Përgjigje e shkurtër
Kurani thotë se qumështi i pastër del nga mesi i përmbajtjes së stomakut dhe gjakut, dhe e quan këtë shenjë (16:66). Ajeti iu shpall Profetit Muhamed (ﷺ) në Arabinë e shekullit të shtatë. Dija më e mirë e asaj kohe thoshte se qumështi është gjak i ndryshuar. Aristoteli, dhe pas tij Galeni, një mjek grek në Romë, mësonin se qumështi është gjak i zier. Kurani nuk e thotë këtë. E quan qumështin të pastër, diçka të veçantë nga të dyja. Sot e dimë se ushqimi zbërthehet në zorrë dhe lëndët e tij ushqyese kalojnë në gjak. Gjaku i çon në gjirin e lopës, ku qelizat e vetë gjëndrës e bëjnë qumështin. Asgjë e mësuar që atëherë nuk e kundërshton ajetin, dhe ai nuk e përsëriti gabimin e kohës së vet. Ajeti është një shenjë që na fton të mendojmë për Atë që e nxjerr qumështin të pastër nga mesi i të dyjave.
Shpjegimi i plotë
Çfarë thotë vargu
Kurani e quan qumështin një shenjë për të mësuar prej saj. Thotë se qumështi vjen nga mesi i dy gjërave, fethit dhe gjakut, dhe se del i pastër. Fjala arabe feth do të thotë përmbajtja e stomakut të kafshës. Dy komentues klasikë (dijetarë që e shpjegojnë Kuranin) thonë të njëjtën gjë: el-Kurtubiu, i shekullit të 13-të, dhe el-Begaviu, i shekullit të 12-të. Ata e shpjegojnë si lëndën brenda stomakut, e cila nuk quhet më feth pasi ka dalë. Të dy përcjellin gjithashtu një shpjegim që i atribuohet Ibn Abbasit, kushëri dhe sahabi i Profetit (ﷺ). Sipas këtij shpjegimi, ushqimi ndahet në stomak në jashtëqitje, qumësht dhe gjak. Ky është një shpjegim i mënyrës, të cilën ajeti vetë nuk e jep. Ajeti thotë vetëm se qumështi i pastër vjen nga mesi i të dyjave. Pra ajeti përmend dy gjëra mes të cilave ndodhet qumështi. Thotë se qumështi është i veçantë nga të dyja.
“Në fakt, edhe te bagëtitë ju keni shenja për të mësuar prej tyre. Ne ju japim atë që kanë në barkun e tyre prej ushqimit të përpunuar dhe gjakut: qumësht të pastër dhe të shijshëm për ata që e pinë.”
E shpjegon fethin si lëndën e jashtëqitjes që zbret në stomak (shkëmbëz), dhe thotë se pasi ka dalë nuk quhet më feth. Thotë se ajeti tërheq vëmendjen te fuqia e madhe e Allahut që e nxjerr qumështin të pastër nga mesi i fethit dhe gjakut.
E shpjegon fethin si lëndën e rëndë brenda stomakut (shkëmbëz), dhe thotë se pasi ka dalë nga stomaku nuk quhet feth. Shton se qumështi nuk e mbart as ngjyrën e gjakut, as erën e fethit. Përcjell gjithashtu shpjegimin që i atribuohet Ibn Abbasit, se ushqimi ndahet brenda stomakut në jashtëqitje poshtë, qumësht në mes dhe gjak sipër, ndërsa mëlçia vepron mbi to.
Çfarë thoshte dija më e mirë e kohës
Aristoteli, filozofi grek i shekullit të 4-t p.e.s., mësonte se qumështi është gjak që nxehtësia e trupit e ka zier dhe rafinuar. Thoshte se është e njëjta lëndë si rrjedhja e të përmuajshmeve. Galeni, mjek i shekullit të 2-të dhe doktori më i famshëm i botës romake, mësonte të njëjtën gjë. Për të, qumështi bëhet nga gjaku i zier në mënyrë të përsosur. Kjo ide zgjati në mjekësi për shumë shekuj. Mjekët anglezë ende mësonin në vitet 1700 se qumështi është gjak i zbardhur. Pra kur Kurani iu shpall Profetit (ﷺ), kjo ishte pikëpamja e të diturve: qumështi është gjak i ndryshuar.
