Përgjigje e shkurtër
Jo. Kurani është libër shenjash, jo libër mësimor shkence. Gjërat e krijimit i quan shenja, dhe u thotë njerëzve t'i studiojnë dhe t'i kërkojnë Allahut (﷾) më shumë dije. Vetë Profeti Muhamed (ﷺ) e vuri kufirin. Një herë dha një mendim kalimthi se bujqit nuk kishin nevojë t'i pllenonin me dorë hurmat, dhe prodhimi ra. U tha se ata i dinin më mirë punët e kësaj bote të tyre, por se ajo që u thoshte nga Allahu (﷾) duhej pranuar. Prandaj një mysliman nuk duhet ta lidhë një ajet me teorinë e ditës. Teoritë ndryshojnë, dhe nëse njëra bie, fajin e merr ajeti. Kurani nuk ngrihet dhe nuk bie bashkë me to. Fjalët e tij mbeten pikërisht ashtu siç u shpallën.
Shpjegimi i plotë
Krijimi është një libër shenjash
Kurani i quan qiejt, tokën dhe ndërrimin e natës e të ditës ajat, që do të thotë shenja. U thotë besimtarëve të mendojnë për to. Premton gjithashtu se Allahu (﷾) do t'i tregojë shenjat e Tij në botën e gjerë dhe te vetë njerëzit, derisa e vërteta të bëhet e qartë. Një shenjë tregon përtej vetvetes. Fjala që përdor Kurani është shenja, jo mësime fizike.
“Me të vërtetë, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës, ka shenja për mendarët, për ata që e përmendin Allahun duke qëndruar në këmbë, ndenjur ose shtrirë dhe që meditojnë për krijimin e qiejve dhe të Tokës (duke thënë:) O Zoti Ynë! Ti nuk i ke krijuar kot këto, lartësuar qofsh (nga çdo e metë)! Prandaj na ruaj nga ndëshkimi i zjarrit.”
“Ne do t’u tregojmë atyre shenjat Tona në hapësirat tokësore e qiellore, si dhe në vetvete, derisa t’u bëhet plotësisht e qartë se ai (Kurani) është e vërteta. Vallë, a nuk të mjafton ty që, Zoti yt është Dëshmues i çdo gjëje?!”
Një besim që fillon me leximin
Fjalët e para që iu shpallën Profetit (ﷺ) ishin një urdhër për të lexuar. Ato flasin për penën dhe për Allahun (﷾) që i mëson njeriut atë që nuk e dinte. Kurani e mëson besimtarin të lutet për më shumë dije. E mban gjithashtu të përulur, duke i kujtuar se dija që u është dhënë njerëzve është e pakët.
“Lexo me emrin e Zotit tënd, i Cili krijoi (gjithçka), e krijoi njeriun nga një droçkë gjaku! Lexo! Zoti yt është Bujari më i madh, i Cili, me anë të penës ia mësoi, ia mësoi njeriut ato që nuk i dinte.”
“I Lartësuar qoftë Allahu, Sunduesi i Vërtetë! Mos nxito për ta lexuar Kuranin para se të përfundojë shpallja e tij dhe thuaj: “O Zoti im, shtoma dijeninë!””
“Do të të pyesin ty për shpirtin. Thuaj: “Shpirti është çështje që i përket vetëm Zotit tim, ndërsa juve nuk ju është dhënë veçse pak dijeni”.”
Mësimi i hurmave
Një herë Profeti (ﷺ) kaloi pranë bujqve që po i pllenonin palmat e tyre me dorë (duke i ndihmuar pemët të jepnin hurma). Dha një mendim kalimthi se nuk kishin nevojë ta bënin. Ata u ndalën, dhe të korrat ranë. Ai u tha se kishte qenë vetëm mendimi i tij. Tha se ata i dinin më mirë punët e kësaj bote të tyre, dhe se ajo që u thoshte nga Allahu (﷾) ishte tjetër gjë. Bujqësia mësohet me provë dhe gabim. Shpallja jo. Ky kufi i la myslimanët të lirë ta studionin botën pa frikë.
Talha transmeton se Profeti (ﷺ) kaloi pranë njerëzve që po i pllenonin me dorë hurmat dhe tha se nuk mendonte që kjo të ishte e dobishme. Ata u ndalën, dhe prodhimi ra. Profeti tha pastaj se nëse ndihmonte, duhej ta bënin, sepse ai kishte qenë vetëm mendimi i tij; por kur u thoshte diçka nga Allahu, duhej ta ndiqnin, sepse ai nuk do të thoshte kurrë diçka të rreme për Allahun.
