Përgjigje e shkurtër
Jo. Islami mëson se është e vetmja fe që Allahu (﷾) e pranon, por i urdhëron myslimanët t’i tolerojnë njerëzit që kanë besime të tjera. Kurani thotë se nuk ka detyrim në fe. I thotë Profetit Muhamed (ﷺ) se detyra e tij është vetëm ta përcjellë mesazhin. Myslimanët mund të bindin, por nuk mund ta detyrojnë askënd të bëhet mysliman. Profeti (ﷺ) paralajmëroi se kush vret një jomysliman që jeton nën marrëveshje nuk do ta nuhasë Xhenetin. Nën sundimin mysliman, bashkësitë e krishtera dhe hebraike e ruajtën adhurimin, klerin dhe gjykatat e tyre. Kur Spanja i dëboi hebrenjtë e saj më 1492, shumë prej tyre gjetën mirëpritje në Perandorinë Osmane. Shkurt, Islami i hedh poshtë besimet e rreme, por i mbron të krishterët, hebrenjtë dhe të tjerët që jetojnë nën sundimin e tij.
Shpjegimi i plotë
Një fe e vërtetë
Kurani thotë se Allahu (﷾) nuk pranon asnjë fe përveç Islamit, që do të thotë nënshtrim ndaj Tij. Myslimanët nuk e fshehin dhe nuk e zbusin këtë. Të krishterët thonë diçka të ngjashme për fenë e tyre, me fjalët e Jezusit në Ungjillin e Gjonit. Të besosh se feja jote është e vërtetë nuk është njësoj si t’i keqtrajtosh ata që nuk pajtohen. Pyetja e vërtetë është si i mëson një fe ndjekësit e saj t’i trajtojnë ata njerëz.
“Kush kërkon tjetër fe përveç Islamit, nuk do t’i pranohet dhe ai në botën tjetër do të jetë i humbur.”
“Jezusi i tha: Unë jam udha, e vërteta dhe jeta; askush nuk vjen tek Ati, përveçse nëpërmjet meje.”
Asnjë detyrim, vetëm mesazhi
Kurani e ndalon imponimin e besimit mbi këdo: nuk ka detyrim në fe. E pyet vetë Profetin (ﷺ) nëse do t’i detyronte njerëzit të besonin. I thotë se ai është një që këshillon, jo një që i sundon. Detyra e tij është vetëm ta përcjellë mesazhin, me urtësi dhe këshillë të mirë. E njëjta gjë vlen për çdo mysliman pas tij. Prandaj myslimanët nuk mund ta detyrojnë askënd të bëhet mysliman.
“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.”
“Sikur të donte Zoti yt, do të besonin të gjithë ata që gjenden në tokë. Vallë, ti do t’i detyrosh njerëzit të bëhen besimtarë?!”
“Prandaj këshilloji (njerëzit o Muhamed), se ti je vetëm këshillues dhe nuk je ngarkuar t’i detyrosh ata me forcë!”
“I Dërguari ka për detyrë vetëm t’ju kumtojë Shpalljen. Por Allahu e di çfarë bëni haptazi e çfarë fshehurazi.”
“Thirr në rrugën e Zotit tënd me mençuri dhe këshillë të bukur dhe diskuto me ata në mënyrën më të mirë! Me të vërtetë, Zoti yt i di më së miri ata që janë shmangur nga rruga e Tij dhe i di më së miri ata që janë në rrugë të drejtë.”
Mbrojtje për njerëzit nën marrëveshje
Profeti (ﷺ) paralajmëroi se kush vret një njeri që jeton nën marrëveshje me myslimanët nuk do ta nuhasë aromën e Xhenetit. Burrat jomyslimanë të lirë dhe të rritur paguanin një tatim vjetor, xhizjen. Në këmbim shteti i mbronte dhe nuk i thërriste të shërbenin në ushtrinë e tij. Myslimanët paguanin zekatin (lëmoshën vjetore që myslimanët duhet të japin), të cilin jomyslimanët nuk e paguanin. Gratë dhe fëmijët nuk paguanin asgjë. Ligji hanefi (një nga shkollat e ligjit islam) i përjashtonte gjithashtu të moshuarit, të verbrit dhe të sëmurët që nuk kishin mjete. Përjashtonte edhe të varfrit që jetonin me lëmoshë. Kurani shton se myslimanët mund të sillen me mirësi dhe drejtësi me ata që nuk luftojnë kundër tyre. Kushtet e xhizjes te Kurani 9:29, dhe çfarë do të thotë ‘të nënshtruar’, shpjegohen në faqen për atë ajet.
