Përgjigje e shkurtër
Po, në më të ulëtin prej tyre, qiellin më pranë tokës. Kurani 71:16 thotë se Allahu (﷾) e bëri hënën dritë “në ta”, pra në shtatë qiejt. Kritikët thonë se kjo e vendos hënën larg mes qiejve, përtej yjeve. Por Kurani e përmend qiellin më të afërt tri herë, dhe çdo herë Allahu (﷾) e ka zbukuruar me llamba ose yje. Arabishtja mund të thotë se një gjë është ‘në ta’ kur është në njërin prej tyre. Kurtubiu, një komentues i shekullit të 13-të (një dijetar që e shpjegon Kuranin), e lexon si hëna në qiellin më të afërt. Ajeti nuk jep asnjë largësi, madhësi ose rend për hënën, diellin ose yjet, prandaj asgjë në të nuk mund të matet. E quan hënën dritë, dhe hëna vërtet e ndriçon natën. Nuk thotë nga vjen ajo dritë. Qëllimi i ajetit është të tregojë nga hëna te Krijuesi i saj.
Shpjegimi i plotë
Çfarë thotë ajeti, dhe kundërshtimi
Kurani 71:15-16 u kërkon njerëzve të mendojnë si i krijoi Allahu (﷾) shtatë qiejt, njëri mbi tjetrin. Thotë se Allahu (﷾) “në ta e ka bërë Hënën dritë”. “Në ta” përkthen një fjalë arabe, fihinne, që do të thotë ‘në to’. Kritikët thonë se kjo e vendos hënën larg mes shtatë qiejve. Shtojnë se Kurani thotë që Allahu (﷾) e zbukuroi qiellin më të afërt me yjet. Prandaj, thonë ata, hëna do të ndodhej përtej yjeve, ndonëse është më e afërta nga trupat qiellorë. Disa thonë se komentet klasike (libra nga dijetarë të shekujve të kaluar që e shpjeguan Kuranin) e vendosin diellin në qiejt më të lartë. Të tjerë thonë se Kurani e quan hënën dritë, ndonëse drita e saj vjen nga dielli.
“A nuk e shihni se si Allahu i ka krijuar shtatë qiejt njëri mbi tjetrin, dhe në ta e ka bërë Hënën dritë, kurse Diellin e ka bërë fener?”
“Ne jua kemi zbukuruar qiellin më të afërm me yje të shkëlqyeshme dhe i kemi bërë ato si predha për të larguar djajtë, për të cilët kemi përgatitur dënimin me zjarr.”
“Ne e kemi stolisur qiellin e kësaj bote me shkëlqimin e yjeve, mbrojtje nga djajtë kryeneçë. (Kështu që) ata nuk e përgjojnë dot Grupin më të Lartë (engjëjt lart në qiej) dhe qëllohen (me meteorë) nga të gjitha anët. Pastaj, ashtu të përzënë do të kenë vuajtje të përhershme (në jetën tjetër). (Djajtë nuk përgjojnë dot), veç atij që grabit diçka e që e ndjek një yll verbues.”
Qielli i zbukuruar me dritat
Kurani e përmend qiellin më të afërt tri herë. Çdo herë thotë se Allahu (﷾) e zbukuroi me dritat e qiellit të natës: me llamba në dy ajete dhe me yjet në të tretin. Arabishtja është es-sema’ ed-dunja, qielli më i afërt. Fjala sema’ do të thotë njëkohësisht qiell dhe kupë qiellore. Pra, me fjalët e vetë Kuranit, i pari nga shtatë qiejt është ai i zbukuruar me dritat që shohim.
“Ne jua kemi zbukuruar qiellin më të afërm me yje të shkëlqyeshme dhe i kemi bërë ato si predha për të larguar djajtë, për të cilët kemi përgatitur dënimin me zjarr.”
“Ai krijoi shtatë qiej në dy ditë dhe çdo qielli i caktoi detyrat e tij. Qiellin më të afërm Ne e zbukuruam me yje të shkëlqyer dhe i vumë roja. Ky është urdhri i të Plotfuqishmit dhe të Gjithëdijshmit.”
“Ne e kemi stolisur qiellin e kësaj bote me shkëlqimin e yjeve, mbrojtje nga djajtë kryeneçë. (Kështu që) ata nuk e përgjojnë dot Grupin më të Lartë (engjëjt lart në qiej) dhe qëllohen (me meteorë) nga të gjitha anët. Pastaj, ashtu të përzënë do të kenë vuajtje të përhershme (në jetën tjetër). (Djajtë nuk përgjojnë dot), veç atij që grabit diçka e që e ndjek një yll verbues.”
