30
Ngjarja
Shumica e studiuesve kritikë mendojnë se asnjë Ungjill nuk u shkrua nga dikush që e pa.
- Rreth viteve 50-60
Letrat e Pavlit
Shkrimtari më i hershëm. Ai nuk e njohu Jezusin gjatë jetës së tij.
- Data e diskutuar
Q
Një libër i humbur thëniesh, nëse ka ekzistuar. Ashtu siç rindërtohet, nuk tregon asnjë histori të vdekjes së tij.
- Rreth viteve 65-70
Marku
Ungjilli i parë.
- Rreth viteve 80-85
Mateu dhe Luka
Të dy ndërtuan mbi Markun.
- Rreth viteve 90-95
Gjoni
I fundit nga katër Ungjijtë.
- Rreth vitit 116
Taciti
Historian romak, që shkroi rreth tetëdhjetë e pesë vjet më vonë.
Çfarë mund dhe çfarë nuk mund të peshojë historia
Vetë Ehrman i vë një kufi metodës së tij. Në një debat të vitit 2006 ai tha se historianët mund të vërtetojnë vetëm atë që ka gjasë të ketë ndodhur në të kaluarën. Ai shtoi se sipas përkufizimit një mrekulli është ngjarja më pak e mundshme. Pra, sipas metodës së tij, historia nuk mund të tregojë se Jezusi u ngjall prej së vdekurish. As nuk mund të tregojë se Allahu (﷾) e ngriti të gjallë. Të dyja janë pohime për atë që bëri Perëndia.
Të krishterët besojnë të parën sepse e thonë shkrimet e tyre. Myslimanët besojnë të dytën sepse e thotë Kurani. Pra, vetëm historia nuk mund ta zgjidhë çështjen. Pyetja e vërtetë është se cili libër vjen nga Perëndia. Për vetë kryqëzimin, historia mund të thotë vetëm atë që duket e mundshme, nga shkrimtarë që nuk ishin aty.
Në fjalën e tij hyrëse Ehrman, studiues agnostik i Dhiatës së Re, tha se historianët mund të vërtetojnë vetëm atë që ka ndodhur ka gjasë në të kaluarën, dhe se sipas përkufizimit një mrekulli është ngjarja më pak e mundshme. Prandaj, argumentoi ai, një historian si historian nuk mund të thotë se Perëndia e ngjalli Jezusin prej së vdekurish. Craig, filozof i krishterë, e kundërshtoi këtë.
“por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
“Sepse ju dorëzova para së gjithash atë që edhe unë e mora: se Krishti vdiq për mëkatet tona sipas Shkrimeve; dhe se u varros dhe u ringjall ditën e tretë sipas Shkrimeve;”
| Pohimi | Çfarë mund të thotë historia |
|---|---|
| Çfarë shkruan besimtarët e parë | Mund t'i peshojë shkrimet |
| Kur shkruan dhe kush pa çfarë | Mund t'i peshojë datat dhe dëshmitarët |
| Se Jezusi u ngjall prej së vdekurish | Nuk mund të tregojë një mrekulli |
| Se Allahu (﷾) e ngriti të gjallë | Nuk mund të tregojë një mrekulli; myslimanët e besojnë nga Kurani |
Kush do të shpikte një Mesia të kryqëzuar?
