Përgjigje e shkurtër
Jo. Shkenca gjen mënyrën e rregullt si funksionon natyra. Asnjë eksperiment nuk mund të tregojë se Krijuesi i natyrës nuk mund të veprojë kurrë në një mënyrë të pazakontë. Ideja se mrekullitë nuk mund të ndodhin është një pikënisje filozofike, jo një rezultat shkencor. Argumenti më i njohur kundër mrekullive, i bërë nga David Hume më 1748, ka të bëjë me provat. Ai tha se përvoja është e njëtrajtshme kundër mrekullive, prandaj asnjë raport për ndonjërën nuk duhet besuar. Por përvoja llogaritet e njëtrajtshme vetëm nëse çdo raport është gjykuar tashmë i rremë, dhe kjo e merr përgjigjen si të dhënë. Në Islam, Allahu (﷾) e mban rendin e rregullt të natyrës, dhe ai rend është zakoni i Tij. Mrekullia është një shenjë e rrallë, e dhënë me lejen e Tij bashkë me një mesazh, prandaj shkenca nuk humb asgjë. Shenja kryesore e Islamit nuk është një çudi e njohur vetëm nga raportet. Ajo është një libër që kushdo mund ta shqyrtojë sot, dhe ai sfidon këdo të sjellë diçka të ngjashme me të.
Shpjegimi i plotë
Çfarë tregon shkenca dhe çfarë nuk mund të tregojë
Shkenca studion si sillet natyra, dhe gjen një rregullsi të thellë. Uji vlon në një nxehtësi të caktuar për një presion të dhënë, dhe në rrjedhën normale të vdekurit nuk kthehen. Një ligj i natyrës thotë çfarë ndodh kur asgjë jashtë sistemit nuk vepron. Kur ngrini një gur, graviteti nuk thyhet: është shtuar një shkak tjetër. Mrekullia, siç e kupton Islami, nuk është natyra që thyen veten. Ajo është Krijuesi i natyrës që vepron në një mënyrë të pazakontë, me zgjedhjen e Vet. Asnjë eksperiment nuk mund të tregojë se kjo nuk ndodh kurrë. Eksperimentet e provojnë modelin e rregullt, jo nëse Krijuesi i tij largohet ndonjëherë prej tij. Besimi se natyra është gjithçka që ekziston vjen nga filozofia, jo nga një laborator.
Paraqet një pasqyrë të debatit për mrekullitë. E përkufizon mrekullinë, si përafrim i parë dhe shumë i përgjithshëm, si një ngjarje që shkaqet natyrore vetëm nuk mund ta shpjegojnë. Vëren se argumenti se mrekullia është kundërthënie, sepse ligjet nuk mund të thyhen, është i Volterit, dhe ndonjëherë gabimisht i atribuohet Humeit. Citon parimin e Humeit se asnjë dëshmi nuk mund ta vërtetojë një mrekulli, përveç nëse falsiteti i saj do të ishte më i mrekullueshëm se fakti. Vëren se nëse ligjet e natyrës vlejnë vetëm kur gjithçka tjetër mbetet e njëjtë, një përjashtim i raportuar mund të tregojë se veproi diçka tjetër, jo se ligji është i rremë. Raporton përgjigjen e Richard Price-it, një nga kritikët e hershëm të Humeit (Four Dissertations, botuar për herë të parë më 1767, cituar nga botimi i 4-t, 1777): një mrekulli është e ndryshme nga përvoja dhe jo e kundërt me të. Autorët e saj e gjykojnë si një ekzagjerim të egër premisën e Humeit se argumenti nga përvoja kundër një mrekullie është aq i fortë sa mund të jetë çdo argument nga përvoja. Raporton pohimin e Christine Overall-it (1985) se mosmarrëveshjet për mrekullitë e pengojnë shkencën, dhe arsyeton se ai me shumë gjasë është i rremë, sepse mosmarrëveshje të tilla nuk e kanë ngadalësuar dukshëm shkencën. Shënon se debati vazhdon: John Earman (2000) e quan Pjesën 1 të esesë së Humeit “dështim i mjerë”, ndërsa Robert Fogelin dhe Peter Millican e mbrojnë Humein.
Argumenti i Humeit, i paraqitur drejt
Filozofi skocez David Hume bëri argumentin më të famshëm kundër mrekullive, më 1748. Ai e përkufizoi mrekullinë si një thyerje të ligjeve të natyrës. Argumentoi se përvoja jonë e atyre ligjeve është e fortë dhe e pandryshueshme. Prandaj, shkroi ai, ka “një provë të drejtpërdrejtë dhe të plotë, nga natyra e faktit, kundër ekzistencës së çdo mrekullie”. Një raport për një mrekulli mund të fitonte vetëm nëse falsiteti i tij do të ishte edhe më i mrekullueshëm. Hume nuk tha se mrekullitë janë logjikisht të pamundura. Argumenti se ligjet nuk mund të thyhen, prandaj mrekullia është kundërthënie, është i Volterit. Stanford Encyclopedia of Philosophy vëren se ndonjëherë gabimisht i atribuohet Humeit. Hume madje pranoi se një dëshmi mjaft e fortë mund të provonte tetë ditë errësirë mbi gjithë tokën. Kufiri i tij ishte më i ngushtë: asnjë mrekulli nuk mund të provohej aq sa të themelonte një fe. Nëse një çudi lidhej me një fe të re, shkroi ai, njerëzit e mençur duhej ta hidhnin poshtë pa shqyrtim të mëtejshëm.
