Përgjigje e shkurtër
Nirvana dhe Xheneti u përgjigjen pyetjeve të ndryshme. Në tekstet pali nirvana është shuarja e dëshirës, dhe Buda e quan lumturinë më të lartë. I pyetur ku rilind ai që është çliruar, ai tha se asnjëra nga katër përgjigjet nuk vlen. Nirvana nuk është hiç, por Buda e la të pashpallur fundin e të çliruarit. Kurani e thotë qartë: shpirtit i thuhet të kthehet te Zoti i tij, i kënaqur dhe i pëlqyer prej Tij. Xheneti nuk mbaron, dhe banorët e tij nuk dëshirojnë asnjë ndryshim. Lumturia e tij më e madhe është kënaqësia e Allahut (﷾) dhe shikimi i Tij. Islami është mënyra e plotë e jetës që të çon te ai takim.
Shpjegimi i plotë
Nirvana: shuarja e dëshirës
Në Kanunin pali, shkrimet që ndjekin budistët e Theravadës, nirvana është fundi i dëshirës dhe i rilindjes. Anglishtja e Sujatos e jep fjalën pali nibbana si ‘shuarje’. Dhammapada është një përmbledhje vargjesh në Kanunin pali. Ajo thotë se pasi njeriu e ka njohur këtë ashtu siç është, “shuarja është lumturia më e lartë”. Vargu 204 mbaron me të njëjtat fjalë. Budistët nuk e quajnë nirvanën asgjësim, dhe kjo faqe nuk e quan kurrë kështu.
“Uria është sëmundja më e keqe, kushtet janë vuajtja më e keqe. Kur e ke njohur këtë ashtu siç është, shuarja është lumturia më e lartë. Shëndeti është bekimi më i lartë; kënaqësia, pasuria më e lartë; besimi është familja më e lartë; shuarja, lumturia më e lartë.”
Çfarë la Buda të pashpallur
Majjhima Nikaya 72 shënon endacakun Vacchagotta duke i bërë Budës dhjetë pyetje. Njëra është nëse një i realizuar ende ekziston pas vdekjes. Buda përgjigjet: “Ky nuk është mendimi im”. Ai thotë të njëjtën gjë për ‘nuk ekziston më’, për të dyja, dhe për asnjërën. I pyetur ku rilind një lypës i çliruar, ai thotë se asnjëra nga ‘rilind’, ‘nuk rilind’, ‘të dyja’ dhe ‘asnjëra’ nuk vlen. Ai e krahason një të realizuar me oqeanin, të thellë, të pamatshëm dhe të vështirë për t'u kuptuar, dhe e quan parimin “përtej fushës së logjikës”. Pra, tekstet nuk e bëjnë nirvanën asgjësim: edhe ajo përgjigje refuzohet. Ajo lihet përtej përshkrimit.
““Atëherë a është ky mendimi yt: ‘Një i realizuar ende ekziston pas vdekjes. Kjo është e vetmja e vërtetë, çdo gjë tjetër është e kotë’?” “Ky nuk është mendimi im, Vaccha.””
““Por, i nderuar Gotama, kur mendja e një lypësi është çliruar kështu, ku rilind ai?” “‘Ai rilind’ nuk vlen, Vaccha.” “Atëherë, a nuk rilind?” “‘Ai nuk rilind’ nuk vlen, Vaccha.””
“Një i realizuar është i çliruar nga llogaritja në terma të formës. Ata janë të thellë, të pamatshëm dhe të vështirë për t'u kuptuar, si oqeani. ‘Ata rilinden’, ‘ata nuk rilinden’, ‘ata edhe rilinden edhe nuk rilinden’, ‘ata as rilinden, as nuk rilinden’: asnjë nga këto nuk vlen.”
“Sepse ky parim është i thellë, i vështirë për t'u parë, i vështirë për t'u kuptuar, i qetë, i lartë, përtej fushës së logjikës, i hollë, i kuptueshëm për të mençurit.”
