Përgjigje e shkurtër
Sepse nuk kishte asnjë njeri të ringjallur ndaj të cilit të reagohej. Veprat e Apostujve thonë se Jezusi u pa i gjallë për dyzet ditë, pas një ekzekutimi publik në Jeruzalem. Një lajm i tillë duhej të kishte shkaktuar trazirë. Megjithatë asnjë tekst nuk thotë se Pilati, guvernatori romak, u përpoq ta arrestonte përsëri, apo se kryepriftërinjtë e kërkuan. Te Mateu, i vetmi reagim i autoriteteve janë paratë që u paguhen rojeve. Apostujt u arrestuan më vonë sepse e predikonin, por asnjë rrëfim nuk e tregon këshillin duke e verifikuar pretendimin. Jashtë kishës, asnjë shkrimtar i atij shekulli nuk shënon që Jezusi u pa i gjallë. I vetmi përjashtim është një rresht te Jozef Flavi që studiuesit gjerësisht e mbajnë shtesë të krishterë. Kurani jep përgjigjen që përputhet: Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, dhe Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.
Shpjegimi i plotë
Çfarë thonë Veprat se ndodhi
Veprat thonë se pas mundimeve të tij, Jezusi iu paraqit i gjallë ndjekësve të tij për dyzet ditë, “me shumë prova të pagabueshme”. U tha të mos largoheshin nga Jeruzalemi. Pastaj u ngrit lart nga mali i Ullinjve, në një largësi të shkurtër këmbë nga qyteti.
“Atyre iu paraqit i gjallë pas mundimeve të tij me shumë prova të pagabueshme, duke u parë prej tyre për dyzet ditë dhe duke folur për gjërat që i përkasin mbretërisë së Perëndisë. Dhe, si u mblodh me ta, i urdhëroi të mos largoheshin nga Jeruzalemi, por të prisnin premtimin e Atit, që, tha ai, e keni dëgjuar prej meje.”
“Dhe, si tha këto gjëra, ndërsa ata shikonin, u ngrit lart; dhe një re e mori nga sytë e tyre. Dhe, ndërsa ata vështronin ngultas drejt qiellit ndërsa ai ngjitej, ja, dy burra të veshur me rroba të bardha u ndalën pranë tyre, të cilët thanë: Burra galileas, përse rrini e vështroni drejt qiellit? Ky Jezus, që u ngrit prej jush në qiell, do të vijë në të njëjtën mënyrë si e patë të shkojë në qiell. Atëherë ata u kthyen në Jeruzalem nga mali i quajtur i Ullinjve, që është afër Jeruzalemit sa një udhë e së shtunës.”
Çfarë duhej të kishte ndodhur
Në Ungjij, Pilati e kryqëzon Jezusin publikisht në Pashkë, festën hebraike të pranverës. Akuza është ‘Mbret i judenjve’. Te Luka dhe te Veprat, i njëjti njeri shihet pastaj i gjallë brenda dhe rreth të njëjtit qytet për gjashtë javë. Një lajm i tillë do të kishte shkaktuar trazirë dhe frikë te populli. Sundimtarët romakë do të ishin alarmuar, dhe po ashtu priftërinjtë. Kushdo do të priste kërkime, arrestime dhe pyetje. Megjithatë, siç e tregon pjesa tjetër e kësaj faqeje, asnjë rrëfim nuk e tregon ndonjë autoritet duke e kërkuar.
“Dhe mbi kokën e tij vunë të shkruar fajin e tij: KY ËSHTË JEZUSI, MBRETI I JUDENJVE.”
“Atyre iu paraqit i gjallë pas mundimeve të tij me shumë prova të pagabueshme, duke u parë prej tyre për dyzet ditë dhe duke folur për gjërat që i përkasin mbretërisë së Perëndisë. Dhe, si u mblodh me ta, i urdhëroi të mos largoheshin nga Jeruzalemi, por të prisnin premtimin e Atit, që, tha ai, e keni dëgjuar prej meje.”
Pilati, që shtypte turmat, nuk bëri asgjë
Më shumë se një herë, Pilati përdori forcë vdekjeprurëse. Luka përmend galileasit që Pilati i kishte vrarë ndërsa ofronin flijimet e tyre. Jozef Flavi, një historian hebre që shkroi më vonë në atë shekull, shënon një rast tjetër. Një turmë e armatosur samaritanësh, një popull që jetonte në veri të Judesë, po mblidhej në malin Garizim. Pilati dërgoi kalorës dhe këmbësorë kundër tyre. Disa u vranë, shumë u kapën, dhe Pilati i vrau prijësit. Pasi samaritanët u ankuan, ai u urdhërua të shkonte në Romë për t’i dhënë llogari perandorit. Te Mateu, priftërinjtë i kishin thënë tashmë Pilatit se Jezusi kishte thënë që do të ringjallej pas tri ditësh. Megjithatë asnjë Ungjill dhe asnjë pjesë e Veprave nuk thotë se Pilati apo zyrtarët e tij dëgjuan për një njeri të dënuar që u pa i gjallë. Asnjëri nuk e tregon duke kërkuar, duke arrestuar ndokënd apo duke dërguar trupa. Një guvernator kaq i shpejtë në përdorimin e forcës nuk do ta kishte injoruar një ‘Mbret i judenjve’ të dënuar që u pa i gjallë. Kjo heshtje nuk ka kuptim.
“Në atë kohë ishin aty disa që i treguan për galileasit, gjakun e të cilëve Pilati e kishte përzier me flijimet e tyre.”
