Përgjigje e shkurtër
Jo. Gjoni 1:1 thotë së pari se Fjala “ishte me Perëndinë”, ndaj Fjala nuk është Perëndia me të cilin ishte. Në greqisht, ‘Perëndi’ e dytë nuk ka nyje (fjalën për ‘i/e’ të shquar). Kopjet e vjetra greke nuk i dallonin shkronjat e mëdha nga të voglat. Pra të shtypësh ‘Perëndi’ apo ‘perëndi’ është zgjedhje e përkthyesit. Studiuesit James Moffatt dhe Edgar Goodspeed shkruan “the Logos was divine” (‘Logosi ishte hyjnor’) dhe “the Word was divine” (‘Fjala ishte hyjnore’). Bibla e përdor fjalën perëndi edhe për njerëz. Perëndia i tha Moisiut: “të kam bërë si perëndi për Faraonin”. Vetë Jezusi citoi një varg që i quan njerëzit perëndi. Një titull që Bibla ia jep Moisiut nuk mund të provojë se dikush është Perëndia i Vetëm. Përgjigjja e Islamit është në Kuran, që e quan Jezusin një fjalë nga Allahu (﷾), të krijuar me urdhrin e Tij “Bëhu!”.
Shpjegimi i plotë
Si e lexojnë vargun të krishterët
Të krishterët e lexojnë Fjalën si Birin e përjetshëm të Perëndisë. Thonë se ai ishte me Atin para krijimit dhe e ndante natyrën e tij. Gjoni 1:14 thotë se Fjala “u bë mish”. Të krishterët e kuptojnë këtë se Perëndi Biri u bë njeriu Jezus.
“Në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte me Perëndinë, dhe Fjala ishte Perëndi.”
“Dhe Fjala u bë mish dhe banoi ndër ne, (dhe ne pamë lavdinë e tij, lavdi si i vetëmlinduri prej Atit,) plot hir dhe të vërtetë.”
Çfarë thotë greqishtja
Te ‘Fjala ishte me Perëndinë’, greqishtja thotë ton theon, ‘Perëndia’ i shquar, me nyjen. Te ‘Fjala ishte Perëndi’, ka theos pa nyje. Dorëshkrimet greke të asaj kohe nuk bënin dallim mes shkronjave të mëdha dhe të vogla. Pra nëse do të shtypet ‘Perëndi’ apo ‘perëndi’ është një vendim që përkthyesi e merr nga kuptimi. Vetë Versioni King James e merr këtë vendim te 2 Korintasve 4:4. Atje Pavli e përdor ho theos, me nyje, për Satanin. Përkthyesit shkruan ‘the god of this world’ (‘perëndia i kësaj bote’) me shkronjë të vogël. Pra nyja, ose mungesa e saj, nuk e vendos kuptimin vetvetiu. E vendos pikëpamja e përkthyesit për kuptimin.
“Në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte me Perëndinë, dhe Fjala ishte Perëndi.”
“për të cilët perëndia i kësaj bote ua ka verbuar mendjet të pabesëve, që të mos u shkëlqejë drita e ungjillit të lavdishëm të Krishtit, i cili është shëmbëlltyra e Perëndisë.”
| Fjalia | Greqishtja | Çfarë tregon |
|---|---|---|
| ‘Fjala ishte me Perëndinë’ | ton theon, me nyje: ‘Perëndia’ | Fjala nuk është Perëndia me të cilin ishte. |
| ‘Fjala ishte Perëndi’ | theos, pa nyje | ‘Perëndi’ apo ‘perëndi’ është zgjedhja e përkthyesit; Moffatt dhe Goodspeed shkruan “the Word was divine” (hyjnore). |
Përkthyes që shkruan ‘hyjnor’
Dy përkthime të njohura të shekullit të njëzetë nga studiues të krishterë e përkthejnë fjalinë “the Word was divine” (Goodspeed) dhe “the Logos was divine” (Moffatt). Logos është fjala greke për ‘fjalë’. Përkthimi i tyre e trajton theos pa nyje si përshkrim të asaj që ishte Fjala. Nuk është emër për Perëndinë me të cilin ishte. Shtypja e një P të madhe në të dyja vendet e bën vargun të thotë më shumë se sa kërkon greqishtja.
