Përgjigje e shkurtër
Zgjedhja e Kuranit është e saktë historikisht. Fjala ‘faraon’ vjen nga egjiptishtja per-aa, ‘shtëpia e madhe’. Për më shumë se një mijë vjet ajo nënkuptonte pallatin, jo njeriun. U bë emër për vetë mbretin vetëm në Mbretërinë e Re, që filloi rreth vitit 1550 p.e.s. Kurani e quan sundimtarin në historinë e Jusufit ‘mbreti’ dhe e mban ‘Faraonin’ për sundimtarin me të cilin u përball Musai. Bibla i quan të dy burrat Faraon herë pas here, dhe po ashtu edhe sundimtarin e Ibrahimit. Profeti (ﷺ) e quajti sundimtarin e Ibrahimit një mbret apo një tiran, jo Faraon. Askush nuk mund ta kontrollonte këtë derisa hieroglifet (shkrimi egjiptian me figura) u lexuan në vitin 1822. Një njeri që kopjonte Biblën do të kishte shkruar Faraon. Pra këtu Kurani nuk e kopjoi Biblën, gjë që përputhet me përgjigjen e Islamit se ai vjen nga Allahu (﷾).
Shpjegimi i plotë
Dy histori, dy tituj
Në historinë e Jusufit, Kurani e quan sundimtarin e Egjiptit el-melik, mbreti, çdo herë. Kurrë nuk e përdor fjalën Firaun (Faraon) në atë sure. Në historinë e Musait, e quan sundimtarin Faraon që nga fillimi.
“Dhe tha mbreti: “Kam parë në ëndërr shtatë lopë të majme, të cilat po i hanin shtatë lopë të dobëta dhe kam parë shtatë kallinj të gjelbër e shtatë të tjerë të tharë. O paria ime, më shpjegoni ëndrrën time, nëse dini t’i interpretoni ëndrrat!””
“Mbreti tha: “Sillmani atë!” Kur (Jusufit) i erdhi i dërguari, ai i tha: “Kthehu te mbreti yt e pyete: ç’patën ato gra që prenë duart e veta?” Me të vërtetë, Zoti im i di dredhitë e tyre!”
“Pas tyre, Ne dërguam Musain me shenjat Tona, te Faraoni dhe paria e tij, por edhe ata i mohuan ato. Pra, shiko si ishte përfundimi i ngatërrestarëve!”
Bibla e përdor Faraon për të tre
Zanafilla e përdor ‘Faraon’ 94 herë në Versionin King James. E përdor tri herë në një varg për sundimtarin që takoi Ibrahimi, dhe gjatë gjithë historisë së Jusufit. Thotë ‘mbreti i Egjiptit’ vetëm katër herë, në tre vargje, dhe njëri prej tyre është ‘Faraoni, mbreti i Egjiptit’. Pastaj Eksodi e përdor përsëri Faraon për sundimtarin e kohës së Musait.
“Edhe princat e Faraonit e panë dhe e lavdëruan para Faraonit; dhe gruaja u mor në shtëpinë e Faraonit.”
“Dhe Jozefi u zbrit në Egjipt; dhe Potifari, një zyrtar i Faraonit, kreu i rojeve, një egjiptas, e bleu nga duart e Ismaelitëve që e kishin zbritur atje.”
“Dhe ndodhi që në fund të dy viteve të plota Faraoni pa një ëndërr: dhe ja, qëndronte pranë lumit.”
“Atëherë Faraoni dërgoi të thërrasin Jozefin, dhe e nxorën me nxitim nga burgu; dhe ai u rruajt, ndërroi rrobat dhe hyri te Faraoni.”
Çfarë tha Profeti (ﷺ) për sundimtarin e Ibrahimit
Profeti (ﷺ) tregoi historinë e Ibrahimit, Sarës dhe sundimtarit që i dha asaj Haxheren. Me fjalët e tij, ai sundimtar është “një mbret apo një tiran”. Ebu Hurejra, një sahab i Profetit (ﷺ), tregon të njëjtën histori dhe thotë ‘një tiran’. Asnjëri nuk e quan Faraon.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tregoi si Ibrahimi udhëtoi me Sarën në një vend që sundohej nga “një mbret apo një tiran”, i cili u përpoq ta merrte, u bë i pafuqishëm çdo herë, dhe ia ktheu Ibrahimit bashkë me Haxheren si shërbëtore.
