Përgjigje e shkurtër
Pyetjet xhainiste për një Krijues përfytyrojnë një bërës si ne, ndërsa Kurani përshkruan Një që nuk është i tillë. Mësuesit xhainistë pyesin pse një qenie e përsosur do të krijonte, nga erdhi lënda, dhe pse një bërës i mëshirshëm do ta lejonte vuajtjen. Çdo pyetje merr si të mirëqenë një bërës me nevoja, me një motiv dhe me një rezervë lënde. Allahu (﷾) nuk varet nga asgjë dhe nuk ka nevojë për asgjë nga ajo që bën. Ai i sjell gjërat në ekzistencë me urdhrin e Tij, “Bëhu!”. Xhainizmi e mohon një Krijues, dhe kanuni svetambara i hedh poshtë rrëfimet e krijimit që rendit. Kurani jep një rrëfim tjetër për Krijuesin. Islami ju fton ta peshoni atë që thotë për Të.
Shpjegimi i plotë
Nga vjen çështja xhainiste
Xhainizmi e mohon një Krijues. Ai mëson se bota nuk ka fillim, dhe se një shpirt i çliruar nga rilindja është hyjnor. Dy traditat e mëdha, svetambarët (të veshurit me të bardha) dhe digambarët (të veshurit me qiell), e mbajnë të dyja këtë, prandaj kjo faqe e emërton traditën çdo herë. Sutrakritanga është një tekst svetambara. Ajo rendit mendime se bota u bë nga perënditë, nga Brahmani (këtu perëndia krijues Brahma) ose nga Ishvara (një Zot sundues). Të tjerë thonë se u bë nga Svayambhu (i Vetekzistuari) ose erdhi nga një vezë e botës. Ajo thotë se ata që, me argumentet e tyre, mbajnë se bota është krijuar nuk e dinë të vërtetën. Ai varg i hedh poshtë rrëfimet; ai nuk jep argumentet. Argumentet vijnë nga mësues si Xhinasena, një digambara i shekullit të nëntë, në Mahapuranën e tij.
“Dëgjojmë gjithashtu për një tjetër gabim të disave (filozofëve): disa thonë se bota është krijuar (ose drejtohet) nga perënditë, të tjerë, nga Brahmani. Disa thonë se ajo është krijuar nga Ishvara, të tjerë se u prodhua nga kaosi, etj., kjo botë me qenie të gjalla dhe gjëra pa jetë, me larminë e saj të kënaqësisë dhe të dhimbjes.”
“Ata që, me argumentet e tyre, mbajnë se bota është krijuar, nuk e dinë të vërtetën. As (bota) nuk do të zhduket kurrë.”
Në Mahapuranën e tij (kapitulli 4), mësuesi digambara Xhinasena argumenton kundër një Krijuesi. Nëse Krijuesi është i përsosur, pse do të dëshironte të krijonte? Nëse e bëri botën për lojë, kjo është fëminore. Nëse kishte nevojë për lëndë të parë, nga erdhi ajo, dhe nëse e bëri atë më parë, nga çfarë? Nëse e bëri botën nga dhembshuria, pse qeniet bëhen të vuajnë? Dhe si mund të vepronte mbi lëndën një qenie pa trup?
Pyetjet e Xhinasenës
Xhinasena pyet pse një qenie e përsosur do të dëshironte fare të krijonte. Nëse e bëri botën për lojë, kjo ishte fëminore. Nëse kishte nevojë për lëndë të parë, nga erdhi ajo, dhe nëse e bëri atë më parë, prej çfarë? Nëse veproi nga mëshira, pse vuajnë qeniet? Dhe si mund të vepronte mbi lëndën një qenie pa trup? Këto janë pyetje serioze, dhe meritojnë përgjigje, jo hedhje poshtë.
Në Mahapuranën e tij (kapitulli 4), mësuesi digambara Xhinasena argumenton kundër një Krijuesi. Nëse Krijuesi është i përsosur, pse do të dëshironte të krijonte? Nëse e bëri botën për lojë, kjo është fëminore. Nëse kishte nevojë për lëndë të parë, nga erdhi ajo, dhe nëse e bëri atë më parë, nga çfarë? Nëse e bëri botën nga dhembshuria, pse qeniet bëhen të vuajnë? Dhe si mund të vepronte mbi lëndën një qenie pa trup?
