Përgjigje e shkurtër
Jo, jo si rrugë drejt Zotit. Gita i mban flijimet vedike për perënditë si detyrë. Por e rendit adhurimin e tyre poshtë përkushtimit ndaj një Zoti. Krishna thotë se njerëzit dija e të cilëve është marrë nga dëshirat u drejtohen perëndive të tjera. Pranon se ata në të vërtetë po e adhurojnë atë, por “në mënyrë të parregullt”. Shpërblimi i tyre është kalimtar: ata që i adhurojnë perënditë shkojnë te perënditë. Nuk e njohin vërtet, ndaj bien. Përkushtimi që ai e lavdëron më shumë i jepet vetëm atij, ‘ndaj askujt tjetër përveç meje’. Tre mësues të mëdhenj të Vedantës, Shankara, Ramanuxha dhe Madhva, të gjithë thonë se adhurimi i perëndive të tjera nuk mjafton dhe fryti i tij nuk zgjat. Krishna madje thotë se të mirat që u kërkohen perëndive jepen në të vërtetë prej tij. Kurani nxjerr përfundimin e qartë: adhuroje vetëm Dhënësin, dhe kërkoji Atij drejtpërdrejt.
Shpjegimi i plotë
Kapitujt 7 dhe 9 mësojnë një mësim
Bhagavad Gita është pjesë e Mahabharatës, eposit të madh hindu. Në të Krishna, të cilin hindusët e mbajnë si Zotin Suprem, i flet luftëtarit Arxhuna. Dy pasazhet që citohen më shpesh për këtë pyetje nuk e kundërshtojnë njëri-tjetrin. I dyti e shpjegon të parin. Në kapitullin 7, njerëzit dija e të cilëve u është marrë nga dëshirat u afrohen hyjnive të tjera (anja-devatah). Krishna ua bën besimin të qëndrueshëm, dhe ata marrin atë që kërkojnë, megjithëse në të vërtetë jepet prej tij. Por fryti i tyre është kalimtar. Ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe adhuruesit e tij shkojnë tek ai. K. T. Telang, një dijetar dhe gjykatës hindu që e përktheu Gitën më 1882, shton se hyjnitë nuk janë të përjetshme. Ndaj fryti është jetëshkurtër. Në kapitullin 9, të përkushtuarit e hyjnive të tjera e adhurojnë Krishnën, por në mënyrë të parregullt (avidhi-purvakam, jo sipas rregullit). Telang e jep arsyen: në formë ata adhurojnë hyjni të tjera. Nuk e njohin vërtet, ndaj bien. Telang e shpjegon këtë si kthim në botën e të vdekshmëve. Ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë. Të lexuar bashkë, kapitujt e rendisin këtë adhurim poshtë adhurimit të Njëshit.
“Ata që janë privuar nga dija prej dëshirave të ndryshme u drejtohen hyjnive të tjera, duke ndjekur rregulla të ndryshme dhe të kontrolluar nga natyrat e tyre. Cilëndo formë (hyjnie) që dëshiron ta adhurojë me besim ndonjë adhurues, ndaj asaj forme unë ia bëj besimin të qëndrueshëm. I pajisur me atë besim, ai kërkon ta kënaqë (hyjninë në) atë (formë), dhe merr prej saj ato gjëra të dobishme që dëshiron, (megjithëse ato) jepen në të vërtetë nga unë. Por fryti i (marrë) kështu prej tyre, që kanë pak gjykim, është kalimtar. Ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe adhuruesit e mi, gjithashtu, vijnë tek unë.”
“Dhe hyjnitë nuk janë të përjetshme, ndaj fryti që fitohet është kalimtar.”
“Edhe ata, o bir i Kuntit! që duke qenë adhurues të hyjnive të tjera adhurojnë me besim, më adhurojnë vetëm mua, (por) në mënyrë të parregullt. Sepse unë jam shijuesi dhe zoti i të gjitha flijimeve. Por ata nuk më njohin vërtet, prandaj bien. Ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë; ata që bëjnë zotime për shpirtrat e të parëve shkojnë te shpirtrat e të parëve; ata që adhurojnë bhutat shkojnë te bhutat; dhe po ashtu ata që më adhurojnë mua vijnë tek unë.”
“Sepse në formë ata adhurojnë hyjni të tjera.”
“D.m.th. kthehen në botën e të vdekshmëve.”
Adhurimi që lavdëron Gita
Gita e vë përkushtimin ndaj vetëm një mbi çdo adhurim të bërë për një shpërblim. Ata që i ndjekin ritet e tri Vedave (shkrimet hindu të ritualit dhe të lutjes) sepse duan gjëra, arrijnë qiellin. Por kur u shterohet merita, kthehen në botën e vdekjes: të shkuarit dhe të ardhurit. Krishna u premton më shumë atyre që e adhurojnë duke medituar për të “dhe për askënd tjetër” (ananjah). Atyre u jep dhurata të reja, dhe u ruan atë që kanë fituar. Në kapitullin 12 u bën një premtim atyre që e adhurojnë “me një përkushtim ndaj askujt tjetër përveç meje” (ananjena jogena). Do t'i shpëtojë nga oqeani i kësaj bote të vdekjes. Afër fundit të saj, Gita i kërkon Arxhunës ta marrë Krishnën si strehimin e tij të vetëm. Krishna e kujton gjithashtu urdhrin e Krijuesit për t'i kënaqur perënditë me flijim, dhe thotë se njerëzit e mirë i adhurojnë perënditë. Por kërkon që një flijim i tillë të bëhet pa lidhje, dhe më vonë që çdo flijim t'i ofrohet atij. Fjalët e tij për tri llojet e besimit i përgjigjen një pyetjeje për njerëzit që adhurojnë duke i shpërfillur rregullat e shkrimit. Adhurimi që Gita e rendit më lart është adhurimi i vetëm një.
“Ata që i njohin tri (degët e) dijes, që pinë lëngun e Somës, mëkatet e të cilëve janë larë, ofrojnë flijime dhe më luten për një kalim në qiell; dhe, duke arritur në botën e shenjtë të zotit të perëndive, shijojnë në krahinat qiellore kënaqësitë qiellore të perëndive. Dhe pasi e kanë shijuar atë botë të madhe qiellore, hyjnë në botën e të vdekshmëve kur merita (e tyre) shterohet. Kështu ata që dëshirojnë objekte dëshire dhe u drejtohen urdhëresave të tri (Vedave), marrin (si fryt) të shkuarit dhe të ardhurit. Atyre njerëzve që më adhurojnë, duke medituar për mua dhe për askënd tjetër, dhe që janë vazhdimisht të përkushtuar, unë u jap dhurata të reja dhe u ruaj atë që kanë fituar.”
“Sa për ata, megjithatë, o bir i Prithës! që, duke m'i kushtuar mua të gjitha veprimet e tyre dhe (duke më mbajtur) mua si (qëllimin) e tyre më të lartë, më adhurojnë, duke medituar për mua me një përkushtim ndaj askujt tjetër përveç meje, dhe mendjet e të cilëve janë të ngulura tek unë, unë, pa vonesë, dal përpara si çliruesi i tyre nga oqeani i kësaj bote të vdekjes.”
“Duke i braktisur të gjitha detyrat, eja tek unë si strehimi (yt) i vetëm. Unë do të të çliroj nga të gjitha mëkatet. Mos u pikëllo.”
“Kjo botë është e lidhur nga çdo veprim tjetër përveç veprimit për qëllimin e flijimit. Prandaj, o bir i Kuntit! ti, duke e hedhur tej lidhjen, kryej veprim për atë qëllim. Krijuesi, pasi krijoi në kohët e lashta njerëzit bashkë me flijimin, tha: ‘Shumohuni me këtë. Qoftë ai dhënësi për ju i gjërave që dëshironi. Kënaqni perënditë me këtë, dhe ato perëndi ju kënaqshin juve. Duke kënaqur njëri-tjetrin, do ta arrini të mirën më të lartë. Sepse të kënaqura me flijimet, perënditë do t'ju japin kënaqësitë që dëshironi. Dhe ai që i gëzon ato pa u dhënë atyre atë që ato i kanë dhënë, është, vërtet, hajdut.’”
“Çfarëdo që bën, o bir i Kuntit! çfarëdo që ha, çfarëdo flijimi që bën, çfarëdo që jep, çfarëdo pendese që kryen, bëje atë si të ofruar mua.”
“Cila është gjendja e atyre, o Krishna! që adhurojnë me besim, (por) duke i braktisur urdhëresat e shkrimit: mirësi, pasion apo errësirë?”
