Përgjigje e shkurtër
Po, në disa vende. Teksti hebraik i 1 Mbretërve i jep Salomonit dyzet mijë stalla për kuajt. New International Version (NIV) shkruan katër mijë, për t'u përputhur me Kronikat. Aty ku teksti hebraik i 2 Samuelit i ofron Davidit shtatë vjet zi buke, NIV thotë tre. Aty ku teksti hebraik e quan Mikalën nënë të pesë bijve, ndonëse një varg tjetër thotë se Mikala nuk pati fëmijë, NIV shkruan Merab. Aty ku Kronikat e bëjnë mbretin Jehojakin tetë vjeç, NIV e bën tetëmbëdhjetë. Vetë shënimet e NIV-it në fund të faqes pranojnë se teksti hebraik thotë ndryshe. Lexuesi i tekstit kryesor nuk e sheh kurrë përplasjen. Një tekst hebraik që duhet korrigjuar nga libra të tjerë nuk është ruajtur i sigurt. Islami mëson se vetë Allahu (﷾) premtoi ta ruajë Kuranin (15:9).
Shpjegimi i plotë
Stallat e Salomonit: dyzet mijë apo katër mijë
Teksti hebraik i Mbretërve thotë dyzet mijë. Biblat hebraike e numërojnë këtë varg 1 Mbretërit 5:6. Versioni King James dhe JPS 1917 (një përkthim hebraik) e përkthejnë të dy kështu. Kronikat thonë katër mijë. NIV shkruan katër mijë edhe te Mbretërit, dhe shënimi i tij pranon se teksti hebraik thotë dyzet. Ky nuk është përkthim i tekstit hebraik të Mbretërve. Është një shifër e marrë nga Kronikat dhe nga disa kopje greke, kundër tekstit hebraik të Mbretërve.
“Salomoni kishte dyzet mijë stalla kuajsh për qerret e tij dhe dymbëdhjetë mijë kalorës.”
“Salomoni kishte dyzet mijë stalla kuajsh për qerret e tij dhe dymbëdhjetë mijë kalorës.”
“Salomoni kishte katër mijë stalla për kuajt dhe qerret, dhe dymbëdhjetë mijë kalorës, të cilët i vendosi në qytetet e qerreve dhe pranë mbretit në Jeruzalem.”
New International Version i jep Salomonit katër mijë stalla, jo dyzet mijë. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se shifra vjen nga disa dorëshkrime të Septuagintës (greke), të dërgon te 2 Kronikat 9:25 dhe pohon se hebraishtja thotë dyzet.
Shtatë vjet zi buke apo tre
Te Samueli, profeti Gad i ofron Davidit shtatë vjet zi buke. Te Kronikat, që tregojnë të njëjtën ngjarje, ai ofron tre. NIV vendos tre te Samueli. Shënimi i tij thotë se teksti hebraik thotë shtatë.
“Kështu Gadi erdhi te Davidi, ia tregoi dhe i tha: A do të vijnë mbi ty shtatë vjet zi buke në vendin tënd? Apo do të ikësh tre muaj përpara armiqve të tu, ndërsa ata të ndjekin? Apo të ketë tri ditë murtajë në vendin tënd? Tani mendohu dhe shiko çfarë përgjigjeje duhet t'i kthej atij që më ka dërguar.”
“Ose tre vjet zi buke; ose tre muaj të shkatërrohesh përpara kundërshtarëve të tu, ndërsa shpata e armiqve të tu të arrin; ose tri ditë shpata e Zotit, domethënë murtaja, në vend, dhe engjëlli i Zotit duke shkatërruar në të gjithë territorin e Izraelit. Tani, pra, mendohu çfarë fjale duhet t'i çoj atij që më ka dërguar.”
New International Version i ofron Davidit tre vjet zi buke, jo shtatë. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se ky lexim vjen nga Septuaginta, të dërgon te 1 Kronikat 21:12 dhe pohon se hebraishtja thotë shtatë.
Mikala apo Merabi
Samueli thotë se Mikala, bija e Saulit, nuk pati fëmijë deri në ditën e vdekjes së saj. Më vonë teksti hebraik i Samuelit thotë se ajo i lindi pesë bij Adrielit. JPS 1917 e përkthen “bore” (‘lindi’). Versioni King James thotë “brought up” (‘rriti’). NIV shkon më tej dhe e ndryshon emrin në Merab, motrën e saj, që u martua me Adrielin. Shënimi i tij pranon se shumica e dorëshkrimeve thonë Mikal.
“Prandaj Mikala, bija e Saulit, nuk pati fëmijë deri në ditën e vdekjes së saj.”
“Por mbreti mori dy bijtë e Ritspës, bijës së Ajahut, që ajo ia lindi Saulit, Armonin dhe Mefiboshethin; dhe pesë bijtë e Mikalës, bijës së Saulit, që ajo ia lindi Adrielit, birit të Barzilait, meholatitit;”
“Por mbreti mori dy bijtë e Ritspës, bijës së Ajahut, që ajo ia lindi Saulit, Armonin dhe Mefiboshethin; dhe pesë bijtë e Mikalës, bijës së Saulit, që ajo i rriti për Adrielin, birin e Barzilait, meholatitin:”
“Por ndodhi që në kohën kur Merabi, bija e Saulit, duhej t'i jepej Davidit, ajo iu dha për grua Adrielit, meholatitit.”