Çfarë thotë qartë Kurani
Kurani nuk e lë fundin pa emër. Shpirtit të qetë i thuhet: “Kthehu te Zoti yt, ti i kënaqur me Atë dhe Ai kënaqur me ty!” Pastaj i thuhet të hyjë mes robërve të Tij dhe të hyjë në Xhenetin e Tij. Shpirti është ai që Allahu (﷾) e merr në vdekje dhe e ndal kur ka caktuar vdekjen për të. Pra, Kurani ju tregon kush arrin dhe te kush: do ta takoni Zotin tuaj. Fytyra e Zotit tuaj mbetet kur gjithçka që është mbi tokë është zhdukur. Aty ku Buda e la të pashpallur fundin e të çliruarit, Kurani e shpall.
“O ti shpirt i qetësuar! Kthehu te Zoti yt, ti i kënaqur me Atë dhe Ai kënaqur me ty! Bashkohu me robërit e Mi dhe hyr në Xhenetin Tim!”
“Allahu ua merr shpirtrat atyre që u ka ardhur çasti i vdekjes dhe atyre që nuk kanë vdekur, por që janë në gjumë. Pastaj Ai ndal shpirtin e atij që i është caktuar vdekja, ndërsa të tjerëve ua lë deri në një kohë të caktuar. Me të vërtetë, këto janë shenja për njerëzit që mendojnë.”
“Çdo gjë që është në Tokë, do të zhduket, e do të mbetet vetëm Fytyra (Qenia) e Zotit Tënd, plot Madhëri dhe Nderim.”
| Pika | Nirvana, në tekstet pali | Xheneti, në Kuran |
|---|---|---|
| Çfarë është | Shuarja e lakmisë, e quajtur lumturia më e lartë | Një Kopsht me gjithçka që dëshirojnë, e më shumë |
| Ai që arrin | I padeklaruar: asnjë nga katër përgjigjet nuk vlen | Shpirti, i kthyer te Zoti i vet, i kënaqur dhe i pëlqyer |
| Maja e tij | Vetë lumturia më e lartë | Kënaqësia e Allahut (﷾), dhe shikimi i Tij, në një shtëpi që nuk e lënë kurrë |
‘Xheneti është më shumë dëshirë, dhe qiejt mbarojnë’
Mësuesit budistë ngulin këmbë në dy pika. E para është dëshira. Në Samyutta Nikaya 51.15 brahmani Unnabha pyet për çfarë është jeta shpirtërore, dhe Ananda thotë se është për të hequr dorë nga dëshira. Unnabha kundërshton se nga dëshira nuk mund të heqësh dorë me anë të dëshirës. Ananda përgjigjet me një shëtitje drejt parkut: dëshira për të arritur shuhet sapo arrin. Pra, rruga ecën me dëshirë, dhe dëshira shuhet te qëllimi. Pika e dytë janë qiejt e perëndive. Dhammapada thotë se një dishepull i Budës nuk gjen gëzim as në kënaqësitë qiellore. Anguttara Nikaya thotë se edhe Hyjnia e Madhe “prishet dhe zhduket”. Pra, thonë budistët, një Xhenet është çmimi i fundit i dëshirës, dhe edhe ai do të kalonte.
““Nëse është kështu, i nderuar Ananda, rruga është e pafund, jo e fundme. Sepse nuk është e mundur të heqësh dorë nga dëshira me anë të dëshirës.””
“Më parë ata kishin dëshirën për të arritur përsosmërinë, por kur e arritën përsosmërinë, dëshira përkatëse u shua.”
“Edhe sikur të binte shi me para, nuk do të ngopeshe me kënaqësitë shqisore. Një njeri i mençur e kupton se kënaqësitë shqisore japin pak kënaqje dhe shumë vuajtje. Prandaj nuk gjen gëzim as në kënaqësitë qiellore. Një dishepull i Budës plotësisht të zgjuar gëzohet me shuarjen e dëshirës.”
“Sa larg shtrihet galaktika, Hyjnia e Madhe thuhet se është e para. Por edhe Hyjnia e Madhe prishet dhe zhduket.”
Në Xhenet dëshira plotësohet, dhe ai nuk mbaron
Le ta pranojmë atë që është e vërtetë. Dëshira nuk është faji. Faji është dëshira që zhgënjehet, që është kalimtare ose e dëmshme. Xheneti nuk ka asnjërën prej tyre. Kurani thotë se atje do të kenë gjithçka që dëshirojnë, dhe edhe më shumë pranë Tij. Asnjë mundim ose lodhje nuk i prek, dhe atyre nuk u kërkohet kurrë të largohen. Ata nuk dëshirojnë asnjë ndryshim. Arsyeja budiste për t'u larguar nga qiejt është se ata mbarojnë. Ajo arsye nuk e prek një shtëpi që nuk mbaron. Ajo bëhet arsye për ta kërkuar Xhenetin. Dhe Fytyra e Allahut (﷾) mbetet përtej gjithçkaje që zhduket.