Si e lexuan komentuesit ‘në ta’
Ibn Kethiri, një komentues i shekullit të 14-të, i shpjegon llambat si planetet dhe yjet e palëvizshëm të vendosur në qiellin më të afërt. Kurtubiu, që vdiq më 1273, e vendos edhe hënën atje. E shpjegon ‘në ta’ si ‘në qiellin më të afërt’. Jep arsyen e el-Ahfeshit, një eksperti të hershëm të gramatikës arabe. Arabishtja thotë ‘erdha te Benu Temimi’ për dikë që vizitoi vetëm disa nga ai fis. Shton përgjigjen e Ibn Kejsanit: ajo që është në njërin prej tyre është në ta. Një lexim i dytë, nga Kutrubi dhe el-Kelbiu, e merr ‘në ta’ si ‘bashkë me ta’. Sipas këtij leximi, Allahu (﷾) e krijoi hënën bashkë me qiejt. Vetë Kurani e përdor ‘në ta’ për një grup ku çdo gjë është në një pjesë të tij. Te 17:44, “gjithçka që gjendet në to” (men fihinne) janë qeniet e shtatë qiejve dhe të Tokës, secila në vendin e vet. El-Bagaviu, një tjetër komentues klasik, e transmeton leximin e qiellit më të afërt nga el-Hasan el-Basriu, një dijetar i hershëm që vdiq më 728. Jep të njëjtin shembull të Benu Temimit. Taberiu, një komentues i hershëm që vdiq më 923, e shënon të njëjtën figurë stilistike. Jep të njëjtin shembull, nga disa dijetarë të arabishtes në Basra. Pra, leximi është gati një mijë e treqind vjet i vjetër. Nuk u sajua për t’iu përgjigjur astronomisë moderne.
I shpjegon llambat si planetet dhe yjet e palëvizshëm të vendosur në qiellin më të afërt. Thotë se ‘i kemi bërë ato si predha’ u referohet llambave si lloj, jo vetë llambave, sepse djajtë nuk qëllohen me yjet që janë në qiell, por me flakë që bien poshtë tyre, të cilat mund të jenë marrë prej tyre; dhe Allahu e di më mirë.
E shpjegon ‘në ta’ si në qiellin më të afërt, ashtu si thuhet ‘erdha te Benu Temimi’ kur ke ardhur te disa prej tyre; këtë e jep nga gramatikani el-Ahfesh. Shton përgjigjen e Ibn Kejsanit: nëse është në njërin prej tyre, është në ta, ashtu si thuhet ‘më jep rrobat e shënuara’ kur vetëm njëra prej tyre ishte e shënuar. Transmeton se Kutrubi dhe el-Kelbiu e kuptonin ‘në ta’ si ‘bashkë me ta’: Zoti e krijoi diellin dhe hënën bashkë me qiejt dhe tokën. ‘Dritë’, sipas shpjegimit të es-Suddiut, është dritë për banorët e tokës.
“Atë e madhërojnë shtatë qiejt, Toka dhe gjithçka që gjendet në to. Dhe nuk ka asgjë që nuk e madhëron Atë, duke e lavdëruar, por ju (o njerëz) nuk e kuptoni madhërimin që i bëjnë ata. Ai, me të vërtetë, është i Butë dhe Falës.”
Transmeton el-Hasanin: ‘në ta’ do të thotë në qiellin më të afërt, ashtu si thuhet ‘erdha te Benu Temimi’ kur ke ardhur vetëm te disa prej tyre, dhe ‘filani fshihet në shtëpitë e Benu filanit’ kur ai është në një shtëpi. Pastaj transmeton thënien e Abdullah ibn Amrit se fytyrat e diellit dhe të hënës janë nga qiejt, me dritën e diellit dhe të hënës në to, dhe shpinat e tyre nga toka, dhe thotë se kjo transmetohet edhe nga Ibn Abbasi.
Shënon se disa nga dijetarët e arabishtes në Basra thanë se fjalët ‘dhe në ta e ka bërë Hënën dritë’ janë figurative, ashtu si thuhet ‘erdha te Benu Temimi’ kur ke ardhur vetëm te disa prej tyre.
- Vdiq 728
Hasan el-Basriu
E lexon ‘në ta’ si në qiellin më të afërt, siç transmeton el-Bagaviu.
- Vdiq 923
Et-Taberiu
Shënon figurën e ligjërimit nga dijetarët e arabishtes në Basra: dikush thotë ‘erdha te Benu Temimi’ pasi ka vizituar vetëm disa nga ai fis.
- Vdiq 1273
El-Kurtubiu
E shpjegon ‘në ta’ si ‘në qiellin më të afërt’: ajo që është në njërin prej tyre është në ta.