“Duhet, pra, të ketë një përvojë të njëtrajtshme kundër çdo ngjarjeje të mrekullueshme, përndryshe ngjarja nuk do ta meritonte atë emërtim. Dhe meqë një përvojë e njëtrajtshme vlen sa një provë, këtu kemi një provë të drejtpërdrejtë dhe të plotë, nga natyra e faktit, kundër ekzistencës së çdo mrekullie”
Thotë se kufiri i tij është se një mrekulli nuk mund të provohet kurrë aq sa të jetë themeli i një sistemi feje. Përndryshe, pranon ai, mund të ketë shkelje të rrjedhës së zakonshme të natyrës që dëshmia njerëzore mund t’i provojë, ndonëse ndoshta asnjë e tillë nuk gjendet në të gjitha regjistrat e historisë. Shembulli i tij është errësira e plotë mbi gjithë tokën për tetë ditë nga 1 janari 1600, të cilën filozofët do të duhej atëherë ta pranonin si të sigurt. Por ai nuk do ta besonte një raport se mbretëresha Elizabetë vdiq dhe u kthye të mbretëronte një muaj më vonë. Dhe nëse një mrekulli e tillë do t’i atribuohej një sistemi të ri feje, thotë ai, vetëm kjo do të ishte provë e plotë e një mashtrimi, dhe njerëzit e mençur do ta hidhnin poshtë pa shqyrtim të mëtejshëm.
Paraqet një pasqyrë të debatit për mrekullitë. E përkufizon mrekullinë, si përafrim i parë dhe shumë i përgjithshëm, si një ngjarje që shkaqet natyrore vetëm nuk mund ta shpjegojnë. Vëren se argumenti se mrekullia është kundërthënie, sepse ligjet nuk mund të thyhen, është i Volterit, dhe ndonjëherë gabimisht i atribuohet Humeit. Citon parimin e Humeit se asnjë dëshmi nuk mund ta vërtetojë një mrekulli, përveç nëse falsiteti i saj do të ishte më i mrekullueshëm se fakti. Vëren se nëse ligjet e natyrës vlejnë vetëm kur gjithçka tjetër mbetet e njëjtë, një përjashtim i raportuar mund të tregojë se veproi diçka tjetër, jo se ligji është i rremë. Raporton përgjigjen e Richard Price-it, një nga kritikët e hershëm të Humeit (Four Dissertations, botuar për herë të parë më 1767, cituar nga botimi i 4-t, 1777): një mrekulli është e ndryshme nga përvoja dhe jo e kundërt me të. Autorët e saj e gjykojnë si një ekzagjerim të egër premisën e Humeit se argumenti nga përvoja kundër një mrekullie është aq i fortë sa mund të jetë çdo argument nga përvoja. Raporton pohimin e Christine Overall-it (1985) se mosmarrëveshjet për mrekullitë e pengojnë shkencën, dhe arsyeton se ai me shumë gjasë është i rremë, sepse mosmarrëveshje të tilla nuk e kanë ngadalësuar dukshëm shkencën. Shënon se debati vazhdon: John Earman (2000) e quan Pjesën 1 të esesë së Humeit “dështim i mjerë”, ndërsa Robert Fogelin dhe Peter Millican e mbrojnë Humein.
Pse ‘përvoja e njëtrajtshme’ e merr përgjigjen si të dhënë
Përvoja e vetë Humeit, dhe e lexuesve të tij, mbulon vetëm një pjesë të vogël të historisë. Për ta quajtur gjithë përvojën të njëtrajtshme kundër mrekullive, ai duhet së pari ta llogarisë të rremë çdo raport për ndonjërën. Por nëse ato raporte janë të rreme, kjo është vetë pyetja. Prandaj argumenti e merr si të dhënë atë që synon të provojë. Kritikët e hershëm të Humeit e kundërshtuan këtë hap. Filozofi Richard Price u përgjigj se mrekullia është e ndryshme nga përvoja dhe jo e kundërt me të. Askush nuk vëzhgoi çdo vend në çdo epokë dhe nuk pa që nuk ndodhi asgjë. Një ndjekës i Humeit mund të përgjigjet se Hume vetëm i peshon provat: argumenti për ligjet e natyrës është i madh, dhe çdo dëshmitar mund të gabojë. Por sa duhet të peshojë një raport për Perëndinë që vepron varet nga fakti nëse ka një Perëndi që vepron për një qëllim. Peshimi i tij sikur të mos kishte asnjë e merr sërish përgjigjen si të dhënë. Hume u përgjigj se rrugët e Perëndisë i njohim vetëm nga rrjedha e zakonshme e natyrës. Por nga një Perëndi që dërgon të dërguar me një mesazh do të pritej që t’i vërtetonte ata, prandaj një shenjë e tillë nuk është një thyerje e rastësishme. Nëse ekziston Perëndia ka provat e veta, të paraqitura në faqet e lidhura. Hume madje tha se një çudi e lidhur me një fe duhet hedhur poshtë pa shqyrtim të mëtejshëm. Kjo do të thotë ta gjykosh një raport para se ta shikosh. Debati është ende i hapur mes filozofëve. Filozofi i shkencës John Earman (2000) e quajti pjesën e parë të esesë së Humeit “dështim i mjerë”, ndërsa të tjerë e mbrojnë.