Çfarë marrin si të mirëqenë pyetjet
Çdo pyetje e trajton Krijuesin si një zejtar në shkallë më të madhe. Një poçar ka nevoja, një motiv, baltë dhe duar. Po të ishte Allahu (﷾) i tillë, pyetjet do të ishin të forta. Kurani thotë se Ai nuk është i tillë. Asgjë nuk i shëmbëllen Atij, Ai është i Pari, dhe Ai është i Përjetshmi që nuk lind dhe nuk është i lindur. Pra, pyetjet synojnë një bërës që Kurani nuk e përshkruan.
“Krijues i qiejve dhe i Tokës, Ai ju ka dhënë bashkëshorte nga vetja juaj për t’ju shumuar, si dhe bagëti në çifte. Asgjë nuk i shëmbëllen Atij. Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.”
“Ai është i Pari dhe i Mbrami, i Dukshmi (me argumente) dhe i Padukshmi (me sy). Ai është i Dijshëm për çdo gjë!”
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
Pse të krijojë, nëse nuk ka nevojë për asgjë?
Të kesh një qëllim nuk është njësoj si të kesh një nevojë. Një njeri që jep një dhuratë nga begatia vepron nga bujaria, jo nga mungesa. Kurani thotë se jemi ne ata që kemi nevojë për Allahun (﷾), dhe se Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë. Thotë se Ai i krijoi xhindet dhe njerëzit që ta adhurojnë, megjithatë nuk kërkon ushqim prej tyre. Kushdo që përpiqet, e bën për të mirën e vetvetes. Thotë gjithashtu se bota nuk u bë për lojë.
“O njerëz! Ju jeni të varfër e nevojtarë për Allahun, kurse Allahu s’ka nevojë për asgjë dhe është i Denjë për çdo lavd.”
“Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.”
“Unë nuk kërkoj prej tyre risk, as nuk dëshiroj që të Më ushqejnë. Vërtet, Allahu është Furnizuesi i vetëm, i Fuqishmi, i Plotpushtetshmi.”
“Kush përpiqet, përpiqet vetëm për të mirën e vetvetes, se Allahu, në të vërtetë nuk ka nevojë për asgjë.”
“Ne nuk e kemi krijuar qiellin dhe Tokën e ç’gjendet në mes tyre, për të luajtur (pa qëllim).”
Nga erdhi lënda?
Pyetja përfytyron një punëtor që ka nevojë për një rezervë lënde, dhe pastaj ka nevojë për një bërës të asaj rezerve. Por çdo rezervë lënde, deri te atomi më i vogël, ndryshon nga një gjendje në tjetrën, prandaj varet nga diçka tjetër. Ajo nga e cila varet çdo gjë nuk mund të ketë vetë nevojë për një rezervë. Kurani thotë të njëjtën gjë: Allahu (﷾) është Krijuesi i çdo gjëje. Atij i takon fillimi i qiejve dhe i tokës, dhe kur vendos për diçka, Ai thotë “Bëhu!”, dhe ajo bëhet. Pra, çfarëdo që ekziston, Ai e bëri.
“Allahu është Krijuesi i çdo gjëje dhe Ai është Mbikëqyrës i çdo gjëje.”
“Ai është Krijuesi i qiejve dhe i Tokës! E si mund të ketë Ai fëmijë, ndërkohë që nuk ka bashkëshorte?! Ai ka krijuar çdo gjë dhe është i Dijshëm për çdo gjë.”
“Ai është Krijuesi i qiejve dhe i Tokës, pa shembull të mëparshëm dhe, kur vendos për diçka, vetëm thotë për të: “Bëhu!” - dhe ajo bëhet.”
Pse ka vuajtje?