Kurani e përmend qiellin më të afërt tri herë, dhe çdo herë Allahu (﷾) e ka stolisur me kandilë apo yje.
Një kandil dhe një dritë në qiell
Një ajet tjetër flet drejtpërdrejt për hënën në qiell. Thotë se Allahu (﷾) bëri yjësi në qiell dhe vuri në të një kandil dhe një hënë që ndriçon. Arabishtja ka njëjësin, es-sema’, qiellin. Kurani e quan diellin kandil dhe burim drite, dhe hënën dritë. Fjala për dritë, nur, thotë vetëm se hëna jep dritë, dhe ajo e jep: e ndriçon natën. Asnjë nga këto ajete nuk thotë nga vjen drita e hënës. Kurani shton se Allahu (﷾) i caktoi hënës fazat që njerëzit të mund t’i numërojnë vitet. Kushdo mund t’i ndjekë ato faza muaj pas muaji.
“Qoftë i lartësuar Ai, i Cili e ka stolisur qiellin me yjësi dhe ka vënë në të një Kandil të ndritshëm dhe një Hënë që ndriçon.”
“Ai e ka bërë Diellin burim drite, kurse Hënën e ka bërë të shkëlqejë, duke i caktuar asaj fazat, që ju të dini numrin e viteve dhe njehsimin e kohës. Allahu i krijoi këto vetëm me të vërtetën. Ai ua shpjegon shenjat e Tij njerëzve që kuptojnë.”
Transmetime në komente
Komentet shënojnë gjithashtu mendime të disa shokëve të Profetit (ﷺ), burrave dhe grave që e njohën, për diellin dhe hënën. Taberiu e shpjegon ajetin thjesht si ‘në shtatë qiejt’, pa përmendur ndonjë të veçantë. Pastaj transmeton, përmes Katades, një thënie të sahabiut Abdullah ibn Amr. Fytyrat e diellit dhe të hënës, tha ai, janë kthyer nga qiejt dhe shpinat e tyre nga toka. Kurtubiu tregon se Ibn Abbasi dhe Ibn Omeri thanë të kundërtën për hënën. Fytyra e saj, thanë ata, u jep dritë banorëve të tokës dhe shpina e saj banorëve të qiellit. Tregon gjithashtu, pa zinxhir transmetuesish, një thënie të Ibn Omerit. Ajo e vendos diellin në qiellin e katërt në verë dhe në të shtatin në dimër. Këto mendime nuk pajtohen me njëri-tjetrin. Ibn Kethiri, për 71:15, përmbledh atë që thonë astronomët. Ata vendosin një planet në çdo qiell, me hënën në më të ulëtin dhe diellin në të katërtin. Ai vë re se ata ndryshojnë në shumë vende. Thotë se pika e tij është vetëm se Allahu (﷾) krijoi shtatë qiej njëri mbi tjetrin. Asgjë prej kësaj nuk është Kurani ose thënie e Profetit (ﷺ). Kur besimtarët nuk pajtohen, Kurani u thotë ta kthejnë çështjen te Allahu (﷾) dhe te i Dërguari i Tij (ﷺ). Vetë Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin, hënën ose ndonjë planet, dhe nuk jep asnjë largësi ose rend për to.
I shpjegon fjalët si ‘Ai e bëri hënën dritë në shtatë qiejt, dhe diellin fener në to’, dhe thotë se komentuesit mbanin të njëjtën gjë. Pastaj transmeton, përmes Katades, dy thënie të sahabiut Abdullah ibn Amr ibn el-As: se drita e diellit dhe e hënës është në qiell, dhe se fytyrat e tyre janë nga qiejt dhe shpinat e tyre nga toka. Për të dyja ai i citoi këto ajete. Për të parën, Katadeja thotë vetëm se ‘na u përmend’.
Regjistron një përgjigje të dytë të dhënë nga Ibn Kejsani: transmetohet se fytyra e hënës është kthyer nga qielli, ndaj është e lidhur me qiejt. Pastaj tregon se Ibn Abbasi dhe Ibn Omeri thanë se fytyra e hënës u jep dritë banorëve të tokës dhe shpina e saj banorëve të qiellit. Tregon nga Ibn Abbasi, përmes el-Kushejriut, se fytyra e diellit është në qiej dhe shpina e tij nga toka, dhe vëren se është thënë edhe e kundërta. Dhe tregon se Abdullah ibn Omeri, i pyetur pse dielli djeg në disa kohë dhe është i freskët në të tjera, tha se ai është në qiellin e katërt në verë dhe në të shtatin, pranë Fronit të të Gjithëmëshirshmit, në dimër, dhe se po të ishte në qiellin më të afërt asgjë nuk do t'i bënte ballë. Ai nuk jep asnjë zinxhir transmetuesish për këto transmetime.