Abdullah ibn Amri transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kush vret një person që ka marrëveshje me myslimanët nuk do ta ndiejë aromën e Xhenetit, edhe pse aroma e tij arrin në një largësi dyzet vjetësh.
Një libër për taksat i shkruar për kalifin Harun er-Reshid nga kryegjykatësi i Bagdadit. Shtjellon se xhizja merret nga burrat jomyslimanë të lirë dhe të rritur, dhe jo nga gratë apo fëmijët, të moshuarit, të verbrit dhe të sëmurët kronikë që nuk kanë mjete, apo të varfrit që jetojnë me lëmoshë.
“Allahu nuk ju ndalon të silleni mirë dhe të jeni të drejtë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër jush për shkak të fesë dhe që nuk ju dëbojnë prej shtëpive tuaja. Me të vërtetë, Allahu i do të drejtët.”
Ligji i tyre dhe gjykatat e tyre
Kurani u lejon ithtarëve të Inxhilit (Ungjillit që predikoi Jezusi) të gjykojnë sipas asaj që Allahu (﷾) shpalli në të. Sundimi islam nuk përpiqet t’i shkrijë të krishterët, hebrenjtë dhe të tjerët në bashkësinë myslimane. Çdo bashkësi mund t’i mbajë gjykatësit e vet dhe ta zbatojë ligjin e vet. Shumë dijetarë të hershëm mendonin se një ajet ishte leja e parë për të luftuar. Ai ajet i përmend manastiret, kishat dhe sinagogat, krahas xhamive, mes vendeve që Allahu (﷾) i mbron.
“Le të gjykojnë ithtarët e Ungjillit ashtu siç ka shpallur Allahu në të. Kushdo që nuk gjykon sipas asaj që ka shpallur Allahu, ai është keqbërës i vërtetë.”
“Atyre që janë sulmuar, u lejohet (që të mbrohen), sepse u është bërë padrejtësi dhe, në të vërtetë, Allahu është i Fuqishëm, që t’i ndihmojë ata, që janë dëbuar nga vatrat e tyre padrejtësisht, vetëm sepse thanë: “Zoti ynë është Allahu.” Sikur Allahu të mos u kishte dhënë njerëzve mundësinë për t’u mbrojtur nga njëri-tjetri, do të shkatërroheshin manastiret, kishat, sinagogat dhe xhamitë, në të cilat përmendet shumë emri i Allahut. Vërtet, Allahu e ndihmon këdo që e ndihmon Atë. Allahu është vërtet i Fortë dhe i Plotfuqishëm.”
Adhurimi i tyre, dhe kishat e sinagogat e tyre
Gjykatësit e tyre dhe ligji i tyre
Mbrojtja nga shteti
Pa xhizje për gratë, fëmijët, të moshuarit, të sëmurët apo të varfrit
Detyrimi i dikujt për t’u bërë mysliman
Hebrenjtë përsëri në Jerusalem
Nën sundimin e krishterë bizantin, hebrenjve nuk u lejohej të jetonin në Jerusalem. Kur qyteti ra nën sundimin mysliman, prijësit hebrenj i kërkuan halifit Omer t’i linte të ktheheshin. Një kronikë hebraike i shënon bisedimet. Ajo u gjet në Gjenizën e Kajros, një depo letrash të vjetra në një sinagogë të Kajros. Patriarku i krishterë ofroi pesëdhjetë familje, dhe hebrenjtë kërkuan dyqind. Omeri vendosi për shtatëdhjetë. Shtatëdhjetë familje hebraike erdhën nga Tiberiasi dhe u vendosën në jug të qytetit. Moshe Gil, një historian izraelit që i studioi këto letra, konfirmon se ishte Omeri ai që i lejoi hebrenjtë të vendoseshin në Jerusalem.