“Ata të cilësisë së mirësisë i adhurojnë perënditë; ata të cilësisë së pasionit jakshat dhe rakshasat; dhe të tjerët, njerëzit e cilësisë së errësirës, adhurojnë (shpirtrat) e të vdekurve dhe turmat e bhutave.”
| Në Gita | Adhurimi i perëndive të tjera | Përkushtimi vetëm ndaj njërit |
|---|---|---|
| Kush i drejtohet | Ata ‘të privuar nga dija prej dëshirave të ndryshme’ | Ata që e adhurojnë atë “me një përkushtim ndaj askujt tjetër përveç meje” |
| Si e çmon Krishna | E adhurojnë atë “në mënyrë të parregullt”, dhe ‘nuk më njohin vërtet’ | Adhurimi që ai e vendos më lart |
| Ku të çon | ‘Ata që adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë’ | ‘Edhe adhuruesit e mi vijnë tek unë’ |
| Fryti | ‘I kalueshëm’: ata bien, përsëri në botën e të vdekshmëve | Ai i shpëton nga ‘oqeani i kësaj bote të vdekjes’ |
Si i lexojnë këto vargje Shankara, Ramanuxha dhe Madhva
Gita i përket smritit, traditës së kujtuar, si pjesë e Mahabharatës. E megjithatë tradita e Vedantës e llogarit ndër tri tekstet e saj thelbësore. Mësuesit e tri shkollave të saj më të njohura shkruan secili një koment mbi të. Ata nuk pajtohen për pyetjet më themelore, madje as nëse shpirti është Zot. Por për adhurimin që përshkruajnë këto vargje pajtohen. Shankara, një mësues i rreth shekullit të 8-të dhe mësuesi i shkollës Advaita, thotë se përpjekja është e njëjtë në të dyja mënyrat. Thotë se njerëzit nuk e adhurojnë vetëm Zotin, për shkak të padijes së tyre, dhe kështu fitojnë rezultate shumë të vogla. E quan këtë keqardhjen e Zotit. Ramanuxha, një mësues i rreth shekujve të 11-të dhe të 12-të dhe mësuesi i shkollës Vishishtadvaita, pranon se perënditë formojnë trupin e Zotit. Por ata që i adhurojnë pa e ditur se Zoti është objekti i vërtetë marrin një shpërblim të kufizuar dhe bien. Kur mbaron gjendja e lumtur e vetë perëndive, adhuruesit e tyre bien bashkë me to. Madhva ishte një mësues i rreth shekullit të 13-të dhe mësuesi i shkollës Dvaita. Ai i merr format e 7.21 si Brahmën dhe perënditë e tjera. Citon një tekst se të përkushtuarit e tyre arrijnë një fund. Një vështrim i shekullit të 14-të mbi sistemin e tij citon një tekst se ata që kërkojnë ta fitojnë favorin e hyjnive nuk çlirohen. Një ndjekës i mëvonshëm e shpjegon rënien: këta adhurues nuk e shohin se perënditë janë vetëm shërbëtorët e Zotit.
“Megjithëse përpjekja është e njëjtë (në të dy llojet e adhurimit), njerëzit nuk më drejtohen Mua që të arrijnë rezultate të pafundme. Mjerë! është shumë e trishtueshme. Kështu e shpreh Zoti keqardhjen e Tij.”
“Adhuruesit e Mi, d.m.th. të përkushtuarit e Vishnut, vijnë te Vetja Ime. Pavarësisht barazisë së mundimit, njerëzit nuk më adhurojnë vetëm Mua, për shkak të padijes së tyre. Prandaj ata arrijnë rezultate shumë të vogla.”
“Edhe ata që janë adhurues të Indrës dhe të hyjnive të tjera më të vogla, duke qenë ndjekës të linjave të Tri-Vedës, dhe që kryejnë flijime drejtuar Indrës etj., në të vërtetë ia drejtojnë mua. Sepse, për arsye të thëna më parë, të gjitha (Indra etj.) formojnë trupin Tim, shpirti i të cilit jam unë. Dhe çdo term, Indra etj., e gjen kuptimin e vet përfundimtar duke iu referuar Vetes Sime. Megjithatë ata kryejnë flijime duke e mos njohur këtë formë, ose ligj.”
“Prandaj, ndjekësit e Traividjës (ose të Karma-Kandës së Vedave) nuk e kuptojnë se ritet janë vetëm shërbime adhurimi të vetë Paramapurushës që ka Indrën etj. si trupin e Tij, dhe se vetë Paramapurusha është Objekti i vërtetë i atij adhurimi. Prandaj ata kanë të drejtë për shpërblim të kufizuar, dhe e kanë natyrën të bien (nga vendi ose gjendja e arritur).”
“Gjendja e bekuar e Indrës etj. është vërtet e kufizuar, dhe zgjat, për më tepër, vetëm për një kohë. Adhuruesit arrijnë vetëm atë gjendje të bekuar që është në të njëjtin nivel me atë të Indrës etj., por kur Indra dhe hyjnitë e tjera arrijnë në fund të gjendjes së tyre të lumtur, ata bien; me ta bien domosdoshmërisht edhe adhuruesit e tyre.”
Madhva e shpjegon ‘formën’ që çdo adhurues mund të zgjedhë ta adhurojë në 7.21 si formën e Brahmës dhe të perëndive të tjera. E mbështet këtë me një rresht që e citon nga Naradija. Për të përkushtuarit e Brahmës dhe të të tjerëve ka një fund, thotë ai, dhe për të përkushtuarit e vetë Zotit nuk ka. Komentuesi i tij Xhajatirtha shton se këto forma nuk mund të jenë format e vetë Zotit, si Rama apo Krishna. Arsyeja që jep është se 7.23 thotë se fryti i këtyre adhuruesve mbaron.
“Dhe çlirimi nuk fitohet pa hirin e Vishnut, sipas tekstit të Narajana Upanishadit: Me hirin e të cilit është gjendja më e lartë, me thelbin e të cilit ai çlirohet nga shpërngulja e shpirtrave, ndërsa njerëzit më të ulët që kërkojnë favorin e hyjnive nuk çlirohen; objekti suprem i dallimit për ata që dëshirojnë të çlirohen nga ky lak i veprave.”
Duke e shpjeguar Gitën me komentet e Madhvës, Subba Rau thotë se flijimet e këtyre adhuruesve duhet të ishin të caktuara vetëm për Zotin. Ata i caktojnë për perënditë e tjera në vend të kësaj, dhe ia ofrojnë atij vetëm formalisht në fund. Ndaj adhurimi i tyre nuk është ai që kërkon shkrimi. Nuk e njohin vërtet, sepse nuk e kuptojnë se Brahma dhe perënditë e tjera nuk janë më shumë se shërbëtorët e tij. Prandaj ata bien. Pastaj paraqet mendimin se perënditë e tjera ia vlejnë të adhurohen. Fryti i tyre i kufizuar vjen lehtë, thotë ai, ndërsa adhurimi i Zotit është shumë i vështirë për të dobëtit. Thotë se Krishna e hedh poshtë këtë në 9.26: Zoti pranon edhe një gjethe, një lule, një fryt apo ujë të ofruar me përkushtim.
Çfarë thonë shumë hindu: çdo adhurim e arrin Njëshin
Shumë hindu e lexojnë Gitën si mirëseardhje për çdo adhurues. Krishna thotë se u shërben njerëzve në mënyrën në të cilën i afrohen, dhe se në çdo mënyrë njerëzit ndjekin shtegun e tij. Në Çikago më 1893, Svami Vivekananda, një murg hindu i shekullit të 19-të, e citoi këtë premtim me fjalët e veta. E dha si mësimin se çdo shteg të çon në fund te Zoti që flet në Gitë. Krishna thotë gjithashtu se të përkushtuarit e perëndive të tjera që adhurojnë me besim po e adhurojnë atë. Telang shpjegon se çdo adhurim, kujtdo t'i drejtohet, është adhurim i Krishnës. Ramanuxha shton se Indra dhe perënditë e tjera formojnë trupin e Zotit. Indra është një perëndi kryesore e Vedave. Ndaj flijimet që u ofrohen atyre në realitet i ofrohen atij. Gita e mban gjithashtu flijimin vedik, ofertat e riteve të vjetra vedike. Krijuesi, thotë ajo, ua dha njerëzve: kënaqni perënditë me të, dhe ato do t'ju kënaqin juve. Krishna e quan veten Indra ndër perënditë. Dhe Gita e llogarit adhurimin e perëndive si mënyrën e njerëzve tek të cilët mbizotëron mirësia (sattva). Hindusët tregojnë gjithashtu kapitullin 12. Atje Krishna llogarit si më të përkushtuarit ata që e adhurojnë me mendje të ngulitura tek ai. Thotë se qëllimi i paperceptuar është i vështirë për qeniet e trupëzuara ta arrijnë. Sipas këtij leximi, adhurimi i perëndive është një rrugë e vërtetë, megjithëse më e ulët, drejt Zotit, dhe Gita nuk e ndalon kurrë. Kapitujt më lart i përgjigjen kësaj: Gita nuk e ndalon adhurimin, por e rendit më poshtë dhe thotë se shpërblimi i tij kalon.
“Unë u shërbej njerëzve në mënyrën në të cilën më afrohen. Në çdo mënyrë, o bir i Prithës! njerëzit ndjekin shtegun tim.”
“Kuvendi i tanishëm, që është një nga asambletë më madhështore të mbajtura ndonjëherë, është në vetvete një justifikim, një shpallje para botës e doktrinës së mrekullueshme të predikuar në Gita: ‘Kushdo që vjen tek unë, përmes cilësdo forme që e arrij, të gjithë po përpiqen përmes shtigjeve që në fund të çojnë gjithmonë tek unë.’”
