Përgjigje e shkurtër
Po. Tekstet pali, shkrimet më të vjetra budiste, përshkruajnë ferre dhe një gjykatës. Në një diskurs rojet e ferrit e sjellin një keqbërës para mbretit Jama. Jama e merr në pyetje për paralajmërimet që ai i shpërfilli në jetë. Pastaj ai vuan në një ferr zjarri, ku nuk vdes derisa të jetë shuar vepra e tij e keqe. Buda thotë se këtë e di vetë. Një diskurs tjetër e mat një jetë në një ferr të vetëm me një ngarkesë farash susami, nga e cila hiqet një farë çdo njëqind vjet. Pra, tekstet më të vjetra budiste nuk i shpëtojnë gjykimit. Ajo që u mungon është një Gjykatës që mund të falë. Kurani thotë se Allahu (﷾) e gjykon çdo shpirt me drejtësi të përsosur. Thotë gjithashtu se Ai ua fal të gjitha mëkatet atyre që kthehen tek Ai.
Shpjegimi i plotë
Para mbretit Jama
Në diskursin Lajmëtarët e perëndive, Buda thotë se rojet e ferrit e kapin për krahësh një keqbërës dhe e paraqesin para mbretit Jama. Ata i kërkojnë Jamës ta ndëshkojë. Jama e pyet për pesë lajmëtarë që ai pa në jetë: një foshnjë të porsalindur, një plak, një të sëmurë, një kriminel që ndëshkohej dhe një kufomë. Secili ishte një paralajmërim për të bërë mirë sa kishte kohë. Njeriu pranon se ishte i shkujdesur. Jama i thotë se askush tjetër nuk e bëri veprën e tij të keqe, dhe vetëm ai do ta mbajë pasojën.
“Rojet e ferrit i kapin për krahësh dhe i paraqesin para mbretit Jama, duke thënë: ‘Madhëri, ky njeri nuk u tregoi respektin e duhur nënës dhe babait, asketëve dhe brahmanëve, as nuk i nderoi pleqtë e familjes. Madhëria juaj le ta ndëshkojë!’ Mbreti Jama e ndjek, e shtrëngon dhe e merr në pyetje për lajmëtarin e parë të perëndive:”
Mbreti Jama e pyet keqbërësin për pesë lajmëtarë të perëndive që ai i pa midis njerëzve: një foshnjë të vogël të shtrirë në urinën dhe jashtëqitjet e veta, një plak të përkulur më dysh dhe që dridhej, një njeri rëndë të sëmurë, një kriminel të arrestuar e të ndëshkuar nga sunduesit, dhe një kufomë të vdekur dy ose tri ditë. Çdo herë ai e pyet pse njeriu nuk mendoi të bënte mirë, dhe njeriu thotë se ishte i shkujdesur.
“Atë vepër të keqe nuk e bëri nëna jote, babai, vëllai apo motra jote. Nuk e bënë miqtë dhe kolegët, të afërmit dhe farefisi, asketët dhe brahmanët, apo hyjnitë. Atë vepër të keqe e bëre vetëm ti, dhe vetëm ti do ta përjetosh pasojën.”
Ferri i Madh
Pastaj vjen Ferri i Madh, ku flakët shpërthejnë nga njëri mur te tjetri. Atje ai vuan dhimbje të mprehtë e të rëndë, por nuk vdes derisa të jetë shuar vepra e tij e keqe. Buda mbaron duke thënë se këtë nuk e përsërit nga të tjerët. E thotë sepse e ka njohur dhe e ka parë vetë.
“Tani, në Ferrin e Madh, flakët shpërthejnë nga muret dhe përplasen në murin përballë: nga lindja në perëndim, nga perëndimi në lindje, nga veriu në jug, nga jugu në veri, nga poshtë lart, nga lart poshtë. Dhe atje ata vuajnë ndjesi të dhimbshme, të mprehta, të rënda, të forta, por nuk vdesin derisa të jetë shuar ajo vepër e keqe.”
“Tani, këtë nuk e them sepse e kam dëgjuar nga ndonjë asket apo brahman tjetër. E them vetëm sepse e kam njohur, e kam parë dhe e kam kuptuar vetë.”
Para mbretit Jama
Rojet e ferrit e sjellin keqbërësin dhe i kërkojnë Jamës ta dënojë.
Pesë lajmëtarët
Një foshnjë e porsalindur, një i moshuar, një i sëmurë, një kriminel i dënuar dhe një kufomë: paralajmërime që ai i shpërfilli.
