Përgjigje e shkurtër
Të dyja lutjet e lavdërojnë Zotin para se t'i kërkojnë Atij diçka, por e emërtojnë ndryshe. El-Fatiha, sureja hapëse e Kuranit, e lavdëron Allahun (﷾) si Zotin e botëve. Kurrë nuk e quan ‘Atë’. Në Lutjen e Zotit, dishepujt i kërkojnë Zotit drejtpërdrejt t'i falë. Menjëherë pas saj, Jezusi thotë se Zoti i fal ata që u falin të tjerëve. Ai nuk përmend asnjë kusht tjetër dhe nuk thotë asgjë për kryq apo gjak. Kurani mëson të njëjtën lidhje, dhe Islami thotë se Allahu (﷾) i fal ata që kthehen tek Ai. Lutja e Zotit në shumë Bibla mbaron gjithashtu me “Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia”. Këto fjalë mungojnë në kopjet më të vjetra greke të Mateut, dhe versioni i lutjes te Luka nuk i ka. Myslimanët e lexojnë el-Fatihan në çdo namaz, ashtu si mësoi Profeti (ﷺ).
Shpjegimi i plotë
Lutja që mësoi Jezusi
Mateu dhe Luka të dy japin lutjen që Jezusi u mësoi dishepujve të tij. Të krishterët e thonë çdo ditë dhe në kishë. Te Mateu ajo hapet duke e thirrur Zotin “Ati ynë”. Në Versionin King James (Bibla e vjetër angleze e vitit 1611), ajo mbyllet me lavdërim për mbretërinë, fuqinë dhe lavdinë e Zotit. Forma më e shkurtër e Lukës nuk ka një mbyllje të tillë.
“Ju, pra, lutuni kështu: Ati ynë që je në qiej, u shenjtëroftë emri yt. Ardhtë mbretëria jote. U bëftë vullneti yt, si në qiell edhe në tokë. Bukën tonë të përditshme na e jep sot. Dhe na i fal borxhet tona, ashtu si ua falim ne debitorëve tanë. Dhe mos na shpjer në tundim, por na çliro nga i ligu: Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia përjetë. Amen.”
“Dhe ai u tha atyre: Kur të luteni, thoni: Ati ynë që je në qiej, u shenjtëroftë emri yt. Ardhtë mbretëria jote. U bëftë vullneti yt, si në qiell, ashtu edhe në tokë. Na jep ditë për ditë bukën tonë të përditshme. Dhe na i fal mëkatet tona, sepse edhe ne ia falim kujtdo që na detyrohet. Dhe mos na shpjer në tundim, por na çliro nga i ligu.”
Sureja hapëse e Kuranit
El-Fatiha (Hapja) ka shtatë ajete. E lavdëron Allahun (﷾) si Zotin dhe Mbajtësin e botëve. Shpall se vetëm Ai adhurohet dhe vetëm prej Tij kërkohet ndihmë. I kërkon Atij udhëzim në rrugën e drejtë. Profeti (ﷺ) mësoi se asnjë namaz nuk vlen pa të, prandaj myslimanët e lexojnë shumë herë çdo ditë.
“Me emrin e Allahut, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit! Çdo lavdërim i përket Allahut, Zotit të botëve, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit. Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë. Udhëzona në rrugën e drejtë! Në rrugën e atyre që u ke dhuruar mirësi e jo në të atyre që kanë shkaktuar zemërimin Tënd, as në të atyre që janë të humbur!”
Ubade ibn es-Samiti transmeton se Profeti (ﷺ) tha se namazi në të cilin nuk lexohet el-Fatiha nuk është i vlefshëm.
Si e emërton secila lutje Zotin
Të dyja lutjet e lavdërojnë Zotin para se t'i kërkojnë Atij diçka. Lutja e Zotit thotë “u shenjtëroftë emri yt”. El-Fatiha thotë “Çdo lavdërim i përket Allahut”. Të dyja gjithashtu nënshtrohen: “U bëftë vullneti yt” dhe “Vetëm Ty të adhurojmë”. Dallimi është në mënyrën si emërtohet Zoti. Lutja e Zotit thotë ‘Atë’. El-Fatiha thotë Zoti i botëve, i Gjithëmëshirshmi, Mëshirëploti dhe Sunduesi i Ditës së Gjykimit. Kurrë nuk thotë ‘Atë’. Myslimanët presin që profetët e dërguar nga Zoti i vetëm ta mësojnë lutjen me të njëjtin frymë.