New International Version e quan nënën e pesë bijve Merab, jo Mikal. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se emri vjen nga dy dorëshkrime hebraike dhe disa dorëshkrime të Septuagintës, të dërgon te 1 Samueli 18:19 dhe pohon se shumica e dorëshkrimeve hebraike dhe të Septuagintës thonë Mikal.
Jehojakini: tetë apo tetëmbëdhjetë
Mbretërit thonë se Jehojakini filloi të mbretërojë në moshën tetëmbëdhjetë vjeç. Kronikat thonë tetë. NIV shkruan tetëmbëdhjetë në të dyja. Shënimi i tij pranon se shumica e dorëshkrimeve hebraike të Kronikave thonë tetë.
“Jehojakini ishte tetëmbëdhjetë vjeç kur filloi të mbretërojë, dhe mbretëroi tre muaj në Jeruzalem. Nëna e tij quhej Nehushta, bija e Elnathanit nga Jeruzalemi.”
“Jehojakini ishte tetë vjeç kur filloi të mbretërojë, dhe mbretëroi tre muaj e dhjetë ditë në Jeruzalem; dhe bëri atë që është e keqe në sytë e Zotit.”
New International Version e bën Jehojakinin tetëmbëdhjetë vjeç kur u bë mbret, jo tetë. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se shifra vjen nga një dorëshkrim hebraik, disa dorëshkrime të Septuagintës dhe nga siriakishtja, të dërgon te 2 Mbretërit 24:8 dhe pohon se shumica e dorëshkrimeve hebraike thonë tetë.
| Vargu | Teksti hebraik thotë | NIV shtyp | Përplasja që heq |
|---|---|---|---|
| 1 Mbretërit 4:26 | Salomoni kishte dyzet mijë stalla për kuaj | Katër mijë | Kronikat thonë katër mijë (2 Kronikat 9:25) |
| 2 Samueli 24:13 | Shtatë vjet uri | Tre vjet | Kronikat thonë tre (1 Kronikat 21:12) |
| 2 Samueli 21:8 | Mikala i lindi pesë bij Adrielit | Merabi, motra e saj, që u martua me Adrielin | Një varg tjetër thotë se Mikala nuk pati fëmijë (2 Samueli 6:23) |
| 2 Kronikat 36:9 | Jehojakini filloi të mbretërojë në moshën tetë vjeç | Tetëmbëdhjetë | Mbretërit thonë tetëmbëdhjetë (2 Mbretërit 24:8) |
Vetë shënimet e NIV pranojnë se teksti hebraik thotë ndryshe. Të krishterët thonë se NIV po rikthen origjinalin. Sido që të jetë, teksti hebraik i përcjellë për shekuj i përmban këto përplasje, dhe përkthyesit i arnojnë.
Si e shpjegojnë përkthyesit
Të krishterët që përdorin NIV thonë se përkthyesit e tij po e rikthejnë origjinalin, jo po fshehin diçka. Numrat dhe emrat kopjoheshin lehtë gabim me dorë. Aty ku teksti hebraik duket se ka rrëshqitur, ata ndjekin një dëshmi më të vjetër. Kjo mund të jetë Septuaginta (përkthimi i vjetër grek i shkrimeve hebraike) ose një varg paralel. Ata e thonë hapur në një shënim. Sipas këtij mendimi vetëm dorëshkrimet origjinale ishin pa gabim. Por po ato shënime pranojnë se teksti hebraik thotë dyzet, shtatë, Mikal dhe tetë. Pra teksti hebraik që hebrenjtë dhe të krishterët e kopjuan për shekuj i përmban përplasjet.
New International Version i jep Salomonit katër mijë stalla, jo dyzet mijë. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se shifra vjen nga disa dorëshkrime të Septuagintës (greke), të dërgon te 2 Kronikat 9:25 dhe pohon se hebraishtja thotë dyzet.
Deklarata ungjillore më e njohur mbi Biblën. Ajo pohon se Shkrimi është pa gabim në gjithçka që mëson, dhe se frymëzimi, në kuptimin e ngushtë, vlen vetëm për dorëshkrimet origjinale (autografet), të cilat nuk ekzistojnë më. Kopjet dhe përkthimet janë fjala e Perëndisë vetëm për aq sa e përfaqësojnë me besnikëri origjinalin.
Kurani është teksti arab
Në të katër rastet e numrave dhe emrave, përplasja është në vetë tekstin hebraik, jo në ndonjë përkthim të veçantë. Teksti hebraik standard, i ndjekur nga pothuajse të gjitha dorëshkrimet e tij, thotë dyzet, shtatë, Mikal dhe tetë. Pra teksti që hebrenjtë dhe të krishterët e përcollën i përmban përplasjet. Çdo brez përkthyesish i arnon në një mënyrë tjetër. Kurani thotë se vetë Allahu (﷾) e zbriti Mesazhin dhe do ta ruajë. Ai e zbriti në arabisht: “Ne e zbritëm këtë Kuran në gjuhën arabe” (12:2). Ai tekst arab është Kurani. Një përkthim vetëm e shpjegon kuptimin e tij dhe nuk është kurrë vetë Kurani.