Një Krijues i mirë, argumenton Xhinasena, nuk do të bënte qenie që vuajnë. Kurani përgjigjet se Allahu (﷾) krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar se kush prej nesh vepron më mirë. Thotë se Ai na provon me të keqen dhe me të mirën. Çdo shpirt kthehet tek Ai, kështu që llogaria nuk mbyllet me vdekjen. Një botë prove nuk është shpërblimi. Një lexues xhainist mund të pyesë pse një njeri lind me më shumë se një tjetër, dhe pse të provohet fare nëse Allahu (﷾) e di përfundimin. Kurani thotë se Allahu (﷾) i ngriti njerëzit në shkallë për t'i provuar në atë që u dha. Thotë se Ai nuk e ngarkon asnjë shpirt përtej fuqisë së tij, dhe se në atë Ditë askush nuk do të pësojë as padrejtësinë më të vogël. Dija e Tij për përfundimin nuk e detyron zgjedhjen e askujt. Prova e bën çdo vepër vërtet tonën, që gjykimi të shihet i drejtë. Faqja “Pse e lejon Allahu vuajtjen?” jep përgjigjen e plotë.
“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”
“Çdo njeri do ta shijojë vdekjen! Ne ju vëmë në provë me të keqe dhe me të mirë dhe te Ne do të ktheheni.”
“Ai ju ka bërë pasardhës të njëri-tjetrit në Tokë dhe ka ngritur në shkallë disa nga ju mbi të tjerët, për t’ju provuar në atë që ju ka dhënë. Sigurisht që Zoti yt është i shpejtë në dënim, por, në të vërtetë, Ai është edhe Falës e Mëshirëplotë.”
“Allahu nuk e ngarkon askënd përtej fuqisë që ka: në dobi të tij është e mira që bën, kurse në dëm të tij është e keqja që punon. Zoti ynë, mos na ndëshko për atë që harrojmë ose veprojmë pa qëllim! Zoti ynë, mos na ngarko barrë të rëndë, ashtu si i ngarkove ata para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko me diçka që nuk mund ta bartim! Na i shlyej gjynahet tona, na i fal ato dhe na mëshiro! Ti je Zoti Ynë! Prandaj na jep fitore kundër atyre që nuk besojnë!”
“Dhe në Ditën e Kiametit, Ne do të vendosim peshore të sakta e askush nuk do të pësojë asnjë padrejtësi. Ne do të sjellim (për gjykim) çdo vepër, qoftë kjo edhe sa pesha e një kokrre sinapi. Ne jemi të mjaftueshëm për llogaritje.”
Një varg xhainist për një bërës që vepron me vullnetin e vet
Sarva-Darsana-Samgraha është një përmbledhje e shekullit të katërmbëdhjetë e sistemit xhainist nga një autor hindu (advaita), Madhava. Ajo nuk është tekst xhainist. Ajo citon një himn të quajtur ‘Lavdërimi i Xhinës’. Përmbledhja nuk e emërton autorin ose traditën e himnit. Vargu thotë se nuk ka asnjë bërës që vepron me vullnetin e vet të lirë, përndryshe ndikimi i tij do të shtrihej deri te bërja e një rrogozi. Pastaj pyet çfarë dobie do të kishin zanatçinjtë, nëse Ishvara i fabrikon të tri botët.
“Këtu nuk ka asnjë krijues që vepron me vullnetin e vet të lirë, përndryshe ndikimi i tij do të shtrihej deri te bërja e një rrogozi. Çfarë dobie do të kishe ti apo të gjithë zanatçinjtë, nëse Ishvara i fabrikon të tri botët?”
Një shkak që e bëri Allahu (﷾) është prapëseprapë shkak
Vargu përfytyron një bërës që e bën punën e zanatçiut në vend të zanatçiut. Kurani nuk e thotë këtë. Ai thotë se Allahu (﷾) ju krijoi ju dhe gjithçka që bëni, dhe se Ai zbriti shi nga qielli dhe nxori me të fruta. Endësi, vegla e endjes dhe peri janë të gjithë krijesat e Tij. Të qenët Krijuesi i çdo gjëje nuk i bën të padobishme proceset e botës. Do të thotë se ato të gjitha varen prej Tij.
“ndërkohë që Allahu është Ai që ju ka krijuar ju dhe gjithçka që bëni?!”
“i Cili e ka bërë për ju tokën shtresë dhe qiellin ndërtesë; i Cili prej së larti zbret ujë dhe nëpërmjet tij bën që të rriten fruta si ushqim për ju. Prandaj mos sajoni me vetëdije zota të barabartë me Allahun.”