Një kronikë hebreje, në arabisht të shkruar me shkronja hebraike, për kthimin e hebrenjve në Jeruzalem pas çlirimit mysliman. Ajo tregon se prijësit hebrenj i kërkuan Omer ibn el-Hattabit leje të vendoseshin në qytet. Patriarku i krishterë ofroi pesëdhjetë familje dhe hebrenjtë kërkuan të paktën dyqind. Omeri vendosi për shtatëdhjetë, dhe shtatëdhjetë familje erdhën nga Tiberiada dhe rrethina e saj dhe u vendosën në jug të qytetit, pranë ujërave të Siloamit.
Një histori e Palestinës nën sundimin mysliman nga një historian izraelit i Genizës së Kajros. Gil shënon se nën sundimin bizantin hebrenjve nuk u lejohej të jetonin në Jeruzalem, dhe se një fragment i Genizës konfirmon se ishte Omeri ai që u dha hebrenjve leje të vendoseshin atje, pasi u pazarua me patriarkun në praninë e tij, kështu që shtatëdhjetë familje erdhën nga Tiberiada.
Çfarë ndodhi në praktikë
Nën osmanët, Patriarku Ortodoks e mbajti për shekuj në dorë ligjin fetar dhe familjar të popullit të vet. Ai ishte kreu i Kishës Ortodokse në perandori. E kishte vendosur Mehmeti II, sulltani osman që e mori Kostandinopojën. Sipas këtij sistemi çdo bashkësi i drejtonte vetë martesat, shkollat dhe gjykatat e saj. Më 1492 monarkët katolikë i dëbuan hebrenjtë nga Spanja. Shumë ikën në Perandorinë Osmane, ku sulltan Bajaziti II i mirëpriti. Pasardhësit e tyre jetojnë ende në Turqi sot. Disa ende flasin ladino, formën hebraike të spanjishtes që sollën të parët e tyre. Profeti (ﷺ) e vendosi rregullin, dhe sundimtarët myslimanë në të mirën e tyre e mbajtën.
Një histori e Patriarkanës Ortodokse të Kostandinopojës nën sundimin osman: Mehmedi II e vendosi Genadin si Patriark pasi e mori qytetin më 1453, dhe Kisha e mbajti në dorë ligjin fetar dhe familjar të popullit të vet gjatë shekujve osmanë.
Një histori e hebrenjve nën sundimin osman dhe turk. Përshkruan si Sulltan Bajazidi II i mirëpriti hebrenjtë e dëbuar nga Spanja në vitin 1492, si u vendosën në Stamboll, Selanik dhe qytete të tjera osmane, dhe si bashkësia e tyre që fliste spanjisht vazhdoi të jetonte në Turqi deri në kohët moderne.
Hebrenjtë e Sarajevës
Hebrenjtë arritën në Sarajevën osmane deri më 1541. Më 1577 ndërtuan atje lagjen e tyre, me lejen e guvernatorit osman, Sijavush Pashait. Sinagoga e tyre e vitit 1581 është më e vjetra në Bosnjë. Ende qëndron, dhe sot strehon Muzeun Hebraik të qytetit.
Hebrenjtë e parë arritën në Sarajevë qysh në vitin 1541, përmes Selanikut. E ndërtuan lagjen e tyre më 1577 me leje nga pashai Sijavush. Sinagoga e Vjetër, e ndërtuar më 1581, është sinagoga më e vjetër në Bosnjë e Hercegovinë dhe sot strehon Muzeun Hebraik.
- Nën Omerin
Jeruzalemi
Shtatëdhjetë familje hebreje vendosen në qytet, pasi bizantinët ua kishin ndaluar hebrenjve.
- 1453
Kostandinopoja
Mehmeti II emëron Patriarkun ortodoks, që ruan ligjin e popullit të vet.
- 1492
Perandoria Osmane
Bajazidi II pret hebrenjtë e dëbuar nga Spanja.
- 1577
Sarajeva
Hebrenjtë ndërtojnë lagjen e tyre me lejen e guvernatorit osman.
- 1581
Sarajeva
Ndërtohet sinagoga që qëndron ende sot.
- 1939 deri në 1945
Shqipëria
Familje myslimane dhe të krishtera i fshehin hebrenjtë; numri i tyre rritet nga rreth 200 në rreth 2.000.