“Sigurisht, Ne e kemi shpallur Kuranin dhe, sigurisht, Ne do ta ruajmë atë.”
“Ne e zbritëm këtë Kuran në gjuhën arabe, për ta kuptuar ju.”
Varg pas vargu
NIV te 1 Mbretërit 4:26
New International Version i jep Salomonit katër mijë stalla, jo dyzet mijë. Shënimi i tij në fund të faqes thotë se shifra vjen nga disa dorëshkrime të Septuagintës (greke), të dërgon te 2 Kronikat 9:25 dhe pohon se hebraishtja thotë dyzet.
Cituar për
Asgjë nuk është fshehur. NIV e rikthen numrin origjinal nga dëshmi më të vjetra dhe e shënon leximin hebraik në shënimin e tij.
Përgjigjja
Atëherë teksti hebraik që hebrenjtë dhe të krishterët e kopjuan dhe e lexuan për shekuj thoshte dyzet mijë, dhe ishte gabim. Shënimi nuk e heq problemin. Ai vërteton se teksti hebraik, ashtu siç u përcoll, bie në kundërshtim me Kronikat. Ai tregon gjithashtu se korrigjimi vjen nga një libër paralel dhe nga disa kopje greke, jo nga teksti hebraik që përkthehet.
Ku përfundon — Vetë shënimi i NIV-it tregon se teksti hebraik i Mbretërve dhe ai i Kronikave nuk pajtohen.
2 Samueli 21:8 — Profetët (Nevi'im), kapitulli 21, vargu 8 (KJV)
“Por mbreti mori dy bijtë e Ritspës, bijës së Ajahut, që ajo ia lindi Saulit, Armonin dhe Mefiboshethin; dhe pesë bijtë e Mikalës, bijës së Saulit, që ajo i rriti për Adrielin, birin e Barzilait, meholatitin:”
Cituar për
Mikala i “brought up” (‘rriti’) pesë bijtë e motrës së saj Merab, pra ishte nëna e tyre nga rritja, jo nga lindja.
Përgjigjja
Folja hebraike do të thotë se ajo i lindi, dhe JPS 1917 thotë “bore” (‘lindi’). Vetë NIV nuk e pranon leximin ‘rriti’. Në vend të kësaj e ndryshon emrin në Merab. Pra dy përkthime bëjnë dy riparime të ndryshme për një varg të vetëm.
Ku përfundon — Teksti hebraik thotë se Mikala lindi pesë bij, kundër vargut që thotë se ajo nuk pati fëmijë.
Këndvështrime
Krishterë ungjillorë
Bibla ishte pa gabim kur u shkrua për herë të parë. Përkthyesit që përdorin Septuagintën ose një varg paralel po rikthejnë atë që thoshte origjinali, dhe shënimet e tyre e tregojnë hapur çdo zgjedhje.
Aty ku teksti hebraik duket i kopjuar gabim, NIV ndjek dëshmi më të vjetra si Septuaginta dhe e thotë këtë në shënimet e tij.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se shënimet janë të hapura. Ato tregojnë se teksti hebraik thotë dyzet, shtatë, Mikal dhe tetë. Korrigjimi vjen nga një libër paralel ose nga disa kopje greke, jo nga teksti hebraik që përkthehet.
Pagabueshmëria u përket dorëshkrimeve origjinale, dhe kopjet janë fjala e Perëndisë për aq sa i përfaqësojnë ato me besnikëri.
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se origjinalet ishin pa gabim. Atëherë teksti hebraik që hebrenjtë dhe të krishterët e lexuan për shekuj përmbante gabime. Përkthyesit ende po i arnojnë, dhe secili i arnon ndryshe.
Pikëpamja islame
Vetë teksti hebraik i përmban kundërthëniet. Përkthyesit modernë i heqin ato duke marrë lexime nga libra të tjerë dhe nga gjuhë të tjera. Kjo tregon se Bibla nuk është ruajtur ashtu siç e dha Perëndia.
Teksti hebraik i 1 Mbretërve i jep Salomonit dyzet mijë stalla. NIV shkruan katër mijë, nga Kronikat dhe nga disa dorëshkrime greke.
Teksti hebraik i 2 Samuelit 24:13 thotë shtatë vjet zi buke, dhe NIV shkruan tre nga Septuaginta.
Teksti hebraik i 2 Samuelit 21:8 thotë se Mikala lindi pesë bij, ndonëse 2 Samueli 6:23 thotë se ajo nuk pati fëmijë. NIV e ndryshon emrin në Merab.
Shumica e dorëshkrimeve hebraike të 2 Kronikave 36:9 e bëjnë Jehojakinin tetë vjeç, dhe NIV shkruan tetëmbëdhjetë për t'u përputhur me 2 Mbretërit 24:8.
Allahu (﷾) e zbriti Kuranin dhe premtoi ta ruajë Ai vetë.