Enesi dhe Aishja transmetojnë të njëjtën ngjarje: pasi ra prodhimi i hurmave, Profeti (ﷺ) u tha bujqve se ata i dinin më mirë punët e kësaj bote të tyre.
| Pika | Aftësia e kësaj bote | Shpallja |
|---|---|---|
| Si mësohet | Me provë dhe gabim. | Jepet nga Allahu (﷾). |
| Në mësimin e hurmave | Bujqit i njihnin më mirë hurmat e tyre. | Ajo që Profeti (ﷺ) u tha nga Allahu (﷾) duhet pranuar. |
| A mund të ndryshojë? | Po: gjetjet korrigjohen. | Jo: fjalët e saj mbeten saktësisht siç u shpallën. |
Pse gjetjet e shkencës mund të ndryshojnë
Shkenca e korrigjon veten, dhe kjo është forca e saj. Prandaj gjetjet e saj mund të ndryshojnë. Ptolemeu, një astronom i lashtë grek, mësoi një gjithësi me tokën në qendër, dhe ajo u ndoq për më shumë se një mijë vjet para Kopernikut (1543). Ligjet e Njutonit qëndruan për më shumë se dyqind vjet. Pastaj relativiteti i përgjithshëm i Ajnshtajnit (1915) tregoi se ato janë shumë afër së vërtetës, por jo të sakta. Në fillim të viteve 1980, dy mjekë, Barry Marshall dhe Robin Warren, treguan se shumica e ulçerave të stomakut shkaktohen nga një bakter, jo nga stresi.
Paraqet një model të gjithësisë me diellin, jo tokën, në qendër, në vend të pamjes me tokën në qendër të Ptolemeut, që bota e dijes e kishte ndjekur për më shumë se një mijë vjet.
Tregon se relativiteti i përgjithshëm e shpjegon zhvendosjen e ngadaltë të orbitës së Mërkurit, të cilën teoria e gravitetit e Njutonit nuk mund ta shpjegonte plotësisht.
Ua jep çmimin Barry Marshall-it dhe Robin Warren-it për zbulimin e bakterit Helicobacter pylori dhe rolit të tij në gastrit dhe në ulçerën peptike, kundër pikëpamjes së gjatë se ulçerat shkaktoheshin nga stresi dhe mënyra e jetesës.
- Kohët e lashta
Ptolemeu
Një gjithësi me Tokën në qendër, e ndjekur për shumë më tepër se një mijë vjet.
- 1543
Koperniku
Gjithësia me Tokën në qendër i lë vendin tjetrës.
- 1915
Ajnshtajni
Ligjet e Njutonit, pas më shumë se dyqind vjetësh, dalin shumë afër së vërtetës, por jo të sakta.
- Fillimi i viteve 1980
Marshall dhe Warren
Shumicën e ulçerave të stomakut i shkakton një bakter, jo stresi.
Të pajtohesh me shkencën nuk është njësoj si ta mësosh
David Shatz, një filozof amerikan, emërton dy mënyra për ta përputhur shkrimin e shenjtë me shkencën. Sipas pikëpamjes së matur, një shkrim i shenjtë përputhet me shkencën e vërtetë, por nuk synon ta mësojë. Sipas pikëpamjes së guximshme, vargjet e tij mësojnë shkencë që pret të deshifrohet. Shatz paralajmëron se pikëpamja e guximshme mund të kthehet kundër. Kur shkenca ndryshon, prova bie bashkë me të. Ka edhe një rrezik të dytë. Një mysliman mund të zgjedhë, nga disa lexime të shëndosha të një ajeti, atë që përputhet me një teori. Atëherë një kritik mund të zgjedhë një tjetër dhe ta quajë gabim. Mënyra e drejtë është ajo e matura. Kur dijetarët e lexojnë një ajet në më shumë se një mënyrë, lëre të hapur. Pyet vetëm nëse ajeti thotë diçka të rreme.
Dallon konkordizmin e matur, sipas të cilit shkrimi i shenjtë mund të pajtohet me shkencën e saktë, nga konkordizmi i guximshëm, sipas të cilit shkrimi i shenjtë mëson shkencë në mënyrë pozitive që komentuesit mund ta nxjerrin. Paralajmëron se përdorimi i konkordizmit në thirrjen fetare mund të kthehet kundër, pasi ndryshimet në bindjet shkencore mund t'i rrëzojnë provat e ndërtuara mbi të.
| Pika | E kujdesshme | E guximshme |
|---|---|---|
| Çfarë pretendon | Ajeti nuk thotë asgjë të rreme | Ajeti e mëson teorinë |
| Kur ndryshon teoria | Nuk humbet asgjë | Prova bie bashkë me të |
| Një ajet me disa lexime | Lihet i hapur | Zgjidhet një lexim që përputhet |
Shenja që nuk është dashur të tërhiqen
Kur Kurani flet për botën natyrore, nuk i përsërit gabimet e dijetarëve të kohës së tij. Dy shembuj janë mitra me dy brirë dhe vetëtima si avull që digjet. Në shekullin e njëzetë, astronomia gjeti prova të forta se gjithësia pati një fillim. Kjo e rrëzoi një ide mbi të cilën mosbesimi ishte mbështetur gjatë, një gjithësi të përjetshme. Asnjë ajet nuk u desh të rilexohej. Kurani flet për qiejt dhe tokën që dikur ishin bashkë e pastaj u ndanë, dhe për qiellin kur ishte tym. Këto paraqiten si shenja, jo si provë e një teorie. Ato trajtohen në faqen e tyre.