Moffatt, studiues skocez i Dhiatës së Re, e përkthen pjesën e fundit të Gjonit 1:1 si “the Logos was divine” (Logosi ishte hyjnor).
Goodspeed, studiues i greqishtes në Universitetin e Çikagos, e përkthen pjesën e fundit të Gjonit 1:1 si “the Word was divine” (Fjala ishte hyjnore).
‘Perëndi’ në përdorimin më të gjerë të Biblës
Bibla e përdor fjalën perëndi për më shumë se Perëndinë e Vetëm. Në hebraisht fjala është elohim, dhe në greqisht theos. Perëndia e bëri Moisiun “si perëndi për Faraonin”. Përkthimi i vjetër grek i Eksodit 7:1 përdor atje theos, pikërisht fjalën e Gjonit 1:1, pa nyje. Psalmi 82:6 thotë “Ju jeni perëndi”. Kur Jezusi u akuzua për blasfemi (fyerje të Perëndisë), ai u përgjigj duke cituar atë psalm. Tha se Shkrimi i quajti perëndi “ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë” (Gjoni 10:35). Atëherë, pyeti ai, pse ishte blasfemi që ai të thoshte se është Biri i Perëndisë? Tradita hebraike i kuptonte si gjykatësit e Izraelit. Edhe Thomai e përdor fjalën për Jezusin kur thotë “Zoti im dhe Perëndia im!” (Gjoni 20:28). Myslimanët e lexojnë në të njëjtin kuptim të gjerë që Bibla i jep fjalës diku tjetër. Nuk është pretendim se Jezusi është Perëndia i Vetëm. Në të njëjtin kapitull, Jezusi flet për “Perëndia im dhe Perëndia juaj” (Gjoni 20:17). Shkrimet hebraike rreth kohës së Jezusit e përdornin fjalën në të njëjtën mënyrë. Filoni, një mendimtar hebre i shekullit të parë, e quan Moisiun perëndi. Një Dorëshkrim i Detit të Vdekur (11Q13) fjalën elohim nga Psalmi 82:1 ia zbaton Melkizedekut, mbretit-prift që e bekoi Abramin te Zanafilla.
“Dhe ZOTI i tha Moisiut: Shiko, të kam bërë si perëndi për Faraonin; dhe Aaroni, vëllai yt, do të jetë profeti yt.”
“Unë thashë: Ju jeni perëndi, të gjithë jeni bij të Më të Lartit.”
“Jezusi u përgjigj atyre: A nuk është shkruar në ligjin tuaj: Unë thashë: Ju jeni perëndi? Në qoftë se ai i quajti perëndi ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë, dhe Shkrimi nuk mund të prishet, si i thoni atij që Ati e shenjtëroi dhe e dërgoi në botë: Ti blasfemon, sepse thashë: Jam Biri i Perëndisë?”
“Dhe Thomai u përgjigj dhe i tha: Zoti im dhe Perëndia im!”
“Jezusi i tha: Mos më prek, sepse nuk jam ngjitur ende tek Ati im; por shko te vëllezërit e mi dhe u thuaj atyre: Unë po ngjitem tek Ati im dhe Ati juaj, te Perëndia im dhe Perëndia juaj.”
Filoni, një shkrimtar hebre në Aleksandri në kohën e Jezusit, thotë se Moisiu u quajt perëndi dhe mbret i gjithë kombit. Ai nuk kishte parasysh se Moisiu ishte Perëndia i Vetëm.
Një Dorëshkrim i Detit të Vdekur nga shekulli i parë p.e.s., i gjetur në Shpellën 11 të Kumranit. Citon Psalmin 82:1, ku Versioni King James ka ‘Perëndia rri në kuvendin e të fuqishmëve’, dhe fjalën hebraike elohim në atë varg ia zbaton Melkizedekut, një figure qiellore që zbaton gjykimin e Perëndisë, jo Perëndisë së Vetëm.
