Salekhana: si duhet ta presim vdekjen?

Jaini e quan salekhanën vdekjen e shenjtë: vendimin për ta pritur vdekjen natyrore me qetësi përmes agjërimit dhe meditimit në ditët e fundit të jetës. Rekomandohet fort për murgjit dhe murgeshat dhe është një synim për shumë xhainë laikë, në të dyja traditat. Qëllimi është të vdesësh plotësisht i vetëdijshëm, me zotimet të mbajtura, dhe fjala do të thotë hollimi i duhur i pasioneve dhe i trupit. Librat e ligjit e lejojnë në katër situata: fatkeqësi e pashmangshme, uri e madhe, pleqëri që e bën të mundshme largimin nga zotimet, dhe një sëmundje që nuk shërohet. Pothuajse gjithmonë është pleqëria ose një sëmundje e pashërueshme. Mësuesit xhainë i dënojnë si të gabuara mënyrat e tjera të dhënies fund të jetës, dhe thonë se ato çojnë në rilindje në ferr. Një laik e merr zotimin nga një mësues, familja jep pëlqimin, dhe bashkësia e di; xhainët e krahasojnë këtë me një vetëvrasje të bërë fshehurazi. Zotimi nuk mbahet si duhet nëse njollohet nga ndonjë dëshirë për të jetuar më gjatë, për të vdekur shpejt, ose për të fituar parajsën. Ai që po vdes përsërit ose dëgjon mantrën namaskara, lutjen xhaine të nderimit për qeniet e shenjta.

Ratnakaranda Shravakachara, një doracak digambara për ndjekësit laikë, e përkufizon salekhanën si lënien e trupit për hir të dharmës (detyrës fetare) në katër situata: një fatkeqësi që nuk mund të shmanget, një uri, pleqëria, dhe një sëmundje që nuk shërohet.

Dundas thotë se salekhana quhet edhe samthara (santhara), që do të thotë ‘shtrati i vdekjes’, që është emri i saj sot mes shvetambarëve.

Në numërimin digambara, Tattvartha Sutra 7.22 thotë se ndjekësi laik e merr me dëshirë salekhanën, agjërimin e fundit, kur afrohet vdekja. Komenti digambara i Pujyapadës, Sarvarthasiddhi (§705), i përgjigjet akuzës se kjo është vetëvrasje. Dëmi, siç e përkufizon Tattvartha Sutra (7.13), është marrja e jetës nga pasioni. Ai që ka marrë zotimin e salekhanës është i lirë nga lidhja dhe neveria, prandaj, thotë komenti, ai nuk është fajtor për vetëvrasje. Vetëvrasja është vepra e atij që e ka pushtuar lidhja, neveria ose iluzioni.

Jaini e quan salekhanën vdekjen e shenjtë: vendimin për ta pritur vdekjen natyrore me qetësi përmes agjërimit dhe meditimit në ditët e fundit të jetës. Rekomandohet fort për murgjit dhe murgeshat dhe është një synim për shumë xhainë laikë, në të dyja traditat. Qëllimi është të vdesësh plotësisht i vetëdijshëm, me zotimet të mbajtura, dhe fjala do të thotë hollimi i duhur i pasioneve dhe i trupit. Librat e ligjit e lejojnë në katër situata: fatkeqësi e pashmangshme, uri e madhe, pleqëri që e bën të mundshme largimin nga zotimet, dhe një sëmundje që nuk shërohet. Pothuajse gjithmonë është pleqëria ose një sëmundje e pashërueshme. Mësuesit xhainë i dënojnë si të gabuara mënyrat e tjera të dhënies fund të jetës, dhe thonë se ato çojnë në rilindje në ferr. Një laik e merr zotimin nga një mësues, familja jep pëlqimin, dhe bashkësia e di; xhainët e krahasojnë këtë me një vetëvrasje të bërë fshehurazi. Zotimi nuk mbahet si duhet nëse njollohet nga ndonjë dëshirë për të jetuar më gjatë, për të vdekur shpejt, ose për të fituar parajsën. Ai që po vdes përsërit ose dëgjon mantrën namaskara, lutjen xhaine të nderimit për qeniet e shenjta.