Vendimi
Askush tjetër nuk e bëri veprën e tij të keqe; vetëm ai mban pasojën.
Ferri i Madh
Flakë nga muri në mur; ai nuk vdes derisa të shterohet vepra.
Askush në tregim nuk mund ta falë veprën.
Sa zgjat
Një murg me emrin Kokalika u rilind në ferrin e Lotusit Rozë sepse kishte mëri ndaj dy dishepujve kryesorë të Budës. I pyetur sa zgjat një jetë atje, Buda jep një masë. Merr një ngarkesë qerreje me fara susami, dhe hiq një farë çdo njëqind vjet. Qerrja do të zbrazej para se të mbaronte një jetë në ferrin e parë. Secili nga nëntë ferret pas tij zgjat njëzet herë më shumë se ai para tij. I fundit prej tyre është ferri i Lotusit Rozë. Buda thotë gjithashtu sa e vështirë është të dalësh prej andej. Një breshkë me një sy del nga oqeani një herë në njëqind vjet. Ajo do ta fuste qafën në një zgjedhë që noton atje më shpejt se sa një i marrë që ka rënë në botën e poshtme të lindet përsëri njeri.
“Ai u rilind në ferrin e Lotusit Rozë për shkak të mërisë së tij ndaj Sariputës dhe Mogalanës.”
““Supozo se do të kishte një ngarkesë kosalane me njëzet thasë fara susami. Dhe në fund të çdo njëqind vjetësh dikush do të hiqte prej saj një farë të vetme. Në këtë mënyrë ngarkesa kosalane me njëzet thasë fara susami do të mbaronte më shpejt se një jetë e vetme në ferrin Abuda. Tani, njëzet jetë në ferrin Abuda janë sa një jetë në ferrin Nirabuda. Njëzet jetë në ferrin Nirabuda janë sa një jetë në ferrin Ababa. Njëzet jetë në ferrin Ababa janë sa një jetë në ferrin Atata. Njëzet jetë në ferrin Atata janë sa një jetë në ferrin Ahaha. Njëzet jetë në ferrin Ahaha janë sa një jetë në ferrin e Lotusit të Verdhë. Njëzet jetë në ferrin e Lotusit të Verdhë janë sa një jetë në ferrin e Zambakut të Ujit Aromatik. Njëzet jetë në ferrin e Zambakut të Ujit Aromatik janë sa një jetë në ferrin e Zambakut të Ujit Blu. Njëzet jetë në ferrin e Zambakut të Ujit Blu janë sa një jetë në ferrin e Lotusit të Bardhë. Njëzet jetë në ferrin e Lotusit të Bardhë janë sa një jetë në ferrin e Lotusit Rozë. Murgu Kokalika është rilindur në ferrin e Lotusit Rozë për shkak të mërisë së tij ndaj Sariputës dhe Mogalanës.””
“Murgj, supozoni se një njeri hedh në oqean një zgjedhë me një vrimë të vetme. Era e lindjes e shtyn drejt perëndimit; era e perëndimit e shtyn drejt lindjes; era e veriut e shtyn drejt jugut; dhe era e jugut e shtyn drejt veriut. Dhe ka një breshkë me një sy që del në sipërfaqe një herë në njëqind vjet. Çfarë mendoni, murgj? A do ta fuste ndonjëherë qafën ajo breshkë me një sy në vrimën e asaj zgjedhe?” “Jo, zotëri. Vetëm pas një kohe shumë të gjatë, zotëri, nëse ndonjëherë.” “Ajo breshkë me një sy do ta fuste qafën në vrimën e asaj zgjedhe më shpejt se sa një i marrë që ka rënë në botën e poshtme do të rilindej si qenie njerëzore, them unë. Pse? Sepse atje nuk ka sjellje të drejtë as morale, dhe nuk bëhet asgjë e mirë dhe e shkathët.”
Një gjykim pa askënd që fal
Pra, tekstet pali mësojnë një gjykim pas vdekjes. Jama pyet, rojet ndëshkojnë, dhe dhimbja zgjat derisa të shuhet vepra. Askush në tregim nuk mund ta falë atë. Vetë Jama vetëm dëshiron të rilindet njeri dhe të dëgjojë një Buda të mësojë. Dhe rrethi i rilindjes nuk ka fillim të njohur, kështu që një qenie mund të bjerë sërish e sërish.
“Tani, në Ferrin e Madh, flakët shpërthejnë nga muret dhe përplasen në murin përballë: nga lindja në perëndim, nga perëndimi në lindje, nga veriu në jug, nga jugu në veri, nga poshtë lart, nga lart poshtë. Dhe atje ata vuajnë ndjesi të dhimbshme, të mprehta, të rënda, të forta, por nuk vdesin derisa të jetë shuar ajo vepër e keqe.”