- 2023
Abu Dabi
Një xhami, një kishë dhe një sinagogë hapen krah për krah.
Shqipëria: myslimanët që i shpëtuan hebrenjtë
Në Luftën e Dytë Botërore, rreth shtatë në dhjetë shqiptarë ishin myslimanë. Kur nisi lufta, rreth 200 hebrenj jetonin në Shqipëri, dhe disa qindra të tjerë erdhën si refugjatë. Më 1942, në Konferencën e Wannsee-së, Adolf Eichmanni i numëroi hebrenjtë e Shqipërisë mes atyre që do të vriteshin. Familjet myslimane dhe të krishtera të Shqipërisë i fshehën në shtëpitë e tyre dhe nuk i dorëzuan. I mbajtën të sigurt edhe pasi Italia kapitulloi më 1943 dhe gjermanët morën kontrollin. Në fund të luftës rreth 2.000 hebrenj jetonin në Shqipëri. Ishte i vetmi vend nën pushtimin nazist ku popullsia hebraike u rrit. Në të njëjtën kohë, rreth 30.000 shqiptarë vdiqën në atë luftë. Yad Vashem, memoriali izraelit i Holokaustit, ka nderuar 75 shqiptarë si Të Drejtë ndër Kombe.
Para se komunistët të merrnin pushtetin më 1944, rreth 70% e rreth 1.180.500 banorëve të Shqipërisë ishin myslimanë dhe 30% të krishterë.
Shqipëria kishte rreth 200 hebrenj kur nisi Lufta e Dytë Botërore, dhe u bë një strehë e sigurt për disa qindra refugjatë hebrenj. Në Konferencën e Wannsee-së më 1942, Eichmanni i numëroi 200 hebrenjtë e Shqipërisë mes atyre që do të vriteshin. Hebrenjtë u mbrojtën nga myslimanët dhe të krishterët e Shqipërisë, edhe pas kapitullimit të Italisë në shtator 1943, dhe Shqipëria ishte i vetmi vend në Evropën e pushtuar nga nazistët ku popullsia hebraike u rrit: rreth 2.000 në fund të luftës.
Nuk ka statistika të besueshme për humbjet e Shqipërisë gjatë luftës, por Administrata e Kombeve të Bashkuara për Ndihmë dhe Rimëkëmbje raportoi rreth 30.000 shqiptarë të vdekur në luftë dhe rreth 100.000 njerëz të mbetur pa strehë. Shumica e hebrenjve në Shqipërinë e mirëfilltë u shpëtuan.
Yad Vashem, memoriali izraelit i Holokaustit, nderon johebrenjtë që rrezikuan jetën për të shpëtuar hebrenj; deri më 1 janar 2023 ishin njohur 28.486 nga 51 vende, 75 prej tyre nga Shqipëria.
- Rreth 200Hebrenj në Shqipëri kur filloi lufta
- Rreth 2.000Hebrenj në Shqipëri kur mbaroi lufta
- Rreth 30.000Shqiptarë që vdiqën në luftë
- 75Shqiptarë të nderuar nga Jad Vashemi
Ende aty sot
Bashkësi hebraike dhe të krishtera jetojnë ende në shumë vende myslimane. Kushtetuta e Iranit i përmend iranianët zoroastrianë, hebrenj dhe të krishterë si pakica të njohura. Ata janë të lirë të kryejnë ritet e tyre, dhe të ndjekin rregullat e tyre në çështjet familjare dhe në mësimin fetar. U rezervon vende në parlament: një për hebrenjtë, një për zoroastrianët dhe tre për të krishterët. Kushtetuta e Pakistanit rezervon dhjetë vende në Asamblenë Kombëtare, dhe vende në Senat, për jomyslimanët, mes tyre të krishterët dhe hindusët e tij. Në Egjipt, Kisha Ortodokse Kopte ka jetuar mes myslimanëve që nga pushtimi arab në shekullin e shtatë. Ajo është ende kisha kryesore e vendit.
Neni 13 i përmend iranianët zoroastrianë, hebrenj dhe të krishterë si pakicat fetare të njohura, të lira brenda ligjit të kryejnë ritet e tyre dhe të ndjekin rregullat e tyre në çështjet personale dhe në edukimin fetar. Neni 64 u rezervon atyre vende në parlament: zoroastrianët dhe hebrenjtë zgjedhin secili nga një anëtar, të krishterët asirianë dhe kaldeasë zgjedhin bashkë një, dhe të krishterët armenë në veri dhe në jug zgjedhin secili nga një.