Pyet nëse shtatë qiejt njëri mbi tjetrin njihen vetëm nga shpallja, apo perceptohen edhe me shqisa, nga ajo që dihet për rrugët e planetëve dhe eklipset. Pastaj përmbledh atë që thonë astronomët: shtatë planetët e eklipsojnë njëri-tjetrin; më i ulëti, hëna, është në qiellin më të ulët dhe eklipson atë që është mbi të; Mërkuri është në qiellin e dytë, Venusi në të tretin, dielli në të katërtin, Marsi në të pestin, Jupiteri në të gjashtin dhe Saturni në të shtatin. Yjet e tjerë, të palëvizshmit, janë në një sferë të tetë, të cilën ata prej tyre që ndjekin sheriatin e quajnë Kursi. Shton rrëfimin e tyre për një sferë të nëntë dhe për mënyrën si lëvizin sferat dhe planetët. E quan këtë një përmbledhje të asaj që thonë ata, dhe vëren se ata nuk pajtohen në shumë vende, gjë që ai nuk merret ta shpjegojë. Qëllimi, thotë ai, është vetëm ajo që thonë ajetet: Perëndia krijoi shtatë qiej njëri mbi tjetrin, dhe e bëri hënën dritë në to dhe diellin kandil.
“O besimtarë! Bindjuni Allahut, bindjuni të Dërguarit dhe atyre që drejtojnë punët tuaja. Nëse nuk pajtoheni në ndonjë gjë, drejtojuni Allahut dhe të Dërguarit, nëse besoni Allahun dhe Ditën e Kiametit. Kjo për ju është më e mira dhe shpjegimi më i bukur.”
Prova për pohimet për qiellin
Një pohim për qiellin mund të provohet kur thotë diçka që mund të shihet ose të matet. Sa larg është një trup nga toka, ose cili trup është më afër, janë pohime të atij lloji. Kurani 71:16 nuk bën asnjë pohim të tillë. Nuk jep asnjë largësi, madhësi ose rend për hënën, diellin ose yjet. Kurtubiu e lexon gjithashtu “A nuk e shihni” të 71:15 si të thënë për të informuar, jo për të treguar diçka që shihet me sy. Kurani e bën të njëjtën pyetje për krijimin e qiejve dhe të Tokës, të cilin askush nuk e pa (14:19). Tekste të tjera bëjnë pohime të llojit të matshëm. Vishnu Purana është një nga Puranat, shkrime hindu të llojit smriti (traditë e kujtuar). Ajo e jep largësinë e diellit nga toka në ligë (jojana) dhe e vendos hënën po aq larg përtej diellit. I vendos yjësitë hënore përtej hënës. Shifra të tilla mund të kontrollohen me qiellin. Një hindu mund të përgjigjet se mali Meru dhe lokat (botët e mësimit hindu) janë sfera të padukshme, si qiejt e Kuranit. Por dielli dhe hëna nuk janë të padukshëm, dhe ky pasazh i mat nga toka. Leximi i ‘në ta’ si ‘në njërin prej tyre’ ndjek përdorimin e zakonshëm arab, të shënuar shumë kohë para astronomisë moderne. Një numër ligësh i matur nga toka është një lloj tjetër pohimi. Aty ku Kurani flet për atë që mund ta shohë kushdo, si me fazat e hënës te 10:5, ai ka të drejtë.
“Sfera e diellit ndodhet njëqind mijë ligë larg tokës; dhe ajo e hënës në një largësi të barabartë nga dielli. Në të njëjtën largësi mbi hënën ndodhet orbita e të gjitha yjësive hënore. Planeti Budha (Merkuri) është dyqind mijë ligë mbi stacionet hënore.”
E shpjegon ajetin si një provë tjetër që Nuhu ia vuri përpara popullit të tij: a nuk e dini se Ai që pati fuqinë ta bëjë këtë është Ai që duhet adhuruar? Shton se ‘A nuk e shihni’ thuhet për t’i informuar, jo për të treguar diçka që shihet me sy, ashtu si thuhet ‘A nuk e pe si u solla me filanin?’