“Duhet, pra, të ketë një përvojë të njëtrajtshme kundër çdo ngjarjeje të mrekullueshme, përndryshe ngjarja nuk do ta meritonte atë emërtim. Dhe meqë një përvojë e njëtrajtshme vlen sa një provë, këtu kemi një provë të drejtpërdrejtë dhe të plotë, nga natyra e faktit, kundër ekzistencës së çdo mrekullie”
Thotë se kufiri i tij është se një mrekulli nuk mund të provohet kurrë aq sa të jetë themeli i një sistemi feje. Përndryshe, pranon ai, mund të ketë shkelje të rrjedhës së zakonshme të natyrës që dëshmia njerëzore mund t’i provojë, ndonëse ndoshta asnjë e tillë nuk gjendet në të gjitha regjistrat e historisë. Shembulli i tij është errësira e plotë mbi gjithë tokën për tetë ditë nga 1 janari 1600, të cilën filozofët do të duhej atëherë ta pranonin si të sigurt. Por ai nuk do ta besonte një raport se mbretëresha Elizabetë vdiq dhe u kthye të mbretëronte një muaj më vonë. Dhe nëse një mrekulli e tillë do t’i atribuohej një sistemi të ri feje, thotë ai, vetëm kjo do të ishte provë e plotë e një mashtrimi, dhe njerëzit e mençur do ta hidhnin poshtë pa shqyrtim të mëtejshëm.
Paraqet një pasqyrë të debatit për mrekullitë. E përkufizon mrekullinë, si përafrim i parë dhe shumë i përgjithshëm, si një ngjarje që shkaqet natyrore vetëm nuk mund ta shpjegojnë. Vëren se argumenti se mrekullia është kundërthënie, sepse ligjet nuk mund të thyhen, është i Volterit, dhe ndonjëherë gabimisht i atribuohet Humeit. Citon parimin e Humeit se asnjë dëshmi nuk mund ta vërtetojë një mrekulli, përveç nëse falsiteti i saj do të ishte më i mrekullueshëm se fakti. Vëren se nëse ligjet e natyrës vlejnë vetëm kur gjithçka tjetër mbetet e njëjtë, një përjashtim i raportuar mund të tregojë se veproi diçka tjetër, jo se ligji është i rremë. Raporton përgjigjen e Richard Price-it, një nga kritikët e hershëm të Humeit (Four Dissertations, botuar për herë të parë më 1767, cituar nga botimi i 4-t, 1777): një mrekulli është e ndryshme nga përvoja dhe jo e kundërt me të. Autorët e saj e gjykojnë si një ekzagjerim të egër premisën e Humeit se argumenti nga përvoja kundër një mrekullie është aq i fortë sa mund të jetë çdo argument nga përvoja. Raporton pohimin e Christine Overall-it (1985) se mosmarrëveshjet për mrekullitë e pengojnë shkencën, dhe arsyeton se ai me shumë gjasë është i rremë, sepse mosmarrëveshje të tilla nuk e kanë ngadalësuar dukshëm shkencën. Shënon se debati vazhdon: John Earman (2000) e quan Pjesën 1 të esesë së Humeit “dështim i mjerë”, ndërsa Robert Fogelin dhe Peter Millican e mbrojnë Humein.
Shenjat e rralla nuk e bëjnë shkencën të pamundur
Disa kanë frikë se nëse Perëndia mund të veprojë, natyra pushon së qeni e besueshme dhe shkenca pushon së funksionuari. Por shkenca ka nevojë që natyra të jetë e rregullt, jo që të jetë gjithçka që ekziston. Përfytyroni një botë, Krijuesi i së cilës mban një rend të qëndrueshëm dhe vepron jashtë tij rrallë, për një qëllim. Ajo botë është e rregullt, dhe eksperimentet në të përsëriten prapë. Një mrekulli që vinte çdo ditë nuk do të dallohej më si shenjë. Rrallësia e saj është ajo që e lejon të mbartë një mesazh. Shumë çudi të raportuara janë të rreme, siç tha me të drejtë Hume. Kjo kërkon që çdo raport të gjykohet sipas provave të tij. Nuk tregon se çdo raport duhet të jetë i rremë.
Paraqet një pasqyrë të debatit për mrekullitë. E përkufizon mrekullinë, si përafrim i parë dhe shumë i përgjithshëm, si një ngjarje që shkaqet natyrore vetëm nuk mund ta shpjegojnë. Vëren se argumenti se mrekullia është kundërthënie, sepse ligjet nuk mund të thyhen, është i Volterit, dhe ndonjëherë gabimisht i atribuohet Humeit. Citon parimin e Humeit se asnjë dëshmi nuk mund ta vërtetojë një mrekulli, përveç nëse falsiteti i saj do të ishte më i mrekullueshëm se fakti. Vëren se nëse ligjet e natyrës vlejnë vetëm kur gjithçka tjetër mbetet e njëjtë, një përjashtim i raportuar mund të tregojë se veproi diçka tjetër, jo se ligji është i rremë. Raporton përgjigjen e Richard Price-it, një nga kritikët e hershëm të Humeit (Four Dissertations, botuar për herë të parë më 1767, cituar nga botimi i 4-t, 1777): një mrekulli është e ndryshme nga përvoja dhe jo e kundërt me të. Autorët e saj e gjykojnë si një ekzagjerim të egër premisën e Humeit se argumenti nga përvoja kundër një mrekullie është aq i fortë sa mund të jetë çdo argument nga përvoja. Raporton pohimin e Christine Overall-it (1985) se mosmarrëveshjet për mrekullitë e pengojnë shkencën, dhe arsyeton se ai me shumë gjasë është i rremë, sepse mosmarrëveshje të tilla nuk e kanë ngadalësuar dukshëm shkencën. Shënon se debati vazhdon: John Earman (2000) e quan Pjesën 1 të esesë së Humeit “dështim i mjerë”, ndërsa Robert Fogelin dhe Peter Millican e mbrojnë Humein.