Neni 51 u rezervon dhjetë vende në Asamblenë Kombëtare jomyslimanëve, mes të cilëve të krishterët dhe hindusët e Pakistanit, me gjithë vendin si zonë zgjedhore të tyre. Neni 59 u rezervon jomyslimanëve vende në Senat, nga një për çdo krahinë.
E përshkruan Kishën Ortodokse Kopte të Aleksandrisë si kishën kryesore të krishterë në Egjiptin kryesisht mysliman. Vëren se pas pushtimit arab të Egjiptit në shekullin e shtatë halifët, ndonëse prireshin t’i favorizonin ata që pranonin Islamin, nuk ndërhynë shumë në punët e brendshme të kishës.
| Ku | Çfarë ndodhi |
|---|---|
| Jeruzalemi, nën Omerin | Shtatëdhjetë familje hebreje erdhën të jetonin në qytet, që sundimi bizantin ua kishte mbyllur hebrenjve |
| Perandoria Osmane | Patriarku ortodoks ruajti për shekuj autoritetin mbi ligjin fetar dhe familjar të popullit të vet |
| 1492 | Shumë hebrenj të dëbuar nga Spanja u pritën nga sulltan Bajazidi II |
| Irani sot | Vende në parlament: një për hebrenjtë, një për zoroastrianët dhe tre për të krishterët |
| Pakistani sot | Dhjetë vende në Asamblenë Kombëtare, dhe vende në Senat, për jomyslimanët |
| Egjipti sot | Kisha ortodokse kopte, atje që nga shekulli i shtatë, është ende kisha kryesore |
Hebrenj dhe të krishterë nëpër botën myslimane
Më 1914, nën sundimin osman, Palestina kishte rreth 525.000 myslimanë, 94.000 hebrenj dhe 70.000 të krishterë. Sot, sipas ligjit, presidenti i Libanit duhet të jetë i krishterë maronit, dhe rreth 28 për qind e banorëve të tij janë të krishterë. Të krishterët asirianë të Irakut janë nga bashkësitë më të vjetra të krishtera në botë. Regjistrimi i Iranit i vitit 2016 numëroi 9.826 hebrenj. Regjistrimi i Pakistanit i vitit 2023 numëroi mbi tre milionë të krishterë. Në Gji, rreth 13 për qind e banorëve të Emirateve të Bashkuara Arabe janë të krishterë. Në Abu Dhabi një xhami, një kishë dhe një sinagogë u hapën krah për krah më 2023. Qeveria e Katarit u dha kishave me qira tokë jashtë Dohas, dhe rreth 15 për qind e banorëve të tij janë të krishterë. Arabia Saudite kishte rreth 2,1 milionë të krishterë më 2020, shumica punëtorë nga Filipinet, që adhurojnë në privatësi.
Duke u mbështetur në punën e Roberto Bachi-t, Sergio DellaPergola e vlerësoi popullsinë e Palestinës më 1914, nën sundimin osman, në 689.000 veta: 525.000 myslimanë, 94.000 hebrenj dhe 70.000 të krishterë.
Sipas Paktit Kombëtar, presidenti i Libanit duhet të jetë i krishterë maronit, kryeministri mysliman sunit dhe kryetari i parlamentit mysliman shiit. Sipas të dhënave të Pew Research Center të vitit 2020, 27,9% e banorëve të Libanit ishin të krishterë.
Të krishterët në Irak janë një nga bashkësitë më të vjetra të krishtera të pandërprera. Shumica janë asirianë, të kishave si Kisha Katolike Kaldease, Kisha Asiriane e Lindjes dhe Kisha Ortodokse Siriake.
Sipas regjistrimit iranian, popullsia hebraike e Iranit ishte 9.826 më 2016.
Krishterimi është feja e tretë më e madhe në Pakistan; regjistrimi i vitit 2023 shënoi mbi tre milionë të krishterë, 1,37% e popullsisë, nga 1,27% më 2017.