“A nuk e dinë mohuesit se qiejt dhe Toka kanë qenë një e tërë? Pastaj Ne e ndamë dhe bëmë nga uji çdo gjë të gjallë! Akoma nuk besojnë?!”
“Pastaj Ai iu kthye qiellit, që ishte në gjendje mjegullie e i tha atij dhe Tokës: “Ejani të dy me hir a me pahir!”. Ata u përgjigjën: “Erdhëm me gjithë dëshirë e të bindur!””
Fjalë për çdo kohë
Kurani flet për natyrën me fjalë të thjeshta që çdo kohë mund t'i kuptojë. Thotë se toka është shtrirë, ashtu siç duket trualli. Er-Raziu shtoi se një top shumë i madh duket i sheshtë në çdo pjesë. Thotë se një udhëtar e gjeti diellin duke perënduar në ujë të errët, që është ajo që ai pa. Thotë se dielli dhe hëna lundrojnë secili në një orbitë, gjë që është ende e vërtetë. Një lexues i shekullit të shtatë nuk u mashtrua nga këto fjalë. Një lexues i sotëm nuk ka nevojë t'i shpjegojë duke i shmangur.
“Po Tokën, se si është shtrirë?!”
U përgjigjet atyre që argumentonin se një tokë e bërë shtrat nuk mund të jetë sferë: një sferë shumë e madhe duket e sheshtë në çdo pjesë të saj, prandaj toka mund të jetë shtrat për banorët e saj dhe megjithatë të jetë e rrumbullakët.
“Kur arriti në vendin e perëndimit të diellit, pa se ai po ulej në një burim të zi balte dhe në afërsi të tij gjeti një popull. Ne thamë: “O Dhulkarnejn, mund t’i ndëshkosh ata ose mund t’u bësh mirë atyre.””
“Allahu është Ai, i Cili krijoi natën dhe ditën, Diellin dhe Hënën; e të gjitha këto lundrojnë në gjithësi.”
Çfarë mund të shohë metoda e shkencës
Shkenca kërkon shkaqe natyrore që mund të maten dhe të provohen. Kjo quhet natyralizëm metodologjik. Është një rregull metode, jo një gjetje. Prandaj shkenca nuk mund të shohë engjëj, xhinde ose qëllimin e një gjëje, dhe as nuk mund t'i përjashtojë ato. Kur një ajet flet për të padukshmen, një teleskop as nuk mund ta provojë, as nuk mund ta hedhë poshtë. Ajo që mund të provohet është ajo që ajeti thotë për botën që shohim.
Një biolog fitues i Çmimit Nobel argumenton se shkenca është mënyra më e suksesshme për të kuptuar botën natyrore, por se ka kufij: nuk mund t'u përgjigjet pyetjeve për gjërat e para dhe të fundit, si p.sh. si filloi gjithçka, pse jemi këtu dhe cili është kuptimi i jetës.
“Thuaj: “Askush, përveç Allahut, në qiell apo në Tokë, nuk i di të fshehtat dhe as nuk do ta dijë se kur do të ringjallet”.”
Shkenca dhe shpallja u përgjigjen pyetjeve të ndryshme
Shkenca përshkruan si funksionojnë gjërat, si p.sh. si digjet një yll ose si përhapet një sëmundje. Nuk mund të thotë pse ekziston diçka fare, ose çfarë duhet të bëjë njeriu. Pohimi se vetëm shkenca jep të vërtetën nuk mund të provohet vetë nga shkenca. Biologu fitues i Çmimit Nobel, Peter Medawar, tha se shkenca nuk mund t'u përgjigjet disa pyetjeve. Këto përfshijnë si filloi gjithçka, pse jemi këtu dhe cili është kuptimi i jetës.
Një biolog fitues i Çmimit Nobel argumenton se shkenca është mënyra më e suksesshme për të kuptuar botën natyrore, por se ka kufij: nuk mund t'u përgjigjet pyetjeve për gjërat e para dhe të fundit, si p.sh. si filloi gjithçka, pse jemi këtu dhe cili është kuptimi i jetës.
Këndvështrime
Pikëpamja islame
Kurani është libër udhëzimi. Përshkrimet e tij të krijimit janë shenja që tregojnë drejt Allahut (﷾). Profeti (ﷺ) e ndau aftësinë e kësaj bote nga shpallja. Prandaj myslimanët e studiojnë botën lirisht dhe nuk e bëjnë kurrë një ajet të varet nga një teori që mund të ndryshojë.
Kurani i quan gjërat e krijimit shenja dhe urdhëron të reflektohet mbi to. Nuk synon të mësojë fizikë apo mjekësi.
Shpallja e parë urdhëron leximin dhe lavdëron penën, dhe Kurani e mëson besimtarin të kërkojë më shumë dije.
Në transmetimet për hurmat Profeti (ﷺ) e quajti këshillën e tij për bujqësinë mendim personal. U tha bujqve se ata i dinin më mirë punët e tyre të kësaj bote, dhe tha se ajo që përcillte nga Allahu (﷾) duhej pranuar.
Sipas vetë shkencës, gjetjet e saj mund të ndryshojnë. Prandaj një ajet nuk duhet bërë kurrë të varet nga një teori e tanishme.