“Edhe ata, o bir i Kuntit! që duke qenë adhurues të hyjnive të tjera adhurojnë me besim, më adhurojnë vetëm mua, (por) në mënyrë të parregullt. Sepse unë jam shijuesi dhe zoti i të gjitha flijimeve. Por ata nuk më njohin vërtet, prandaj bien. Ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë; ata që bëjnë zotime për shpirtrat e të parëve shkojnë te shpirtrat e të parëve; ata që adhurojnë bhutat shkojnë te bhutat; dhe po ashtu ata që më adhurojnë mua vijnë tek unë.”
“Fjalët origjinale të përdorura këtu dalin më parë në një kuptim tjetër (shih f. 55). Këtu kuptimi është se, kujtdo t'i drejtohet drejtpërdrejt, çdo adhurim është adhurim i imi (shih f. 84). Në gjithë pasazhin, Krishna thotë se Hyjnia nuk mund të akuzohet për anësi për shkak të shumëllojshmërisë së cilësive dhe gjendjeve njerëzore.”
“Edhe ata që janë adhurues të Indrës dhe të hyjnive të tjera më të vogla, duke qenë ndjekës të linjave të Tri-Vedës, dhe që kryejnë flijime drejtuar Indrës etj., në të vërtetë ia drejtojnë mua. Sepse, për arsye të thëna më parë, të gjitha (Indra etj.) formojnë trupin Tim, shpirti i të cilit jam unë. Dhe çdo term, Indra etj., e gjen kuptimin e vet përfundimtar duke iu referuar Vetes Sime. Megjithatë ata kryejnë flijime duke e mos njohur këtë formë, ose ligj.”
“Kjo botë është e lidhur nga çdo veprim tjetër përveç veprimit për qëllimin e flijimit. Prandaj, o bir i Kuntit! ti, duke e hedhur tej lidhjen, kryej veprim për atë qëllim. Krijuesi, pasi krijoi në kohët e lashta njerëzit bashkë me flijimin, tha: ‘Shumohuni me këtë. Qoftë ai dhënësi për ju i gjërave që dëshironi. Kënaqni perënditë me këtë, dhe ato perëndi ju kënaqshin juve. Duke kënaqur njëri-tjetrin, do ta arrini të mirën më të lartë. Sepse të kënaqura me flijimet, perënditë do t'ju japin kënaqësitë që dëshironi. Dhe ai që i gëzon ato pa u dhënë atyre atë që ato i kanë dhënë, është, vërtet, hajdut.’”
“Unë jam Vishnu ndër aditjat, dielli rrezatues ndër (trupat) e ndritshëm; jam Mariçi ndër marutët, dhe hëna ndër stacionet hënore. Ndër Vedat, jam Sama-veda. Jam Indra ndër perënditë. Dhe jam mendja ndër shqisat. Jam vetëdija në qeniet (e gjalla).”
“Ata të cilësisë së mirësisë i adhurojnë perënditë; ata të cilësisë së pasionit jakshat dhe rakshasat; dhe të tjerët, njerëzit e cilësisë së errësirës, adhurojnë (shpirtrat) e të vdekurve dhe turmat e bhutave.”
“Ata që, duke qenë vazhdimisht të përkushtuar dhe duke zotëruar besimin më të lartë, më adhurojnë me një mendje të ngulitur tek unë, mbahen prej meje si më të përkushtuarit. Por ata që, duke e frenuar (gjithë) grupin e shqisave, dhe me një mendje gjithmonë të qetë, meditojnë mbi (parimin) e papërshkrueshëm, të pashkatërrueshëm, të paperceptuar që përshkon gjithçka, të pamendueshëm, indiferent, të palëvizshëm dhe të qëndrueshëm, ata, të përqendruar te e mira e të gjitha qenieve, më arrijnë domosdoshmërisht mua. Për ata mendja e të cilëve është e lidhur me të paperceptuarin, mundimi është shumë më i madh. Sepse qëllimi i paperceptuar arrihet nga qeniet e trupëzuara me vështirësi.”
Kërkoji Dhënësit drejtpërdrejt
Krishna thotë se të mirat që njerëzit kërkojnë nga perënditë jepen në të vërtetë prej tij. Gita i lavdëron ata që e adhurojnë vetëm atë, e megjithatë ua forcon besimin edhe atyre që shkojnë përmes perëndive të tjera. Kurani e shkon rrugën deri në fund: nëse Dhënësi është Një, kërkoji Atij drejtpërdrejt. Në çdo namaz, myslimanët i thonë Allahut (﷾) se vetëm Atë e adhurojnë, dhe vetëm prej Tij kërkojnë ndihmë. Kurani i përgjigjet të njëjtës shpresë, se adhurimi që u jepet qenieve më të ulëta do ta arrijë Zotin. Njerëzit që merrnin mbrojtës të tjerë përveç Allahut (﷾) thoshin se u shërbenin vetëm që të afroheshin tek Ai. Përgjigjja e tij është se përkushtimi i sinqertë i takon vetëm Allahut (﷾). Vendet e adhurimit janë për Të, ndaj askush nuk duhet thirrur bashkë me Të. Nuk nevojitet asnjë ndërmjetës që Ai të dëgjojë. Allahu (﷾) thotë se është afër, dhe se i përgjigjet lutjes së çdo lutësi që e thërret.
“Ata që janë privuar nga dija prej dëshirave të ndryshme u drejtohen hyjnive të tjera, duke ndjekur rregulla të ndryshme dhe të kontrolluar nga natyrat e tyre. Cilëndo formë (hyjnie) që dëshiron ta adhurojë me besim ndonjë adhurues, ndaj asaj forme unë ia bëj besimin të qëndrueshëm. I pajisur me atë besim, ai kërkon ta kënaqë (hyjninë në) atë (formë), dhe merr prej saj ato gjëra të dobishme që dëshiron, (megjithëse ato) jepen në të vërtetë nga unë. Por fryti i (marrë) kështu prej tyre, që kanë pak gjykim, është kalimtar. Ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe adhuruesit e mi, gjithashtu, vijnë tek unë.”
“Ata që i njohin tri (degët e) dijes, që pinë lëngun e Somës, mëkatet e të cilëve janë larë, ofrojnë flijime dhe më luten për një kalim në qiell; dhe, duke arritur në botën e shenjtë të zotit të perëndive, shijojnë në krahinat qiellore kënaqësitë qiellore të perëndive. Dhe pasi e kanë shijuar atë botë të madhe qiellore, hyjnë në botën e të vdekshmëve kur merita (e tyre) shterohet. Kështu ata që dëshirojnë objekte dëshire dhe u drejtohen urdhëresave të tri (Vedave), marrin (si fryt) të shkuarit dhe të ardhurit. Atyre njerëzve që më adhurojnë, duke medituar për mua dhe për askënd tjetër, dhe që janë vazhdimisht të përkushtuar, unë u jap dhurata të reja dhe u ruaj atë që kanë fituar.”
“Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë.”
“Vetëm Allahut i takon adhurimi i vërtetë. Sa për ata që marrin mbrojtës të tjerë, përveç Tij, duke thënë: “Ne u lutemi atyre vetëm që të na afrojnë tek Allahu”, Allahu me siguri që do t’i gjykojë për mospajtimet që kanë pasur. Vërtet, Allahu nuk e udhëzon atë që është gënjeshtar e mohues.”
“Xhamitë i janë kushtuar vetëm Allahut, prandaj mos iu lutni askujt krahas Allahut!”
“Kur robërit e Mi (besimtarë) të pyesin për Mua, (thuaju se) Unë jam afër, i përgjigjem lutjeve të lutësit, kur ai më lutet Mua. Prandaj, le t’i përgjigjen thirrjes Sime dhe le të më besojnë Mua, për të qenë në rrugë të drejtë.”
“Zoti juaj ka thënë: “Lutmuni Mua, se do t’ju përgjigjem! Me të vërtetë, ata që tregohen mendjemëdhenj e nuk duan të Më adhurojnë, do të hyjnë në Xhehenem të poshtëruar”!”
Shërbëtorët nuk duhen adhuruar
Ramanuxha i quan perënditë trupin e Zotit, dhe shkolla e Madhvës i quan shërbëtorët e tij. Vetë mësuesit hindu thonë se këto perëndi nuk zgjasin. Telang vëren se perënditë nuk janë të përjetshme. Ramanuxha thotë se gjendja e tyre e lumtur zgjat vetëm për një kohë, dhe pastaj ato bien. Kurani thotë se ata që njerëzit i thërrasin përveç Allahut (﷾) nuk krijojnë asgjë dhe vetë janë të krijuar. Vetë qeniet që thërrasin njerëzit kërkojnë një rrugë drejt Zotit të tyre, duke shpresuar mëshirën e Tij dhe duke iu frikësuar dënimit të Tij. Edhe engjëjt janë robër të nderuar që veprojnë vetëm me urdhrin e Tij. Dhe asnjë profet nuk do t'u thoshte njerëzve t'i merrnin engjëjt për zota. Ibrahimi e shikoi yllin, hënën dhe diellin. U largua nga çdo gjë që perëndon, drejt Atij që krijoi qiejt dhe Tokën. Kurani u thotë njerëzve të mos i bëjnë sexhde diellit dhe hënës. Duhet t'i bëjnë sexhde Atij që i krijoi, nëse Atij duan t'i shërbejnë.