Të krishterët përbënin 12,9% të popullsisë së Emirateve të Bashkuara Arabe sipas vlerësimeve të vitit 2020. Vendi ka kisha katolike, ortodokse dhe protestante, dhjetë prej tyre katolike në vitin 2023.
Një kompleks në ishullin Saadiyat në Abu Dhabi, Emiratet e Bashkuara Arabe, i përuruar më 16 shkurt 2023 dhe i hapur më 1 mars 2023. Përmban një xhami (Xhaminë e Eminencës Ahmed et-Tajjib), një kishë (Kishën e Shën Françeskut) dhe një sinagogë (Sinagogën Moshe ben Majmon).
Të krishterët përbënin rreth 15,4% të popullsisë së Katarit në vitin 2023. Në vitin 2005 qeveria u dha kishave me qira tokë në Mesaimeer, jashtë Dohës, ku ato ndërtuan kishat e tyre.
Në vitin 2020 kishte rreth 2,1 milionë të krishterë në Arabinë Saudite, shumica e tyre punëtorë të huaj nga Filipinet. Ata mund të luten privatisht, dhe ka shërbesa të krishtera në kompleksët e të huajve; në vitin 2018 u kremtua atje Liturgjia e parë Hyjnore publike, nga klerikë koptë.
| Ku | Hebrenj dhe të krishterë |
|---|---|
| Palestina osmane, 1914 | 94.000 hebrenj dhe 70.000 të krishterë, pranë 525.000 myslimanëve |
| Libani | Rreth 28% të krishterë (2020); presidenti duhet të jetë i krishterë maronit |
| Iraku | Të krishterët asirianë, ndër bashkësitë më të vjetra të krishtera në botë |
| Irani | 9.826 hebrenj (regjistrimi i 2016); vende në parlament për hebrenjtë, të krishterët dhe zoroastrianët |
| Pakistani | Mbi tre milionë të krishterë (regjistrimi i 2023); vende në parlament për jomyslimanët |
| Emiratet e Bashkuara Arabe | Rreth 13% të krishterë (2020); një xhami, një kishë dhe një sinagogë krah për krah në Abu Dabi |
| Katari | Rreth 15% të krishterë (2023); kisha në tokë që qeveria e dha me qira |
| Arabia Saudite | Rreth 2,1 milionë të krishterë (2020), kryesisht punëtorë nga Filipinet |
Të krishterët në Gji, myslimanët në Perëndim
Shumë njerëz besojnë se të krishterët nuk mund të shkojnë në Arabinë Saudite. Në fakt rreth 2,1 milionë të krishterë jetonin atje në vitin 2020, shumica e tyre punëtorë nga jashtë. Kjo është rreth 6 për qind e popullsisë së saj. Ata luten privatisht. Vetëm Meka, dhe qendra e shenjtë e Medinës, janë të mbyllura për jomyslimanët. Në Katar rreth 15 për qind e njerëzve janë të krishterë, dhe në Emiratet e Bashkuara Arabe rreth 13 për qind; të dyja kanë kisha. Tani krahasoni Perëndimin. Në vitin 2016 myslimanët ishin rreth 4,9 për qind e popullsisë së Evropës. Në vitin 2017 ishin rreth 1,1 për qind e popullsisë së Shteteve të Bashkuara. Pra, të krishterët përbëjnë një pjesë më të madhe të këtyre vendeve të Gjirit se sa myslimanët të Evropës apo të Amerikës.
Në vitin 2020 kishte rreth 2,1 milionë të krishterë në Arabinë Saudite, shumica e tyre punëtorë të huaj nga Filipinet. Ata mund të luten privatisht, dhe ka shërbesa të krishtera në kompleksët e të huajve; në vitin 2018 u kremtua atje Liturgjia e parë Hyjnore publike, nga klerikë koptë.
Jep fetë e Arabisë Saudite si Islami 90,4%, krishterimi 6,04%, hinduizmi 2,03%, pa fe 0,69% dhe të tjera 0,86%.
Jomyslimanëve u ndalohet të hyjnë në Mekë. Në Medinë vetëm bërthama e shenjtë e qytetit të vjetër është e ndaluar për jomyslimanët, një zonë shumë më e vogël se në Mekë; jashtë saj ka numër të konsiderueshëm punëtorësh emigrantë jomyslimanë.