Jep tri arsye pse raportet e mrekullive nuk mjaftojnë. Asnjë mrekulli në histori nuk dëshmohet nga mjaft dëshmitarë të arsimuar dhe të ndershëm, në një vend mjaft publik. Dashuria për befasinë dhe çudinë i bën njerëzit të shpejtë të besojnë dhe t’i përsërisin histori të tilla. Dhe histori të tilla janë të shumta kryesisht te popujt e paditur, ose te popujt që i morën nga paraardhës të tillë.
Përgjigjja e Islamit: rendi i natyrës dhe mrekullitë janë të dyja shenja
Kurani e quan shenjë rendin e rregullt të natyrës. Ai tregon qiejt dhe tokën, natën që pason ditën, shiun dhe erërat si “shenja për njerëzit me intelekt” (2:164). Ai përdor të njëjtën fjalë, aje, për shenjat e rralla që u janë dhënë profetëve. Musait iu dhanë nëntë shenja të qarta (17:101). Isai shëroi të lindurit të verbër dhe të lebrosurit dhe ngjalli të vdekurit, çdo herë me lejen e Allahut (﷾) (3:49; 5:110). Kurani thotë se asnjë i dërguar nuk mund të sillte një shenjë përveçse me lejen e Allahut (﷾) (13:38). Pra, në Islam mrekullia nuk është kurrë dështim i natyrës. Natyra nuk funksionon kurrë vetvetiu: “Allahu mban ekuilibrin e qiejve dhe të Tokës” (35:41). Rendi i saj i rregullt është zakoni i Tij, rrjedha e zakonshme që Ai ka vendosur. Mrekullia është vepra e Tij ndryshe, rrallë dhe për ta vërtetuar të dërguarin e Tij. Dijetarët e përkufizojnë si diçka që thyen rrjedhën e zakonshme të gjërave. Shkenca studion rendin e rregullt, dhe nuk humb asgjë.
“Me të vërtetë, në krijimin e qiejve dhe të Tokës, në këmbimin e natës me ditën, në anijet që lundrojnë nëpër det për t’u sjellë dobi njerëzve, në ujin që Allahu zbret prej qiellit, duke ngjallur përmes tij tokën e vdekur dhe duke shpërndarë gjithfarë gjallesash, në lëvizjen e erërave dhe në retë që qëndrojnë midis qiellit e Tokës, pra, në të gjitha këto, sigurisht që ka shenja për njerëzit me intelekt.”
“Në të vërtetë, Ne i dhamë Musait nëntë shenja të qarta. Pyeti bijtë e Israilit, kur ai u erdhi të parëve të tyre dhe, kur Faraoni i tha atij: “O Musa, unë besoj se ti je i magjepsur”,”
“dhe do ta caktojë atë të Dërguar te bijtë e Israilit (të cilëve do t’u thotë): Ju kam sjellë prova nga Zoti juaj (që vërtetojnë Profecinë time): bëj për ju diçka prej balte në formë shpendi, fryj në të e me urdhrin e Allahut ajo bëhet shpend i gjallë; shëroj të verbrit e lindur dhe të lebrosurit dhe i ngjall të vdekurit me lejen e Allahut; ju tregoj çfarë hani dhe çfarë ruani në shtëpitë tuaja. Sigurisht që te të gjitha këto ka prova për ju, nëse jeni besimtarë të vërtetë.”
“Allahu do të thotë: “O Isa, i biri Merjemes, kujtoje mirësinë Time ndaj teje dhe nënës sate: se si të forcova ty me Shpirtin e Shenjtë (Xhebrailin), kështu që ti u predikoje njerëzve, kur ishe foshnjë në djep dhe i rritur; se si të mësova Librin dhe Urtësinë, Teuratin dhe Ungjillin; se si me vullnetin Tim krijoje një figurë shpendi prej balte, pastaj fryje në të dhe ajo bëhej zog me vullnetin Tim; se si me vullnetin Tim i shëroje të lindurit të verbër e të lebrosurit; se si me vullnetin Tim i ngjallje të vdekurit; se si i pengova sulmet e bijve të Israilit kundër teje, atëherë kur iu solle atyre prova të qarta e mohuesit në radhët e tyre thanë: Kjo është vetëm magji e kulluar!”;”
“Vërtet, edhe para teje Ne kemi sjellë të dërguar, të cilëve u kemi dhënë gra dhe pasardhës. Asnjë i dërguar nuk ka sjellë me vete asnjë mrekulli, përveçse me lejen e Allahut. Çdo periudhë e kohës ka librin e vet (ku është shënuar caku i saj).”
