Përgjigje e shkurtër
Jo. Psalmi 22 titullohet ‘Psalm i Davidit’, dhe është një lutje për shpëtim, jo një parashikim i një vdekjeje. Folësi i tij përqeshet dhe rrethohet nga armiq që ai i quan dema, luanë dhe qen. Ai i lutet Perëndisë ta çlirojë, dhe psalmi mbaron duke thënë se Perëndia e dëgjoi. Rreshti që citojnë më shumë të krishterët, “m'i shpuan duart dhe këmbët”, në tekstin hebraik thotë “si luan, ata janë te duart dhe këmbët e mia”. Studiuesit ende debatojnë për atë fjalë. Ungjijtë e citojnë këtë psalm për britmën dhe për rrobat, por kurrë për atë rresht. I lexuar i tëri, psalmi tregon për një njeri të drejtë që Perëndia e shpëtoi nga armiqtë e tij. Kjo është ajo që Kurani thotë për Jezusin: ata as nuk e vranë, as nuk e kryqëzuan, dhe Allahu (﷾) e ngriti.
Shpjegimi i plotë
Çfarë thotë psalmi me fjalët e veta
Psalmi titullohet ‘Psalm i Davidit’. Ai hapet me një britmë: “Perëndia im, Perëndia im, pse më ke braktisur?” Folësi përqeshet. “Të gjithë ata që më shohin më përqeshin”, dhe ata thonë: “Ai i besoi ZOTIT që do ta çlironte; le ta çlirojë”.
Armiqtë e tij paraqiten si bisha të egra. “Shumë dema më kanë rrethuar”, ata hapin gojën “si një luan grabitqar që vrumbullon”, dhe “qentë më kanë rrethuar”. Ata ndajnë rrobat e tij dhe hedhin short për to. Pastaj ai lutet: “Çliroje shpirtin tim nga shpata”, “Shpëtomë nga goja e luanit”. Dhe psalmi thotë se lutja e tij mori përgjigje: “kur ai i thirri, e dëgjoi”.
“Perëndia im, Perëndia im, pse më ke braktisur? Pse je kaq larg nga ndihma ime dhe nga fjalët e rënkimit tim?”
“Të gjithë ata që më shohin më përqeshin; shtrembërojnë buzët, tundin kokën, duke thënë: Ai i besoi ZOTIT që do ta çlironte; le ta çlirojë, pra, mbasi kënaqet me të.”
“Shumë dema më kanë rrethuar; dema të fuqishëm të Bashanit më kanë mbyllur rreth e qark. Hapin gojën e tyre kundër meje, si një luan grabitqar që vrumbullon.”
“Ndajnë midis tyre rrobat e mia dhe hedhin short mbi tunikën time.”
“Por ti, o ZOT, mos u largo prej meje; o forca ime, nxito të më ndihmosh. Çliroje shpirtin tim nga shpata, të vetmen jetë që kam nga fuqia e qenit. Shpëtomë nga goja e luanit; po, ti më je përgjigjur nga brirët e njëbrirëshave.”
“Sepse ai nuk e ka përbuzur as nuk e ka neveritur vuajtjen e të vuajturit; nuk e ka fshehur fytyrën e tij prej tij, por, kur ai i thirri, e dëgjoi.”
Një britmë
“Perëndia im, Perëndia im, pse më ke braktisur?”
I përqeshur
“le ta çlirojë”
I rrethuar
dema, luanë dhe qen
Një lutje
“Çliroje shpirtin tim nga shpata”
I dëgjuar
“kur ai i thirri, e dëgjoi”
Si e lexojnë të krishterët
Të krishterët e lexojnë Psalmin 22 si profeci të kryqit. Te Mateu dhe Marku, Jezusi thërret në kryq rreshtin e tij të parë. Te Mateu kalimtarët tundin kokën dhe thonë: “Ai ka besuar te Perëndia; le ta çlirojë tani”, fjalë të afërta me psalmin. Mateu dhe Gjoni thonë se ushtarët ndanë rrobat e tij dhe hodhën short, “që të përmbushej Shkrimi”. Dhe shumë të krishterë e lexojnë “m'i shpuan duart dhe këmbët” si gozhdët e kryqëzimit.
“Dhe rreth orës së nëntë Jezusi thirri me zë të madh, duke thënë: Eli, Eli, lama sabaktani?, që do të thotë: Perëndia im, Perëndia im, pse më braktise?”