Të krishterët përbënin rreth 15,4% të popullsisë së Katarit në vitin 2023. Në vitin 2005 qeveria u dha kishave me qira tokë në Mesaimeer, jashtë Dohës, ku ato ndërtuan kishat e tyre.
Të krishterët përbënin 12,9% të popullsisë së Emirateve të Bashkuara Arabe sipas vlerësimeve të vitit 2020. Vendi ka kisha katolike, ortodokse dhe protestante, dhjetë prej tyre katolike në vitin 2023.
Vlerëson se në mesin e vitit 2016 rreth 25,8 milionë myslimanë jetonin në 28 vendet e Bashkimit Evropian plus Norvegjinë dhe Zvicrën, rreth 4,9 për qind e popullsisë.
Sipas një vlerësimi të Pew Forum, në vitin 2017 kishte 3,45 milionë myslimanë në Shtetet e Bashkuara, rreth 1,1% e popullsisë.
Një varg i lexuar ndryshe
Në një nga shëmbëlltyrat e Jezusit, një zot i thotë shërbëtorit të tij t’i detyrojë njerëzit të hyjnë. Augustini, një peshkop dhe shkrimtar i krishterë i fillimit të shekullit të pestë, i përdori këto fjalë për të justifikuar kthimin me forcë të disidentëve të krishterë në Kishë. Ato u cituan për shekuj për të mbrojtur detyrimin. Kurani nuk ka asnjë ajet të tillë. E ndalon detyrimin me fjalë të qarta.
“Atëherë zotëria i tha shërbëtorit: ‘Dil nëpër rrugë dhe nëpër gardhe dhe detyroji të hyjnë, që të mbushet shtëpia ime’.”
Augustini e mbron përdorimin e forcës perandorake për t'i kthyer donatistët në Kishën Katolike, dhe fjalët ‘detyroji të hyjnë’ nga shëmbëlltyra te Luka 14 i lexon si autorizim për këtë.
“S’ka detyrim në fe, sepse tashmë është dalluar e drejta nga e shtrembra! Ai që mohon idhujt (dhe gjithçka që adhurohet në vend të Allahut) dhe beson në Allahun, ka siguruar lidhjen më të fortë, e cila nuk këputet kurrë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.”
| Teksti | Fjalët e tij | Si u përdor |
|---|---|---|
| Luka 14:23 | ‘detyroji të hyjnë’ | Agustini e përdori për t’i kthyer me forcë në Kishë të krishterët disidentë. |
| Kurani 2:256 | Nuk ka detyrim në fe | E ndalon imponimin e besimit mbi këdo. |
Varg pas vargu
Kurani 3:85 — Sureja Ali Imran, ajeti 85
“Kush kërkon tjetër fe përveç Islamit, nuk do t’i pranohet dhe ai në botën tjetër do të jetë i humbur.”
Cituar për
Kritikët thonë se nëse Allahu nuk pranon asnjë fe përveç Islamit, myslimanët duhet ta shohin çdo besimtar tjetër si armik që duhet luftuar ose konvertuar.
Përgjigjja
Ajeti flet për atë që Allahu (﷾) pranon në botën tjetër, jo për mënyrën si i trajtojnë myslimanët njerëzit tani. I njëjti Kuran e ndalon detyrimin në fe. E kufizon të Dërguarin (ﷺ) te përcjellja e mesazhit. Lejon mirësinë dhe drejtësinë ndaj të gjithë atyre që nuk luftojnë kundër myslimanëve.
Ku përfundon — Pretendimi i Islamit se është e vetmja fe e vërtetë shkon bashkë me ndalimin e konvertimit me forcë dhe me detyrën e drejtësisë ndaj jomyslimanëve.
Këndvështrime
Leximi i kritikut
Islami mëson se Allahu e hedh poshtë çdo fe tjetër. Prandaj, thotë kritiku, ai nuk mund të jetë tolerant ndaj feve të tjera, as ndaj njerëzve që i ndjekin.
Kurani thotë se asnjë fe tjetër përveç Islamit nuk do të pranohet.