Shënon se një burrë i bindi samaritanët të mblidheshin të armatosur në malin Garizim, duke u premtuar t’u tregonte enët e shenjta që Moisiu kishte groposur atje. Pilati i zuri rrugët me kalorës dhe këmbësorë, të cilët u sulën mbi turmën në fshatin Tirathaba. Disa u vranë, të tjerë ikën dhe shumë u kapën të gjallë, dhe Pilati i vrau prijësit. Këshilli samaritan e akuzoi për vrasje para Vitelit, guvernatorit të Sirisë. Viteli e urdhëroi Pilatin, pas dhjetë vjetësh në Jude, të shkonte në Romë për t’i dhënë llogari perandorit; Tiberi vdiq para se ai të mbërrinte.
“duke thënë: Zot, na kujtohet se ai mashtrues, kur ishte ende gjallë, tha: Pas tri ditësh do të ringjallem.”
“Dhe mbi kokën e tij vunë të shkruar fajin e tij: KY ËSHTË JEZUSI, MBRETI I JUDENJVE.”
Priftërinjtë e dinin thënien, dhe vetëm u paguan rojeve
Vetëm Mateu ka roje te varri. Në Ungjillin e tij, priftërinjtë i kishin thënë Pilatit se Jezusi kishte thënë që do të ringjallej pas tri ditësh. Rojet u raportojnë krerëve të priftërinjve “të gjitha gjërat që kishin ndodhur”. Priftërinjtë nuk e kërkojnë Jezusin dhe nuk pyesin askënd. U paguajnë ushtarëve që të thonë se dishepujt e vodhën trupin. U premtojnë gjithashtu t’i mbrojnë ushtarët nëse guvernatori e merr vesh. Ky është i vetmi reagim i ndonjë autoriteti që shënojnë Ungjijtë. Nëse priftërinjtë besonin se trupi ishte vjedhur, do ta kishin kërkuar atë dhe hajdutët. Nëse kishin frikë se ishte gjallë, do ta kishin kërkuar atë. Nuk bënë asnjërën. Vetëm paguan për një histori.
“duke thënë: Zot, na kujtohet se ai mashtrues, kur ishte ende gjallë, tha: Pas tri ditësh do të ringjallem.”
“Dhe, ndërsa ato po shkonin, ja, disa nga roja erdhën në qytet dhe u treguan krerëve të priftërinjve të gjitha gjërat që kishin ndodhur. Dhe ata, si u mblodhën me pleqtë dhe u këshilluan, u dhanë shumë para ushtarëve, duke thënë: Thoni: Dishepujt e tij erdhën natën dhe e vodhën, ndërsa ne flinim. Dhe, nëse kjo i vjen në vesh guvernatorit, ne do ta bindim dhe do t’ju sigurojmë. Dhe ata i morën paratë dhe bënë siç u ishte mësuar; dhe kjo fjalë është përhapur ndër judenjtë deri më sot.”
Iu tha në fytyrë, por këshilli nuk e verifikoi kurrë
Pak më vonë, autoritetet e tempullit i arrestuan Pjetrin dhe Gjonin, dy nga ndjekësit më të afërt të Jezusit, sepse predikonin ringjalljen. Më vonë kryeprifti i arrestoi përsëri apostujt. Para këshillit, gjykatës hebraike të Jeruzalemit, ata thanë se ishin dëshmitarë që Perëndia e kishte ringjallur Jezusin. Këshilli nuk e shqyrtoi atë pretendim. Donte t’i vriste. Gamalieli, një mësues i nderuar i ligjit në këshill, këshilloi të prisnin. Nëse lëvizja ishte prej njerëzve do të dështonte; nëse ishte prej Perëndisë, askush nuk mund ta ndalte. Prandaj këshilli i rrahu, i urdhëroi të mos flisnin në emër të Jezusit dhe i lëshoi. Këshillit iu tha në fytyrë se njeriu që ai e kishte dënuar ishte gjallë. Nuk bëri asgjë për ta provuar pretendimin. Vetëm u përpoq t’i heshtte njerëzit që e bënin.
“Dhe, ndërsa ata i flisnin popullit, priftërinjtë, kapiteni i tempullit dhe saducenjtë u dolën përpara, të zemëruar që ata e mësonin popullin dhe predikonin nëpërmjet Jezusit ringjalljen prej së vdekurish. Dhe vunë duart mbi ta dhe i futën në burg deri të nesërmen, sepse tashmë ishte mbrëmje. Por shumë nga ata që e dëgjuan fjalën besuan; dhe numri i burrave arriti rreth pesë mijë.”
“duke thënë: A nuk ju urdhëruam rreptësisht të mos mësonit në këtë emër? Dhe ja, e keni mbushur Jeruzalemin me mësimin tuaj, dhe doni të sillni mbi ne gjakun e këtij njeriu.”
“Perëndia i etërve tanë e ringjalli Jezusin, të cilin ju e vratë duke e varur në dru. Atë Perëndia e lartësoi me të djathtën e tij si Princ dhe Shpëtimtar, për t’i dhënë Izraelit pendim dhe falje mëkatesh. Dhe ne jemi dëshmitarët e tij për këto gjëra; dhe po ashtu është edhe Fryma e Shenjtë, që Perëndia ua ka dhënë atyre që i binden. Kur e dëgjuan këtë, u prekën në zemër dhe u këshilluan t’i vrisnin.”