“Vallë, a nuk sheh ti se si Allahu ka krijuar me urtësi qiejt dhe Tokën? Nëse dëshiron, Ai mund t’ju zhdukë ju dhe të sjellë një popull të ri;”
Për çfarë shërben ajeti
Ajeti i përket thirrjes së Nuhut drejtuar popullit të tij. Kurtubiu e shpjegon si një provë tjetër që Nuhu ua vuri përpara. Ai që pati fuqinë ta bëjë gjithë këtë është Ai që duhet adhuruar. Kurani heq të njëjtën vijë në vende të tjera. Dielli dhe hëna janë ndër shenjat e Allahut (﷾), dhe njerëzve u thuhet të mos u bëjnë sexhde atyre, por Allahut (﷾), që i krijoi ato. Prandaj ajeti nuk është mësim për largësitë. Tregon nga hëna dhe dielli te Krijuesi i tyre.
E shpjegon ajetin si një provë tjetër që Nuhu ia vuri përpara popullit të tij: a nuk e dini se Ai që pati fuqinë ta bëjë këtë është Ai që duhet adhuruar? Shton se ‘A nuk e shihni’ thuhet për t’i informuar, jo për të treguar diçka që shihet me sy, ashtu si thuhet ‘A nuk e pe si u solla me filanin?’
“Ndër shenjat e Tij janë nata dhe dita, si dhe Dielli dhe Hëna. Mos bëni sexhde as për Diellin, as për Hënën, por, nëse jeni adhurues të Atij, bëni sexhde për Allahun i Cili i ka krijuar ato!”
Kundërshtimet e përgjigjura
Kurani 71:15-16 — Sureja Nuh, ajeti 15-16
“A nuk e shihni se si Allahu i ka krijuar shtatë qiejt njëri mbi tjetrin, dhe në ta e ka bërë Hënën dritë, kurse Diellin e ka bërë fener?”
Cituar për
Kritikët thonë se ‘në ta’ e vendos hënën larg mes shtatë qiejve, përtej yjeve të qiellit më të afërt. E megjithatë hëna është më e afërta nga trupat qiellorë.
Përgjigjja
Kurani e përmend qiellin më të afërt tri herë, dhe çdo herë thotë se Allahu (﷾) e zbukuroi me llamba ose yje: dritat që shohim. Arabishtja mund të thotë se një gjë është në një grup kur është në një pjesë të tij. Kështu thuhet ‘erdha te Benu Temimi’ pasi ke vizituar disa nga ai fis. Kurtubiu e shpjegon ajetin kështu: hëna është në qiellin më të afërt. Taberiu e shënon të njëjtën figurë stilistike, me të njëjtin shembull, nga disa dijetarë të arabishtes në Basra, më shumë se një mijë vjet më parë. Dhe një ajet tjetër thotë se Allahu (﷾) e vuri kandilin dhe hënën në qiell.
Ku përfundon — Arabishtja e lejon ‘në ta’ të thotë në njërin prej tyre, dhe Kurtubiu e lexon si qiellin më të afërt, qiellin e zbukuruar me yjet. Ajeti nuk e vendos hënën përtej yjeve, dhe nuk jep asnjë rend midis tyre.
Vishnu Purana 2.7 — libri 2, kapitulli 7
“Sfera e diellit ndodhet njëqind mijë ligë larg tokës; dhe ajo e hënës në një largësi të barabartë nga dielli. Në të njëjtën largësi mbi hënën ndodhet orbita e të gjitha yjësive hënore. Planeti Budha (Merkuri) është dyqind mijë ligë mbi stacionet hënore.”
Cituar për
Një hindu mund ta quajë këtë standard të dyfishtë. Faqja e lexon ‘në ta’ lirshëm, por e mban Vishnu Puranën te numrat e saj. I lë mënjanë transmetimet në komentet e veta. Edhe Puranat janë vetëm smriti, poshtë Vedës. Dhe Meru dhe lokat janë sfera të padukshme, si shtatë qiejt e Kuranit.
Përgjigjja
Prova është e njëjtë për të dy tekstet, cilado qoftë grada e tyre. Një tekst mund të kontrollohet vetëm aty ku flet për atë që mund të shihet ose të matet. Çfarëdo që të thuhet për Merun dhe lokat, ky pasazh flet për diellin dhe hënën, që mund t’i shohë kushdo. I mat në ligë nga toka dhe e vendos hënën përtej diellit, prandaj mund të kontrollohet. Kurani 71:16 nuk jep asnjë shifër të tillë. Leximi i ‘në ta’ si ‘në njërin prej tyre’ është arabisht e zakonshme, e shënuar nga gramatikanët shumë kohë para astronomisë moderne. Lënia mënjanë e transmetimeve në komente nuk është si lënia mënjanë e Puranave. Islami nuk i numëroi kurrë transmetime të tilla si shkrim të shenjtë. Tradita hindu i numëron Puranat mes shkrimeve të saj, si smriti.
Ku përfundon — Një provë për të dy tekstet: ajo që mund të shihet dhe të matet mund të kontrollohet. Vishnu Purana bën pohime të tilla për diellin dhe hënën, dhe Kurani 71:16 nuk bën asnjë.