Kundërpërgjigje
Ajeti e thotë vërtet se Allahu (﷾) nuk pranon asnjë fe përveç Islamit. Por flet për botën tjetër. Se si duhet të trajtohen njerëzit tani, përgjigjet diku tjetër. Kurani e ndalon detyrimin e kujtdo në fe (2:256). Thotë se detyra e të Dërguarit (ﷺ) është vetëm ta përcjellë mesazhin (5:99). Dhe lejon mirësinë dhe drejtësinë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër myslimanëve (60:8).
Xhainizmi: e vërteta ka shumë anë
Xhainët mësojnë anekantën, që do të thotë se e vërteta ka shumë anë. Asnjë njeri i zakonshëm nuk mund ta shohë një gjë nga të gjitha anët. Shumë xhainë thonë se kjo e bën fenë e tyre më mendjehapur se fetë që pretendojnë se kanë të vërtetën e vetme.
Realiteti ka anë të shumëfishta që asnjë njeri i zakonshëm nuk mund t’i shohë të plota, prandaj asnjë fe nuk duhet të pretendojë të vërtetën e plotë.
Kundërpërgjigje
Jaini shpjegon se vetë xhainët e përdorin anekantën për të gjykuar sistemet e tjera. Ata i quajnë mësimet e shkollave të tjera të gabuara sepse shohin vetëm një anë. Pra, edhe xhainizmi mendon se sheh më të vërtetë se të tjerët. Islami e bën haptazi të njëjtin lloj pretendimi, dhe e bashkon me tolerancën. Nuk ka detyrim në fe, dhe mirësia e drejtësia u detyrohen të gjithë atyre që nuk luftojnë kundër myslimanëve.
Judaizmi: ne nuk kërkojmë të konvertuar
Judaizmi nuk kërkon të konvertuar. Majmonidi vendos se të devotshmit e kombeve që i mbajnë shtatë ligjet e Noes kanë një pjesë në Botën që Vjen. Shumë hebrenj e krahasojnë këtë me Islamin, që i thërret të gjithë ta pranojnë.
Judaizmi u jep të devotshmëve të kombeve një pjesë në Botën që Vjen pa u kërkuar të konvertohen. Islami thotë se pranohet vetëm Islami.
Kundërpërgjigje
Majmonidi shton se johebreu duhet t’i mbajë ato ligje sepse Perëndia i urdhëroi përmes Moisiut. Pra, edhe judaizmi mendon se një ligj i shpallur është i vërtetë. Të mbash fenë tënde për të vërtetë nuk është jotolerancë. Islami e ndalon detyrimin e kujtdo në fe. U lejon myslimanëve të hanë ushqimin e hebrenjve dhe të martohen me gra hebreje. Dhe urdhëron mirësi dhe drejtësi ndaj të gjithë atyre që nuk luftojnë kundër myslimanëve.
Pikëpamja islame
Islami mendon se vetëm ai është i vërtetë, dhe i hedh poshtë besimet e rreme. Por Kurani dhe Profeti (ﷺ) e ndalojnë imponimin e besimit mbi këdo. Ata i mbrojnë jomyslimanët që jetojnë nën sundimin mysliman. Bashkësitë e tyre e ruajnë adhurimin, ligjin dhe gjykatat e tyre.
Kurani e ndalon detyrimin në fe dhe i thotë Profetit (ﷺ) se ai nuk mund t’i detyrojë njerëzit të besojnë.
Kurani thotë se detyra e të Dërguarit (ﷺ) është vetëm ta përcjellë mesazhin. Ai nuk është aty për t’i sunduar njerëzit.
Profeti (ﷺ) paralajmëroi se kush vret një jomysliman nën marrëveshje nuk do ta nuhasë Xhenetin.
Kurani u lejon ithtarëve të Inxhilit të gjykojnë sipas shkrimit të tyre.
Xhizja ishte një tatim vjetor i paguar në këmbim të mbrojtjes. Vetëm burrat jomyslimanë të lirë dhe të rritur e paguanin. Gratë dhe fëmijët nuk paguanin asgjë.
Nën osmanët Kisha Ortodokse e mbajti në dorë ligjin fetar dhe familjar të popullit të vet. Hebrenjtë e dëbuar nga Spanja më 1492 u mirëpritën.
Islami i hedh poshtë idetë e rreme, por urdhëron tolerancë dhe drejtësi ndaj njerëzve që i kanë.