“Atëherë u ngrit në këshill një farise, me emër Gamaliel, mësues i ligjit, i nderuar nga gjithë populli, dhe urdhëroi që apostujt të nxirreshin jashtë për pak kohë; dhe u tha atyre: Burra izraelitë, kini kujdes për veten se çfarë keni ndër mend t’u bëni këtyre njerëzve. Sepse para këtyre ditëve u ngrit Teuda, duke u mburrur se ishte dikush; dhe atij iu bashkua një numër burrash, rreth katërqind; ai u vra, dhe të gjithë ata që iu bindën u shpërndanë dhe u asgjësuan. Pas këtij u ngrit Juda Galileasi, në ditët e regjistrimit, dhe tërhoqi shumë popull pas vetes; edhe ai u zhduk, dhe të gjithë ata që iu bindën u shpërndanë. Dhe tani unë po ju them: Largohuni nga këta njerëz dhe lërini të qetë; sepse, nëse kjo këshillë apo kjo vepër është prej njerëzve, do të shkatërrohet; por, nëse është prej Perëndisë, nuk mund ta shkatërroni; që të mos gjendeni ndoshta duke luftuar kundër Perëndisë.”
“Dhe ata u bindën prej tij; dhe, si i thirrën apostujt dhe i rrahën, i urdhëruan të mos flisnin në emër të Jezusit, dhe i lëshuan. Dhe ata u larguan nga prania e këshillit, duke u gëzuar që ishin çmuar të denjë të pësonin turp për emrin e tij. Dhe çdo ditë, në tempull dhe në çdo shtëpi, nuk pushonin së mësuari dhe së predikuari Jezu Krishtin.”
Nuk iu tregua kurrë njerëzve që e dënuan
Në Ungjij, kryeprifti dhe këshilli e dënojnë Jezusin, dhe Pilati urdhëron vdekjen e tij. Ata ishin njerëzit në pozitën më të mirë për ta konfirmuar një ringjallje, dhe ata që i prekte më shumë. Asnjë rrëfim nuk e tregon Jezusin duke iu shfaqur ndonjërit prej tyre. Veprat thonë qartë se ai nuk iu tregua gjithë popullit. Një shfaqje e vetme para gjykatësve të tij do ta kishte zgjidhur çështjen brenda një dite. Megjithatë ata janë pikërisht njerëzit të cilëve nuk u tregohet kurrë.
“Dhe mbi kokën e tij vunë të shkruar fajin e tij: KY ËSHTË JEZUSI, MBRETI I JUDENJVE.”
“Atë Perëndia e ringjalli ditën e tretë dhe e bëri të shfaqet haptas; jo gjithë popullit, por dëshmitarëve të zgjedhur më parë nga Perëndia, neve, që hëngrëm e pimë me të pasi ai u ringjall prej së vdekurish.”
Mijëra besimtarë duhej të kishin lënë një shënim
Veprat thonë se rreth tre mijë u pagëzuan në një ditë. Shpejt numri i burrave arriti rreth pesë mijë. Kryeprifti ankohet se apostujt e kanë mbushur Jeruzalemin me mësimin e tyre. Vite më vonë Jakobi dhe pleqtë i thonë Pavlit se mijëra judenj kanë besuar. Pavli i thotë një mbreti se kjo gjë “nuk u bë në një qoshe”. Një lëvizje kaq e madhe, e ndërtuar mbi një njeri që u pa i gjallë në kryeqytet, duhej të kishte lënë raporte të jashtme për Jezusin të parë i gjallë. Siç e tregon pjesa për shkrimtarët e kohës, i vetmi raport i tillë gjerësisht mbahet shtesë e krishterë.
“Atëherë ata që e pranuan me gëzim fjalën e tij u pagëzuan; dhe po atë ditë iu shtuan rreth tre mijë shpirtra.”
“Dhe, ndërsa ata i flisnin popullit, priftërinjtë, kapiteni i tempullit dhe saducenjtë u dolën përpara, të zemëruar që ata e mësonin popullin dhe predikonin nëpërmjet Jezusit ringjalljen prej së vdekurish. Dhe vunë duart mbi ta dhe i futën në burg deri të nesërmen, sepse tashmë ishte mbrëmje. Por shumë nga ata që e dëgjuan fjalën besuan; dhe numri i burrave arriti rreth pesë mijë.”
“duke thënë: A nuk ju urdhëruam rreptësisht të mos mësonit në këtë emër? Dhe ja, e keni mbushur Jeruzalemin me mësimin tuaj, dhe doni të sillni mbi ne gjakun e këtij njeriu.”
“Dhe ata, kur e dëgjuan, lavdëruan Zotin dhe i thanë: Vëlla, ti po sheh sa mijëra judenj ka që kanë besuar; dhe të gjithë janë të zellshëm për ligjin.”
“Sepse mbreti i di këto gjëra, para të cilit edhe flas lirisht; sepse jam i bindur se asnjë nga këto gjëra nuk i është e fshehur; sepse kjo gjë nuk u bë në një qoshe.”