“Allahu është Krijuesi i çdo gjëje dhe Ai është Mbikëqyrës i çdo gjëje.”
| Pyetja | Përgjigjja e Kuranit |
|---|---|
| Pse do të krijonte një qenie e përsosur? | Ai nuk ka nevojë për asgjë; jemi ne që kemi nevojë për Të. Bota nuk u krijua për lojë. |
| Nga erdhi lënda? | Ai është Krijuesi i çdo gjëje. Ai thotë ‘Bëhu’, dhe ajo bëhet. |
| Pse vuajnë qeniet? | Jeta dhe vdekja janë sprovë, dhe llogaria nuk mbyllet me vdekjen. |
| Nëse Ai i krijoi të gjitha, çfarë vlere kanë mjeshtrit? | Ai ju krijoi ju dhe punën e duarve tuaja. Një shkak që e krijoi Ai mbetet prapë shkak. |
Rrëfimet që hedh poshtë kanuni, dhe një botë pa fillim
Sutrakritanga e hedh poshtë krijimin nga perënditë, Brahmani, Ishvara, Svayambhu ose një vezë. Kurani jep një rrëfim tjetër për Krijuesin. Ai është Një dhe nuk është i lindur, asgjë nuk i shëmbëllen Atij, dhe Ai është i Pari dhe i Mbrami. Kanuni thotë gjithashtu se bota nuk do të zhduket kurrë. Edhe një botë e përjetshme përbëhet nga pjesë që ndryshojnë dhe varen nga njëra-tjetra. Kurani i pyet njerëzit nëse u krijuan prej asgjëje apo ishin vetë krijuesit. E njëjta pyetje vlen për çdo gjë që ndryshon. Faqet “Nëse çdo gjë ka nevojë për krijues, kush e krijoi Allahun?” dhe “Pse ka diçka në vend që të mos ketë asgjë?” e trajtojnë këtë.
“Dëgjojmë gjithashtu për një tjetër gabim të disave (filozofëve): disa thonë se bota është krijuar (ose drejtohet) nga perënditë, të tjerë, nga Brahmani. Disa thonë se ajo është krijuar nga Ishvara, të tjerë se u prodhua nga kaosi, etj., kjo botë me qenie të gjalla dhe gjëra pa jetë, me larminë e saj të kënaqësisë dhe të dhimbjes.”
“Ata që, me argumentet e tyre, mbajnë se bota është krijuar, nuk e dinë të vërtetën. As (bota) nuk do të zhduket kurrë.”
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
“Krijues i qiejve dhe i Tokës, Ai ju ka dhënë bashkëshorte nga vetja juaj për t’ju shumuar, si dhe bagëti në çifte. Asgjë nuk i shëmbëllen Atij. Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.”
“Ai është i Pari dhe i Mbrami, i Dukshmi (me argumente) dhe i Padukshmi (me sy). Ai është i Dijshëm për çdo gjë!”
“A mos vallë, ata janë krijuar nga hiçi apo mos janë ata krijues të vetvetes?! A mos vallë ata kanë krijuar qiejt dhe Tokën?! Nuk është kështu, por ata nuk janë aspak të bindur.”
Kush është Krijuesi, dhe si të peshohet pretendimi
Xhainistët mbajnë tashmë tri gjëra. Asnjë figurë dhe asnjë perëndi nuk mund ta shpëtojë një shpirt. Çdo shpirt përgjigjet për veprat e veta. Përmbajtja dhe mëshira ndaj qenieve të gjalla kanë rëndësi. Islami e ruan përgjegjësinë dhe përmbajtjen, dhe e emërton Atë që e sheh çdo vepër dhe që është afër. Allahu (﷾) thotë se Ai i përgjigjet lutësit. Ai na ka treguar gjithashtu si ta peshojmë mesazhin e Tij: shqyrtojeni Kuranin me kujdes, dhe shihni nëse qëndron i qëndrueshëm. Ai u soll nga Muhamedi (ﷺ), që u dërgua te i gjithë njerëzimi. Myslimanët e ftojnë çdo lexues, edhe xhainistët, ta peshojnë librin dhe njeriun që e solli. Islami është një mënyrë e plotë jete, me besimin, adhurimin dhe karakterin së bashku.