Aristoteli mëson se qumështi është gjak që është zier, domethënë gatuar dhe rafinuar nga nxehtësia e trupit. Për të, qumështi është gjak i ndryshuar. Ai mban gjithashtu se qumështi dhe rrjedhja e të përmuajshmeve janë të së njëjtës natyrë, ndaj ndërsa një grua ushqen me gji, rrjedhja nuk vjen.
Galeni mëson se qumështi, ashtu si fara, bëhet nga gjaku që është zier në mënyrë të përsosur, domethënë gatuar dhe rafinuar. Thotë se enët që ushqejnë gjinjtë vijnë nga larg, që gjaku të ketë kohë të ziejë rrugës.
Një artikull mbi mjekësinë e hershme moderne angleze. Tregon se shkrimtarët mjekësorë anglezë të shekullit të shtatëmbëdhjetë dhe të fillimit të shekullit të tetëmbëdhjetë ende e përshkruanin qumështin e gjirit si gjak të zbardhur në gjinj, dhe se kjo pikëpamje i mbijetoi zbulimit të qarkullimit të gjakut nga Harvey në vitet 1620.
Çfarë dihet sot për qumështin
Ushqimi zbërthehet në zorrë dhe lëndët e tij ushqyese kalojnë në gjak. Gjaku i çon në gjirin e lopës, ku qumështi bëhet në qelizat që prodhojnë qumësht. Rreth 500 litra gjak kalojnë nëpër gji për çdo litër qumësht. Qumështi nuk është gjak i zbardhur. Sheqeri i tij, laktoza, ndërtohet brenda qelizës që prodhon qumështin. Edhe proteina e tij kryesore, kazeina, ndërtohet atje, nga aminoacidet (blloqet ndërtuese të proteinës) që sjell gjaku.
Një udhëzues për blegtorinë e qumështit. Thotë se qumështi sintetizohet në qelizat sekretuese të alveolave të gjirit të lopës, dhe se rreth 500 litra gjak duhet të kalojnë nëpër gji për të bërë një litër qumësht. Laktoza ndërtohet nga glukoza dhe galaktoza brenda qelizës që prodhon qumështin. Acidet yndyrore me zinxhir të shkurtër ndërtohen në gjëndër nga acetati dhe beta-hidroksibutirati që vijnë nga gjaku. Proteina e qumështit, kryesisht kazeina, ndërtohet nga aminoacidet që vijnë gjithashtu nga gjaku.
| Burimi | Çfarë thotë |
|---|---|
| Aristoteli, shekulli i 4-të p.e.s. | Qumështi është gjak, i gatuar dhe i rafinuar nga nxehtësia e trupit. |
| Galeni, shekulli i 2-të | Qumështi bëhet nga gjaku i gatuar në përsosmëri. |
| Mjekët anglezë, vitet 1700 | Qumështi është gjak i zbardhur. |
| Kurani 16:66 | Qumështi i pastër del nga mes përmbajtjes së stomakut dhe gjakut. |
| Sot | Gjaku sjell lëndët e para; vetë qelizat e gjëndrës e bëjnë qumështin. |
Nga stomaku, përmes gjakut, te qumështi
Te lopa rruga është veçanërisht e qartë. Organizma të vegjël në shkëmbëzin e saj (dhoma e parë e stomakut) e fermentojnë barin në acide të thjeshta si acetati. Këto kalojnë përmes murit të stomakut në gjakun e saj. Gjiri i merr nga gjaku për të ndërtuar një pjesë të yndyrës së qumështit. Pra qumështi nuk është as përmbajtja e stomakut, as gjaku. Aristoteli mendonte se vetë gjaku zihej dhe bëhej qumësht. Në fakt gjaku vetëm sjell lëndët e para. Qelizat e gjëndrës ndërtojnë sheqerin e qumështit dhe proteinën e tij kryesore, që nuk janë në gjak, dhe pjesën më të madhe të yndyrës. Lëndët e para vijnë nga përmbajtja e stomakut, përmes gjakut. Gjiri bën prej tyre diçka të re: qumësht të pastër dhe të shijshëm për ata që e pinë, siç thotë ajeti.