Tefsiri i el-Kurtubiut, për 71:16 (transmetime për diellin dhe hënën)
Regjistron një përgjigje të dytë të dhënë nga Ibn Kejsani: transmetohet se fytyra e hënës është kthyer nga qielli, ndaj është e lidhur me qiejt. Pastaj tregon se Ibn Abbasi dhe Ibn Omeri thanë se fytyra e hënës u jep dritë banorëve të tokës dhe shpina e saj banorëve të qiellit. Tregon nga Ibn Abbasi, përmes el-Kushejriut, se fytyra e diellit është në qiej dhe shpina e tij nga toka, dhe vëren se është thënë edhe e kundërta. Dhe tregon se Abdullah ibn Omeri, i pyetur pse dielli djeg në disa kohë dhe është i freskët në të tjera, tha se ai është në qiellin e katërt në verë dhe në të shtatin, pranë Fronit të të Gjithëmëshirshmit, në dimër, dhe se po të ishte në qiellin më të afërt asgjë nuk do t'i bënte ballë. Ai nuk jep asnjë zinxhir transmetuesish për këto transmetime.
Cituar për
Kritikët thonë se myslimanët më të hershëm e përfytyronin qiellin në të njëjtën mënyrë. Kurtubiu transmeton se Ibn Omeri e vendoste diellin në qiellin e katërt në verë dhe në të shtatin në dimër. Ibn Omeri shtoi se sikur të ishte në qiellin më të afërt, asgjë nuk do t’i qëndronte dot.
Përgjigjja
Ky është një transmetim nga një shok, dhe Kurtubiu e jep pa zinxhir transmetuesish. Nuk është Kurani dhe nuk është thënie e Profetit (ﷺ). Kur besimtarët nuk pajtohen, Kurani u thotë ta kthejnë çështjen te Allahu (﷾) dhe te i Dërguari i Tij (ﷺ). Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin. Thotë se Allahu (﷾) e vuri kandilin dhe hënën në qiell, dhe 71:16 nuk përmend asnjë qiell të vetëm. Dhe vetë Kurtubiu e shpjegon 71:16 si hëna në qiellin më të afërt.
Ku përfundon — Mendimi i transmetuar i një shoku nuk është mësimi i Kuranit, dhe Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin ose hënën.
Tefsiri i Ibn Kethirit, për 71:15
Pyet nëse shtatë qiejt njëri mbi tjetrin njihen vetëm nga shpallja, apo perceptohen edhe me shqisa, nga ajo që dihet për rrugët e planetëve dhe eklipset. Pastaj përmbledh atë që thonë astronomët: shtatë planetët e eklipsojnë njëri-tjetrin; më i ulëti, hëna, është në qiellin më të ulët dhe eklipson atë që është mbi të; Mërkuri është në qiellin e dytë, Venusi në të tretin, dielli në të katërtin, Marsi në të pestin, Jupiteri në të gjashtin dhe Saturni në të shtatin. Yjet e tjerë, të palëvizshmit, janë në një sferë të tetë, të cilën ata prej tyre që ndjekin sheriatin e quajnë Kursi. Shton rrëfimin e tyre për një sferë të nëntë dhe për mënyrën si lëvizin sferat dhe planetët. E quan këtë një përmbledhje të asaj që thonë ata, dhe vëren se ata nuk pajtohen në shumë vende, gjë që ai nuk merret ta shpjegojë. Qëllimi, thotë ai, është vetëm ajo që thonë ajetet: Perëndia krijoi shtatë qiej njëri mbi tjetrin, dhe e bëri hënën dritë në to dhe diellin kandil.
Cituar për
Kritikët thonë se shtatë qiejt janë shtatë sferat planetare të astronomisë greke, dhe se komentuesit myslimanë e thanë këtë. Ibn Kethiri, për 71:15, e vendos hënën në qiellin më të ulët, diellin në të katërtin dhe Saturnin në të shtatin. I vendos yjet e palëvizshëm në një sferë të tetë.
Përgjigjja
Ibn Kethiri e jep këtë si përmbledhje të asaj që thonë astronomët. Vë re se ata ndryshojnë në shumë vende. Thotë se pika e tij është vetëm se Allahu (﷾) krijoi shtatë qiej njëri mbi tjetrin. Është rrëfimi i tyre, jo Kurani dhe jo thënie e Profetit (ﷺ). Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin ose për ndonjë planet, dhe nuk jep asnjë largësi ose rend. Edhe rendi i astronomëve e vendos hënën në qiellin më të ulët. Dhe për 67:5 vetë Ibn Kethiri i vendos planetet dhe yjet e palëvizshëm në qiellin më të afërt, ku ai rend ka vetëm hënën.