“Me të vërtetë, Allahu mban ekuilibrin e qiejve dhe të Tokës, që të mos shkatërrohen. Kur ato nisin të shkatërrohen, askush nuk mund t’i mbrojë, pos Tij. Me të vërtetë, Ai është i Butë dhe Falës (i gjynaheve).”
E përkufizon mrekullinë, siç bëjnë dijetarët, si diçka që thyen rrjedhën e zakonshme të gjërave (harik li-l-'ade), të cilën Allahu e sjell në duart e një të dërguari si provë vendimtare se ai është profet. U përgjigjet atyre që thonë se Profeti (ﷺ) nuk kishte mrekulli tjetër përveç Kuranit: mrekullitë e tij janë të vërtetuara me transmetim masiv, të marra së bashku dhe në shumë raste një nga një, dhe myslimanët duhet të besojnë në mrekullitë e transmetuara në hadithet e sakta.
Allahu (﷾) i mban qiejt dhe tokën
Natyra nuk ecën kurrë vetvetiu.
Rregulli i zakonshëm
Zakoni i Tij, rrjedha e rëndomtë që Ai ka caktuar, dhe një shenjë. Këtë studion shkenca.
Mrekullitë
Shenja të rralla, të dhëna me lejen e Tij për të vërtetuar një të dërguar.
Shkenca studion rregullin e zakonshëm, dhe nuk humbet asgjë.
Përgjigjja e Islamit ndaj ‘mrekullive rivale’ të Humeit
Në Pjesën II të së njëjtës ese Hume dha një arsye të katërt. Në fe, tha ai, çdo gjë që ndryshon është e kundërt. Prandaj mrekullitë e çdo feje vlejnë kundër të gjitha të tjerave, dhe dëshmitarët e tyre anulojnë njëri-tjetrin. Ai e dha Islamin si shembull, dhe foli për dëshmitarët e tij të hershëm me përbuzje, sikur Islami të mbështetej te disa prej tyre. Nuk mbështetet. Shenja e tij kryesore është një libër që kushdo mund ta shqyrtojë sot, dhe mrekullitë e tjera të Profetit (ﷺ) janë të shumta dhe të transmetuara gjerësisht. Hume nuk shqyrtoi atje asnjë burim islam, dhe përbuzja për një popull nuk është provë kundër asaj që ata panë. Rregulli i tij nuk i përshtatet as Islamit. Islami i pohon shenjat e Musait dhe të Isait, prandaj për Islamin ato vërtetojnë një mesazh dhe nuk konkurrojnë. Rregulli i Humeit se çdo gjë që ndryshon është e kundërt është gjithashtu i nxituar. Kur raportet përplasen, kjo është arsye për t’i peshuar, siç i peshojnë historianët rrëfimet rivale, jo për t’i hedhur poshtë të gjitha. Islami nuk ka nevojë të mohojë çdo çudi të raportuar diku tjetër, as t’i pranojë të gjitha: çdo raport gjykohet sipas provave të tij.
Jep një arsye të katërt kundër mrekullive të rrëfyera. Në fe, çdo gjë që ndryshon është e kundërt, ndaj mrekullitë e çdo feje vlejnë kundër të gjitha të tjerave dhe dëshmitarët e tyre anulojnë njëri-tjetrin. Ai përmend fetë e Romës së lashtë, të Turqisë (domethënë Islamin), të Siamit dhe të Kinës. Ai i jep mrekullitë e Islamit si shembull, dhe flet me përbuzje për dëshmitarët e tyre të hershëm arabë.
E përkufizon mrekullinë, siç bëjnë dijetarët, si diçka që thyen rrjedhën e zakonshme të gjërave (harik li-l-'ade), të cilën Allahu e sjell në duart e një të dërguari si provë vendimtare se ai është profet. U përgjigjet atyre që thonë se Profeti (ﷺ) nuk kishte mrekulli tjetër përveç Kuranit: mrekullitë e tij janë të vërtetuara me transmetim masiv, të marra së bashku dhe në shumë raste një nga një, dhe myslimanët duhet të besojnë në mrekullitë e transmetuara në hadithet e sakta.
“Në të vërtetë, Ne i dhamë Musait nëntë shenja të qarta. Pyeti bijtë e Israilit, kur ai u erdhi të parëve të tyre dhe, kur Faraoni i tha atij: “O Musa, unë besoj se ti je i magjepsur”,”
“dhe do ta caktojë atë të Dërguar te bijtë e Israilit (të cilëve do t’u thotë): Ju kam sjellë prova nga Zoti juaj (që vërtetojnë Profecinë time): bëj për ju diçka prej balte në formë shpendi, fryj në të e me urdhrin e Allahut ajo bëhet shpend i gjallë; shëroj të verbrit e lindur dhe të lebrosurit dhe i ngjall të vdekurit me lejen e Allahut; ju tregoj çfarë hani dhe çfarë ruani në shtëpitë tuaja. Sigurisht që te të gjitha këto ka prova për ju, nëse jeni besimtarë të vërtetë.”