“Dhe hyjnitë nuk janë të përjetshme, ndaj fryti që fitohet është kalimtar.”
“Gjendja e bekuar e Indrës etj. është vërtet e kufizuar, dhe zgjat, për më tepër, vetëm për një kohë. Adhuruesit arrijnë vetëm atë gjendje të bekuar që është në të njëjtin nivel me atë të Indrës etj., por kur Indra dhe hyjnitë e tjera arrijnë në fund të gjendjes së tyre të lumtur, ata bien; me ta bien domosdoshmërisht edhe adhuruesit e tyre.”
Duke e shpjeguar Gitën me komentet e Madhvës, Subba Rau thotë se flijimet e këtyre adhuruesve duhet të ishin të caktuara vetëm për Zotin. Ata i caktojnë për perënditë e tjera në vend të kësaj, dhe ia ofrojnë atij vetëm formalisht në fund. Ndaj adhurimi i tyre nuk është ai që kërkon shkrimi. Nuk e njohin vërtet, sepse nuk e kuptojnë se Brahma dhe perënditë e tjera nuk janë më shumë se shërbëtorët e tij. Prandaj ata bien. Pastaj paraqet mendimin se perënditë e tjera ia vlejnë të adhurohen. Fryti i tyre i kufizuar vjen lehtë, thotë ai, ndërsa adhurimi i Zotit është shumë i vështirë për të dobëtit. Thotë se Krishna e hedh poshtë këtë në 9.26: Zoti pranon edhe një gjethe, një lule, një fryt apo ujë të ofruar me përkushtim.
“Ndërsa idhujt që ata i adhurojnë në vend të Allahut, nuk krijojnë asgjë; ata vetë janë të krijuar.”
“Thuaj: “Thirrini ata që ju i hyjnizoni përveç Tij! Ata nuk mund t’jua largojnë të keqen e as nuk mund ta hedhin atë tjetërkund”. Vetë ata që idhujtarët u luten, kërkojnë t’i afrohen Zotit të tyre, madje edhe më të afërtit, duke shpresuar mëshirën e Tij dhe duke iu frikësuar dënimit të Tij. Me të vërtetë, nga dënimi i Zotit tënd duhet të ruhet gjithkush.”
“Ata thonë: “I Gjithëmëshirshmi ka për Vete një bir (prej engjëjve)”. Qoftë i lavdëruar Ai dhe i lartësuar! Jo, ata (engjëjt) janë robër të nderuar. Ata nuk flasin para (Fjalës së) Tij dhe veprojnë me Urdhrin e Tij. Ai e di se ç’ka para tyre (ç’kanë vepruar) dhe ç’ka pas tyre (çfarë do të veprojnë), ndërsa ata ndërmjetësojnë vetëm për atë me të cilin Ai është i kënaqur, e prej frikës së Tij qëndrojnë me nderim dhe frikë (se mos i ndëshkon).”
“Ai njeri nuk do t’ju urdhërojë që engjëjt dhe profetët t’i merrni për zota. Vallë, si mund t’ju urdhërojë ai të bëheni mohues, pasi i jeni nënshtruar Allahut?!”
“Kur ra nata, ai pa një yll dhe tha: “Ky është Zoti im!” Por, kur perëndoi ylli, ai tha: “Nuk i dua ata që perëndojnë”. Kur pa Hënën duke lindur, tha: “Ky është Zoti im!” Por, pasi ajo perëndoi, ai tha: “Nëse Zoti im nuk më udhëzon në rrugën e mbarë, me siguri do të bëhem njëri nga të humburit”. Kur vërejti Diellin duke lindur, ai thërriti: “Ky është Zoti im, ky është më i madhi!” Por, pasi dielli perëndoi, ai tha: “O populli im, unë jam larg nga idhujt që ju ia shoqëroni Allahut në adhurim! Unë e kthej fytyrën time nga Ai që i ka krijuar qiejt dhe Tokën, duke qenë besimtar i vërtetë, dhe nuk jam nga idhujtarët”!”
“Ndër shenjat e Tij janë nata dhe dita, si dhe Dielli dhe Hëna. Mos bëni sexhde as për Diellin, as për Hënën, por, nëse jeni adhurues të Atij, bëni sexhde për Allahun i Cili i ka krijuar ato!”
Zoti i padukshëm, afër të gjithë atyre që e thërrasin
Kapitulli 12 thotë se qëllimi i paperceptuar është i vështirë për qeniet e trupëzuara ta arrijnë. Parimi që ka parasysh është i papërshkrueshëm dhe i pamendueshëm. Telang e jep një fjalë tjetër të përdorur për të, kutastha, si ‘indiferent’: që shikon pasivisht atë që ndodh në tokë. Zoti i Kuranit është i padukshëm, por nuk shikon thjesht. Asnjë shikim nuk mund ta arrijë Atë dhe asgjë nuk i shëmbëllen Atij, e megjithatë Ai është më pranë çdo njeriu se damari i qafës së tij. U thotë njerëzve ta thërrasin, dhe premton se do t'u përgjigjet. Ndaj myslimanët e adhurojnë pa asnjë figurë, si një Zot që dëgjon dhe përgjigjet. Qindra miliona prej tyre i luten pesë herë në ditë.
“Ata që, duke qenë vazhdimisht të përkushtuar dhe duke zotëruar besimin më të lartë, më adhurojnë me një mendje të ngulitur tek unë, mbahen prej meje si më të përkushtuarit. Por ata që, duke e frenuar (gjithë) grupin e shqisave, dhe me një mendje gjithmonë të qetë, meditojnë mbi (parimin) e papërshkrueshëm, të pashkatërrueshëm, të paperceptuar që përshkon gjithçka, të pamendueshëm, indiferent, të palëvizshëm dhe të qëndrueshëm, ata, të përqendruar te e mira e të gjitha qenieve, më arrijnë domosdoshmërisht mua. Për ata mendja e të cilëve është e lidhur me të paperceptuarin, mundimi është shumë më i madh. Sepse qëllimi i paperceptuar arrihet nga qeniet e trupëzuara me vështirësi.”
“Duke shikuar pasivisht atë që ndodh në tokë; i palëvizshëm = i pandryshueshëm; i qëndrueshëm = i përjetshëm.”
“Shikimet njerëzore nuk mund ta arrijnë Atë, ndërkohë që Ai i arrin shikimet e të gjithëve. Ai është Bamirës i pakufi dhe di çdo gjë.”
“Krijues i qiejve dhe i Tokës, Ai ju ka dhënë bashkëshorte nga vetja juaj për t’ju shumuar, si dhe bagëti në çifte. Asgjë nuk i shëmbëllen Atij. Ai i dëgjon të gjitha dhe i sheh të gjitha.”
“Ne e kemi krijuar njeriun dhe, Ne e dimë ç’i pëshpërit atij shpirti i vet. Ne jemi më pranë tij se damari i qafës së vet.”
“Zoti juaj ka thënë: “Lutmuni Mua, se do t’ju përgjigjem! Me të vërtetë, ata që tregohen mendjemëdhenj e nuk duan të Më adhurojnë, do të hyjnë në Xhehenem të poshtëruar”!”
Përgjigjet, të kundërpërgjigjura
Bhagavad Gita 9:23-25 — kapitulli 9, vargjet 23-25
“Edhe ata, o bir i Kuntit! që duke qenë adhurues të hyjnive të tjera adhurojnë me besim, më adhurojnë vetëm mua, (por) në mënyrë të parregullt. Sepse unë jam shijuesi dhe zoti i të gjitha flijimeve. Por ata nuk më njohin vërtet, prandaj bien. Ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë; ata që bëjnë zotime për shpirtrat e të parëve shkojnë te shpirtrat e të parëve; ata që adhurojnë bhutat shkojnë te bhutat; dhe po ashtu ata që më adhurojnë mua vijnë tek unë.”
Cituar për
Krishna thotë se të përkushtuarit e perëndive të tjera që adhurojnë me besim po e adhurojnë atë. Ndaj adhurimi që i ofrohet çdo perëndie e arrin Supremin, dhe Gita e miraton.
Përgjigjja
E njëjta fjali thotë se e adhurojnë në mënyrë të parregullt (avidhi-purvakam, jo sipas rregullit), dhe Telang e jep arsyen: në formë ata adhurojnë hyjni të tjera. Vargu pasues thotë se nuk e njohin vërtet, ‘ndaj bien’, gjë që Telang e shpjegon si kthim në botën e të vdekshmëve. Pastaj: ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë, dhe ata që e adhurojnë Krishnën shkojnë tek ai. Kapitulli 7 thotë se fryti i tyre është kalimtar, dhe Telang shpjegon pse: hyjnitë nuk janë të përjetshme. Ndaj pasazhi pranon se ky adhurim është vërtet adhurim i Supremit, e megjithatë e quan të parregullt dhe thotë se mbaron më poshtë.