Ehrman argumenton se asnjë ndjekës i hershëm nuk do të shpikte një Mesia që u kryqëzua. Hebrenjtë shpresonin për një Mesia që do të fitonte, jo për një që vdiq në kryq. Prandaj, thotë ai, lajmi duhet të jetë i vërtetë. Kjo provë tregon vetëm se besimtarët e parë nuk e shpikën historinë. Ajo nuk mund të tregojë se ajo që besonin ishte e drejtë. Kurani nuk thotë kurrë se historia u shpik. Ai thotë se ashtu u është dukur atyre (4:157). Njerëzit që besonin sinqerisht atë që menduan se panë do ta tregonin, sado e vështirë të ishte për ta shpjeguar. Pavli e pranon se ishte e vështirë. Ai e quan Krishtin e kryqëzuar diçka “që për Judenjtë është pengesë”. Por ai nuk e fshehu. Ai thotë se Krishti vdiq “sipas Shkrimeve”. Dhe shkruan: “mos qoftë kurrë që të mburrem, përveçse në kryqin e Zotit tonë Jezu Krisht” (Galatasve 6:14). Prova supozon se kryqi ishte turp për besimtarët e parë. Për Pavlin, të parin që shkroi për të, ai ishte qendra e mesazhit të tij.
Ehrman, studiues agnostik i Dhiatës së Re, argumenton se Jezusi ka ekzistuar. Një nga dy të dhënat e tij kryesore është se Jezusi u kryqëzua (kapitulli 5, “Two Key Data for the Historicity of Jesus”). Hebrenjtë shpresonin për një mesia me pushtet, prandaj asnjë ndjekës nuk do të shpikte një të kryqëzuar: të krishterët e parë besonin se Jezusi ishte mesia, e megjithatë e dinin se ishte kryqëzuar. Libri paraqet gjithashtu provat që përdorin historianët për të peshuar burimet: më shumë se një burim i pavarur, burime të hershme dhe hollësi që ndjekësit nuk do t'i kishin shpikur.
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“ndërsa ne predikojmë Krishtin e kryqëzuar, që për Judenjtë është pengesë dhe për Grekët marrëzi;”
“Sepse ju dorëzova para së gjithash atë që edhe unë e mora: se Krishti vdiq për mëkatet tona sipas Shkrimeve;”
“Por për mua mos qoftë kurrë që të mburrem, përveçse në kryqin e Zotit tonë Jezu Krisht, me anë të të cilit bota është kryqëzuar për mua dhe unë për botën.”
I shkruar gjashtë shekuj më vonë?
Disa thonë se Ungjijtë duhet të kenë të drejtë sepse erdhën të parët. Kurani erdhi rreth gjashtëqind vjet më vonë. Por të qenit më afër në kohë ndihmon vetëm nëse shkrimtari e pa atë që ndodhi, ose e dëgjoi nga ata që e panë. Luka thotë se shkroi nga ajo që dorëzuan të tjerët. Marku thotë se të gjithë dishepujt ikën gjatë arrestimit. Pavli nuk e takoi kurrë Jezusin gjatë jetës së tij. Asnjë nga këta të tre nuk thotë se e pa Jezusin duke vdekur. Ungjilli i Gjonit flet për një dëshmitar te kryqi, por nuk e përmend me emër. Dhe rreshtat e tij të fundit vijnë nga të tjerë, që thonë për të: “ne e dimë se dëshmia e tij është e vërtetë”.
Kurani nuk pretendon të jetë hamendja më e mirë e një historiani. Ai thotë se vjen nga Ai që i pa të gjitha. Për historinë e Merjemes ai i thotë Profetit (ﷺ): “Ti nuk ishe i pranishëm kur ata hodhën short” (3:44). Pra, pyetja nuk është se kush shkroi i pari. Është se kush e dinte.
“Duke qenë se shumë veta kanë marrë përsipër të shtrojnë me radhë një rrëfim të gjërave që janë besuar plotësisht ndër ne, ashtu si na i dorëzuan ata që që nga fillimi qenë dëshmitarë okularë dhe shërbëtorë të fjalës, m'u duk mirë edhe mua, që i kam hetuar me kujdes të gjitha gjërat që nga fillimi, të t'i shkruaj me radhë, o i shkëlqyeri Teofil,”
“Atëherë të gjithë e braktisën dhe ikën.”