“Allahu do të thotë: “O Isa, i biri Merjemes, kujtoje mirësinë Time ndaj teje dhe nënës sate: se si të forcova ty me Shpirtin e Shenjtë (Xhebrailin), kështu që ti u predikoje njerëzve, kur ishe foshnjë në djep dhe i rritur; se si të mësova Librin dhe Urtësinë, Teuratin dhe Ungjillin; se si me vullnetin Tim krijoje një figurë shpendi prej balte, pastaj fryje në të dhe ajo bëhej zog me vullnetin Tim; se si me vullnetin Tim i shëroje të lindurit të verbër e të lebrosurit; se si me vullnetin Tim i ngjallje të vdekurit; se si i pengova sulmet e bijve të Israilit kundër teje, atëherë kur iu solle atyre prova të qarta e mohuesit në radhët e tyre thanë: Kjo është vetëm magji e kulluar!”;”
Përgjigjja e Islamit: shenja e tij kryesore është një libër që mund ta shqyrtoni tani
Argumenti i Humeit ka të bëjë me dëshminë, me raporte nga e kaluara që duhet t’u besojmë ose t’i vëmë në dyshim. Shenja kryesore e Islamit është e një lloji tjetër. Profeti (ﷺ) tha se çdo profeti iu dhanë shenja që i çuan njerëzit të besonin. Ajo që i ishte dhënë atij vetë ishte shpallja nga Allahu (Buhari 4981). Myslimanët mendojnë se kjo është shenja e tij më e madhe dhe e qëndrueshme, mes të tjerave që iu dhanë. Kur kundërshtarët kërkuan çudi sipas kushteve të tyre, Kurani u përgjigj se shenjat janë tek Allahu (﷾), dhe pyeti nëse Libri nuk mjaftonte (29:50-51). Kurani sfidon këdo që dyshon të sjellë një sure të vetme si ai (2:23). Ai thotë se njerëzit dhe xhindet (qenie të padukshme) së bashku nuk do të mund të sillnin diçka të ngjashme me të (17:88). Vetë Libri nuk është një raport: kushdo mund ta lexojë sot, dhe kushdo që e zotëron arabishten mund ta pranojë sfidën. Dëgjuesit e tij të parë, mjeshtër të poezisë arabe, nuk iu përgjigjën kurrë, dhe faqja për sfidën e Kuranit e paraqet atë histori. Raportet për mrekullitë e tjera të Profetit (ﷺ) paraqiten në një faqe të veçantë. Islami nuk i kërkon askujt të nisë nga historitë e çudive. Ai ofron arsye dhe një Libër, dhe një mënyrë të tërë jetese të ndërtuar mbi to.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se çdo profeti iu dhanë shenja që i çuan njerëzit të besonin, por ajo që iu dha atij vetë ishte shpallja që Allahu ia dërgoi, prandaj shpresonte të kishte më shumë ndjekës në Ditën e Ringjalljes.
E përkufizon mrekullinë, siç bëjnë dijetarët, si diçka që thyen rrjedhën e zakonshme të gjërave (harik li-l-'ade), të cilën Allahu e sjell në duart e një të dërguari si provë vendimtare se ai është profet. U përgjigjet atyre që thonë se Profeti (ﷺ) nuk kishte mrekulli tjetër përveç Kuranit: mrekullitë e tij janë të vërtetuara me transmetim masiv, të marra së bashku dhe në shumë raste një nga një, dhe myslimanët duhet të besojnë në mrekullitë e transmetuara në hadithet e sakta.
“Thuaj (o Muhamed): “Mrekullitë janë vetëm tek Allahu; unë jam vetëm një paralajmërues i qartë”. Vallë, a nuk u mjafton atyre që Ne të kemi shpallur ty Librin që u lexohet atyre? Me të vërtetë që në të ka mëshirë dhe këshillë për njerëzit që besojnë.”
“Nëse ju dyshoni në atë që ia kemi zbritur robit tonë (Muhamedit a.s.), atëherë hartoni një sure të ngjashme me atë që ia kemi shpallur atij! Thirrni në ndihmë edhe dëshmitarët tuaj (që i adhuroni) në vend të Allahut, nëse jeni të sinqertë.”
“Thuaj: “Sikur të tuboheshin të gjithë njerëzit dhe xhindet për të hartuar një Kuran të tillë, ata nuk do të mund të hartonin një të ngjashëm me të, madje, edhe sikur ta ndihmonin njëri - tjetrin.””
Përgjigjet, dhe përgjigjja ndaj tyre
David Hume, An Enquiry concerning Human Understanding, Seksioni X, ‘Of Miracles’, Pjesa I, paragrafi 90 (botuar për herë të parë më 1748 si Philosophical Essays concerning Human Understanding; bot. Selby-Bigge, 1902)
“Duhet, pra, të ketë një përvojë të njëtrajtshme kundër çdo ngjarjeje të mrekullueshme, përndryshe ngjarja nuk do ta meritonte atë emërtim. Dhe meqë një përvojë e njëtrajtshme vlen sa një provë, këtu kemi një provë të drejtpërdrejtë dhe të plotë, nga natyra e faktit, kundër ekzistencës së çdo mrekullie”
Cituar për
Përvoja jonë e ligjeve të natyrës është e njëtrajtshme. Kjo është provë e plotë kundër çdo mrekullie, dhe asnjë raport nuk mund ta tejkalojë.