Ku përfundon — 9.23-24 e quajnë adhurimin e perëndive të tjera adhurim të parregullt të Supremit, dhe thonë se adhuruesit e tij bien. Kjo e rendit poshtë adhurimit të Njëshit; nuk e miraton.
Bhagavad Gita 7:20-23 — kapitulli 7, vargjet 20-23
“Ata që janë privuar nga dija prej dëshirave të ndryshme u drejtohen hyjnive të tjera, duke ndjekur rregulla të ndryshme dhe të kontrolluar nga natyrat e tyre. Cilëndo formë (hyjnie) që dëshiron ta adhurojë me besim ndonjë adhurues, ndaj asaj forme unë ia bëj besimin të qëndrueshëm. I pajisur me atë besim, ai kërkon ta kënaqë (hyjninë në) atë (formë), dhe merr prej saj ato gjëra të dobishme që dëshiron, (megjithëse ato) jepen në të vërtetë nga unë. Por fryti i (marrë) kështu prej tyre, që kanë pak gjykim, është kalimtar. Ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe adhuruesit e mi, gjithashtu, vijnë tek unë.”
Cituar për
Vetë Krishna ua bën të qëndrueshëm besimin atyre që adhurojnë perëndi të tjera, dhe u jep atë që kërkojnë. Gita nuk e ndalon kurrë këtë adhurim, dhe atë që Zoti e mbështet nuk e dënon.
Përgjigjja
I njëjti pasazh thotë kush janë këta adhurues: njerëz dija e të cilëve u është marrë nga dëshirat, fryti i të cilëve është kalimtar. Shankara thotë se këtu Zoti e shpreh keqardhjen e tij: përpjekja është e njëjtë, e megjithatë njerëzit nuk i drejtohen atij për një shpërblim të pafund. Ta bësh një njeri të qëndrueshëm në adhurimin që ka zgjedhur nuk do të thotë ta miratosh. Dhe Krishna thotë se dhuratat që ata kërkojnë jepen në të vërtetë prej tij, ndaj vetë Gita tregon përtej perëndive, te Dhënësi.
Ku përfundon — Gita ua forcon besimin njerëzve të udhëhequr nga dëshira, por e quan shpërblimin e tyre kalimtar, dhe sipas leximit të Shankarës Zoti e vjen keq për zgjedhjen e tyre. Kjo nuk është miratim.
Bhagavad Gita 4:11 — kapitulli 4, vargu 11
“Unë u shërbej njerëzve në mënyrën në të cilën më afrohen. Në çdo mënyrë, o bir i Prithës! njerëzit ndjekin shtegun tim.”
Cituar për
Krishna thotë se u shërben njerëzve në mënyrën në të cilën i afrohen, dhe se në çdo mënyrë njerëzit ndjekin shtegun e tij. Vivekananda e dha si premtim se çdo shteg të çon te Zoti në fund. Ndaj çdo formë adhurimi është një shteg i vlefshëm.
Përgjigjja
Telang, gjykatësi hindu që e përktheu vargun, e shpjegon: “i jap çdo adhuruesi atë që është e përshtatshme për të.” Ky është një kthim i përshtatshëm për çdo rrugë, jo një destinacion për të gjithë. Vargu pasues e përmend njërën rrugë të tillë: njerëzit i adhurojnë hyjnitë sepse suksesi nga veprimi i tyre vjen shpejt në këtë botë. Kapitulli 7 e përmend fundin e saj: ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe adhuruesit e tij shkojnë tek ai. Në kapitullin 9, ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë. Sipas vetë fjalëve të Gitës rrugët mbarojnë në vende të ndryshme.
Ku përfundon — 4.11 i premton çdo adhuruesi një kthim të përshtatshëm. Vetë Gita thotë se adhurimi i perëndive mbaron te perënditë.
Bhagavad Gita 3:9-12 — kapitulli 3, vargjet 9-12
“Kjo botë është e lidhur nga çdo veprim tjetër përveç veprimit për qëllimin e flijimit. Prandaj, o bir i Kuntit! ti, duke e hedhur tej lidhjen, kryej veprim për atë qëllim. Krijuesi, pasi krijoi në kohët e lashta njerëzit bashkë me flijimin, tha: ‘Shumohuni me këtë. Qoftë ai dhënësi për ju i gjërave që dëshironi. Kënaqni perënditë me këtë, dhe ato perëndi ju kënaqshin juve. Duke kënaqur njëri-tjetrin, do ta arrini të mirën më të lartë. Sepse të kënaqura me flijimet, perënditë do t'ju japin kënaqësitë që dëshironi. Dhe ai që i gëzon ato pa u dhënë atyre atë që ato i kanë dhënë, është, vërtet, hajdut.’”
Cituar për
Gita bën më shumë se t'i tolerojë perënditë. Krishna thotë se Krijuesi ua dha njerëzve flijimin: kënaqni perënditë me të, dhe ato do t'ju kënaqin juve. Kushdo që i gëzon dhuratat e tyre pa u ofruar atyre “është, vërtet, hajdut”. Kapitulli 17 thotë se njerëzit tek të cilët mbizotëron mirësia i adhurojnë perënditë. Ndaj Gita e miraton adhurimin e tyre.
Përgjigjja
Kapitulli 3 vërtet e mban flijimin vedik si detyrë. Kapitulli 17 e rendit adhurimin e perëndive mbi atë të jakshave dhe rakshasave (dy lloje shpirtrash) dhe të shpirtrave të të vdekurve. Por dhuratat që japin perënditë për flijimin janë “kënaqësitë që dëshironi”. Kapitulli 9 thotë ku të çon flijimi për gjëra të dëshiruara: në qiell, dhe prapa në botën e të vdekshmëve kur të shterohet merita. Vetë pasazhi fillon duke kërkuar veprim të bërë për hir të flijimit, “duke e hedhur tej lidhjen”. Shankara thotë se flijimi që synohet atje është “Ishvara, Zoti Suprem”. Më vonë Krishna kërkon që çdo flijim t'i ofrohet atij. Sa për mirësinë, Gita thotë se të tri cilësitë e natyrës e lidhin shpirtin, midis tyre mirësia. Ai që e adhuron Krishnën “me një përkushtim të palëkundur” i kapërcen ato. Kurani e hedh hapin e fundit. Është Allahu (﷾) që e zbret shiun dhe nxjerr fruta si ushqim për njerëzit, ndaj mos i vini Atij rivalë.
Ku përfundon — Gita e mban flijimin për perënditë si detyrë, por kënaqësitë që japin perënditë për të kalojnë. Rruga e saj më e lartë është përkushtimi ndaj vetëm një, dhe Kurani kërkon vetëm atë.
Bhagavad Gita 4:12 — kapitulli 4, vargu 12
“Duke dëshiruar suksesin e veprimeve, njerëzit në këtë botë i adhurojnë hyjnitë, sepse në këtë botë të të vdekshmëve suksesi që prodhon veprimi fitohet shpejt.”
Cituar për
Adhurimi i perëndive u përshtatet njerëzve që duan rezultate në këtë botë. Çdo njeri adhuron në nivelin e vet (adhikara, gatishmëria e tij për një shkallë), dhe me kohë ngrihet te Supremi. Vetë Gita thotë se kënaqja e perëndive me flijim të çon te ‘e mira më e lartë’. Shankara e shpjegon këtë si dijen e Brahmanit, të arritur në kohën e duhur, dhe Ramanuxha si çlirimin (moksha). Gita i takon njerëzit aty ku janë.
Përgjigjja
Gita e përshkruan adhurimin e perëndive për shpërblimet e tyre si një rreth, jo si një hap lart. Ata që i ndjekin ritet e tri Vedave për dëshirat e tyre arrijnë qiellin, pastaj kthehen kur u shterohet merita: “të shkuarit dhe të ardhurit”. Ramanuxha i llogarit adhuruesit e Indrës dhe të të tjerëve ndër ta. Çlirimi që ai gjen në kapitullin 3 është për adhurimin e perëndive si trupi i Zotit, që është shpirti i tyre. Ata që nuk e kuptojnë këtë, thotë ai, marrin një shpërblim të kufizuar dhe bien bashkë me perënditë. Shankara lejon që flijimi mund të çojë te dija e Brahmanit “në kohën e duhur”, ose përndryshe në qiell. Por në Gitë, ai që e arrin Krishnën “Në fund të shumë jetëve” është njeriu me dije. Adhurimi i tij “(i drejtohet) vetëm një (Qenieje)”. Krishna thotë se nuk mund të shihet ashtu siç e pa Arxhuna me Vedat, pendesën, dhuratat apo flijimin, por me përkushtim vetëm ndaj tij. Gita nuk e mban atë adhurim për të paktët. Edhe një njeri me sjellje shumë të keqe që e adhuron Krishnën, “pa adhuruar askënd tjetër”, duhet të mendohet i mirë. Ndaj ku Gita flet për ngritje, rruga të çon përtej perëndive te Njëshi. Kurani ua hap të njëjtën derë të gjithëve: Allahu (﷾) është afër dhe i përgjigjet këdo që e thërret.