Ku përfundon — Rendi i planetëve është rrëfimi i astronomëve, që Ibn Kethiri e jep si të tyrin. Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin ose ndonjë planet, dhe nuk jep asnjë largësi ose rend.
Tefsiri i Taberiut, për 71:16 (Abdullah ibn Amri)
I shpjegon fjalët si ‘Ai e bëri hënën dritë në shtatë qiejt, dhe diellin fener në to’, dhe thotë se komentuesit mbanin të njëjtën gjë. Pastaj transmeton, përmes Katades, dy thënie të sahabiut Abdullah ibn Amr ibn el-As: se drita e diellit dhe e hënës është në qiell, dhe se fytyrat e tyre janë nga qiejt dhe shpinat e tyre nga toka. Për të dyja ai i citoi këto ajete. Për të parën, Katadeja thotë vetëm se ‘na u përmend’.
Cituar për
Kritikët thonë se Taberiu e shpjegon ajetin si ‘në shtatë qiejt’. Transmeton gjithashtu Abdullah ibn Amrin duke thënë se dielli dhe hëna janë me fytyrë nga qiejt, me shpinat nga toka. Kjo, thonë ata, është një pamje nga miti, jo nga qielli.
Përgjigjja
Shpjegimi i Taberiut vetëm e sqaron ‘ta’ të ajetit si shtatë qiejt, për diellin si për hënën, dhe nuk përmend asnjë qiell të veçantë. I njëjti koment shënon gjithashtu si e lexuan ‘në ta’ disa dijetarë të arabishtes në Basra. E morën si të thënë për një pjesë, si te ‘erdha te Benu Temimi’. Ky transmetim për fytyrat është një transmetim nga një shok. Kurtubiu tregon transmetime të tjera që thonë të kundërtën: fytyra e hënës i jep dritë tokës dhe shpina e saj qiejve. Transmetime që nuk pajtohen kështu tregojnë se janë mendime, jo shpallje. Kurani nuk thotë asgjë për fytyra ose shpina.
Ku përfundon — Shpjegimi vetëm e sqaron ajetin, dhe transmetimet për fytyrat janë transmetime të vetme që nuk pajtohen me njëri-tjetrin. Ajeti thotë vetëm se hëna është dritë në qiej dhe dielli fener.
Kurani 10:5 — Sureja Junus, ajeti 5
“Ai e ka bërë Diellin burim drite, kurse Hënën e ka bërë të shkëlqejë, duke i caktuar asaj fazat, që ju të dini numrin e viteve dhe njehsimin e kohës. Allahu i krijoi këto vetëm me të vërtetën. Ai ua shpjegon shenjat e Tij njerëzve që kuptojnë.”
Cituar për
Kritikët thonë se Kurani e quan hënën dritë, nur, sikur të shkëlqente vetë, kur drita e saj vjen nga dielli.
Përgjigjja
Nur do të thotë dritë, dhe hëna vërtet e ndriçon natën: drita e hënës është dritë e vërtetë, cilido qoftë burimi i saj. Kurani e quan diellin kandil dhe burim drite, dhe hënën dritë dhe një hënë që ndriçon. Këto ajete nuk thonë asgjë për nga vjen drita e hënës. Prandaj nuk ka asgjë këtu që astronomia ta kundërshtojë.
Ku përfundon — Kurani thotë se hëna jep dritë, gjë që ajo e bën. Këto ajete nuk thonë asgjë për nga vjen ajo dritë.
Këndvështrime
Leximi i kritikut
Kritikët thonë se Kurani 71:16 e vendos hënën në shtatë qiejt, dhe ajete të tjera thonë se Allahu e zbukuroi qiellin më të afërt me yjet. Prandaj, thonë ata, ajeti e vendos hënën larg mes qiejve, përtej yjeve, ndonëse ajo është më e afërta nga trupat qiellorë. Shtojnë se transmetime në komentet klasike e vendosin diellin në një qiell më të lartë. Thonë se Ibn Kethiri rendit një planet për çdo qiell. Thonë gjithashtu se Kurani e quan hënën dritë kur drita e saj vjen nga dielli.
Kurani 71:16 thotë se Allahu e bëri hënën dritë “në ta”, shtatë qiejt e përmendur te 71:15.
Kundërpërgjigje
Kjo është ajo që thotë ajeti. Por arabishtja mund të thotë se një gjë është ‘në ta’ kur është në njërin prej tyre. Kurtubiu e lexon ajetin si hëna në qiellin më të afërt, dhe Taberiu e shënon të njëjtën figurë stilistike nga dijetarët e arabishtes në Basra.