Shenjtorë të vdekur në qytet, dhe asnjë Ungjill tjetër nuk e shënon
Mateu thotë se varret u hapën kur Jezusi dha frymë. Mateu thotë se pas ringjalljes së tij, shumë shenjtorë të vdekur dolën, hynë në Jeruzalem dhe iu shfaqën shumë njerëzve. Qyteti ishte plot për festën e Pashkës. Të vdekur që ecnin nëpër rrugët e tij do të kishin shkaktuar frikë dhe trazirë. Ushtarët romakë dhe rojet e tempullit do të kishin qenë të detyruar të vepronin. Marku, Luka dhe Gjoni tregojnë për të njëjtën javë në të njëjtin qytet, dhe asnjëri prej tyre nuk e përmend. Po të kishin parë shumë njerëz në kryeqytet të vdekurit duke u kthyer, ata shkrimtarë nuk do ta kishin lënë jashtë. Michael Licona, një studiues ungjillor që e mbron ringjalljen, gjykon se pasazhi lexohet më mirë si mjet poetik, jo si histori. Pastaj pyet nëse vetë ringjallja mund të jetë e të njëjtit lloj, dhe argumenton se nuk është.
“Dhe ja, perdja e tempullit u ça në dysh nga maja deri në fund; dhe toka u drodh dhe shkëmbinjtë u çanë; dhe varret u hapën; dhe shumë trupa shenjtorësh që flinin u ngjallën, dhe dolën nga varret pas ringjalljes së tij, dhe hynë në qytetin e shenjtë dhe iu shfaqën shumëkujt.”
Mbrojtje e ringjalljes si histori nga një studiues ungjillor. Për shenjtorët e ngjallur në vdekjen e Jezusit te Mateu 27:52-53, Licona gjykon se është më mirë ta lexosh pasazhin si mjet poetik, ‘efekte speciale’ që duan të tregojnë se Biri i Perëndisë kishte vdekur dhe se Izraelin e priste gjykimi. Pastaj pyet nëse, po të jenë poetike disa nga mrekullitë në vdekjen e Jezusit, edhe ringjallja mund të jetë e të njëjtit lloj, dhe argumenton se nuk është.
Përveç një rreshti të diskutueshëm, shkrimtarët e kohës nuk thonë asgjë për Jezusin të parë i gjallë
Shkrimtarët shpesh i kapërcejnë veprat e një mësuesi nëpër fshatra. Një njeri i dënuar që thuhet se është gjallë në kryeqytet, me këshillin të njoftuar për këtë, është tjetër gjë. Filoni i Aleksandrisë, një shkrimtar hebre që jetonte në atë kohë, shkroi për sundimin e Pilatit në Jeruzalem. Nuk e përmend kurrë Jezusin. Jozef Flavi, i lindur rreth vitit 37, shkroi me hollësi për prijës të tjerë dhe ndjekësit e tyre. Ai shënon një Teudë dhe një Judë Galileas, emrat që jep Gamalieli te Veprat. Jozef Flavi e përmend Jezusin dy herë. Pasazhi i shkurtër e quan Jakobin vëllai i Jezusit që quhej Krisht, pa asnjë fjalë për ringjallje. Pasazhi më i gjatë thotë se Jezusi u shfaq i gjallë ditën e tretë. Studiuesit gjerësisht mbajnë se ky rresht, dhe të tjerë si ai, u shtuan nga kopjuesit e krishterë, shkruesit që i kopjonin librat me dorë. Historiani romak Taciti, duke shkruar rreth vitit 116, e shënon ekzekutimin nën Pilatin. Nuk thotë asgjë për ndonjë shfaqje. Pra, një pretendim që duhej t’ua kishte mbushur faqet nuk la asnjë gjurmë në to, përveç atij rreshti.
Shkruar në fillim të viteve 40 e.s. Në letrën e mbretit Agripa I drejtuar perandorit Gai që jep Filoni, Pilati vendos mburoja të praruara në pallatin e Herodit në Jeruzalem. Populli proteston, me katër bij të mbretit në krye, dhe perandori Tiberi urdhëron që mburojat të çohen në tempullin e Augustit në Cezare. Filoni nuk thotë asgjë për Jezusin këtu apo kudo në veprat e tij.
E përmend Judën Galileasin si themeluesin e një shkolle të katërt të mendimit hebre, ndjekësit e së cilës thonë se vetëm Perëndia është Sunduesi dhe Zoti i tyre dhe nuk do ta quajnë asnjë njeri zot.
Shënon se nën guvernatorin Fad (rreth 44-46 e.s.) një burrë me emrin Teuda udhëhoqi një turmë të madhe drejt Jordanit, duke pretenduar se ishte profet. Kalorësia e guvernatorit vrau shumë prej tyre, dhe Teudës iu pre koka dhe koka e tij u çua në Jeruzalem.
Shënon se kryeprifti Anan e vrau me gurë Jakobin, të cilin Jozef Flavi e quan vëllai i Jezusit që quhej Krisht, rreth vitit 62 e.s. Pasazhi nuk thotë asgjë për ndonjë ringjallje.
Pasazhi për Jezusin ashtu siç është në dorëshkrimet që kanë mbijetuar, i shkruar në vitet 90 e.s. E quan atë njeri të urtë dhe bërës veprash të mrekullueshme, thotë se Pilati e dënoi me kryq, e quan Krishtin dhe thotë se ai iu shfaq ndjekësve të tij përsëri i gjallë ditën e tretë.
Argumenton se pasazhi i Jozef Flavit për Jezusin (Lashtësitë 18.63-64), ashtu siç është sot, përmban tri shtesa të krishtera: dyshimin nëse Jezusi duhej quajtur njeri, deklaratën se ai ishte Mesia dhe deklaratën se ai iu shfaq ndjekësve të tij i gjallë ditën e tretë, siç e kishin paralajmëruar profetët. Duke i hequr këto mbetet një bërthamë më e shkurtër që Meier mendon se vjen nga Jozef Flavi. Përmendjen e shkurtër të Jakobit, vëllait të Jezusit (Lashtësitë 20.200), e trajton si autentike.