“Ju, pra, lutuni kështu: Ati ynë që je në qiej, u shenjtëroftë emri yt. Ardhtë mbretëria jote. U bëftë vullneti yt, si në qiell edhe në tokë. Bukën tonë të përditshme na e jep sot. Dhe na i fal borxhet tona, ashtu si ua falim ne debitorëve tanë. Dhe mos na shpjer në tundim, por na çliro nga i ligu: Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia përjetë. Amen.”
“Me emrin e Allahut, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit! Çdo lavdërim i përket Allahut, Zotit të botëve, të Gjithëmëshirshmit, Mëshirëplotit, Sunduesit të Ditës së Gjykimit. Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë. Udhëzona në rrugën e drejtë! Në rrugën e atyre që u ke dhuruar mirësi e jo në të atyre që kanë shkaktuar zemërimin Tënd, as në të atyre që janë të humbur!”
Falje pa flijim
Dishepujt i kërkojnë vetë Zotit t'i falë. Pastaj Jezusi shpjegon menjëherë nga se varet ajo falje: nga falja e njerëzve të tjerë. Nuk ka asnjë fjalë për gjak, kryq apo flijim që duhet paguar më parë. Kurani mëson të njëjtën lidhje midis faljes së të tjerëve dhe faljes nga Allahu (﷾).
“Sepse, po t'u falni njerëzve fajet e tyre, edhe Ati juaj qiellor do t'jua falë juve; por, po nuk u falët njerëzve fajet e tyre, as Ati juaj nuk do t'jua falë fajet tuaja.”
“Njerëzit e ndershëm dhe të pasur ndër ju të mos betohen se nuk do t’u japin të afërmve, të varfërve dhe të mërguarve në rrugën e Allahut; le t’i falin ata dhe të mos ua marrin për keq! Vallë, a nuk doni ju që t’ju falë Allahu? Allahu është Falës e Mëshirëplotë.”
Lutja e Zotit dhe el-Fatiha: çfarë tregon krahasimi
- Të dyja lutjet e lavdërojnë Zotin para se t’i kërkojnë ndonjë gjë, por e emërtojnë ndryshe.
- El-Fatiha e quan Allahun (﷾) Zot i botëve, i Gjithëmëshirshmi, Mëshirëploti. Nuk e quan kurrë Atë.
- Jezusi tha se Perëndia i fal ata që i falin të tjerët, dhe nuk përmendi asnjë kryq apo gjak. Kurani mëson të njëjtën lidhje.
Një mbyllje që kopjet më të vjetra nuk e kanë
Fjalët “Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia përjetë. Amen” gjenden në Versionin King James të Mateut 6:13. Ato nuk janë në dorëshkrimet më të vjetra greke. Përkthimet moderne si NIV (New International Version) i lënë jashtë tekstit. As versioni i Lukës nuk ka një mbyllje të tillë. Pra kopjet më të vjetra tregojnë një lutje më të shkurtër nga ajo që shtyp Versioni King James.
“Dhe mos na shpjer në tundim, por na çliro nga i ligu: Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia përjetë. Amen.”
Për Mateun 6:13, vëren se fjalët përmbyllëse “Sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia” mungojnë në dorëshkrimet e hershme dhe të rëndësishme (mes tyre Kodiku Sinaitik dhe Kodiku i Vatikanit) dhe te komentuesit e hershëm të lutjes, dhe se qarkullojnë në disa forma të ndryshme. Përfundon se ato u shtuan më vonë, ndoshta për përdorim në adhurimin e kishës, duke u mbështetur te 1 Kronikave 29:11-13.
New International Version i lë jashtë tekstit kryesor gjashtëmbëdhjetë vargje që gjenden në Versionin King James dhe i jep vetëm në shënime: Mateu 17:21, 18:11 dhe 23:14; Marku 7:16, 9:44, 9:46, 11:26 dhe 15:28; Luka 17:36 dhe 23:17; Gjoni 5:4; Veprat 8:37, 15:34, 24:7 dhe 28:29; dhe Romakëve 16:24. I shtyp Markun 16:9-20 dhe Gjonin 7:53-8:11 me shënime se dorëshkrimet më të hershme nuk i kanë. E mbyll Lutjen e Zotit te Mateu 6:13 pa ‘sepse jotja është mbretëria, fuqia dhe lavdia përjetë. Amen’, duke shënuar se vetëm disa dorëshkrime të vona e shtojnë. Te Kolosianëve 1:14 lexon ‘shpengimin, faljen e mëkateve’, pa ‘me anë të gjakut të tij’. Te Zbulesa i mungojnë trembëdhjetë fjalë ose shprehje që gjenden në Versionin King James, te 1:8, 1:11 (dy herë), 5:14, 11:1, 11:17, 14:12, 15:2, 16:5, 16:7, 16:14, 19:1 dhe 21:24.