“Dhe ata që kalonin aty pranë e fyenin duke tundur kokën dhe duke thënë: Ti që e shkatërron tempullin dhe e ndërton në tri ditë, shpëto veten! Në qoftë se je Biri i Perëndisë, zbrit nga kryqi! Po kështu edhe kryepriftërinjtë bashkë me skribët dhe pleqtë, duke u tallur, thoshin: Të tjerët i shpëtoi, veten nuk mund ta shpëtojë. Në qoftë se është mbreti i Izraelit, le të zbresë tani nga kryqi dhe do t'i besojmë. Ai ka besuar te Perëndia; le ta çlirojë tani, në qoftë se e do; sepse ka thënë: Unë jam Biri i Perëndisë.”
“Dhe, mbasi e kryqëzuan, i ndanë rrobat e tij duke hedhur short, që të përmbushej ajo që ishte thënë nga profeti: Ndanë midis tyre rrobat e mia dhe hodhën short mbi tunikën time.”
“Prandaj thanë midis tyre: Të mos e grisim, por të hedhim short për të, kujt do t'i bjerë; që të përmbushej Shkrimi që thotë: Ndanë midis tyre rrobat e mia dhe hodhën short për tunikën time. Kështu, pra, bënë ushtarët.”
“Sepse qentë më kanë rrethuar; një turmë keqbërësish më ka mbyllur rreth e qark; m'i shpuan duart dhe këmbët.”
Pse Ungjijtë e paraqesin Jezusin duke e pyetur Perëndinë pse e braktisi?
‘M'i shpuan’ apo ‘si luan’?
Versioni i Mbretit Jakob ka “m'i shpuan duart dhe këmbët” (22:16). Përkthimi hebre i tekstit hebraik thotë: “si luan, ata janë te duart dhe këmbët e mia” (22:17 sipas numërimit hebraik). Fjala hebraike është ka'ari, ‘si luan’. E njëjta fjalë shfaqet në lutjen e Ezekias te Isaia: “si një luan, të m'i thyente të gjitha kockat”. Komentuesi hebre Rashi e shpjegon psalmin me atë varg: është sikur të ishin shtypur në gojën e një luani.
Përkthimi i vjetër grek ka një fjalë tjetër, që do të thotë ‘gërmuan’. Një fragment i Psalmeve i gjetur pranë Detit të Vdekur e shkruan fjalën hebraike pak më ndryshe. Disa studiues e lexojnë si folje. Të tjerë e gjykojnë si gabim drejtshkrimor. Artikujt në një revistë kryesore të studimeve biblike ende debatonin për këtë fjalë në vitet 1997, 2000 dhe 2004. Një varg, fjalët e të cilit janë ende të diskutuara, nuk mund të jetë provë e qartë për asgjë.
“Sepse qentë më kanë rrethuar; një turmë keqbërësish më ka mbyllur rreth e qark; m'i shpuan duart dhe këmbët.”
“Sepse qentë më kanë rrethuar; një turmë keqbërësish më ka mbyllur rreth e qark; si luan, ata janë te duart dhe këmbët e mia.”
“Prita deri në mëngjes që ai, si një luan, të m'i thyente të gjitha kockat; nga mëngjesi deri në mbrëmje ti më ke dhënë fund.”
Për ‘si luan, duart dhe këmbët e mia’, Rashi shpjegon: sikur të ishin shtypur në gojën e një luani. Ai e krahason me fjalët e Ezekias te Isaia 38:13, ‘si një luan, kështu do t'i thyente të gjitha kockat e mia’.
Një studim i fjalëve të diskutuara të Psalmit 22:17b (KJV 22:16). Teksti hebraik masoretik ka ka'ari, ‘si luan’; Septuaginta greke ka oryxan, ‘gërmuan’; studiuesit kanë hamendësuar prej kohësh për origjinalin. Vall i peshon leximet e vjetra, përfshirë një folje.
Një fragment i Psalmeve nga shekulli i parë e.s., i gjetur pranë Detit të Vdekur, e shkruan fjalën me një vav në fund (k'rw) në vend të jodit (k'ry). Disa e lexojnë si folje; të tjerë e gjykojnë si variant drejtshkrimor. Kjo nuk e zgjidh kuptimin.