Shkruar rreth vitit 116 e.s. Duke shpjeguar emrin e të krishterëve, të cilët Neroni i fajësoi për zjarrin e Romës, Taciti thotë se Krishti u ekzekutua nën Tiberin nga prokuratori Ponc Pilati, dhe se ajo që ai e quan besëtytni, e frenuar për një çast, shpërtheu përsëri. Ai nuk thotë asgjë për Jezusin të parë të gjallë.
Pilati e kërkoi apo arrestoi dikë
Priftërinjtë kërkuan trupin apo atëAta vetëm i paguan rojet që të tregonin një histori.
Këshilli e provoi pretendimin e apostujveVetëm u përpoq t'i heshtte.
Ai iu tregua njerëzve që e dënuan
Ungjijtë e tjerë shënojnë shenjtorët e vdekur në qytet
Shkrimtarët e kohës shënojnë se u pa gjallëNjë rresht te Jozef Flavi, që dijetarët gjerësisht mbajnë se u shtua nga kopjues të krishterë.
- Asgjë e shënuar
- Një rresht i diskutueshëm
Pesëqind dëshmitarë, dhe asnjëri i përmendur me emër
Pavli thotë se më shumë se pesëqind veta e panë Jezusin njëherësh, shumica e tyre ende gjallë kur ai shkruante. Nuk e përmend asnjërin me emër, dhe asnjë Ungjill nuk tregon për këtë shfaqje. Një turmë kaq e madhe duhej të kishte lënë ndonjë gjurmë. Megjithatë vetëm Pavli flet për të.
“Pas kësaj, ai u pa nga më shumë se pesëqind vëllezër njëherësh; nga të cilët pjesa më e madhe qëndrojnë deri më sot, por disa kanë fjetur.”
Ndjekësit e tij nuk e prisnin
Edhe para se ta shihte kush, ata më të afërt me të nuk reaguan si njerëz që prisnin të ringjallej. Marku thotë se Jezusi u tha qartë, më shumë se një herë, se do të vritej “dhe pas tri ditësh të ringjallej” (8:31). Megjithatë Marku shton: “nuk e kuptonin atë thënie” (9:32). Pas së shtunës gratë erdhën të vajosnin një trup të vdekur (Marku 16:1). Kur treguan për varrin bosh, “fjalët e tyre iu dukën si gjepura, dhe nuk u besuan atyre” (Luka 24:11). Gjoni thotë: “ende nuk e dinin shkrimin, se ai duhej të ringjallej prej së vdekurish” (20:9). Pra, ose parashikimet e qarta u shtuan më vonë, ose askush nuk veproi sipas tyre. Në të dyja rastet, rrëfimet nuk përputhen.
“Dhe filloi t’u mësonte se i Biri i njeriut duhej të vuante shumë gjëra, dhe të hidhej poshtë nga pleqtë, nga krerët e priftërinjve dhe nga skribët, dhe të vritej, dhe pas tri ditësh të ringjallej.”
“Sepse u mësonte dishepujve të tij dhe u thoshte: I Biri i njeriut do t’u dorëzohet në duart e njerëzve, dhe ata do ta vrasin; dhe pasi të vritet, ditën e tretë do të ringjallet. Por ata nuk e kuptonin atë thënie, dhe kishin frikë ta pyesnin.”
“Dhe, si kaloi e shtuna, Maria Magdalena, Maria, nëna e Jakobit, dhe Salomeja blenë aroma që të shkonin ta vajosnin.”
“Dhe fjalët e tyre iu dukën si gjepura, dhe nuk u besuan atyre.”
“Sepse ende nuk e dinin shkrimin, se ai duhej të ringjallej prej së vdekurish.”
Edhe disa nga të njëmbëdhjetët dyshuan
Mateu thotë se kur të njëmbëdhjetë dishepujt e panë në malin e Galilesë, disa dyshuan. Dy dorëshkrimet më të vjetra të plota greke të Markut mbarojnë me gratë që ikin nga varri dhe nuk i thonë askujt. Nuk kanë asnjë shfaqje. Ungjilli i Lukës e tregon ngjitjen në Betani pa përmendur kalimin e kohës. Veprat, nga i njëjti autor, vënë dyzet ditë përpara. Faqja nëse përputhen rrëfimet e ringjalljes i shtjellon plotësisht këto dallime. Nëse as ndjekësit e tij më të afërt nuk ishin të gjithë të sigurt, dhe rrëfimet ndryshojnë për dyzet ditët, pretendimi mbështetet në themel të dobët.
“Atëherë të njëmbëdhjetë dishepujt shkuan në Galile, në malin ku Jezusi u kishte caktuar.”
“Dhe kur e panë, e adhuruan; por disa dyshuan.”
“Dhe ato dolën shpejt dhe ikën nga varri, sepse i kishte zënë drithma dhe habi; dhe nuk i thanë asgjë askujt, sepse kishin frikë.”
Për mbylljen e Markut, raporton se vargjet 9-20 mungojnë në dy dorëshkrimet më të vjetra greke, Sinaitikus dhe Vatikanus, dhe në disa përkthime të hershme; se Klementi i Aleksandrisë dhe Origjeni nuk tregojnë asnjë njohje të tyre; dhe se Eusebi dhe Jeronimi thonë se pasazhi mungonte në pothuajse të gjitha kopjet greke që njihnin.