| Vargu | Për kë |
|---|---|
| Eksodi 7:1 | Moisiu: “të kam bërë si perëndi për Faraonin”; greqishtja është theos, pa nyje. |
| Psalmi 82:6 | Njerëzit: “Ju jeni perëndi”. |
| Gjoni 10:34-35 | Jezusi e citon: “ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë”. |
| 2 Korintasve 4:4 | Satani: ‘perëndia i kësaj bote’, me nyje. |
Fjala e Perëndisë dhe krijimi
Të krishterët shtojnë se Fjala ishte ‘në fillim’ dhe se të gjitha gjërat u bënë nëpërmjet tij. Thonë se kjo nuk vlen për Moisiun. Bibla hebraike flet për Perëndinë që krijon me fjalën e Tij: “Me fjalën e ZOTIT u bënë qiejt”. Atje fjala është urdhri i Perëndisë, jo një person i dytë pranë Tij. Kurani thotë se Jezusi erdhi në jetë me një urdhër të tillë: Allahu (﷾) tha “Bëhu!”, dhe ai u bë. Pra Jezusi është ajo që solli në jetë fjala e Allahut (﷾), jo fjala me të cilën u bënë të gjitha gjërat. Në të njëjtin Ungjill, Jezusi e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”.
“Në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte me Perëndinë, dhe Fjala ishte Perëndi. Ajo ishte në fillim me Perëndinë. Të gjitha gjërat u bënë nëpërmjet saj. Pa të nuk u bë asgjë nga ato që janë bërë.”
“Me fjalën e ZOTIT u bënë qiejt, dhe gjithë ushtria e tyre me frymën e gojës së tij.”
“Ajo tha: “Zoti im! Qysh do të kem unë fëmijë, kur nuk më ka prekur askush?!” – “Kështu – tha (engjëlli) - Allahu krijon ç’të dojë Vetë. Kur vendos diçka, Ai vetëm thotë për të: “Bëhu!” dhe ajo bëhet.””
“Rasti i Isait për Allahun është si rasti i Ademit që e krijoi prej baltës e pastaj i tha: “Bëhu!” - dhe ai u bë.”
“Dhe kjo është jeta e përjetshme: të njohin ty, të vetmin Perëndi të vërtetë, dhe Jezu Krishtin që ti ke dërguar.”
Jezusi si një fjalë nga Allahu (﷾)
Kurani e quan gjithashtu Jezusin “Fjala e Tij, të cilën ia ka dërguar Merjemes”. Në të njëjtin ajet ndalon të thuhet “Tre zota”. Dijetarët myslimanë shpjegojnë se Jezusi quhet fjalë sepse u krijua me fjalën e Allahut (﷾) “Bëhu!”. Ai lindi pa baba, ashtu si Ademi u krijua pa baba e pa nënë. Një fjalë e dërguar nga Allahu (﷾) nuk është Allahu (﷾), ashtu si një i dërguar nuk është ai që e dërgoi.
“O ithtarët e Librit! Mos e kaloni kufirin në besimin tuaj dhe për Allahun thoni vetëm të vërtetën! Mesihu - Isai, i biri i Merjemes, është vetëm i Dërguar i Allahut dhe Fjala e Tij, të cilën ia ka dërguar Merjemes, si dhe shpirt (i krijuar) nga Ai. Pra, besojini Allahut dhe të dërguarve të Tij! Dhe mos thoni: “Tre zota”! Hiqni dorë, se është më mirë për ju! Allahu është vetëm një Zot - qoftë lavdëruar Ai! Ai është tepër i lartësuar për të pasur fëmijë. E Tij është gjithçka që gjendet në qiej dhe në Tokë. Allahu mjafton për rregullimin e gjithësisë.”
“Ajo tha: “Zoti im! Qysh do të kem unë fëmijë, kur nuk më ka prekur askush?!” – “Kështu – tha (engjëlli) - Allahu krijon ç’të dojë Vetë. Kur vendos diçka, Ai vetëm thotë për të: “Bëhu!” dhe ajo bëhet.””
“Rasti i Isait për Allahun është si rasti i Ademit që e krijoi prej baltës e pastaj i tha: “Bëhu!” - dhe ai u bë.”
Varg pas vargu
Gjoni 1:1 — kapitulli 1, vargu 1
“Në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte me Perëndinë, dhe Fjala ishte Perëndi.”
Cituar për
‘Fjala ishte Perëndi’: Fjala është Perëndi nga natyra, dhe Fjala u bë mish te Jezusi, ndaj Jezusi është Perëndi.