Përgjigjja
Përvoja është e njëtrajtshme vetëm nëse çdo raport për një mrekulli llogaritet së pari i rremë, dhe kjo është pyetja. Richard Price, një nga kritikët e hershëm të Humeit, u përgjigj se mrekullia ndryshon nga përvoja dhe nuk e kundërshton atë. Vetë Hume tha se një çudi e lidhur me një fe duhet hedhur poshtë pa shqyrtim të mëtejshëm, gjë që do të thotë ta gjykosh një raport para se ta peshosh.
Ku përfundon — Thirrja te përvoja e njëtrajtshme e merr përgjigjen e vet si të dhënë, prandaj nuk mund ta zgjidhë nëse ka ndodhur ndonjëherë një mrekulli.
Hume, Hulumtimi, seksioni X, pjesa II
Jep një arsye të katërt kundër mrekullive të rrëfyera. Në fe, çdo gjë që ndryshon është e kundërt, ndaj mrekullitë e çdo feje vlejnë kundër të gjitha të tjerave dhe dëshmitarët e tyre anulojnë njëri-tjetrin. Ai përmend fetë e Romës së lashtë, të Turqisë (domethënë Islamin), të Siamit dhe të Kinës. Ai i jep mrekullitë e Islamit si shembull, dhe flet me përbuzje për dëshmitarët e tyre të hershëm arabë.
Cituar për
Besimi në mrekullitë e Islamit mbështetet te disa dëshmitarë të hershëm, dhe dëshmitarët e çdo feje tjetër e kundërshtojnë.
Përgjigjja
Islami nuk mbështetet te disa dëshmitarë. Shenja e tij kryesore është një libër që kushdo mund ta shqyrtojë sot: Profeti (ﷺ) tha se ajo që i ishte dhënë atij ishte shpallja (Buhari 4981). Myslimanët mendojnë se ajo është më e madhja e shenjave të tij, dhe mrekullitë e tij të tjera janë të shumta dhe të transmetuara gjerësisht. Islami i pohon shenjat e Musait dhe të Isait, prandaj për Islamin ato vërtetojnë një mesazh dhe nuk konkurrojnë. Aty ku raportet përplasen vërtet, kjo kërkon peshimin e tyre, siç i peshojnë historianët rrëfimet rivale, jo hedhjen poshtë të të gjithave.
Ku përfundon — Anulimi i ndërsjellë i Humeit nuk i përshtatet Islamit, dhe shenja e tij kryesore nuk varet nga besimi te raportet e një çudie.
Kurani 17:88 — Sureja El-Isra, ajeti 88
“Thuaj: “Sikur të tuboheshin të gjithë njerëzit dhe xhindet për të hartuar një Kuran të tillë, ata nuk do të mund të hartonin një të ngjashëm me të, madje, edhe sikur ta ndihmonin njëri - tjetrin.””
Cituar për
Një libër nuk mund të jetë mrekulli. Nëse një tekst mund të barazohet është çështje shijeje.
Përgjigjja
Sfida nuk është një garë shijesh. Ajo përcakton një formë: një sure e llojit të vetë Kuranit. Gjykatësi i tyre më i mirë i gjuhës, el-Velid ibn el-Mugire, nuk mundi ta klasifikonte as si poezi, as si fall. Teksti është në faqe sot, dhe kushdo që lexon arabisht mund të krahasojë me të një rival. Faqja për sfidën e Kuranit e paraqet provën, gjykatësit e saj dhe përpjekjet e bëra.
Ku përfundon — Sfida përcakton një formë që mund të provohet, dhe teksti është i hapur për atë provë sot.
Kurani 13:38 — Sureja Er-Ra'd, ajeti 38
“Vërtet, edhe para teje Ne kemi sjellë të dërguar, të cilëve u kemi dhënë gra dhe pasardhës. Asnjë i dërguar nuk ka sjellë me vete asnjë mrekulli, përveçse me lejen e Allahut. Çdo periudhë e kohës ka librin e vet (ku është shënuar caku i saj).”
Cituar për
Nëse mrekullitë do të ishin të vërteta, do të ndodhnin tani, ku mund t’i provonim.
Përgjigjja
Islami mëson se shenjat erdhën me të dërguarit, dhe vetëm me lejen e Allahut (﷾) (13:38). Secila u dha për një qëllim, prandaj një shenjë sipas kërkesës do të ishte shfaqje, jo shenjë. Atyre që kërkonin shenja, Kurani u përgjigjet se Libri mjafton (29:50-51). Ajo shenjë është ende këtu, dhe kushdo mund ta shqyrtojë tani.
Ku përfundon — Islami nuk premtoi kurrë mrekulli sipas kërkesës, dhe shenja që ofron sot mund të shqyrtohet nga kushdo.
Këndvështrime
Natyralisti dhe ndjekësi i Humeit: asnjë mrekulli nuk mund të besohet
Natyra ndjek ligje të palëvizshme, të njohura nga përvoja e njëtrajtshme. Një mrekulli do t’i thyente ato, prandaj provat kundër çdo mrekullie gjithmonë peshojnë më shumë se raportet për të. Edhe raportet e mrekullive të feve rivale e anulojnë njëra-tjetrën.
Shkenca ka treguar se ligjet e natyrës nuk dështojnë kurrë, prandaj mrekullitë nuk mund të ndodhin.