Ku përfundon — Sipas rrëfimit të vetë Gitës, adhurimi i perëndive për shpërblimet e tyre shkon rreth e rrotull, jo lart. Ku flet për ngritje, ai që ngrihet adhuron vetëm një Qenie.
Ramanuxha, komenti për Bhagavad Gitën 9:23 — përkthimi i A. Govindacharya-s, 1898, f. 305
“Edhe ata që janë adhurues të Indrës dhe të hyjnive të tjera më të vogla, duke qenë ndjekës të linjave të Tri-Vedës, dhe që kryejnë flijime drejtuar Indrës etj., në të vërtetë ia drejtojnë mua. Sepse, për arsye të thëna më parë, të gjitha (Indra etj.) formojnë trupin Tim, shpirti i të cilit jam unë. Dhe çdo term, Indra etj., e gjen kuptimin e vet përfundimtar duke iu referuar Vetes Sime. Megjithatë ata kryejnë flijime duke e mos njohur këtë formë, ose ligj.”
Cituar për
Ramanuxha mëson se Indra dhe perënditë e tjera formojnë trupin e Zotit, dhe se çdo emër i një perëndie i referohet në fund atij. Ndaj ritet që u ofrohen perëndive në realitet i ofrohen Zotit. E bërë me atë dije, adhurimi i perëndive është adhurim i Zotit.
Përgjigjja
Ramanuxha vërtet e mëson këtë. Ai thotë se adhuruesit e vetë Zotit kryejnë po të njëjtat vepra adhurimi, duke ditur se janë adhurimi i tij, dhe e arrijnë atë. Por thotë se ritualistët vedikë që e adhurojnë Indrën dhe të tjerët nuk e dinë këtë. Ata kanë të drejtë për “shpërblim të kufizuar” dhe “e kanë natyrën të bien”. Kur mbaron gjendja e lumtur e vetë perëndive, adhuruesit e tyre bien bashkë me to. Ndaj edhe për Ramanuxhën, ajo që e çon njeriun te Zoti është adhurimi që e njeh Zotin si “Objekti i vërtetë i atij adhurimi”. Kurani kërkon pikërisht atë adhurim, dhe Ai e dëgjon vetë çdo thirrës. Përkushtimi i sinqertë i takon vetëm Allahut (﷾), dhe Ai thotë se është afër dhe i përgjigjet këdo që e thërret. Nëse Zoti është objekti i vërtetë, Ai mund të adhurohet drejtpërdrejt.
Ku përfundon — Ramanuxha e llogarit adhurimin e perëndive të bërë pa e njohur Zotin si objektin e tij të vërtetë si të kufizuar dhe që bie. Kurani kërkon që Objekti i vërtetë të adhurohet pa asnjë ndërmjetës.
Svami Vivekananda, Kumtesë për hinduizmin, Parlamenti Botëror i Feve, Çikago, 19 shtator 1893
“Që në fillim, mund t'ju them se në Indi nuk ka politeizëm. Në çdo tempull, nëse dikush qëndron e dëgjon, do të shohë se adhuruesit u japin figurave të gjitha cilësitë e Zotit, përfshirë praninë kudo.”
Cituar për
Hindusët nuk adhurojnë shumë perëndi. Siç i tha Vivekananda Parlamentit të Feve më 1893, në Indi nuk ka politeizëm. Në çdo tempull adhuruesit i japin figurës para tyre të gjitha cilësitë e Zotit. Në Gitë, Krishna thotë se ai është Indra ndër perënditë. Është gjithashtu dielli ndër trupat e ndritshëm dhe hëna ndër stacionet hënore. Shankara thotë se disa e adhurojnë Zotin Vishnu si ekzistues te dielli, hëna e të ngjashme. Ai madje përgjigjet “Pikërisht kështu, vërtet” për pikën se perënditë e tjera janë vetë Zoti, dhe se të përkushtuarit e tyre e adhurojnë atë. Ndaj ta adhurosh Indrën do të thotë ta adhurosh Krishnën në një nga format e tij.
Përgjigjja
Gita vërtet i quan Indrën, diellin dhe hënën shfaqje të Krishnës, dhe Shankara vërtet thotë ‘Pikërisht kështu’. Kapitulli 10 i përmbledh: çdo gjë e fuqishme, e lavdishme apo e shkëlqyer vjen nga pjesë të energjisë së tij. Por asnjëri nuk e bën adhurimin e perëndive të barabartë me adhurimin e Zotit. I njëjti kapitull thotë se të urtët e adhurojnë vetë Krishnën, “duke besuar se unë jam origjina e të gjithave”. Shankara thotë se njerëzit nuk e adhurojnë vetëm Zotin “për shkak të padijes së tyre”, dhe kështu ata “arrijnë rezultate shumë të vogla”. Ata që ai i përshkruan se e shohin Vishnun te dielli dhe hëna e adhurojnë Zotin “duke i braktisur të gjitha format e tjera të adhurimit”. Dhe kapitulli 7 thotë ende se ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë. Ndaj, çfarëdo që të jenë perënditë, adhurimi që ndalet tek ato mbaron tek ato. Edhe Kurani i quan dielli dhe hëna shenja të Allahut (﷾). U thotë njerëzve të mos u bëjnë sexhde atyre, por Allahut (﷾) që i krijoi.
Ku përfundon — Edhe nëse perënditë janë shfaqje të Njëshit, Gita i jep adhurimit të tyre një fund më të ulët. Kurani i quan dielli dhe hëna shenjat e Tij, dhe ia jep çdo adhurim Atij.
S. Subba Rau, komentar mbi Bhagavad Gitën 9:23-26 — sipas Bhashjave të Madhvës, 1906, f. 206-207
Duke e shpjeguar Gitën me komentet e Madhvës, Subba Rau thotë se flijimet e këtyre adhuruesve duhet të ishin të caktuara vetëm për Zotin. Ata i caktojnë për perënditë e tjera në vend të kësaj, dhe ia ofrojnë atij vetëm formalisht në fund. Ndaj adhurimi i tyre nuk është ai që kërkon shkrimi. Nuk e njohin vërtet, sepse nuk e kuptojnë se Brahma dhe perënditë e tjera nuk janë më shumë se shërbëtorët e tij. Prandaj ata bien. Pastaj paraqet mendimin se perënditë e tjera ia vlejnë të adhurohen. Fryti i tyre i kufizuar vjen lehtë, thotë ai, ndërsa adhurimi i Zotit është shumë i vështirë për të dobëtit. Thotë se Krishna e hedh poshtë këtë në 9.26: Zoti pranon edhe një gjethe, një lule, një fryt apo ujë të ofruar me përkushtim.
Cituar për
Madhva mësoi se vetëm Vishnu është suprem dhe se Brahma dhe perënditë e tjera janë shërbëtorët e tij. Adhurimi që në fund i ofrohet Vishnut e arrin atë. Gita i qorton vetëm ata që harrojnë se perënditë janë shërbëtorët e tij, jo ata që i nderojnë si të tillë.
Përgjigjja
Shkolla e Madhvës pajtohet se perënditë janë shërbëtorë, dhe e llogarit adhurimin që mbaron tek ato si të pamjaftueshëm. Duke e shpjeguar 9.23 me komentet e tij, Subba Rau thotë se flijimet duhet të ishin të caktuara vetëm për Zotin. Caktimi i tyre për perënditë, dhe ofrimi i tyre Zotit vetëm formalisht në fund, është ajo që e bën adhurimin të parregullt. Vetë Madhva i merr format e 7.21 si Brahmën dhe perënditë e tjera, dhe citon një tekst se të përkushtuarit e tyre arrijnë një fund. Një vështrim i sistemit të tij citon një tekst se ata që kërkojnë ta fitojnë favorin e hyjnive nuk çlirohen. Kurani thotë të njëjtën gjë për qeniet që njerëzit i thërrasin përveç Allahut (﷾): ato vetë kërkojnë një rrugë drejt Zotit të tyre. Edhe engjëjt, robër të nderuar, ndërmjetësojnë vetëm për ata që Ai i pëlqen. Një shërbëtor nderohet duke u quajtur shërbëtor, jo duke u adhuruar.
Ku përfundon — Shkolla e Madhvës i bën perënditë shërbëtorët e Vishnut dhe thotë se adhurimi i tyre nuk mjafton. Shërbëtorët e Allahut (﷾) nuk duhen adhuruar pranë Tij.
Bhagavad Gita 12:2-5 — kapitulli 12, vargjet 2-5
“Ata që, duke qenë vazhdimisht të përkushtuar dhe duke zotëruar besimin më të lartë, më adhurojnë me një mendje të ngulitur tek unë, mbahen prej meje si më të përkushtuarit. Por ata që, duke e frenuar (gjithë) grupin e shqisave, dhe me një mendje gjithmonë të qetë, meditojnë mbi (parimin) e papërshkrueshëm, të pashkatërrueshëm, të paperceptuar që përshkon gjithçka, të pamendueshëm, indiferent, të palëvizshëm dhe të qëndrueshëm, ata, të përqendruar te e mira e të gjitha qenieve, më arrijnë domosdoshmërisht mua. Për ata mendja e të cilëve është e lidhur me të paperceptuarin, mundimi është shumë më i madh. Sepse qëllimi i paperceptuar arrihet nga qeniet e trupëzuara me vështirësi.”