“Atë vepër të keqe nuk e bëri nëna jote, babai, vëllai apo motra jote. Nuk e bënë miqtë dhe kolegët, të afërmit dhe farefisi, asketët dhe brahmanët, apo hyjnitë. Atë vepër të keqe e bëre vetëm ti, dhe vetëm ti do ta përjetosh pasojën.”
“Një herë e një kohë, mbreti Jama mendoi: ‘Ata që bëjnë vepra të tilla të këqija në botë marrin këto ndëshkime të shumta e të ndryshme. Ah, sikur të rilindesha si qenie njerëzore! Dhe sikur të shfaqej në botë një i Realizuar, një i përsosur, një Buda plotësisht i zgjuar! Dhe sikur t'i bëja nderim Budës! Le të më mësojë ai Buda Dhammën, që ta kuptoj mësimin e tij!’”
“kjo shpërngulje nga një jetë në tjetrën nuk ka fillim të njohur. Nuk gjendet asnjë pikë e parë e qenieve të ndjeshme që enden dhe shpërngulen nga jeta në jetë, të mbuluara nga padija dhe të lidhura nga lakmia.”
Ku pajtohet Islami
Kurani pajtohet se askush nuk mbart barrën e tjetrit: secili ka vetëm atë për të cilën u përpoq. Thotë gjithashtu se Allahu (﷾) nuk e dënon asnjë popull derisa t'i ketë dërguar një të dërguar. Diskursi budist i quan lajmëtarë të perëndive një foshnjë, pleqërinë, sëmundjen, ndëshkimin dhe vdekjen. Kurani dërgon të dërguar të vërtetë, njerëz që sollën fjalën e Allahut (﷾).
“se askush nuk do t’i mbartë gjynahet e tjetrit dhe se njeriu do të ketë vetëm atë për të cilën ka punuar;”
“Kush zgjedh rrugën e drejtë, e ka për veten e vet e kush i largohet asaj, i largohet në dëm të vetvetes dhe askush nuk e merr të keqen e tjetërkujt. Ne nuk dënojmë asnjë popull, para se të çojmë të dërguar!”
Gjykatësi që fal
Në Islam Gjykatësi është vetë Allahu (﷾), që e di çdo vepër. Ai vendos peshore drejtësie, që asnjë shpirt të mos dëmtohet as sa një grimë. Çdo e mirë dhe e keqe sa një thërrmijë do të shihet. Por mëshira e Tij përfshin çdo gjë. Ai u thotë atyre që i kanë bërë keq vetes të mos e humbin shpresën, sepse Ai ua fal të gjitha mëkatet atyre që kthehen tek Ai. Profeti (ﷺ) tha se Allahu (﷾) e ndau mëshirën në njëqind pjesë dhe zbriti në tokë vetëm njërën prej tyre.
“Dhe në Ditën e Kiametit, Ne do të vendosim peshore të sakta e askush nuk do të pësojë asnjë padrejtësi. Ne do të sjellim (për gjykim) çdo vepër, qoftë kjo edhe sa pesha e një kokrre sinapi. Ne jemi të mjaftueshëm për llogaritje.”
“kush ka bërë ndonjë të mirë, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë, e kush ka bërë ndonjë të keqe, qoftë sa një thërrmijë, do ta shohë atë.”
“Na cakto të mira në këtë botë dhe në tjetrën, sepse veç tek Ti ne kthehemi. Allahu tha: Unë godas me dënimin Tim kë të dua, ndërsa mëshira Ime përfshin çdo gjë. Atë do t’ua jap atyre që ruhen nga gjynahet e japin zekatin, atyre që u besojnë shpalljeve Tona”
“Thuaj: O robërit e Mi, që i keni bërë keq vetes me gjynahe, mos e humbni shpresën në mëshirën e Allahut! Allahu, me siguri, i fal të gjitha gjynahet. Vërtet, Ai është Falësi i madh dhe Mëshirëploti.”
Ebu Hurejra e dëgjoi Profetin (ﷺ) të thoshte se Allahu e ndau mëshirën në njëqind pjesë, nëntëdhjetë e nëntë i mbajti pranë Vetes dhe një pjesë e zbriti në tokë; nga ajo pjesë e vetme të gjitha krijesat tregojnë mëshirë ndaj njëra-tjetrës, aq sa një pelë e ngre thundrën nga mëza e saj nga frika se mos e shkel. Gjendet edhe te Sahih Muslimi 2752.