A ka nevojë lutja për kryqin?
Mateu 26:28 — kapitulli 26, vargu 28
“Sepse ky është gjaku im i besëlidhjes së re, që derdhet për shumë veta për faljen e mëkateve.”
Cituar për
Në Darkën e Fundit Jezusi thotë se gjaku i tij derdhet për faljen e mëkateve. Të krishterët e lexojnë faljen e kërkuar në Lutjen e Zotit nëpërmjet këtij vargu.
Përgjigjja
Jezusi e mësoi lutjen shumë kohë para Darkës së Fundit. Me fjalët menjëherë pas ai e shpjegoi kërkesën e saj për falje: Zoti i fal ata që u falin të tjerëve. Diku tjetër ai thotë: “mësoni se ç'do të thotë: Dua mëshirë, e jo flijim”. Te Luka ai tregon për një tagrambledhës që thjesht i kërkoi Zotit mëshirë dhe u kthye në shtëpi i shfajësuar. Në këto fragmente falja vjen nga Zoti tek ai që e kërkon, pa asnjë flijim.
Ku përfundon — Shpjegimi i vetë Jezusit për lutjen, dhe shëmbëlltyra e tij te Luka, e lidhin faljen me kërkesën drejtuar Zotit dhe me faljen e të tjerëve, jo me një flijim.
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Të krishterët mbajnë se Lutja e Zotit është lutja model që Jezusi u dha ndjekësve të tij. Thonë se thirrja e Zotit ‘Atë’ shpreh afërsinë që Jezusi ua hapi atyre. Thonë gjithashtu se falja që kërkojnë mbështetet te vdekja e tij.
Jezusi u mësoi dishepujve të tij t'i drejtohen Zotit si “Ati ynë që je në qiej”.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se Mateu dhe Luka e raportojnë këtë lutje. Te Mateu, Jezusi u thotë të gjithë dishepujve të tij të thonë “Ati ynë”, dhe Zoti e quan gjithë popullin e Izraelit “biri im, i parëlinduri im”. Pra fjala është e përbashkët për të gjithë ata që luten, dhe Bibla e quan një popull të tërë bir të Zotit pa e bërë hyjnor. Kurani e tregon afërsinë e Allahut (﷾) pa të: “Unë jam afër”.
Të krishterët mbajnë se falja e kërkuar në lutje sigurohet nga gjaku i Jezusit. Ai u derdh, thonë ata, “për faljen e mëkateve”.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se Mateu i raporton këto fjalë në Darkën e Fundit. Jezusi e mësoi lutjen shumë kohë para saj, dhe e shpjegoi kërkesën e saj për falje me fjalët menjëherë pas: Zoti i fal ata që u falin të tjerëve. Diku tjetër ai thotë: “mësoni se ç'do të thotë: Dua mëshirë, e jo flijim”. Te Luka, një tagrambledhës i kërkoi Zotit mëshirë dhe u kthye në shtëpi i shfajësuar.
Pikëpamja islame
El-Fatiha është lutja që Profeti (ﷺ) e bëri pjesë të çdo namazi mysliman. E lavdëron Zotin para se t'i kërkojë Atij udhëzim. E emërton Zotin si Zotin e botëve dhe kurrë si ‘Atë’. Myslimanët e kanë lexuar në çdo namaz që kur Profeti (ﷺ) e mësoi.
El-Fatiha e lavdëron Allahun (﷾), shpall se vetëm Ai adhurohet dhe i kërkon Atij udhëzim.
Profeti (ﷺ) mësoi se asnjë namaz nuk vlen pa el-Fatihan.
Versioni King James e mbyll Lutjen e Zotit me fjalë përmbyllëse. Ato mungojnë në dorëshkrimet më të vjetra greke të Mateut dhe në versionin e Lukës.
Jezusi e lidh faljen e Zotit me faljen e të tjerëve, pa përmendur asnjë flijim.
Kurani e lidh faljen nga Allahu (﷾) me faljen e të tjerëve.
Islami mëson se Allahu (﷾) i fal ata që kthehen tek Ai, pa kërkuar gjak. Edhe për kurbanet, Kurani thotë se tek Allahu (﷾) arrin përkushtimi, jo gjaku i tyre.