“Aty do të kenë çfarë të duan - e prej Nesh (do të kenë) edhe më shumë.”
“Aty nuk do t’i mundojë lodhja e prej aty kurrë nuk do të dëbohen.”
“Pastaj do të thonë: “Lavdi Allahut, i Cili e ka larguar hidhërimin nga ne. Vërtet, Zoti ynë është Falës dhe Falënderues. Është Ai që me mirësinë e Tij na ka pranuar në shtëpinë e banimit të përhershëm, në të cilën nuk do të lodhemi e nuk do të rraskapitemi.””
“Me të vërtetë, ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, do të kenë për banesa kopshtet e Firdeusit, ku do të qëndrojnë përherë, duke mos dëshiruar asnjë ndryshim.”
“Çdo gjë që është në Tokë, do të zhduket, e do të mbetet vetëm Fytyra (Qenia) e Zotit Tënd, plot Madhëri dhe Nderim.”
Më shumë se një çmim shqisor: shikimi i Allahut (﷾)
Disa thonë se Xheneti është vetëm një çmim shqisor. Dhammapada thotë se kënaqësia shqisore nuk kënaq kurrë. Xheneti ka vërtet gëzime të trupit: fruta, mish shpendësh dhe “bashkëshorte të pastra”. Por asnjëra prej tyre nuk të ngop deri në neveri, as nuk dëmton. Pija e tij është e lirë nga dehja dhe nuk lë dhimbje pas. Banorët e tij nuk dëgjojnë fjalë të kota as diçka të keqe, vetëm “Paqe, paqe”. Dhe këto gëzime nuk janë maja e tij. Premtohen kopshte dhe pallate, por lumturia më e madhe është kënaqësia e Allahut (﷾). Fytyrat do të shkëlqejnë, dhe “Zotin e tyre do të shohin”. Profeti (ﷺ) tha se besimtarët do ta shohin Zotin e tyre aq qartë sa shohin hënën e plotë. Te Muslimi 181a, kur banorët e Xhenetit kanë hyrë në të, Allahu (﷾) i pyet nëse duan diçka më shumë, dhe pastaj Ai e ngre perden. Asgjë nga ajo që u është dhënë nuk u është më e dashur se shikimi i Zotit të tyre. Ai shikim është maja e Xhenetit.
“Edhe sikur të binte shi me para, nuk do të ngopeshe me kënaqësitë shqisore. Një njeri i mençur e kupton se kënaqësitë shqisore japin pak kënaqje dhe shumë vuajtje. Prandaj nuk gjen gëzim as në kënaqësitë qiellore. Një dishepull i Budës plotësisht të zgjuar gëzohet me shuarjen e dëshirës.”
“e me fruta të cilat do t’i zgjedhin vetë dhe mish shpendësh që ua ka ënda.”
“Ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, përgëzoji me kopshte të Xhenetit, nëpër të cilat rrjedhin lumenj. Sa herë që atyre t’u jepet si ushqim ndonjë frutë e kopshteve, ata do të thonë: “Këtë e kemi ngrënë edhe përpara”. Por atyre do t’u jepen vetëm fruta të ngjashme me ato të Tokës. Në Xhenet ata do të kenë bashkëshorte të pastra dhe atje do të jetojnë përgjithmonë.”
“Prej saj as nuk do të trullosen dhe as nuk do të dehen.”
“e prej së cilës nuk do t’u dhembë koka dhe nuk do t’u humbë mendja,”
“Aty nuk do të dëgjojnë biseda të kota, as fjalë gjynahesh, por vetëm fjalët “Paqe, paqe”!”
“Allahu u ka premtuar besimtarëve dhe besimtareve kopshte, nëpër të cilat rrjedhin lumenj dhe ku do të banojnë përgjithmonë, si dhe pallate të mrekullueshme në Xhenetin e Adnit. Por kënaqësia prej Allahut është shpërblimi më i madh. Kjo është fitorja madhështore.”