Allahu (﷾) gjykon çdo shpirt
me peshore drejtësie: asnjë shpirt nuk dëmtohet as sa një grimë.
Pesha e çdo grimce
së mirës dhe së keqes shihet.
Mëshira e Tij përfshin çdo gjë
dhe Ai i fal të gjitha mëkatet atyre që kthehen tek Ai.
Këndvështrime
Përgjigjet budiste
Budistët japin disa përgjigje. Ferret budiste nuk zgjatin përgjithmonë. Mund të lexohen si gjendje të mendjes. Karma vepron vetë, pa ndonjë zot që të gjykojë. Dhe tekstet mahajana, shkrimet e budizmit të Azisë Lindore dhe të Tibetit, premtojnë shpëtim edhe nga ferri.
Tekstet mahajana premtojnë shpëtim edhe nga ferri. Sutra e Lotusit thotë se lindja, pleqëria dhe sëmundja do të marrin fund për ata që janë në ferr, nëpërmjet bodhisatvës Avalokiteshvara. Amitabha u betua t'i sjellë në Tokën e tij të Pastër të gjithë ata që e kthejnë mendimin drejt saj.
Kundërpërgjigje
Shkrimet e Tokës së Pastër nuk pajtohen për mëkatarët më të këqij. Betimi i Amitabhës, Budës së Tokës së Pastër, përjashton këdo që ka kryer pesë mëkatet vdekjeprurëse. Tekstet pali i rendisin këto si vrasja e nënës, e babait ose e një të përsosuri, plagosja e një Bude dhe përçarja e rendit të murgjve. Sutra e Meditimit i lë të hyjnë, dhe përkthyesi i saj e shënon përplasjen. Kurani flet me një zë. Edhe një vrasës që pendohet, beson dhe bën mirë do ta ketë të keqen e tij të shndërruar në të mirë.
Asnjë ferr budist nuk zgjat përgjithmonë. Kur vepra e keqe shuhet, qenia del, gjë që është më e butë se një ferr i përjetshëm.
Kundërpërgjigje
Një jetë në ferrin e Lotusit Rozë zgjat shumë herë më gjatë se koha që duhet për të zbrazur një ngarkesë susami, një farë në shekull. Një qenie që del prej tij lind përsëri njeri më rrallë se sa e gjen breshka me një sy zgjedhën. Dhe rrethi i rilindjes nuk ka fillim të njohur, kështu që ai mund të bjerë përsëri. Islami ofron një rrugëdalje para vdekjes: Allahu (﷾) ia fal çdo mëkat atij që kthehet tek Ai.
Ferret janë figura të gjendjeve të mendjes, jo vende të vërteta.
Kundërpërgjigje
Diskursi për Lajmëtarët e perëndive përshkruan roje, një gjykatës dhe mure zjarri. Dënimi zgjat derisa të shuhet vepra e keqe. Dhe Buda thotë se këtë e di vetë, jo nga ajo që i thanë të tjerët.
Karma vepron vetë, si një ligj i natyrës, prandaj asnjë zot nuk gjykon askënd.
Kundërpërgjigje
Në vetë diskursin e Budës rojet e sjellin keqbërësin te mbreti Jama dhe i kërkojnë ta ndëshkojë, dhe Jama e merr në pyetje. Tekstet përfytyrojnë një gjykim. Ajo që u mungon është një gjykatës që mund të falë.
Pikëpamja islame
Tekstet pali mësojnë ferre, dhe një gjykim para mbretit Jama, pa askënd që mund të falë. Në Islam Gjykatësi është Allahu (﷾). Ai është plotësisht i drejtë dhe Mëshirëploti, dhe ua fal atyre që kthehen tek Ai.
Në diskursin për Lajmëtarët e perëndive, rojet e sjellin keqbërësin te mbreti Jama, që e merr në pyetje. Pastaj ai vuan në Ferrin e Madh derisa të shuhet vepra e tij e keqe.
Buda e mat një jetë në ferrin e Lotusit Rozë me një ngarkesë qerreje susami. Hiq një farë çdo njëqind vjet, dhe ferri prapë zgjat shumë herë më shumë se qerrja.
Kurani mëson se asnjë shpirt nuk dëmtohet në Ditën e Gjykimit. Çdo e mirë dhe e keqe sa një thërrmijë do të shihet.
Allahu (﷾) ua fal të gjitha mëkatet atyre që kthehen tek Ai, dhe mëshira e Tij përfshin çdo gjë.