Transmetime në komentet klasike e vendosin diellin në qiellin e katërt në verë dhe në të shtatin në dimër. Transmetime të tjera i kthejnë fytyrat e diellit dhe të hënës nga qiejt.
Kundërpërgjigje
Transmetimet janë atje, por janë mendime, dhe ai për qiellin e diellit vjen pa zinxhir transmetuesish. Transmetimet për fytyrat nuk pajtohen. Asnjëri nuk është Kurani ose thënie e Profetit (ﷺ), dhe Kurani nuk përmend asnjë qiell për diellin.
Ibn Kethiri, për 71:15, përmbledh një rend me një planet në çdo njërin nga shtatë qiejt. E vendos hënën në më të ulëtin dhe diellin në të katërtin.
Kundërpërgjigje
Ibn Kethiri e jep këtë si atë që thonë astronomët, dhe vë re se ata ndryshojnë në shumë vende. Thotë se pika e tij është vetëm se Allahu (﷾) krijoi shtatë qiej njëri mbi tjetrin. Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin ose ndonjë planet.
Prandaj ajeti e vendos hënën përtej yjeve të qiellit më të afërt. E megjithatë hëna është më e afërta nga trupat qiellorë.
Kundërpërgjigje
Tri herë Kurani thotë se Allahu (﷾) e zbukuroi qiellin më të afërt me llamba ose yje, dritat që shohim. Kurtubiu e lexon ‘në ta’ si qiellin më të afërt, dhe ajeti nuk jep asnjë rend midis hënës dhe yjeve.
Ta quash hënën dritë do të thotë ta trajtosh si burim drite, kur ajo shkëlqen me dritën e diellit.
Kundërpërgjigje
Nur do të thotë dritë, dhe drita e hënës është dritë e vërtetë, cilido qoftë burimi i saj. Këto ajete nuk thonë asgjë për nga vjen drita e hënës, prandaj nuk ka asgjë që astronomia ta kundërshtojë.
Pikëpamja islame
Siç e lexon Kurtubiu, Kurani 71:16 e vendos hënën në qiej duke e vendosur në më të ulëtin prej tyre. Ky është qielli më i afërt, të cilin Kurani thotë se Allahu (﷾) e zbukuroi me dritat e qiellit të natës. Komentuesit klasikë e shpjegojnë ‘në ta’ nga arabishtja e zakonshme. Ajeti nuk jep asnjë largësi, madhësi ose rend që mund të matet. Nuk thotë asgjë për nga vjen drita e hënës. Tregon nga hëna dhe dielli te Allahu (﷾) që i krijoi.
Kurani e përmend qiellin më të afërt tri herë. Çdo herë thotë se Allahu (﷾) e zbukuroi me llamba ose me yjet.
Ibn Kethiri i shpjegon llambat e qiellit më të afërt si planetet dhe yjet e palëvizshëm të vendosur në të.
Arabishtja mund të thotë se një gjë është ‘në ta’ kur është në njërin nga një grup. Kurtubiu e shpjegon ‘në ta’ si qiellin më të afërt, nga el-Ahfeshi, dhe jep përgjigjen e Ibn Kejsanit se ajo që është në njërin prej tyre është në ta. Taberiu e shënon të njëjtën figurë stilistike nga disa dijetarë të arabishtes në Basra.
Një ajet tjetër thotë se Allahu (﷾) vuri një kandil dhe një hënë në qiell, ku i bëri yjësitë.
Kurani 71:16 nuk jep asnjë largësi, madhësi ose rend për hënën, diellin ose yjet. Vishnu Purana jep largësi në ligë për diellin, hënën dhe yjësitë hënore.
Kurani e quan hënën dritë dhe diellin kandil. Këto ajete nuk thonë asgjë për nga vjen drita e hënës.
Transmetimet për nga kthehen fytyrat e diellit dhe të hënës nuk pajtohen me njëri-tjetrin.
Mendimi i transmetuar i një shoku për qiellin nuk është shpallje. Kur besimtarët nuk pajtohen, çështja kthehet te Kurani dhe te Profeti (ﷺ).
Ibn Kethiri e jep rendin e planetëve te 71:15 si përmbledhje të asaj që thonë astronomët, për të cilën ata nuk pajtohen. Thotë se pika e tij është vetëm se Allahu (﷾) krijoi shtatë qiej. Kurani nuk përmend asnjë qiell të veçantë për diellin ose ndonjë planet.
Ajeti është provë se Krijuesi i qiejve është Ai që duhet adhuruar. Kurani e ndalon sexhden për diellin dhe hënën në vend të Allahut (﷾), që i krijoi ato.