Përgjigjja
Fjala ishte “me Perëndinë”, ndaj nuk është Perëndia me të cilin ishte. Në të njëjtin Ungjill, Jezusi e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”. Greqishtja lejon gjithashtu ‘hyjnor’, siç shkruan Moffatt dhe Goodspeed, dhe Bibla ia jep titullin perëndi Moisiut. Vetë Jezusi tregoi ata që u quajtën perëndi, “ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë”.
Ku përfundon — Fjala është me Perëndinë, jo Perëndia me të cilin është, dhe vargu i jep një titull që Bibla ua jep edhe njerëzve. Pra nuk tregon se Jezusi është Perëndia i Vetëm.
Këndvështrime
Krishterimi kryesor
Fjala është Biri i përjetshëm, që është Perëndi bashkë me Atin. Gjoni 1:1 e quan Fjalën Perëndi, dhe Gjoni 1:14 thotë se Fjala u bë mish te Jezusi.
Gjoni 1:1 mbaron me ‘Fjala ishte Perëndi’, dhe Gjoni 1:14 thotë “Fjala u bë mish”.
Kundërpërgjigje
Greqishtja lejon ‘hyjnor’, dhe Moffatt e Goodspeed e shkruan kështu. Bibla ia jep titullin perëndi edhe Moisiut. Gjoni 1:14 thotë se Fjala u bë mish. Nuk thotë se njeriu është Perëndia i Vetëm, dhe në të njëjtin Ungjill Jezusi e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”.
Të krishterët mbajnë se Fjala është një person i veçantë që e ndan natyrën e vetme hyjnore me Atin.
Kundërpërgjigje
Vargu thotë se Fjala ishte me Perëndinë, ndaj nuk është Perëndia me të cilin ishte. Jezusi e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”, gjë që nuk lë asnjë person të dytë për ta ndarë atë natyrë. Kurani thotë se Jezusi u krijua me fjalën e Allahut (﷾) “Bëhu!”, ndaj ai nuk është ajo fjalë, por ajo që ajo solli në jetë.
Pikëpamja islame
Gjoni 1:1 nuk e bën Jezusin Perëndinë e Vetëm. Greqishtja lejon ‘hyjnor’. Bibla ia jep titullin perëndi Moisiut dhe njerëzve të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë. Kurani e quan Jezusin një fjalë nga Allahu (﷾), jo Perëndi.
Te Gjoni 1:1 theos i parë ka nyje dhe i dyti jo. Dorëshkrimet greke nuk i dallonin shkronjat e mëdha nga të voglat, ndaj P e madhe është zgjedhje e përkthyesit.
Pavli e përdor ho theos për Satanin. Atje vetë përkthyesit e King James shkruan ‘the god of this world’, me shkronjë të vogël.
Moffatt dhe Goodspeed, të dy studiues të krishterë, e përkthyen fjalinë si ‘hyjnor’. Moffatt ka “the Logos was divine”, dhe Goodspeed “the Word was divine”.
Bibla e quan Moisiun “si perëndi për Faraonin”, dhe Psalmi 82:6 thotë “Ju jeni perëndi”. Jezusi e citoi psalmin për t'iu përgjigjur një akuze për blasfemi. Shpjegoi se Shkrimi i quajti perëndi “ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë”.
Filoni, një shkrimtar hebre i kohës së Jezusit, e quan Moisiun perëndi. Dorëshkrimi i Kumranit 11Q13 fjalën elohim nga Psalmi 82:1 ia zbaton Melkizedekut.
Gjoni 1:3 thotë se të gjitha gjërat u bënë nëpërmjet Fjalës. Bibla hebraike thotë se Perëndia i bëri qiejt me fjalën e Tij, urdhrin e Tij. Te Gjoni 17:3 Jezusi e quan Atin “të vetmin Perëndi të vërtetë”. Kurani thotë se Jezusi u krijua me atë urdhër, “Bëhu!”.
Fjala që “ishte me Perëndinë” nuk është Perëndia me të cilin ishte.
Kurani e quan Jezusin të Dërguar të Allahut (﷾) dhe Fjalën e Tij që ia dërgoi Merjemes, të krijuar me urdhrin “Bëhu!”.