Një tekst mësimor standard. Letrat më të hershme të Pavlit i daton rreth vitit 50 e.s., Markun rreth viteve 65-70, Mateun dhe Lukën rreth viteve 80-85, dhe Gjonin rreth viteve 90-95, dhe shënon se Jezusi fliste aramaisht, ndërsa Ungjijtë u shkruan në greqisht nga autorë që nuk e përmendin emrin e tyre. Thotë gjithashtu se Pavli nuk e njohu Jezusin gjatë jetës së tij dhe erdhi në besim vetëm pas kryqëzimit.
“Dhe ai që e pa dëshmoi, dhe dëshmia e tij është e vërtetë; dhe ai e di se thotë të vërtetën, që edhe ju të besoni.”
“Ky është dishepulli që dëshmon për këto gjëra dhe që i shkroi këto gjëra; dhe ne e dimë se dëshmia e tij është e vërtetë.”
“Këto janë lajme të fshehta, që po t’i shpallim ty (o Muhamed). Ti nuk ishe i pranishëm kur ata hodhën short se kush prej tyre do të merrte nën kujdes Merjemen dhe nuk ishe i pranishëm kur ata diskutonin.”
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
Ungjijtë nuk pajtohen as për vetë ditën
Katër rrëfimet ndryshojnë edhe për vetë ditën. Marku e vendos kryqëzimin në orën e tretë. Gjoni e paraqet Jezusin ende para Pilatit (guvernatorit romak), ende të padënuar, rreth orës së gjashtë. Te Marku gratë shikojnë gjithmonë vetëm nga larg, dhe nëna e tij nuk është aty. Vetëm Gjoni e paraqet atë duke qëndruar pranë kryqit me gratë e tjera, aq afër sa t'i flitej. Mateu, Luka dhe Gjoni japin tri fjalë të fundit të ndryshme.
“Ishte ora e tretë kur e kryqëzuan.”
“Ishte dita e Përgatitjes së Pashkës, rreth orës së gjashtë. Dhe ai u tha Judenjve: Ja mbreti juaj! Por ata bërtitën: Hiqe, hiqe, kryqëzoje! Pilati u tha atyre: A ta kryqëzoj mbretin tuaj? Kryepriftërinjtë u përgjigjën: Ne nuk kemi mbret tjetër përveç Cezarit. Atëherë ua dorëzoi që të kryqëzohej. Dhe ata e morën Jezusin dhe e çuan.”
“Kishte edhe gra që shikonin nga larg; midis tyre ishin Maria Magdalena, Maria, nëna e Jakobit të vogël dhe e Joseut, dhe Salomeja;”
“Pranë kryqit të Jezusit qëndronin nëna e tij, motra e nënës së tij, Maria e Kleopës, dhe Maria Magdalena. Kur Jezusi pa nënën e tij dhe pranë saj dishepullin që ai e donte, i tha nënës së vet: O grua, ja biri yt!”
“Dhe rreth orës së nëntë Jezusi thirri me zë të madh, duke thënë: Eli, Eli, lama sabaktani?, që do të thotë: Perëndia im, Perëndia im, pse më braktise?”
“Dhe Jezusi, duke thirrur me zë të madh, tha: O Atë, në duart e tua po e dorëzoj frymën time! Dhe, si tha këto, dha frymë.”
“Dhe Jezusi, pasi e mori uthullën, tha: U krye! Dhe, duke ulur kokën, dha frymë.”
| Ungjilli | Ku qëndronin | Kush |
|---|---|---|
| Marku 15:40 | “shikonin nga larg” | Gra, ndër to Maria Magdalena |
| Mateu 27:55 | ‘duke shikuar nga larg’ | Shumë gra |
| Luka 23:49 | “qëndronin larg” | Të gjithë ata që e njihnin dhe gratë nga Galilea |
| Gjoni 19:25-26 | “Pranë kryqit”, aq afër sa t'u flitej | Nëna e tij, Maria Magdalena dhe dishepulli që ai e donte |
Te Marku, të gjithë dishepujt kishin ikur kur ai u arrestua.