“Dhe i nxori jashtë deri në Betani, dhe i ngriti duart e tij dhe i bekoi. Dhe ndodhi që, ndërsa i bekonte, u nda prej tyre dhe u ngrit në qiell.”
“Atyre iu paraqit i gjallë pas mundimeve të tij me shumë prova të pagabueshme, duke u parë prej tyre për dyzet ditë dhe duke folur për gjërat që i përkasin mbretërisë së Perëndisë. Dhe, si u mblodh me ta, i urdhëroi të mos largoheshin nga Jeruzalemi, por të prisnin premtimin e Atit, që, tha ai, e keni dëgjuar prej meje.”
I vetmi rrëfim që përputhet: Kurani
Kurani thotë se Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, por ashtu u është dukur atyre. Thotë se Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes. Nëse asnjë njeri i ekzekutuar nuk u kthye, nuk kishte kënd për ta arrestuar përsëri Pilati. Nuk kishte asgjë për të hetuar priftërinjtë. Nuk kishte asnjë shfaqje për ta parë qyteti apo shkrimtarët e tij. Heshtja e shënimeve është pikërisht ajo që të bën të presësh ky rrëfim.
“dhe për fjalët e tyre: “Ne e vramë Mesihun – Isain, të birin e Merjemes, të dërguarin e Allahut”. Por, ata as e vranë, as e kryqëzuan, por ashtu u është dukur. Ata që nuk u pajtuan për çështjen e tij, me siguri që gjenden në dyshim për të. Ata nuk kanë ditur kurrgjë për të, por vetëm kanë hamendësuar. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë vrarë,”
“por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.”
Përgjigjet e zakonshme
Veprat e Apostujve 10:40-41 — kapitulli 10, vargu 40-41
“Atë Perëndia e ringjalli ditën e tretë dhe e bëri të shfaqet haptas; jo gjithë popullit, por dëshmitarëve të zgjedhur më parë nga Perëndia, neve, që hëngrëm e pimë me të pasi ai u ringjall prej së vdekurish.”
Cituar për
Perëndia zgjodhi të mos ia tregonte Jezusin e ringjallur të gjithëve. Ai iu shfaq dëshmitarëve të zgjedhur, të cilët pastaj e përhapën mesazhin.
Përgjigjja
Veprat e thonë këtë. Por atëherë askush jashtë rrethit të tij nuk e pa, prandaj çdo raport mbështetet vetëm te ndjekësit e tij. Dhe kur apostujt i thanë këshillit se Perëndia e kishte ringjallur, ai nuk e shqyrtoi kurrë pretendimin.
Ku përfundon — Përgjigjja e shpjegon pse të jashtmit nuk panë asgjë vetëm duke pranuar se asnjë i jashtëm nuk pa asgjë.
Veprat e Apostujve 1:3-4 — kapitulli 1, vargu 3-4
“Atyre iu paraqit i gjallë pas mundimeve të tij me shumë prova të pagabueshme, duke u parë prej tyre për dyzet ditë dhe duke folur për gjërat që i përkasin mbretërisë së Perëndisë. Dhe, si u mblodh me ta, i urdhëroi të mos largoheshin nga Jeruzalemi, por të prisnin premtimin e Atit, që, tha ai, e keni dëgjuar prej meje.”
Cituar për
Shfaqjet ishin private, dhe dishepujt heshtën deri në Rrëshajë. Kur filluan të predikonin, Jezusi kishte ikur, prandaj Pilati nuk kishte kë të arrestonte.
Përgjigjja
Mateu thotë se rojet u treguan krerëve të priftërinjve që ditën e parë, dhe priftërinjtë planifikuan për rastin kur guvernatori ta merrte vesh. Pavli thotë se pesëqind e panë njëherësh, dhe Mateu ka shenjtorë që dalin nga varret dhe u shfaqen shumëkujt në qytet. Asnjë rrëfim nuk e tregon ndonjë autoritet duke shqyrtuar ndonjërën prej tyre.
Ku përfundon — Sipas vetë rrëfimit të Dhiatës së Re, lajmi u arriti menjëherë autoriteteve, dhe prapë askush nuk kërkoi.
Jozef Flavi, Lashtësitë 18.63-64
Pasazhi për Jezusin ashtu siç është në dorëshkrimet që kanë mbijetuar, i shkruar në vitet 90 e.s. E quan atë njeri të urtë dhe bërës veprash të mrekullueshme, thotë se Pilati e dënoi me kryq, e quan Krishtin dhe thotë se ai iu shfaq ndjekësve të tij përsëri i gjallë ditën e tretë.
Cituar për
Historianët e lashtë rrallë i vinin re grupet e vogla fetare. Heshtja nuk provon asgjë, dhe Jozef Flavi e përmend Jezusin.
Përgjigjja
Vetë Veprat nuk përshkruajnë një grup të vogël. Mijëra u pagëzuan, Jeruzalemi u mbush me mësimin, dhe asgjë “nuk u bë në një qoshe”. Filoni shkroi për Pilatin dhe nuk thotë asgjë për Jezusin. Jozef Flavi i shënoi Teudën dhe Judën Galileas, por rreshti i tij për Jezusin të shfaqur i gjallë gjerësisht mbahet shtesë e krishterë.
Ku përfundon — Sipas vetë rrëfimit të Veprave ngjarja ishte publike, prandaj heshtja e shkrimtarëve të kohës ka peshë.