Cituar për
Krishna thotë se qëllimi i paperceptuar arrihet nga qeniet e trupëzuara vetëm me vështirësi. Ai i llogarit si më të përkushtuarit ata që e adhurojnë me mendje të ngulitura tek ai. Njerëzit kanë nevojë për një formë të Zotit për ta adhuruar; adhurimi i Njëshit pa asnjë formë është për të paktët.
Përgjigjja
Kapitulli 12 krahason dy lloje adhuruesish të Supremit: të përkushtuarit e Zotit vetjak, dhe ata që meditojnë mbi një parim të papërshkrueshëm e të paperceptuar. Ai parim quhet i pamendueshëm, dhe Telang e jep një fjalë tjetër të përdorur për të, kutastha, si ‘indiferent’: që shikon pasivisht atë që ndodh në tokë. Edhe për këta Krishna thotë se ata “më arrijnë domosdoshmërisht mua”; rruga e tyre është vetëm më e vështirë. Kapitulli nuk thotë asgjë në favor të perëndive të tjera: përkushtimi që lavdëron është “ndaj askujt tjetër përveç meje”. Zoti i Kuranit është i padukshëm, e megjithatë nuk shikon thjesht: Ai dëgjon dhe i përgjigjet këdo që e thërret. Ndaj adhurimi pa asnjë formë nuk është vetëm për të paktët. Qindra miliona myslimanë i luten pesë herë në ditë të Padukshmit, pa asnjë figurë.
Ku përfundon — 12.5 ka të bëjë me meditimin mbi një parim jovetjak, jo me adhurimin e shumë perëndive. Përkushtimi që lavdëron kapitulli i jepet vetëm një.
Bhagavad Gita 18:46-47 — kapitulli 18, vargjet 46-47
“Duke e adhuruar, me (kryerjen e) detyrës së vet, atë prej të cilit dalin të gjitha gjërat dhe nga i cili përshkohet gjithë kjo, një njeri e arrin përsosmërinë. Detyra e vet, edhe pse me të meta, është më e mirë se detyra e tjetrit e kryer mirë. Duke e kryer detyrën që e cakton natyra, njeriu nuk bie në mëkat.”
Cituar për
Mesazhi i Gitës është detyra: bëje punën tënde, dhe mos u lidh me frytin e saj. “Detyra e vet, edhe pse me të meta, është më e mirë se detyra e tjetrit e kryer mirë.” Nuk është një libër për cilin perëndi të adhurosh, dhe nuk e përjashton askënd.
Përgjigjja
Mësimi i Gitës për detyrën mbaron në adhurimin e një Zoti. Një njeri e arrin përsosmërinë, thotë ajo, duke adhuruar përmes detyrës së vet “atë prej të cilit dalin të gjitha gjërat”. Krishna i thotë Arxhunës t'i ofrojë atij çfarëdo që bën, ha, flijon, jep apo vuan si pendesë: “bëje atë si të ofruar mua”. Thotë se edhe një njeri me sjellje shumë të keqe që e adhuron atë, “pa adhuruar askënd tjetër”, duhet të mendohet i mirë. Telang shpjegon çfarë ka vendosur ai njeri: “që vetëm Qenia supreme duhet nderuar”. Mirëseardhja e Gitës është për çdo njeri që i drejtohet Njëshit, jo për çdo adhurim. Dhe afër fundit të saj Gita i kërkon Arxhunës ta marrë Krishnën si strehimin e tij të vetëm. Një mysliman mund të thotë të njëjtën gjë për detyrat e veta. Kurani i thotë Profetit (ﷺ) të thotë se namazi, kurbani, jeta dhe vdekja e tij janë të gjitha për Allahun (﷾), që nuk ka asnjë ortak.
Ku përfundon — Në Gitë, detyra i ofrohet një Zoti, dhe ai që nuk adhuron askënd tjetër lavdërohet. Kurani i kërkon të njëjtën gjë çdo besimtari.
Bhagavad Gita 18:66 — kapitulli 18, vargu 66
“Duke i braktisur të gjitha detyrat, eja tek unë si strehimi (yt) i vetëm. Unë do të të çliroj nga të gjitha mëkatet. Mos u pikëllo.”
Cituar për
Kur Gita thotë ‘askujt tjetër përveç meje’ dhe ‘strehimi i vetëm’, Krishna ka parasysh veten. Zoti i vetëm i Gitës është Krishna, Zoti i ardhur si njeri. Ndaj përkushtimi ekskluziv i Gitës është përkushtim ndaj Krishnës, dhe hindusët që e adhurojnë Krishnën i binden asaj.
Përgjigjja
Në Gitë, Krishna vërtet flet si Zoti Suprem, dhe komentuesit e saj të mëdhenj e lexojnë kështu. Le ta pranojmë për këtë pyetje. Atëherë përkushtimi më i lartë i Gitës i jepet vetëm një Zoti. Adhurimi i shumë perëndive renditet ende poshtë tij, që është pika e kësaj faqeje. Nëse Zoti i vetëm u bë njeri, i lindur si Krishna, është një pyetje tjetër. Faqja që pyet nëse Zoti u bë njeri si Rama apo Krishna i përgjigjet. Përgjigjja e Kuranit për të është se Allahu (﷾) as nuk lind, as nuk është i lindur, dhe askush nuk është si Ai.
Ku përfundon — Kushdo që të jetë ‘unë’-ja e Gitës, ajo kërkon përkushtim ndaj vetëm një, ashtu si Kurani. Kurani shton se ky Një nuk lind: Ai as nuk lind, as nuk është i lindur.
Kurani 33:56 — Sureja El-Ahzab, ajeti 56
“Vërtet, Allahu e bekon të Dërguarin dhe engjëjt e Tij luten për atë. O besimtarë, lutuni për atë dhe përshëndeteni me “selam”!”
Cituar për
Edhe myslimanët i nderojnë engjëjt dhe profetët. Dërgojnë bekime mbi Muhamedin (ﷺ) në namazet e tyre dhe shpresojnë në ndërmjetësimin e tij. Hindusët i nderojnë perënditë në të njëjtën mënyrë, si shërbëtorët e Zotit. Ndryshimi është vetëm në emër.
Përgjigjja
Myslimanët i nderojnë engjëjt dhe profetët, por nuk adhurojnë asnjërin prej tyre. Kurani thotë se asnjë profet nuk do t'u thoshte njerëzve t'i merrnin engjëjt dhe profetët për zota. Në çdo namaz myslimanët i thonë Allahut (﷾): “Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm prej Teje ndihmë kërkojmë.” Bekimet mbi Profetin (ﷺ) janë një lutje drejtuar Allahut (﷾) për të: ai është ai për të cilin lutemi, jo ai të cilit i lutemi. Ai i ndaloi ndjekësit e tij ta lavdëronin tepër siç e lavdëruan tepër të krishterët birin e Merjemes. Ishte vetëm një rob, tha ai, që duhej quajtur robi i Allahut (﷾) dhe i Dërguari i Tij. Askush nuk mund të ndërmjetësojë tek Allahu (﷾) përveçse siç lejon Ai, dhe engjëjt ndërmjetësojnë vetëm për ata që Ai i pëlqen. Ajo që Gita përshkruan për perënditë është adhurim: flijime, zotime dhe oferta të bëra për atë që dëshiron adhuruesi. Islami ia jep një adhurim të tillë vetëm Allahut (﷾). Faqja që pyet nëse myslimanët e adhurojnë Muhamedin (ﷺ) thotë më shumë.
Ku përfundon — Islami i nderon shërbëtorët e Allahut (﷾) pa i adhuruar. Adhurimin që Gita ua ofron perëndive, Islami ia jep vetëm Allahut (﷾).
Këndvështrime
Çdo adhurim e arrin Njëshin (leximi gjithëpërfshirës)
Krishna e pranon çdo adhurues të sinqertë dhe i shërben secilit në mënyrën si i afrohet. Adhurimi që i ofrohet çdo perëndie e arrin Supremin, qofshin perënditë format e tij ose, sipas Ramanuxhës, trupi i tij. Vetë Krijuesi ua dha njerëzve flijimin për perënditë. Krishna ia forcon besimin çdo adhuruesi dhe i jep secilit atë që kërkon. Çdo njeri adhuron në nivelin e vet. Gita i rendit rrugët, por nuk ndalon asnjërën, dhe për shumicën e njerëzve Zoti i paperceptuar është shumë i vështirë për t'u adhuruar pa një formë.
Svami Vivekananda; shënimet e K. T. Telangut; mësimi i Ramanuxhës se perënditë janë trupi i Zotit
Krishna thotë se u përgjigjet njerëzve në mënyrën si vijnë tek ai. Dhe në çdo mënyrë, njerëzit ndjekin shtegun e tij.