I përgjigjet Vallit dhe mbron leximin masoretik ‘si luan’, që qëndron pothuajse në çdo dorëshkrim hebraik dhe përputhet me shumë figurat e kafshëve në psalm.
E merr sërish problemin, duke i mbajtur bashkëtingëlloret hebraike, por duke e ndarë vargun ndryshe. Tregon se kuptimi i vargut është ende i diskutuar ndër studiuesit.
| Teksti | Fjalët |
|---|---|
| Versioni i Mbretit Jakob, 22:16 | “m'i shpuan duart dhe këmbët” |
| Përkthimi hebre (JPS 1917), 22:17 | “si luan, ata janë te duart dhe këmbët e mia” |
| Përkthimi i vjetër grek | ‘gërmuan duart dhe këmbët e mia’ |
I vetmi rresht që Ungjijtë nuk e citojnë kurrë
Shkrimtarët e Ungjijve e njihnin mirë këtë psalm. Ata citojnë rreshtin e tij të parë si britmën nga kryqi. Ata përsërisin fjalët e talljes. Mateu dhe Gjoni citojnë rrobat dhe shortin, dhe thonë se kjo ndodhi “që të përmbushej Shkrimi”. E megjithatë asnjë Ungjill, dhe asnjë libër tjetër i Dhiatës së Re, nuk e citon rreshtin për duart dhe këmbët. Vargu që të krishterët sot e trajtojnë si profecinë më të qartë të gozhdëve nuk u përdor nga njerëzit që shkruan rrëfimet e kryqit.
“Dhe rreth orës së nëntë Jezusi thirri me zë të madh, duke thënë: Eli, Eli, lama sabaktani?, që do të thotë: Perëndia im, Perëndia im, pse më braktise?”
“Dhe ata që kalonin aty pranë e fyenin duke tundur kokën dhe duke thënë: Ti që e shkatërron tempullin dhe e ndërton në tri ditë, shpëto veten! Në qoftë se je Biri i Perëndisë, zbrit nga kryqi! Po kështu edhe kryepriftërinjtë bashkë me skribët dhe pleqtë, duke u tallur, thoshin: Të tjerët i shpëtoi, veten nuk mund ta shpëtojë. Në qoftë se është mbreti i Izraelit, le të zbresë tani nga kryqi dhe do t'i besojmë. Ai ka besuar te Perëndia; le ta çlirojë tani, në qoftë se e do; sepse ka thënë: Unë jam Biri i Perëndisë.”
“Dhe, mbasi e kryqëzuan, i ndanë rrobat e tij duke hedhur short, që të përmbushej ajo që ishte thënë nga profeti: Ndanë midis tyre rrobat e mia dhe hodhën short mbi tunikën time.”
“Prandaj thanë midis tyre: Të mos e grisim, por të hedhim short për të, kujt do t'i bjerë; që të përmbushej Shkrimi që thotë: Ndanë midis tyre rrobat e mia dhe hodhën short për tunikën time. Kështu, pra, bënë ushtarët.”
“Sepse qentë më kanë rrethuar; një turmë keqbërësish më ka mbyllur rreth e qark; m'i shpuan duart dhe këmbët.”
| Psalmi 22 | Në Ungjij |
|---|---|
| Vargu 1, britma | Cituar: Mateu 27:46 |
| Vargjet 7-8, tallja | Jehonë: Mateu 27:39-43 |
| Vargu 18, rrobat | Cituar si e përmbushur: Gjoni 19:24 |
| Vargu 16, duart dhe këmbët | Nuk citohet kurrë |
Një lutje që mori përgjigje
I lexuar deri në fund, psalmi nuk flet për një njeri që vdes. Flet për një njeri që i kërkon Perëndisë ta shpëtojë, dhe shpëtohet. Ai lutet: “Çliroje shpirtin tim nga shpata” dhe “Shpëtomë nga goja e luanit”. Pastaj thotë se Perëndia “nuk e ka përbuzur as nuk e ka neveritur vuajtjen e të vuajturit; nuk e ka fshehur fytyrën e tij prej tij, por, kur ai i thirri, e dëgjoi”. Psalmi mbaron me lavdërim mes vëllezërve të tij.
Vetë Dhiata e Re e thotë këtë për lutjen e Jezusit. Letra drejtuar Hebrenjve thotë se ai iu lut “atij që mund ta shpëtonte nga vdekja”, dhe “u dëgjua”.