Edhe sipas rrëfimit të vetë Ungjijve
Kurani e ka thënë tashmë se çfarë ndodhi: ai as nuk u vra, as nuk u kryqëzua. Por le t'ua pranojmë Ungjijve rrëfimin e tyre për hir të argumentit. Pilati u habit që ai kishte vdekur tashmë pas disa orësh. Ushtarët nuk ia thyen këmbët. Pra, edhe sipas hollësive të tyre, Ungjijtë nuk mund të vërtetojnë se njeriu në kryq vdiq.
“Pilati u habit që ai kishte vdekur tashmë; dhe, pasi thirri centurionin, e pyeti nëse kishte kohë që kishte vdekur.”
“Atëherë Judenjtë, që trupat të mos mbeteshin në kryq të shtunën, sepse ishte dita e Përgatitjes (dhe ajo e shtunë ishte ditë e madhe), iu lutën Pilatit që t'u thyheshin këmbët dhe të hiqeshin prej andej. Ushtarët erdhën dhe ia thyen këmbët të parit dhe tjetrit që ishte kryqëzuar bashkë me të. Por, kur erdhën te Jezusi dhe panë se ai kishte vdekur tashmë, nuk ia thyen këmbët;”
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
Qefini i Torinos
Disa tregojnë Qefinin e Torinos, një pëlhurë liri me figurën e zbehtë të një njeriu që duket se është kryqëzuar. Historia e njohur e tij fillon rreth vitit 1354, në Lire të Francës. Më 1389 peshkopi vendas, Pierre d'Arcis, e denoncoi si falsifikim. Më 1988 tre laboratorë, në Arizona, Oksford dhe Cyrih, e datuan lirin e tij me karbon. Ata e datuan midis viteve 1260 dhe 1390. Kisha Katolike as nuk e miraton, as nuk e hedh poshtë. Dhe edhe një qefin i vërtetë varrimi nuk mund të tregonte se kush ishte në kryq.
Historia e dokumentuar e qefinit fillon më 1354, kur u shfaq në kishën e Lireit në Francë. Më 1389 Pierre d'Arcis, peshkop i Trojës, e denoncoi si falsifikim. Më 1988 tre laboratorë e datuan midis viteve 1260 dhe 1390. Kisha Katolike as nuk e miraton, as nuk e hedh poshtë si relike të Jezusit.
Mostrat e qefinit u datuan nga tre laboratorë, në Arizona, Oksford dhe Cyrih. Liri u datua midis viteve 1260 dhe 1390, me një siguri të paktën 95%. Laboratorët dhe ekspertët e mëvonshëm e kanë mbrojtur rezultatin.
Ai u lut të shpëtohej, dhe u dëgjua
Natën e arrestimit të tij, në një vend të quajtur Gjetsemani, Jezusi kërkoi që kupa të largohej prej tij, nëse ishte e mundur. Kupa nënkuptonte vuajtjen që e priste. Ai u kthye të lutej tri herë. Përpara varrit të mikut të tij Llazar, ai kishte thënë se Perëndia e dëgjon gjithmonë. Letra drejtuar Hebrenjve thotë se ai iu lut me lot Atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, dhe se u dëgjua. Ai kërkoi t'i kursehej kupa, jo të ngjallej pasi ta pinte, dhe lutja e tij u dëgjua.
“Dhe pasi shkoi pak më tutje, ra me fytyrë përdhe dhe lutej duke thënë: O Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë; megjithatë jo si dua unë, por si do ti.”
“U largua përsëri për të dytën herë dhe u lut duke thënë: O Ati im, në qoftë se kjo kupë nuk mund të largohet prej meje pa e pirë, u bëftë vullneti yt.”
“Dhe i la, u largua përsëri dhe u lut për të tretën herë, duke thënë të njëjtat fjalë.”