Kundërpërgjigje
Shkenca gjen mënyrën e rregullt si funksionon natyra. Ajo nuk mund të tregojë se Krijuesi i natyrës nuk mund të veprojë kurrë në një mënyrë të pazakontë. Kjo është një pikënisje filozofike, jo rezultat i ndonjë eksperimenti.
Sa herë që ka kërkuar shkenca, shkaku ka dalë natyror. Ky regjistër është provë e mirë se natyra është gjithçka që ekziston.
Kundërpërgjigje
Shkenca kërkon shkaqe të rregullta, prandaj shkaqe të rregullta gjen. Në Islam rendi i rregullt është mënyra si Allahu (﷾) e bëri botën të funksionojë, prandaj çdo gjetje nuk i kushton asgjë Islamit. Një regjistër shkaqesh të rregullta nuk mund të tregojë se nuk ka kurrë një veprim të rrallë me qëllim. As nuk shpjegon pse ekziston diçka.
Përvoja e njëtrajtshme është provë e plotë kundër çdo mrekullie, prandaj asnjë raport për ndonjërën nuk duhet besuar.
Kundërpërgjigje
Përvoja është e njëtrajtshme vetëm nëse çdo raport mrekullie llogaritet i rremë paraprakisht, gjë që e merr përgjigjen si të dhënë. Peshimi i një raporti sikur të mos kishte Perëndi që vepron e merr gjithashtu përgjigjen si të dhënë. Hume madje tha se një çudi e lidhur me një fe duhet hedhur poshtë pa shqyrtim. Kjo do të thotë të gjykosh para se të shikosh.
Historitë e mrekullive vijnë nga dashuria për çudinë dhe nga epokat e paditura, dhe asnjë mrekulli nuk ka mjaft dëshmitarë të mirë.
Kundërpërgjigje
Shumë histori çudish janë të rreme, prandaj çdo raport duhet gjykuar sipas provave të tij. Kjo nuk e bën çdo raport të rremë. Argumenti i Islamit nuk mbështetet te histori të tilla.
Në fe çdo gjë që ndryshon është e kundërt, prandaj mrekullitë e feve rivale, përfshirë ato të Islamit, e anulojnë njëra-tjetrën.
Kundërpërgjigje
Islami i pohon shenjat e Musait dhe të Isait, prandaj për Islamin ato mbështesin një mesazh. Raportet që përplasen kërkojnë peshim, jo hedhjen poshtë të të gjithave. Dhe shenja kryesore e Islamit nuk është një çudi e raportuar, por një libër që kushdo mund ta shqyrtojë sot.
Nëse Perëndia mund të ndërhyjë në natyrë, natyra është e pabesueshme dhe shkenca bëhet e pamundur.
Kundërpërgjigje
Shkenca ka nevojë që natyra të jetë e rregullt, jo që të jetë gjithçka që ekziston. Një botë, Krijuesi i së cilës vepron rrallë dhe për një qëllim, është ende e rregullt, prandaj eksperimentet ende përsëriten. Në Islam rendi i qëndrueshëm është norma që vendosi Allahu (﷾), dhe mrekullitë janë shenja të rralla të dhëna me një mesazh.
Shkenca dhe mrekullitë u përgjigjen pyetjeve të ndryshme
Shkenca përshkruan mënyrën e rregullt si funksionon natyra. Nëse Krijuesi i saj vepron ndonjëherë ndryshe është një pyetje që shkenca nuk mund ta zgjidhë, dhe argumenti i Humeit kundër raporteve të mrekullive e merr përgjigjen e vet si të dhënë.
Një ligj i natyrës përshkruan modelin e rregullt të natyrës, prandaj nuk mund ta përjashtojë që Krijuesi i saj të veprojë ndryshe.
Përvoja është e njëtrajtshme kundër mrekullive vetëm nëse çdo raport për ndonjërën llogaritet së pari i rremë. Por kjo është vetë pika në diskutim.
Hume pranoi se dëshmia mund të provonte një ngjarje të jashtëzakonshme. E megjithatë tha se një çudi e lidhur me një fe duhet hedhur poshtë pa shqyrtim.
Shenjat e rralla e lënë natyrën të rregullt, prandaj shkenca nuk kërcënohet prej tyre.
Pikëpamja islame
Allahu (﷾) e mban rendin e natyrës, që është një shenjë dhe zakoni i Tij. Mrekullitë janë shenja të rralla që Ai ua dha të dërguarve të Tij, me lejen e Tij. Shenja kryesore e Islamit është Kurani, i hapur për këdo sot.
Kurani e quan rendin e rregullt të natyrës shenjë për njerëzit që mendojnë.
Kurani thotë se Allahu (﷾) është Ai që i mban qiejt dhe tokën.
Kurani thotë se asnjë i dërguar nuk mund të sillte një shenjë përveçse me lejen e Allahut (﷾).
Kurani i pohon shenjat e Musait dhe të Isait, të dhëna me lejen e Allahut (﷾).
Profeti (ﷺ) tha se profetëve të mëparshëm iu dhanë shenja që i çuan njerëzit të besonin, dhe ajo që iu dha atij ishte shpallja. Myslimanët mendojnë se kjo është shenja e tij më e madhe, jo e vetmja.
Kurani sfidon këdo që dyshon të sjellë një sure si ai. Prova është e hapur sot për këdo që lexon arabisht.