“Çdo shpirt vdes vetëm me vendimin e Allahut, në kohë të caktuar. Kush dëshiron mirësitë e kësaj bote, Ne do t’i japim atij prej saj, ndërsa kush dëshiron shpërblimin e botës tjetër, Ne do t’i japim atij prej saj. Ne do t’i shpërblejmë mirënjohësit.”

“O besimtarë, mos e përvetësoni pasurinë e njëri-tjetrit në mënyrë të palejueshme, përveç rastit kur ajo është tregti me pëlqim të dyanshëm dhe mos e vritni veten (dhe njëri-tjetrin)! Vërtet, Allahu është i Mëshirshëm me ju.”

“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”

“Allahu ua merr shpirtrat atyre që u ka ardhur çasti i vdekjes dhe atyre që nuk kanë vdekur, por që janë në gjumë. Pastaj Ai ndal shpirtin e atij që i është caktuar vdekja, ndërsa të tjerëve ua lë deri në një kohë të caktuar. Me të vërtetë, këto janë shenja për njerëzit që mendojnë.”

“O besimtarë, mos e përvetësoni pasurinë e njëri-tjetrit në mënyrë të palejueshme, përveç rastit kur ajo është tregti me pëlqim të dyanshëm dhe mos e vritni veten (dhe njëri-tjetrin)! Vërtet, Allahu është i Mëshirshëm me ju.”

“Shpenzojeni pasurinë në rrugën e Allahut dhe mos e çoni veten tuaj në shkatërrim, por bëni të mira; Allahu me të vërtetë i do bamirësit.”

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kushdo që vret veten, qoftë duke u hedhur nga lart, me helm apo me teh, do të vuajë të njëjtën gjë në Zjarr.

“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”

“Vërtet, Allahu nuk dëmton askënd asnjë grimë, por, nëse (dikush) bën mirësi, Allahu ia shumëfishon atë dhe i jep shpërblim të madh.”

“Thuaj: O robërit e Mi, që i keni bërë keq vetes me gjynahe, mos e humbni shpresën në mëshirën e Allahut! Allahu, me siguri, i fal të gjitha gjynahet. Vërtet, Ai është Falësi i madh dhe Mëshirëploti.”

“Me të vërtetë, pas vështirësisë - vjen lehtësimi! Me të vërtetë, pas vështirësisë - vjen lehtësimi!”

Ebu Seid el-Hudriu dhe Ebu Hurejra transmetojnë se Profeti (ﷺ) tha se asnjë lodhje, sëmundje, pikëllim, trishtim, lëndim ose shqetësim nuk e godet një mysliman, as edhe shpimi i një gjembi, pa ia fshirë Allahu për shkak të tij disa nga mëkatet e tij.

Enesi transmeton se Profeti (ﷺ) tha që askush prej jush të mos e dëshirojë vdekjen për shkak të një dëmi që e ka goditur. Nëse duhet ta dëshirojë, le të thotë: ‘O Allah, më mbaj gjallë për sa kohë që jeta është më e mirë për mua, dhe merrmë kur vdekja është më e mirë për mua’.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha që askush prej jush të mos e dëshirojë vdekjen. Nëse është punëmirë, mund ta shtojë të mirën e tij. Nëse është keqbërës, mund të kthehet dhe të pendohet.

Aishja transmeton se i Dërguari i Allahut (ﷺ) ua ndaloi shokëve të tij el-visalin, agjërimin ditë pas dite pa e çelur agjërimin natën, nga mëshira për ta. Kur ata thanë se ai vetë e bënte, ai tha se nuk ishte si ata, sepse Zoti i tij e ushqente dhe i jepte të pijë.