“Unë e dija se ti më dëgjon gjithmonë; por e thashë për hir të turmës që rri përreth, që të besojnë se ti më ke dërguar.”
“I cili, në ditët e mishit të tij, mbasi i kushtoi lutje dhe përgjërime me britma të forta dhe me lot atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, u dëgjua për shkak të frikës së tij të shenjtë;”
I mallkuar nga Ligji, apo i nderuar nga Allahu (﷾)
Ligji i Moisiut thotë se njeriu i varur në pemë është i mallkuar nga Perëndia. Pavli nuk e mohon këtë. Ai thotë se Krishti u bë mallkim. Kurani thotë të kundërtën për Jezusin. Ai është i nderuar në këtë botë dhe në Jetën tjetër (jetën pas vdekjes), dhe është nga më të afërmit e Allahut (﷾).
“trupi i tij nuk duhet të qëndrojë gjithë natën mbi pemë, por do ta varrosësh pa tjetër po atë ditë (sepse ai që varet është i mallkuar nga Perëndia), që të mos ndotet vendi yt, që ZOTI, Perëndia yt, të jep si trashëgimi.”
“Krishti na shpengoi nga mallkimi i ligjit, duke u bërë mallkim për ne, sepse është shkruar: I mallkuar është kushdo që varet në dru;”
“(Kujto) kur engjëjt thanë: O Merjeme! Allahu të jep lajmin e mirë për një (djalë që do të lindë me një) Fjalë prej Tij: emrin do ta ketë Mesih - Isa i biri i Merjemes, do të jetë i nderuar në këtë botë dhe në tjetrën dhe një nga të afërmit e Allahut.”
Ai është gjallë dhe do të kthehet
Kurani e quan Jezusin shenjë të ardhjes së Orës (Ditës së Fundit). Profeti (ﷺ) u betua se i biri i Merjemes do të zbresë përsëri si sundimtar i drejtë dhe se do ta thyejë kryqin. Përgjigjja e Islamit është ajo e Kuranit: Allahu (﷾) e ngriti Jezusin të gjallë, dhe ai do të kthehet.
“Në të vërtetë, Isai është shenjë e Orës (së Kiametit), në ardhjen e së cilës mos dyshoni kurrsesi. Pra, ndiqmëni mua, kjo është rruga e drejtë!”
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) u betua se i biri i Merjemes së shpejti do të zbresë mes myslimanëve si sundimtar i drejtë. Ai do ta thyejë kryqin, do ta vrasë derrin dhe do ta heqë xhizjen, dhe pasuria do të jetë aq e bollshme sa askush nuk do ta pranojë. Pastaj Ebu Hurejra recitoi Kuranin 4:159: nuk ka asnjë nga ithtarët e Librit që nuk do të besojë në të para vdekjes së tij.
“por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
Varg pas vargu
Hebrenjve 5:7 — kapitulli 5, vargu 7
“I cili, në ditët e mishit të tij, mbasi i kushtoi lutje dhe përgjërime me britma të forta dhe me lot atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, u dëgjua për shkak të frikës së tij të shenjtë;”
Cituar për
Të krishterët e lexojnë “u dëgjua” si përgjigje të Perëndisë ndaj Jezusit duke e ngjallur pasi kishte vdekur.
Përgjigjja
Në Gjetsemani Jezusi kërkoi që kupa të largohej prej tij, dhe u kthye të lutej tri herë. Gjoni shënon se ai tha që Perëndia e dëgjon gjithmonë. Letra drejtuar Hebrenjve thotë se ai iu lut Atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, dhe u dëgjua. Ajo që kërkoi ishte t'i kursehej kupa, jo të ngjallej pasi ta pinte. Kjo është lutja që Letra drejtuar Hebrenjve thotë se u dëgjua.