“Kur robërit e Mi (besimtarë) të pyesin për Mua, (thuaju se) Unë jam afër, i përgjigjem lutjeve të lutësit, kur ai më lutet Mua. Prandaj, le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua, për të qenë në rrugë të drejtë.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Thuaj (o Muhamed): “O njerëz, unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju, i Atij që i përket sundimi i qiejve dhe i Tokës. Nuk ka zot tjetër të vërtetë veç Atij; Ai jep jetë dhe vdekje, prandaj besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij, Profetin që nuk di shkrim e lexim e që beson në Allahun dhe Fjalët e Tij! Shkoni pas tij, që të jeni në rrugën e drejtë!””
“Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!””
Shtatë përgjigje të kthyera
Sarva-Darsana-Samgraha, kapitulli 3 (Sistemi Arhata) — f. 45
“Këtu nuk ka asnjë krijues që vepron me vullnetin e vet të lirë, përndryshe ndikimi i tij do të shtrihej deri te bërja e një rrogozi. Çfarë dobie do të kishe ti apo të gjithë zanatçinjtë, nëse Ishvara i fabrikon të tri botët?”
Cituar për
Një bërës që vepron me vullnetin e vet do të duhej të bënte çdo gjë, madje edhe një rrogoz. Atëherë zanatçinjtë do të ishin të padobishëm.
Përgjigjja
Kurani nuk e përfytyron Allahun (﷾) duke punuar në vend të endësit. Ai thotë se Allahu (﷾) ju krijoi ju dhe gjithçka që bëni, dhe se Ai zbret shi dhe nxjerr me të fruta. Endësi, vegla e endjes dhe peri janë krijesat e Tij, dhe një shkak që Ai e bëri është prapëseprapë shkak. Të qenët Krijuesi i të gjitha gjërave nuk i bën të padobishme proceset e botës. Do të thotë se ato varen prej Tij. Vetë vargu na vjen në një përmbledhje hindu të shekullit të katërmbëdhjetë të mendimit xhainist, jo në një tekst xhainist.
Ku përfundon — Vargu i përgjigjet një bërësi që zë vendin e zanatçiut. Kurani përshkruan Krijuesin e zanatçiut dhe të punës së tij.
Xhinasena, Mahapurana 4 — kapitulli 4, pjesa kundër një Krijuesi
Në Mahapuranën e tij (kapitulli 4), mësuesi digambara Xhinasena argumenton kundër një Krijuesi. Nëse Krijuesi është i përsosur, pse do të dëshironte të krijonte? Nëse e bëri botën për lojë, kjo është fëminore. Nëse kishte nevojë për lëndë të parë, nga erdhi ajo, dhe nëse e bëri atë më parë, nga çfarë? Nëse e bëri botën nga dhembshuria, pse qeniet bëhen të vuajnë? Dhe si mund të vepronte mbi lëndën një qenie pa trup?
Cituar për
Një qenie e përsosur nuk ka nevojë për asgjë, prandaj nuk do të kishte arsye të krijonte. Ose i mungonte diçka, ose luajti.
Përgjigjja
Të kesh një qëllim nuk është njësoj si të kesh një nevojë. Një dhuratë e dhënë nga begatia ka një arsye, dhe dhuruesi nuk humb asgjë. Kurani thotë se jemi ne ata që kemi nevojë për Allahun (﷾), dhe se Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë. Thotë se Ai i krijoi xhindet dhe njerëzit që ta adhurojnë, dhe në ajetin pasues se Ai nuk kërkon ushqim prej tyre. Kushdo që përpiqet, e bën për të mirën e vetvetes. Dhe thotë qartë se bota nuk u bë për lojë.
Ku përfundon — Të krijosh nga bujaria nuk është të krijosh nga mungesa. Adhurimi është për të mirën e adhuruesit, dhe Allahu (﷾) nuk fiton asgjë prej tij.
Xhinasena, Mahapurana 4 — kapitulli 4, pjesa kundër një Krijuesi
Në Mahapuranën e tij (kapitulli 4), mësuesi digambara Xhinasena argumenton kundër një Krijuesi. Nëse Krijuesi është i përsosur, pse do të dëshironte të krijonte? Nëse e bëri botën për lojë, kjo është fëminore. Nëse kishte nevojë për lëndë të parë, nga erdhi ajo, dhe nëse e bëri atë më parë, nga çfarë? Nëse e bëri botën nga dhembshuria, pse qeniet bëhen të vuajnë? Dhe si mund të vepronte mbi lëndën një qenie pa trup?