Ebu Hurejra tregon të njëjtën histori të Ibrahimit dhe Sarës: ata kaluan nëpër vendin e një tirani, përpjekja e të cilit ndaj Sarës dështoi, dhe i cili i dha asaj Haxheren si shërbëtore.
| Historia | Burimet islame e quajnë sundimtarin | Bibla e quan sundimtarin |
|---|---|---|
| Ibrahimi dhe Sara në Egjipt | “një mbret apo një tiran”, me vetë fjalët e Profetit (ﷺ) | Faraon |
| Jusufi | Mbreti (el-melik), çdo herë | Faraon, në gjithë historinë |
| Musai | Faraon (Firaun) | Faraon |
Fjala faraon vjen nga egjiptishtja per-aa, “Shtëpia e Madhe”: pallati. U bë emër për vetë mbretin vetëm në Mbretërinë e Re, që filloi rreth 1550 p.e.s. Askush nuk mund ta verifikonte këtë derisa u lexuan hieroglifet, duke filluar nga 1822.
Çfarë nënkuptonte per-aa, dhe kur
Egjiptologët, që studiojnë Egjiptin e lashtë, e lexojnë per-aa si ‘shtëpia e madhe’, pallati mbretëror. Vetëm në Mbretërinë e Re, në dinastinë e 18-të (radha e 18-të e mbretërve), u përdor për vetë mbretin. Rasti më i hershëm i mundshëm është nën mbretin Tutmozi III, rreth vitit 1450 p.e.s. Rasti më i hershëm i sigurt është nën mbretin Akenaton, rreth vitit 1350 p.e.s. Kjo dihet vetëm sepse hieroglifet u deshifruan, duke filluar me Champollion-in, një dijetar francez, në vitin 1822. Para kësaj, askush i gjallë nuk mund t'i lexonte.
Gramatika standarde e egjiptishtes së mesme. Shpjegon se pr-aa, “Shtëpia e Madhe”, fillimisht emërtonte pallatin mbretëror, dhe vetëm në Mbretërinë e Re (nga dinastia e 18-të) filloi të përdorej për vetë mbretin.
Letra, e lexuar para Académie des Inscriptions et Belles-Lettres në Paris në shtator të vitit 1822, në të cilën Champollion shpjegoi si funksionojnë hieroglifet egjiptiane. Ajo shënon fillimin e deshifrimit të tyre; para saj, askush nuk kishte qenë në gjendje t'i lexonte për shumë më tepër se një mijë vjet.
Jusufi erdhi shumë kohë para Musait
Bibla vendos 430 vjet të Izraelit në Egjipt para Eksodit, largimit të izraelitëve nga Egjipti (Eksodi 12:40). Vetë Stela e Merneptahut e Egjiptit, një monument guri i mbretit Merneptah, e përmend Izraelin në Kanaan deri rreth vitit 1208 p.e.s. Sipas kësaj shifre, Jusufi mbërriti para se të fillonte Mbretëria e Re, rreth vitit 1550 p.e.s. Disa të krishterë përdorin një llogari më të shkurtër. Edhe sipas asaj llogarie, ai mbërriti shumë kohë para përdorimit më të hershëm të sigurt të per-aa për mbretin, nën Akenatonin rreth vitit 1350 p.e.s. Sipas shifrave të vetë Biblës, titulli që Kurani nuk e përdor ishte një titull që ende nuk i përshtatej.
“Dhe qëndrimi i bijve të Izraelit, që banuan në Egjipt, ishte katërqind e tridhjetë vjet.”
Një mbishkrim fitoreje nga viti i pestë i Merneptahut, rreth vitit 1208 p.e.s. Ndër popujt që ai pohon se i mundi në Kanaan përmend Izraelin, përmendja më e hershme e Izraelit jashtë Biblës.
A do të shkruante një kopjues ‘mbret’?
Akuza se Profeti (ﷺ) i mori historitë e tij nga Bibla dështon këtu. Nuk njihet asnjë Bibël e shkruar arabe nga para Islamit, dhe ai nuk dinte të lexonte. Burimi që përmendin kritikët është Zanafilla, dhe Zanafilla e quan sundimtarin e Jusufit Faraon herë pas here. Zanafilla thotë ‘mbreti i Egjiptit’ vetëm katër herë, njëra prej tyre ‘Faraoni, mbreti i Egjiptit’, përballë 94 përdorimeve të Faraonit. Pra një kopjues që e ndiqte do të kishte shkruar Faraon. Një kopjues shkruan atë që thotë burimi i tij, por Kurani asnjëherë nuk e quan sundimtarin e Jusufit Faraon.
Nuk gjen asnjë provë për një përkthim të shkruar arab të Biblës para Islamit; versionet më të hershme arabe që kanë mbijetuar u bënë nga të krishterë dhe hebrenj që jetonin nën sundimin mysliman.