Ku përfundon — Fjalët e Hebrenjve 5:7 përshkruajnë një lutje për t'u shpëtuar nga vdekja që Perëndia e dëgjoi. Kurani thotë si u përgjigj ajo: Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.
Mateu 12:39-40 — kapitulli 12, vargu 39-40
“Por ai duke u përgjigjur u tha atyre: Një brez i keq dhe kurorëshkelës kërkon një shenjë, por asnjë shenjë nuk do t'i jepet, përveç shenjës së profetit Jona. Sepse, ashtu si Jona qëndroi tri ditë e tri net në barkun e balenës, kështu Biri i njeriut do të qëndrojë tri ditë e tri net në zemër të tokës.”
Cituar për
Të krishterët e lexojnë shenjën e Jonës si kohën që Jezusi do të kalonte në varr para se të ngjallej.
Përgjigjja
Jezusi u tha kritikëve të tij se e vetmja shenjë që do t'u jepej ishte shenja e profetit Jona. Jona ishte gjallë kur u gëlltit, gjallë kur u lut brenda peshkut dhe gjallë kur doli. Të krishterët besojnë se Jezusi ishte i vdekur në varr. Shenja që zgjodhi Jezusi është një njeri që mbetet gjallë.
Ku përfundon — Sipas kushteve të veta, shenja e Jonës tregon një Jezus të gjallë, jo një të vdekur.
Galatasve 3:13 — kapitulli 3, vargu 13
“Krishti na shpengoi nga mallkimi i ligjit, duke u bërë mallkim për ne, sepse është shkruar: I mallkuar është kushdo që varet në dru;”
Cituar për
Të krishterët e lexojnë këtë si Krishtin që mori me vullnet mbi vete mallkimin e Ligjit, që të tjerët të çliroheshin prej tij.
Përgjigjja
Pavli e pranon se Ligji e quan njeriun e varur në pemë të mallkuar nga Perëndia. Kurani thotë se Allahu (﷾) e nderoi Jezusin në këtë botë dhe në Jetën tjetër. Rrëfimi i krishterë ka nevojë që vetë Ligji i Perëndisë të mallkojë Mesinë e Tij. Rrëfimi i Kuranit nuk ka nevojë për këtë.
Ku përfundon — Mallkimi i përket rrëfimit të krishterë të kryqit. Jezusi i Kuranit nuk qe kurrë nën të.
1 Korintasve 15:3 — kapitulli 15, vargu 3
“Sepse ju dorëzova para së gjithash atë që edhe unë e mora: se Krishti vdiq për mëkatet tona sipas Shkrimeve;”
Cituar për
Të krishterët e lexojnë “e mora” si një përmbledhje të hershme të besimit, që ia dorëzuan Pavlit ata që besuan para tij.
Përgjigjja
Pavli e përdor të njëjtën fjalë për Darkën e Fundit: “unë kam marrë nga Zoti”. Dhe thotë se ungjilli i tij erdhi me zbulesë, jo nga ndonjë njeri. Sido që të jetë, Pavli nuk ishte te kryqi. Ai dorëzon atë që iu dha dhe nuk thotë se kush e pa Jezusin duke vdekur.
Ku përfundon — ‘E mora’ e bën Pavlin dëshmitar të asaj që u mësua, jo të asaj që ndodhi te kryqi. Kurani thotë se ashtu u është dukur atyre, dhe Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Të krishterët besojnë se Jezusi u vra në kryq si flijim për mëkatin dhe u ringjall me trup ditën e tretë. Kjo është qendra e besimit të krishterë.
Pavli shkruan se Krishti vdiq për mëkatet tona, u varros dhe u ringjall ditën e tretë.
Kundërpërgjigje
E pranojmë: Pavli e shkroi këtë, dhe kjo është zemra e besimit të krishterë. Por Pavli thotë se dorëzoi atë që “e mora”. Ai thotë gjithashtu se ungjilli i tij erdhi “me anë të zbulesës së Jezu Krishtit”, jo nga ndonjë njeri, dhe nuk thotë kurrë se e pa kryqëzimin. Kurani thotë se ashtu u është dukur atyre, dhe Allahu (﷾) e ngriti Jezusin pranë Vetes.