Veprat e Apostujve 5:40-42 — kapitulli 5, vargu 40-42
“Dhe ata u bindën prej tij; dhe, si i thirrën apostujt dhe i rrahën, i urdhëruan të mos flisnin në emër të Jezusit, dhe i lëshuan. Dhe ata u larguan nga prania e këshillit, duke u gëzuar që ishin çmuar të denjë të pësonin turp për emrin e tij. Dhe çdo ditë, në tempull dhe në çdo shtëpi, nuk pushonin së mësuari dhe së predikuari Jezu Krishtin.”
Cituar për
Apostujt u rrahën dhe vazhduan të predikonin, dhe kisha u rrit shpejt. Duhet të kenë parë diçka të vërtetë.
Përgjigjja
Guximi i tyre tregon se besonin. Nuk tregon se Jezusi eci i gjallë nëpër Jeruzalem për dyzet ditë, që është pretendimi në fjalë. Kisha u rrit me predikim, dhe Mateu thotë se edhe disa që e panë dyshuan.
Ku përfundon — Besimi i sinqertë e shpjegon rritjen. Nuk e jep provën publike që mungon.
Mateu 28:11-15 — kapitulli 28, vargu 11-15
“Dhe, ndërsa ato po shkonin, ja, disa nga roja erdhën në qytet dhe u treguan krerëve të priftërinjve të gjitha gjërat që kishin ndodhur. Dhe ata, si u mblodhën me pleqtë dhe u këshilluan, u dhanë shumë para ushtarëve, duke thënë: Thoni: Dishepujt e tij erdhën natën dhe e vodhën, ndërsa ne flinim. Dhe, nëse kjo i vjen në vesh guvernatorit, ne do ta bindim dhe do t’ju sigurojmë. Dhe ata i morën paratë dhe bënë siç u ishte mësuar; dhe kjo fjalë është përhapur ndër judenjtë deri më sot.”
Cituar për
Historia e rojeve tregon se kundërshtarët e tij pranuan që varri ishte bosh dhe diskutonin vetëm pse.
Përgjigjja
Roja dhe ryshfeti dalin vetëm te Mateu. Pra, ky është raporti i një Ungjilli për atë që thanë kundërshtarët, jo shënimi i tyre. Sipas vetë rrëfimit të Mateut, priftërinjtë i dëgjuan të gjitha dhe i fshehën, në vend që ta kërkonin Jezusin.
Ku përfundon — Rrëfimi i një Ungjilli për kundërshtarët e tij nuk është pranimi i tyre, dhe prapë nuk tregon askënd duke e kërkuar Jezusin.
Luka 16:31 — kapitulli 16, vargu 31
“Dhe ai i tha: Nëse nuk i dëgjojnë Moisiun dhe profetët, nuk do të binden as edhe sikur të ringjallej dikush prej së vdekurish.”
Cituar për
Jezusi tha se ata që e hedhin poshtë Moisiun nuk do të besonin as sikur të ringjallej dikush prej së vdekurish. Shfaqja para armiqve të tij do të kishte qenë e kotë.
Përgjigjja
Në shëmbëlltyrën e të pasurit dhe të Llazarit, ato fjalë i thotë Abrahami. Veprat i quajnë shfaqjet “me shumë prova të pagabueshme”. Pavli, një misionar i krishterë i shekullit të parë, e kishte përndjekur kishën, dhe thotë se ndërroi anë pasi e pa Jezusin.
Ku përfundon — Sipas vetë rrëfimit të Dhiatës së Re, shfaqjet i bindën armiqtë, prandaj përgjigjja nuk e shpjegon pse asnjë shfaqje nuk iu bë autoriteteve.
Këndvështrime
Dëshmitarë të zgjedhur dhe një kishë që rritej
Jezusi iu tregua vetëm dëshmitarëve që Perëndia kishte zgjedhur, siç thonë Veprat. Predikimi filloi vetëm pasi ai kishte ikur, dhe Pavli përcjell një listë të hershme dëshmitarësh. Shkrimtarët e lashtë i injoronin sektet e vogla. Rritja e kishës dhe vuajtja e apostujve tregojnë se ata e panë. Mateu tregon se kundërshtarët pranuan që varri ishte bosh. Një shfaqje publike nuk do t’i kishte bindur armiqtë e tij gjithsesi.
Veprat thonë se Jezusi u tregua “jo gjithë popullit, por dëshmitarëve të zgjedhur më parë nga Perëndia”. Pra, mungesa e shfaqjeve publike ishte e qëllimshme.
Kundërpërgjigje
Veprat e thonë këtë. Por atëherë çdo raport për dyzet ditët vjen nga ndjekësit e tij. Kur apostujt i thanë këshillit se Perëndia e kishte ringjallur, ai nuk e shqyrtoi kurrë pretendimin.
Gjatë dyzet ditëve shfaqjet ishin private, dhe dishepujt pritën në Jeruzalem siç u ishte thënë. Predikimi filloi në Rrëshajë, pasi ai kishte ikur, prandaj Pilati nuk kishte për çfarë të vepronte.
Kundërpërgjigje
Te Mateu rojet u treguan krerëve të priftërinjve që ditën e parë, dhe priftërinjtë u përgatitën për rastin kur guvernatori ta merrte vesh. Pavli thotë se pesëqind e panë njëherësh. Asnjë rrëfim nuk e tregon ndonjë autoritet duke e kërkuar.