Abdullah ibn Amri transmeton se Profeti (ﷺ), kur iu tha se ai agjëronte çdo ditë dhe falej gjithë natën, tha: mos e bëj këtë. Agjëro disa ditë dhe lëri disa, falu dhe fli gjithashtu, sepse trupi yt ka të drejtë mbi ty, edhe sytë e tu, gruaja jote dhe mysafiri yt. Në pleqëri Abdullahu dëshironte ta kishte zgjedhur rrugën më të lehtë që i kishte ofruar Profeti (ﷺ).

“Agjërimi zgjat disa ditë, por, nëse ndonjëri prej jush është i sëmurë ose duke udhëtuar, le të agjërojë aq ditë sa i ka prishur në ditët e tjera pas. Ata që kanë vështirësi për të agjëruar, duhet të ushqejnë si shpagim nga një të varfër për çdo ditë agjërimi. E, nëse ndonjëri jep më shumë se kaq, kjo është edhe më mirë për të. Por, agjërimi juaj është më i dobishëm, në qoftë se e dini.”

“Muaji i Ramazanit është ai, në të cilin ka zbritur Kurani, që është udhërrëfyes për njerëzit, plot me shenja të qarta për rrugën e drejtë dhe dallues (i së mirës nga e keqja). Pra, kushdo nga ju që dëshmon këtë muaj, le të agjërojë! Sa i përket atij që është i sëmurë ose gjendet në udhëtim e sipër (le të agjërojë më vonë) aq ditë sa nuk i ka agjëruar. Allahu dëshiron që t’jua lehtësojë dhe jo që t’jua vështirësojë. Ai dëshiron që të plotësoni numrin e ditëve të agjërimit dhe që ta madhëroni Allahun (në fund të agjërimit), për shkak se ju ka drejtuar në rrugë të drejtë e që ta falënderoni Atë.”

“Allahu nuk e ngarkon askënd përtej fuqisë që ka: në dobi të tij është e mira që bën, kurse në dëm të tij është e keqja që punon. Zoti ynë, mos na ndëshko për atë që harrojmë ose veprojmë pa qëllim! Zoti ynë, mos na ngarko barrë të rëndë, ashtu si i ngarkove ata para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko me diçka që nuk mund ta bartim! Na i shlyej gjynahet tona, na i fal ato dhe na mëshiro! Ti je Zoti Ynë! Prandaj na jep fitore kundër atyre që nuk besojnë!”

“Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. Shpërblimet do t’u plotësohen vetëm në Ditën e Kiametit; kushdo që shpëton nga zjarri i Xhehenemit dhe hyn në Xhenet, ai ka fituar (gjithçka që mund të dëshirohet). Ndërsa jeta e kësaj bote është vetëm kënaqësi mashtruese.”

Xhabiri transmeton se tri ditë para vdekjes së tij e dëgjoi Profetin (ﷺ) të thoshte: askush prej jush të mos vdesë përveçse duke menduar mirë për Allahun.

Ebu Seid el-Hudriu transmeton se i Dërguari i Allahut (ﷺ) tha: ua kujtoni atyre prej jush që po vdesin të thonë “Nuk ka zot tjetër përveç Allahut”.

“O ti shpirt i qetësuar! Kthehu te Zoti yt, ti i kënaqur me Atë dhe Ai kënaqur me ty! Bashkohu me robërit e Mi dhe hyr në Xhenetin Tim!”

“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”

“Thuaj (o Muhamed): “O njerëz, unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju, i Atij që i përket sundimi i qiejve dhe i Tokës. Nuk ka zot tjetër të vërtetë veç Atij; Ai jep jetë dhe vdekje, prandaj besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij, Profetin që nuk di shkrim e lexim e që beson në Allahun dhe Fjalët e Tij! Shkoni pas tij, që të jeni në rrugën e drejtë!””