“Dhe ndodhi që në fund të dy viteve të plota Faraoni pa një ëndërr: dhe ja, qëndronte pranë lumit.”
“Dhe tha mbreti: “Kam parë në ëndërr shtatë lopë të majme, të cilat po i hanin shtatë lopë të dobëta dhe kam parë shtatë kallinj të gjelbër e shtatë të tjerë të tharë. O paria ime, më shpjegoni ëndrrën time, nëse dini t’i interpretoni ëndrrat!””
Varg pas vargu
Zanafilla 41:1 — Tevrati (Ligji), kapitulli 41, vargu 1
“Dhe ndodhi që në fund të dy viteve të plota Faraoni pa një ëndërr: dhe ja, qëndronte pranë lumit.”
Cituar për
Ta quash sundimtarin e Jusufit Faraon nuk është gabim; shkrimtari përdori titullin që e njihnin lexuesit e tij.
Përgjigjja
Atëherë Bibla përdori një titull të mëvonshëm për një epokë të mëhershme. Kurani, që sipas kritikëve erdhi edhe më vonë dhe e kopjoi Biblën, nuk e bëri këtë. Përdori titullin që i përshtatej secilës epokë. Askush nuk mund ta kontrollonte këtë për një mijë e dyqind vjet.
Ku përfundon — Sido që të jetë, Kurani ka të drejtë aty ku burimi i tij i supozuar nuk ka, dhe kështu nuk vepron një kopjues.
Këndvështrime
E krishterë
Zanafilla u shkrua ose u redaktua pasi ‘faraon’ ishte bërë titull mbretëror. Prandaj shkrimtari përdori fjalën që e njihnin lexuesit e tij.
Zanafilla e quan sundimtarin e kohës së Jusufit Faraon gjatë gjithë kohës. Të krishterët e lexojnë këtë si rrëfyesin që përdor titullin e kohës së vet.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se një rrëfyes mund të përdorë titullin e kohës së vet. Atëherë Zanafilla përdor një titull të mëvonshëm për një epokë të mëhershme, ndërsa Kurani e mban ‘mbretin’, titullin që i përshtatej. Një kopjues që ndiqte Zanafillën do të kishte shkruar Faraon.
Hebraike: Tevrati e quan Faraon
Tevrati e quan sundimtarin e kohës së Jusufit Faraon gjatë gjithë kohës. Tradita hebraike mban se Tevrati iu dha Musait, prandaj fjala e tij për mbretin është e saktë.
Zanafilla e quan sundimtarin e Jusufit Faraon: “në fund të dy viteve të plota Faraoni pa një ëndërr”.
Kundërpërgjigje
Të dhënat egjiptiane tregojnë se per-aa, “Shtëpia e Madhe”, fillimisht emërtonte pallatin, dhe filloi të përdorej për vetë mbretin vetëm në Mbretërinë e Re. Sipas shifrave të vetë Biblës, Jusufi jetoi para kësaj. Kurani e quan sundimtarin e Jusufit ‘mbreti’ dhe sundimtarin e Musait ‘Faraon’, secilin në vendin e vet, edhe pse askush nuk mund t'i lexonte hieroglifet deri në vitin 1822.
Pikëpamja islame
Kurani e përdor secilin titull aty ku i takon, ndërsa Bibla jo. Profeti (ﷺ) nuk dinte të lexonte. Ai nuk kishte asnjë Bibël të shkruar arabe. Jetoi dymbëdhjetë shekuj para se dikush të mund t'i lexonte hieroglifet. Ky dallim është një shenjë se Kurani nuk është i tiji.
Kurani e quan sundimtarin e Jusufit ‘mbreti’ dhe sundimtarin e Musait ‘Faraon’.
Zanafilla i quan Faraon sundimtarët e kohës së Ibrahimit dhe të Jusufit.
Profeti (ﷺ) e quajti sundimtarin e Ibrahimit “një mbret apo një tiran”, jo Faraon.
Per-aa nënkuptonte pallatin dhe u bë titull i mbretit vetëm në Mbretërinë e Re.
Përdorimi i per-aa mund të dihej vetëm pasi hieroglifet u deshifruan nga viti 1822.
Bibla jep 430 vjet në Egjipt. Të numëruara prapa nga prania e Izraelit në Kanaan rreth vitit 1208 p.e.s., ato e vendosin Jusufin para Mbretërisë së Re.
Nuk njihet asnjë përkthim i shkruar arab i Biblës nga para Islamit.