Cituar për
Nëse Krijuesi kishte nevojë për lëndë të parë, ose ajo ishte e pakrijuar dhe ai nuk e bëri çdo gjë, ose e bëri atë nga diçka tjetër. Atëherë e njëjta pyetje kthehet pa fund.
Përgjigjja
Vargu pa fund i përket një punëtori që ka nevojë për një rezervë balte. Çdo rezervë lënde, deri te atomi më i vogël, ndryshon nga një gjendje në tjetrën, prandaj varet nga diçka tjetër. Ajo nga e cila varet çdo gjë nuk mund të ketë vetë nevojë për një rezervë. Kurani thotë se Allahu (﷾) është Krijuesi i çdo gjëje, kështu që çfarëdo lënde që ekziston, Ai e bëri. Thotë se kur vendos për diçka, Ai thotë “Bëhu!”, dhe ajo bëhet. Nuk ka asnjë rezervë nga e cila Ai varet, dhe kështu nuk ka asnjë vend ku të fillojë vargu i pyetjeve.
Ku përfundon — Nëse Ai është Krijuesi i çdo gjëje, asnjë lëndë nuk qëndron jashtë krijimit të Tij.
Kurani 41:11 — Sureja Fussilet, ajeti 11
“Pastaj Ai iu kthye qiellit, që ishte në gjendje mjegullie e i tha atij dhe Tokës: “Ejani të dy me hir a me pahir!”. Ata u përgjigjën: “Erdhëm me gjithë dëshirë e të bindur!””
Cituar për
Vetë Kurani juaj flet për qiellin si tym para se të formoheshin qiejt, pra lënda ishte tashmë aty.
Përgjigjja
Ajeti thotë se Ai iu kthye qiellit kur ishte në gjendje mjegullie. Ai i tha atij dhe tokës të vinin bashkë. Ai nuk thotë se tymi nuk kishte Krijues. I njëjti Libër thotë se Allahu (﷾) është Krijuesi i çdo gjëje (39:62). Thotë gjithashtu se Atij i takon fillimi i qiejve dhe i tokës (2:117). Lënda që u formësua më vonë u bë prapëseprapë prej Tij.
Ku përfundon — Ajeti flet për një fazë në bërjen e qiejve. Ai nuk thotë se diçka ekzistonte veç Allahut (﷾).
Kurani 67:2 — Sureja El-Mulk, ajeti 2
“Ai i ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush do të veprojë më mirë; Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi i madh.”
Cituar për
Nëse Allahu e bëri botën nga mëshira, nuk do të kishte vuajtje. Nëse jo, Ai nuk është i mëshirshëm.
Përgjigjja
Kurani nuk thotë se bota është shpërblimi. Thotë se Allahu (﷾) krijoi vdekjen dhe jetën për të provuar se kush prej nesh vepron më mirë. Thotë se Ai na provon me të keqen dhe me të mirën. Çdo shpirt kthehet tek Ai, kështu që llogaria nuk mbyllet te varri. Sa për lindjet e pabarabarta, Kurani thotë se Allahu (﷾) i ngriti njerëzit në shkallë për t'i provuar në atë që u dha. Thotë se Ai nuk e ngarkon asnjë shpirt përtej fuqisë së tij. Thotë se askush nuk do të pësojë as padrejtësinë më të vogël. Dija e Tij për përfundimin nuk e detyron zgjedhjen e askujt. Prova e bën çdo vepër vërtet tonën, që gjykimi të shihet i drejtë. Faqja “Pse e lejon Allahu vuajtjen?” jep përgjigjen e plotë.
Ku përfundon — Vuajtja në një botë prove nuk tregon një Krijues mizor, sepse llogaria zgjidhet tek Ai dhe asnjë shpirt nuk ngarkohet përtej fuqisë.