Ungjijtë e rrëfejnë vdekjen e Jezusit në kryq dhe shënojnë fjalët e tij të fundit.
Kundërpërgjigje
E pranojmë: Ungjijtë tregojnë për një kryqëzim, dhe Kurani nuk e mohon se njerëzit panë një të tillë. Por dishepujt e tij kishin ikur, gratë shikonin nga larg, dhe Ungjijtë nuk pajtohen për orën dhe për fjalët e fundit. Ajo që panë njerëzit nuk ishte ajo që menduan.
Qefini i Torinos tregon plagët e kryqëzimit, përfshirë plagën e shtizës në brinjë.
Kundërpërgjigje
Tre laboratorë e datuan lirin e tij midis viteve 1260 dhe 1390. Historia e tij e shënuar fillon në Francë rreth vitit 1354, dhe peshkopi vendas e quajti falsifikim më 1389. Edhe një qefin i vërtetë varrimi nuk mund të tregonte se kush ishte në kryq.
Nëse Jezusi nuk u kryqëzua, Perëndia i mashtroi njerëzit dhe la të rritej prej kësaj një fe e rreme.
Kundërpërgjigje
Kur Perëndia bëri një mrekulli me anë të Pavlit dhe Barnabës, njerëzit e Listrës i quajtën perëndi (Veprat 14:11-12). Mrekullia nuk ishte gënjeshtër, dhe gabimi i njerëzve ishte i tyre. Allahu (﷾) e shpëtoi të dërguarin e Tij dhe pastaj e zbriti Kuranin që të tregojë çfarë ndodhi (4:157).
Pikëpamja islame
Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua. U bë që t'u duket ashtu, dhe Allahu (﷾) e ngriti të gjallë pranë Vetes. Ai do të kthehet para Ditës së Fundit. Edhe hollësitë e vetë Ungjijve nuk mund të vërtetojnë se njeriu në kryq vdiq.
Kurani thotë se ata as nuk e vranë, as nuk e kryqëzuan. Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.
Komentuesit klasikë transmetojnë se ngjashmëria e Jezusit iu hodh një njeriu tjetër, i cili u kryqëzua në vend të tij.
Profeti (ﷺ) tha se i biri i Merjemes do të zbresë përsëri dhe do ta thyejë kryqin.
Jezusi u lut në Gjetsemani që kupa të largohej prej tij. Letra drejtuar Hebrenjve thotë se lutja e tij drejtuar Atij që mund ta shpëtonte nga vdekja u dëgjua.
Ligji e quan të varurin të mallkuar nga Perëndia. Kurani e quan Jezusin të nderuar dhe të afërt me Allahun (﷾).
Edhe sipas rrëfimit të vetë Ungjijve, Pilati u habit që njeriu në kryq kishte vdekur kaq shpejt, dhe këmbët e tij nuk u thyen. Pra, hollësitë e tyre nuk mund të vërtetojnë se ai vdiq.
Ungjijtë nuk pajtohen për orën e kryqëzimit dhe për vendin ku qëndronin gratë. Ata nuk pajtohen për fjalët e fundit të njeriut në kryq.
Luka nuk ishte dëshmitar okular, dhe dishepujt ikën gjatë arrestimit. Vetëm Gjoni vendos njërin prej tyre te kryqi. Shumica e studiuesve kritikë mendojnë se asnjë Ungjill nuk u shkrua nga një dëshmitar okular.
Kurani thotë lirisht se disa nga bijtë e Izraelit i vranë të dërguarit. E megjithatë e mohon këtë vrasje të vetme. Pra, mohimi i tij nuk është mbrojtje e askujt: ai thotë çfarë ndodhi.