Një udhëzues mbi mënyrën si i tresin ushqimin bagëtitë. Thotë se mikrobet në shkëmbëz i fermentojnë sheqernat në acide yndyrore të avullueshme (acetat, propionat dhe butirat), dhe se këto acide thithen përmes murit të shkëmbëzit në gjak.
Një udhëzues për blegtorinë e qumështit. Thotë se qumështi sintetizohet në qelizat sekretuese të alveolave të gjirit të lopës, dhe se rreth 500 litra gjak duhet të kalojnë nëpër gji për të bërë një litër qumësht. Laktoza ndërtohet nga glukoza dhe galaktoza brenda qelizës që prodhon qumështin. Acidet yndyrore me zinxhir të shkurtër ndërtohen në gjëndër nga acetati dhe beta-hidroksibutirati që vijnë nga gjaku. Proteina e qumështit, kryesisht kazeina, ndërtohet nga aminoacidet që vijnë gjithashtu nga gjaku.
Aristoteli mëson se qumështi është gjak që është zier, domethënë gatuar dhe rafinuar nga nxehtësia e trupit. Për të, qumështi është gjak i ndryshuar. Ai mban gjithashtu se qumështi dhe rrjedhja e të përmuajshmeve janë të së njëjtës natyrë, ndaj ndërsa një grua ushqen me gji, rrjedhja nuk vjen.
“Në fakt, edhe te bagëtitë ju keni shenja për të mësuar prej tyre. Ne ju japim atë që kanë në barkun e tyre prej ushqimit të përpunuar dhe gjakut: qumësht të pastër dhe të shijshëm për ata që e pinë.”
Organizmat në plënc e fermentojnë barin
në acide të thjeshta si acetati.
Acidet kalojnë në gjakun e saj
Gjiri i merr nga gjaku
Qelizat e tij ndërtojnë diçka të re
Qumështin, që nuk është as përmbajtja e stomakut, as gjaku.
Këndvështrime
Mjekësia e lashtë
Aristoteli mësonte, dhe Galeni e mjekët e mëvonshëm përsëritën, se qumështi është gjak, i zier dhe i rafinuar nga trupi.
Aristoteli mësonte se qumështi është gjak që trupi e ka zier (ai e quante ‘të gatuar’).
Galeni mësonte se qumështi bëhet nga gjaku që është zier në mënyrë të përsosur.
Ideja se qumështi është gjak i zbardhur mësohej ende në mjekësinë evropiane në shekullin e tetëmbëdhjetë.
Pikëpamja islame
Kurani 16:66, i shpallur Profetit Muhamed (ﷺ), është një shenjë. E vendosi qumështin mes përmbajtjes së stomakut dhe gjakut dhe e quajti të pastër. Dija e kohës së tij e quante qumështin gjak të ndryshuar. Asgjë e mësuar që atëherë nuk e kundërshton ajetin.
Kurani thotë se qumështi i pastër del nga mesi i fethit (përmbajtja e stomakut) dhe gjakut, dhe e quan këtë shenjë.
Komentuesit klasikë e përkufizojnë fethin si lëndën brenda stomakut.
Qumështi bëhet në qelizat e vetë gjirit nga lëndët që sjell gjaku. Ato lëndë vijnë nga ushqimi i tretur.
Ajeti nuk e përsëriti mësimin e lashtë se qumështi është gjak i ndryshuar, dhe asgjë që dihet sot nuk i kundërshton fjalët e tij.
Ajeti e fton lexuesin të mendojë se nga vjen qumështi. Tregon gjithashtu Kush e nxjerr atë, të pastër dhe të shijshëm për t'u pirë, nga mesi i të dyjave.