Sutrakritanga 1.1.3.9 — libri 1, leksioni 1, kapitulli 3, vargu 9
“Ata që, me argumentet e tyre, mbajnë se bota është krijuar, nuk e dinë të vërtetën. As (bota) nuk do të zhduket kurrë.”
Cituar për
Vetë kanuni i Xhinës thotë se ata që, me argumentet e tyre, argumentojnë për krijimin nuk e dinë të vërtetën. Bota nuk u bë kurrë dhe nuk do të zhduket kurrë.
Përgjigjja
Le ta pranojmë se kështu thotë kanuni. Një botë që nuk zhduket kurrë përbëhet prapëseprapë nga pjesë që ndryshojnë dhe varen nga njëra-tjetra. Një varg gjërash të tilla nuk e shpjegon pse ka një varg. Kurani i pyet njerëzit nëse u krijuan prej asgjëje apo ishin vetë krijuesit (52:35-36). E njëjta pyetje vlen për çdo gjë që ndryshon.
Ku përfundon — Kanuni pohon se bota është e pakrijuar. Islami pyet nga çfarë varet bota që ndryshon, dhe e emërton Atë që nuk varet nga asgjë.
El-Gazaliu, Tehafut el-Felasife, diskutimi i parë
Në diskutimin e parë të Tehafut el-Felasife (Shkatërrimi i filozofëve), el-Gazaliu i përgjigjet argumentit se bota duhet të jetë po aq e përjetshme sa vullneti i Allahut. Ai përgjigjet se një vullnet i përjetshëm mund të kërkojë që bota të mos ekzistojë për një kohë dhe që të fillojë në një çast të caktuar, dhe se kjo nuk kërkon asnjë ndryshim te Allahu.
Cituar për
Nëse vullneti i Allahut është i përjetshëm, edhe bota do të ishte e përjetshme. Nëse vullneti i Tij filloi, atëherë Allahu ndryshoi.
Përgjigjja
Kjo është një pyetje e vjetër, dhe teologët myslimanë iu përgjigjën. El-Gazaliu argumentoi në Tehafut el-Felasife se një vullnet i përjetshëm mund ta zgjedhë çastin kur fillon një gjë. Zgjedhja është e përjetshme, dhe vetëm objekti i saj fillon. Pra, asgjë tek Ai nuk duhet të ndryshojë që bota të fillojë. Faqja “Pse ka diçka në vend që të mos ketë asgjë?” e trajton pyetjen më të gjerë.
Ku përfundon — Një vullnet i përjetshëm mund ta caktojë kur fillon bota pa asnjë ndryshim te Ai që do.
Këndvështrime
Xhinasena (digambara)
Xhinasena, një mësues digambara i shekullit të nëntë, argumenton se një Krijues i përsosur, i mëshirshëm dhe pa trup nuk është i mundur. Pyetjet e tij kanë të bëjnë me dëshirën për të krijuar, me lëndën, me vuajtjen dhe me veprimin pa trup.
Një qenie e përsosur nuk ka nevojë për asgjë, prandaj nuk ka arsye të krijojë. Nëse krijoi për lojë, kjo do të ishte fëminore.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se Ai nuk ka nevojë për asgjë: Kurani thotë se Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë dhe nuk kërkon ushqim. Një dhuratë nga begatia ka qëllim pa pasur nevojë, dhe Kurani thotë se krijimi nuk është lojë.
Një Krijues ka nevojë për lëndë të parë. Nëse ajo ishte tashmë aty, ai nuk e bëri çdo gjë. Nëse e bëri atë më parë, prej çfarë?
Kundërpërgjigje
Çdo rezervë lënde, deri te atomi më i vogël, ndryshon nga një gjendje në tjetrën, prandaj varet nga diçka tjetër. Ajo nga e cila varet çdo gjë nuk ka nevojë për rezervë. Kurani thotë të njëjtën gjë: kur vendos për diçka, Ai thotë “Bëhu!” (2:117).
Një Krijues i mëshirshëm nuk do të bënte qenie që vuajnë.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se vuajtja është e vërtetë. Kurani thotë se Allahu (﷾) e bëri vdekjen dhe jetën për të provuar se kush prej nesh vepron më mirë, dhe se çdo shpirt kthehet tek Ai. Dhimbja në një botë prove nuk tregon një Krijues mizor.