Pavli përcjell një listë të hershme shfaqjesh, që shumë studiues e datojnë brenda pak vjetësh nga ngjarjet. Ajo përfshin pesëqind veta njëherësh, shumica ende gjallë, të cilët lexuesit mund t’i pyesnin.
Kundërpërgjigje
Një listë e hershme nga besimtarët prapë nuk përmend asnjë prift, asnjë anëtar të këshillit dhe asnjë romak. Të pesëqindët janë pa emër dhe nuk dalin në asnjë Ungjill. Pra, heshtja e autoriteteve mbetet.
Historianët e lashtë i kushtonin pak vëmendje sekteve të vogla hebraike, prandaj heshtja e tyre për ringjalljen nuk provon asgjë.
Kundërpërgjigje
Veprat nuk përshkruajnë një sekt të vogël. Mijëra u kthyen në besim, Jeruzalemi u mbush, dhe “nuk u bë në një qoshe”. Jozef Flavi i shënoi Teudën dhe Judën Galileas, por rreshti i tij i vetëm për Jezusin të shfaqur i gjallë gjerësisht mbahet shtesë e krishterë.
Rritja e shpejtë e kishës, dhe gatishmëria e apostujve për t’u rrahur për mesazhin e tyre, tregojnë se ata panë vërtet diçka.
Kundërpërgjigje
Vuajtja tregon se ata besonin sinqerisht. Nuk tregon se ndodhi një ngjarje publike. Kisha u rrit me predikim, dhe Veprat thonë se ai nuk iu tregua gjithë popullit. Mateu thotë se edhe disa nga të njëmbëdhjetët dyshuan. Kurani shpjegon si mund ta besonin njerëz të sinqertë: “ashtu u është dukur” (4:157).
Mateu 28:15 tregon se edhe kundërshtarët pranuan që varri ishte bosh, dhe diskutonin vetëm se si.
Kundërpërgjigje
Vetëm Mateu tregon për rojen dhe ryshfetin. Pra, ky është raporti i Mateut për kundërshtarët, jo pranimi i tyre. Tregon gjithashtu autoritetet duke e fshehur çështjen, jo duke e kërkuar Jezusin.
Jezusi tha se ata që e hedhin poshtë Moisiun nuk do të binden “as edhe sikur të ringjallej dikush prej së vdekurish”. Pra, shfaqjet publike nuk do të kishin ndryshuar asgjë.
Kundërpërgjigje
Veprat i quajnë shfaqjet “me shumë prova të pagabueshme”. Pavli, një misionar i krishterë i shekullit të parë, kishte qenë armik i kishës dhe ndërroi anë pasi, siç thotë ai, e pa Jezusin. Sipas vetë rrëfimit të Dhiatës së Re, shfaqjet bindnin. Pra, mbajtja e tyre larg autoriteteve prapë kërkon shpjegim.
Jezusi e parashikoi vdekjen e tij dhe ringjalljen ditën e tretë. Fakti që e dinte paraprakisht tregon se ringjallja ishte plani i Perëndisë.
Kundërpërgjigje
Po ta kishte thënë kaq qartë, ndjekësit e tij do ta kishin pritur te varri. Përkundrazi, gratë erdhën të vajosnin një trup të vdekur (Marku 16:1). Dishepujt e quajtën raportin e tyre ‘gjepura’ (Luka 24:11). Gjoni thotë se ende nuk e dinin që ai duhej të ringjallej (20:9).
Pikëpamja islame
Ungjijtë thonë se Jezusi u ekzekutua publikisht nga romakët. Një njeri i parë i gjallë për javë të tëra pas kësaj do ta kishte vënë në lëvizje guvernatorin, priftërinjtë dhe shkrimtarët e kohës. Shënimet nuk tregojnë asnjë reagim të tillë. Kjo heshtje përputhet me atë që thotë Kurani: Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, dhe Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.
Veprat thonë se Jezusi u pa për dyzet ditë pas ekzekutimit të tij, dhe u tha ndjekësve të tij të mos largoheshin nga Jeruzalemi.
Mateu shënon vetëm një reagim të autoriteteve. U dhanë ryshfet rojeve dhe premtuan të merreshin me guvernatorin.
Apostujt i thanë këshillit se ishin dëshmitarë që Perëndia e kishte ringjallur Jezusin. Ai nuk e shqyrtoi pretendimin e tyre, dhe Gamalieli këshilloi të prisnin.
Asnjë rrëfim nuk e tregon Jezusin duke iu shfaqur kryepriftit, këshillit apo Pilatit. Veprat thonë se ai nuk iu tregua gjithë popullit.
Vetëm Mateu raporton shenjtorë të vdekur që u ngjallën dhe iu shfaqën shumëkujt në Jeruzalem.
Filoni, që shkroi për sundimin e Pilatit, nuk e përmend kurrë Jezusin. Taciti shënon vetëm ekzekutimin, dhe pasazhi i Jozef Flavit për Jakobin nuk thotë asgjë për ringjallje.
Rreshti te Jozef Flavi që thotë se Jezusi u shfaq i gjallë ditën e tretë gjerësisht mbahet shtesë e krishterë.
Marku thotë se Jezusi parashikoi që do të ringjallej pas tri ditësh. Megjithatë gratë erdhën të vajosnin një trup të vdekur, dhe dishepujt e quajtën raportin e tyre gjepura.
Kurani thotë se Jezusi as nuk u vra, as nuk u kryqëzua, por ashtu u është dukur atyre. Allahu (﷾) e ngriti pranë Vetes.