“Por ti, o ZOT, mos u largo prej meje; o forca ime, nxito të më ndihmosh. Çliroje shpirtin tim nga shpata, të vetmen jetë që kam nga fuqia e qenit. Shpëtomë nga goja e luanit; po, ti më je përgjigjur nga brirët e njëbrirëshave.”
“Sepse ai nuk e ka përbuzur as nuk e ka neveritur vuajtjen e të vuajturit; nuk e ka fshehur fytyrën e tij prej tij, por, kur ai i thirri, e dëgjoi.”
“I cili, në ditët e mishit të tij, mbasi i kushtoi lutje dhe përgjërime me britma të forta dhe me lot atij që mund ta shpëtonte nga vdekja, u dëgjua për shkak të frikës së tij të shenjtë;”
Çfarë thotë Kurani se ndodhi
Kurani thotë se armiqtë e Jezusit u mburrën se e kishin vrarë. “Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur” (4:157). “Allahu e ka ngritur pranë Vetes” (4:158). Allahu (﷾) i thotë gjithashtu Jezusit: “i pengova sulmet e bijve të Israilit kundër teje” (5:110).
Pra, nëse një i krishterë e lexon Psalmin 22 për Jezusin, ai nuk të çon te kryqi. Ai tregon për një njeri të drejtë të rrethuar nga armiq, i cili i thirri Perëndisë dhe u dëgjua dhe u shpëtua. Ky është rrëfimi i Kuranit për Jezusin. Ai nuk u la në duart e armiqve të tij: Allahu (﷾) e shpëtoi para se ata ta dëmtonin.
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
“Allahu do të thotë: “O Isa, i biri Merjemes, kujtoje mirësinë Time ndaj teje dhe nënës sate: se si të forcova ty me Shpirtin e Shenjtë (Xhebrailin), kështu që ti u predikoje njerëzve, kur ishe foshnjë në djep dhe i rritur; se si të mësova Librin dhe Urtësinë, Teuratin dhe Ungjillin; se si me vullnetin Tim krijoje një figurë shpendi prej balte, pastaj fryje në të dhe ajo bëhej zog me vullnetin Tim; se si me vullnetin Tim i shëroje të lindurit të verbër e të lebrosurit; se si me vullnetin Tim i ngjallje të vdekurit; se si i pengova sulmet e bijve të Israilit kundër teje, atëherë kur iu solle atyre prova të qarta e mohuesit në radhët e tyre thanë: Kjo është vetëm magji e kulluar!”;”
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Të krishterët e lexojnë Psalmin 22 si profeci të kryqëzimit. Ata tregojnë britmën e rreshtit të parë, talljen, ndarjen e rrobave dhe “m'i shpuan duart dhe këmbët”.
“m'i shpuan duart dhe këmbët” paralajmëron gozhdët e kryqëzimit.
Kundërpërgjigje
Teksti hebraik thotë ‘si luan’, fjala që përdor Ezekia te Isaia 38:13. Greqishtja ka ‘gërmuan’, dhe studiuesit ende e diskutojnë fjalën. Asnjë shkrimtar i Dhiatës së Re nuk e citon këtë rresht si të përmbushur.
Ungjijtë thonë se rrobat u ndanë “që të përmbushej Shkrimi”.
Kundërpërgjigje
Në psalm, njeriu rrobat e të cilit ndahen vazhdon të lutet që të çlirohet dhe thotë se Perëndia e dëgjoi. Psalmi mbaron me shpëtim, jo me vdekje.
Hebraike
Lexuesit hebrenj e marrin Psalmin 22 si lutjen e Davidit në ankth. Teksti hebraik i vargut 17 thotë “si luan, ata janë te duart dhe këmbët e mia”, siç e shpjegon Rashi nga Isaia 38:13.
Teksti hebraik i 22:17 thotë ‘si luan’, një nga shumë figurat e kafshëve në psalm.
Pikëpamja islame
Psalmi 22 është një lutje për shpëtim që mori përgjigje. Ai nuk paralajmëron një vdekje në kryq. Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, dhe Allahu (﷾) e ngriti.
Folësi i psalmit lutet të çlirohet dhe thotë se Perëndia e dëgjoi.
Rreshti që lexohet si gozhdët është i diskutuar në hebraisht dhe nuk citohet kurrë në Dhiatën e Re.
Kurani thotë se Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, dhe Allahu (﷾) e ngriti.