Një Krijues pa trup nuk mund të vepronte mbi lëndën.
Kundërpërgjigje
Një trup është vetë i bërë dhe i varur, prandaj themeli i të gjitha gjërave nuk mund të ketë nevojë për të. Kurani thotë se asgjë nuk i shëmbëllen Atij (42:11).
Kanuni svetambara (Sutrakritanga)
Sutrakritanga, një tekst svetambara, i rendit rrëfimet se bota u krijua dhe i quan gabim. Ajo thotë se bota nuk do të zhduket kurrë. Digambarët nuk e pranojnë kanunin svetambara, por të dyja traditat e mohojnë një Krijues.
Disa rrëfime thonë se bota u bë nga perënditë, nga Brahmani ose nga Ishvara. Rrëfime të tilla janë gabim (Sutrakritanga 1.1.3.5-6).
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se kanuni i hedh poshtë ato rrëfime. Kurani jep një tjetër: një Krijues që është Një, që nuk është i lindur, dhe që nuk i ngjan asgjëje që Ai bëri.
Ata që argumentojnë për krijimin nuk e dinë të vërtetën, dhe bota nuk do të zhduket kurrë (Sutrakritanga 1.1.3.9).
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se kështu thotë kanuni. Një botë e përjetshme përbëhet prapëseprapë nga pjesë që ndryshojnë dhe varen nga njëra-tjetra. Kurani i pyet njerëzit nëse e bënë veten (52:35-36). E njëjta pyetje vlen për çdo gjë që ndryshon.
Një himn xhainist, i cituar nga një autor hindu
Sarva-Darsana-Samgraha është një përmbledhje hindu (advaita) e shekullit të katërmbëdhjetë e mendimit xhainist. Ajo citon një himn në lavdërim të Xhinës. Himni thotë se një bërës që vepron me vullnetin e vet të lirë do të bënte çdo gjë, madje edhe një rrogoz, dhe zanatçinjtë nuk do të kishin asnjë dobi.
Nuk ka asnjë bërës që vepron me vullnetin e vet të lirë, përndryshe ndikimi i tij do të shtrihej deri te bërja e një rrogozi. Zanatçinjtë do të ishin të padobishëm.
Kundërpërgjigje
Kurani nuk e përfytyron Allahun (﷾) duke punuar në vend të zanatçiut. Ai thotë se Allahu (﷾) ju krijoi ju dhe gjithçka që bëni, dhe se shiu nxjerr fruta. Një shkak që Ai e bëri është prapëseprapë shkak.
Pikëpamja islame
Pyetjet xhainiste synojnë një bërës si zejtar, me nevoja, me një motiv dhe me një rezervë lënde. Kurani përshkruan Një që nuk varet nga asgjë dhe nuk ka nevojë për asgjë nga ajo që bën. Ai i krijoi të gjitha gjërat me urdhrin e Tij, dhe e bëri jetën provë. Ai është afër, dëgjon dhe gjykon. Besimi, adhurimi dhe karakteri shkojnë bashkë si një mënyrë jete.
Pyetjet xhainiste marrin si të mirëqenë një bërës me nevoja, me një motiv dhe me një rezervë lënde, si një poçar.
Kurani përshkruan Një që është i Pari, që nuk është i lindur, dhe që nuk ka asgjë si Ai.
Allahu (﷾) nuk ka nevojë për asgjë nga krijimi i Tij. Një qëllim nuk është nevojë, dhe kushdo që përpiqet, e bën për të mirën e vetvetes.
Allahu (﷾) është Krijuesi i çdo gjëje, dhe krijon me urdhrin e Tij “Bëhu!”. Pra, çdo lëndë u bë prej Tij.
Jeta është provë, dhe llogaria nuk mbyllet me vdekjen, prandaj vuajtja nuk tregon një Krijues mizor.
Një botë me pjesë që ndryshojnë dhe varen nga njëra-tjetra nuk e shpjegon veten, edhe nëse nuk ka fillim. Kurani i pyet njerëzit nëse u krijuan prej asgjëje apo ishin vetë krijuesit.
Kurani kërkon të peshohet me kujdes. Ai u soll nga Muhamedi (ﷺ), që u dërgua te i gjithë njerëzimi.