Kundërpërgjigje
Telang e shpjegon vargun si një kthim të përshtatshëm për çdo rrugë, jo një destinacion për të gjithë. Vargu pasues e përmend fundin e njërës rrugë të tillë: sukses i shpejtë në këtë botë. Kapitulli 7 thotë se ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë.
Krishna thotë se ata që u përkushtohen perëndive të tjera dhe adhurojnë me besim në të vërtetë po e adhurojnë atë. Telang shpjegon se çdo adhurim, kujtdo t'i drejtohet, është adhurim i Krishnës.
Kundërpërgjigje
E njëjta fjali thotë se e adhurojnë “në mënyrë të parregullt”, jo sipas rregullit. Vargu pasues thotë se nuk e njohin vërtet, ndaj bien. Ata që bëjnë zotime për perënditë shkojnë te perënditë.
Krishna ia forcon besimin kujtdo që dëshiron të adhurojë një formë tjetër hyjnie, dhe i jep atij adhuruesi atë që kërkon.
Kundërpërgjigje
I njëjti pasazh thotë se këta janë njerëz dija e të cilëve u është marrë nga dëshirat, dhe fryti i të cilëve është kalimtar. Shankara dëgjon Zotin duke shprehur keqardhje. Ta bësh një njeri të qëndrueshëm në adhurimin që ka zgjedhur nuk do të thotë ta miratosh.
Krijuesi u dha njerëzve flijimin. Tha: kënaqni perënditë me të, dhe ato do t'ju kënaqin juve, dhe do ta arrini të mirën më të lartë.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se Gita e mban flijimin si detyrë. Por flijimi për gjëra të dëshiruara të çon në qiell dhe prapa në botën e të vdekshmëve. Krishna më vonë kërkon që çdo flijim t'i ofrohet atij.
Krishna thotë se ai është Indra ndër perënditë, dhe se çdo gjë e lavdishme vjen nga një pjesë e fuqisë së tij. Ndaj perënditë janë format e tij.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë. I njëjti kapitull thotë se të urtët e adhurojnë vetë Krishnën, “duke besuar se unë jam origjina e të gjithave”. Kapitulli 7 thotë ende se ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë.
Gita e llogarit adhurimin e perëndive si mënyrën e njerëzve tek të cilët mbizotëron mirësia (sattva).
Kundërpërgjigje
Kapitulli 17 e rendit adhurimin e perëndive mbi atë të shpirtrave më të ulët. Por Gita thotë se të tri cilësitë e natyrës, midis tyre mirësia, e lidhin shpirtin. Ai që e adhuron Krishnën “me një përkushtim të palëkundur” i kapërcen ato.
Ramanuxha mëson se Indra dhe perënditë e tjera e përbëjnë trupin e Zotit. Ndaj flijimet që u ofrohen atyre në të vërtetë i ofrohen Zotit.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë. Ramanuxha shton se ata që i adhurojnë perënditë pa e njohur Zotin si objektin e vërtetë marrin një shpërblim të kufizuar dhe bien. Nëse Zoti është objekti i vërtetë, Ai mund të adhurohet drejtpërdrejt.
Krishna i llogarit si më të përkushtuarit ata që e adhurojnë me mendje të ngulitura tek ai. Thotë se qëllimi i paperceptuar arrihet nga qeniet e trupëzuara vetëm me vështirësi.
Kundërpërgjigje
Kapitulli 12 krahason dy lloje adhuruesish të Supremit. Nuk thotë asgjë në favor të perëndive të tjera. Përkushtimi që lavdëron është “ndaj askujt tjetër përveç meje”.
Çdo adhurim i sinqertë e arrin Zotin në fund, cilëndo formë që t'i drejtohet.
Kundërpërgjigje
Ky është një lexim modern. Vetë fjalët e Gitës janë se ata që i adhurojnë hyjnitë shkojnë te hyjnitë, dhe se adhuruesit e Zotit shkojnë tek ai.
Shankara, Ramanuxha dhe Madhva
Adhurimi i perëndive të tjera është adhurim i keqdrejtuar i Supremit. Bëhet në padije se kush është Zoti dhe çfarë janë perënditë. Fiton një shpërblim të vogël dhe kalimtar, dhe adhuruesit e tij bien prapa bashkë me perënditë të cilave u shërbyen. Të përkushtuarit e vetë Zotit, që e adhurojnë vetëm atë, e arrijnë atë.
Shkollat Advaita, Vishishtadvaita dhe Dvaita të Vedantës
Shankara thotë se megjithëse përpjekja është e njëjtë, njerëzit nuk i drejtohen Zotit për një shpërblim të pafund. E quan këtë keqardhjen e Zotit.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se adhurimi i bërë vetëm për një shpërblim kalimtar nuk mjafton. Shkon më tej: e thërret çdo njeri t'i kërkojë drejtpërdrejt Dhënësit.
Shankara thotë se njerëzit nuk e adhurojnë vetëm Zotin për shkak të padijes së tyre, dhe kështu fitojnë rezultate shumë të vogla.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se adhurimi që nuk i drejtohet vetëm Zotit është humbje. Shkon më tej: përkushtimi i sinqertë i takon vetëm Allahut (﷾).
Ramanuxha thotë se flijimet që u ofrohen Indrës dhe perëndive të tjera në realitet i drejtohen Zotit. Por ata që i ofrojnë nuk e dinë këtë.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se ata që adhurojnë pa e ditur kë po adhurojnë vërtet humbasin. Dhe shkon më tej. Nëse Zoti është Ai që adhurohet vërtet, Ai mund të adhurohet drejtpërdrejt, sepse Ai vetë e dëgjon këdo që e thërret.
Ramanuxha thotë se adhurues të tillë marrin vetëm një shpërblim të kufizuar, dhe pastaj bien. Dhe kur mbaron gjendja e lumtur e vetë perëndive, adhuruesit e tyre bien bashkë me to.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se ky adhurim mbaron me një rënie. Shkon më tej: ata që thirren përveç Allahut (﷾) nuk krijojnë asgjë dhe vetë janë të krijuar.
Madhva i merr format e 7.21 si Brahmën dhe perënditë e tjera. Citon një tekst se të përkushtuarit e tyre arrijnë një fund, ndërsa të përkushtuarit e Zotit nuk kanë fund.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se adhurimi që mbaron me dikë poshtë Zotit nuk mjafton. Shkon më tej: çfarëdo që njerëzit thërrasin përveç Allahut (﷾) është të shumtën “janë robër si ju”, ose “Këta janë vetëm emra që ua keni ngjitur (idhujve) ju dhe të parët tuaj”. Shërbëtorët nuk duhen adhuruar pranë Tij.
Një vështrim i mësimit të Madhvës citon një tekst për perënditë. Ata që përpiqen ta fitojnë favorin e perëndive, thotë ai, nuk çlirohen.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se kërkimi i favorit të fuqive më të ulëta nuk e çliron njeriun. Shkon më tej: Allahu (﷾) është afër dhe i përgjigjet këdo që e thërret.
Një ndjekës i Madhvës shpjegon pse bien këta adhurues. Ata nuk e shohin se Brahma dhe perënditë e tjera janë vetëm shërbëtorët e Zotit.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se adhurimi nuk duhet të ndalet te asnjë shërbëtor. Shkon më tej: çfarëdo që thirret përveç Allahut (﷾) nuk është më shumë se një shërbëtor, ose vetëm një emër që njerëzit e kanë sajuar. Edhe shërbëtorët e Tij të nderuar, engjëjt, nuk marrin adhurim. Një shërbëtor nderohet duke u quajtur shërbëtor, jo duke u adhuruar.
Pikëpamja islame
Adhurimi i takon vetëm Allahut (﷾), sepse vetëm Ai krijon dhe jep. Perënditë për të cilat flasin këto vargje, Indra dhe të tjerët, nuk zgjasin, sipas rrëfimit të vetë mësuesve hindu. Gita e rendit adhurimin e tyre poshtë përkushtimit ndaj Njëshit. Kurani e ndalon, dhe i kërkon çdo njeriu t'i drejtohet drejtpërdrejt Njëshit, që është afër dhe përgjigjet.
Gita thotë se njerëzit shkojnë te perënditë e tjera sepse dëshirat ua kanë marrë dijen. E quan adhurimin e tyre të parregullt dhe frytin e tij jetëshkurtër. Dhe thotë se adhuruesit e tyre bien.
Kurani e drejton çdo adhurim dhe çdo kërkesë për ndihmë vetëm tek Allahu (﷾).
Kurani e hedh poshtë shërbimin ndaj qenieve të tjera si mënyrë për t'u afruar tek Allahu (﷾). Thotë se përkushtimi i sinqertë i takon vetëm Allahut (﷾).
Kurani thotë se ata që njerëzit i thërrasin përveç Allahut (﷾) nuk krijojnë asgjë dhe vetë janë të krijuar. Qeniet që thërrasin njerëzit kërkojnë vetë një rrugë drejt Zotit të tyre.
Allahu (﷾) është afër dhe i përgjigjet këdo që e thërret, pa asnjë ndërmjetës.
Asnjë shikim nuk mund ta arrijë Allahun (﷾) dhe asgjë nuk i shëmbëllen Atij, ndaj Ai adhurohet pa asnjë figurë.