“Atë ditë, disa fytyra do të shkëlqejnë dhe Zotin e tyre do të shohin.”
Xheriri transmeton se Profeti (ﷺ) e shikoi hënën e plotë një natë dhe tha: do ta shihni Zotin tuaj ashtu si e shihni këtë hënë, pa asnjë vështirësi për ta parë Atë; prandaj, nëse mundeni, mos lini që asgjë t'ju bëjë të humbni namazin para lindjes së diellit dhe namazin para perëndimit. El-Buhariu e vendos në kapitullin për ajetet mbi fytyrat që shohin drejt Zotit të tyre (75:22-23).
Suhejbi transmeton se Profeti (ﷺ) tha se kur banorët e Xhenetit të kenë hyrë në të, Allahu i pyet nëse duan që Ai t'u japë diçka më shumë. Ata përgjigjen se Ai ua ka ndriçuar tashmë fytyrat, i ka futur në Xhenet dhe i ka shpëtuar nga Zjarri. Pastaj Ai e ngre perden, dhe asgjë nga ajo që u është dhënë nuk u është më e dashur se shikimi i Zotit të tyre. Muslimi e vendos në kapitullin për pohimin se besimtarët do ta shohin Zotin e tyre në Jetën tjetër.
Mahajana: Toka e Pastër e Amitabhës
Jo çdo budist pret vetëm nirvanën. Shumë budistë të Tokës së Pastër dhe të tjerë të Mahajanës shpresojnë të lindin në Sukhavati, tokën e Amitabhës, një Budë i sutrave të Mahajanës. Larger Sukhavati-vyuha, një sutër e Mahajanës dhe jo tekst pali, e lavdëron atë tokë gjerësisht. Ajo thotë se qeniet e lindura atje janë gjithmonë të qëndrueshme në të vërtetën absolute derisa të kenë arritur nirvanën. Pra, mund të thotë një budist, edhe budizmi ofron një shtëpi të lumtur përtej kësaj jete.
“Dhe përsëri, o Ananda, në atë vend të Budës, çfarëdo qeniesh që kanë lindur, që po lindin dhe që do të lindin, janë gjithmonë të qëndrueshme në të vërtetën absolute, derisa të kenë arritur Nirvanën. Dhe pse kështu? Sepse atje nuk ka vend dhe as përmendje për dy ndarjet e tjera (rasis), si qeniet jo të qëndrueshme ose të qëndrueshme në gënjeshtër.”
Një fazë, apo një shtëpi
Në këtë pasazh toka i mban qeniet derisa të arrijnë nirvanën, kështu që këtu ajo është një fazë gjatë rrugës. Në Kuran Kopshti është shtëpia. Banorëve të tij nuk u kërkohet kurrë të largohen, dhe ata nuk dëshirojnë asnjë ndryshim. Pyetja është e njëjtë, qoftë shpresa nirvana apo toka e një Bude. Kush e çon shpirtin te fundi i tij, dhe çfarë ka premtuar Ai? Kurani e emërton Atë dhe ju flet juve. Ai kërkon të shqyrtohet me kujdes, dhe Allahu (﷾) e dërgoi Muhamedin (ﷺ) te i gjithë njerëzimi. Besimi, adhurimi dhe karakteri shkojnë bashkë atje, si një mënyrë jete.
“Dhe përsëri, o Ananda, në atë vend të Budës, çfarëdo qeniesh që kanë lindur, që po lindin dhe që do të lindin, janë gjithmonë të qëndrueshme në të vërtetën absolute, derisa të kenë arritur Nirvanën. Dhe pse kështu? Sepse atje nuk ka vend dhe as përmendje për dy ndarjet e tjera (rasis), si qeniet jo të qëndrueshme ose të qëndrueshme në gënjeshtër.”
“Aty nuk do t’i mundojë lodhja e prej aty kurrë nuk do të dëbohen.”
“Me të vërtetë, ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, do të kenë për banesa kopshtet e Firdeusit, ku do të qëndrojnë përherë, duke mos dëshiruar asnjë ndryshim.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Thuaj (o Muhamed): “O njerëz, unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju, i Atij që i përket sundimi i qiejve dhe i Tokës. Nuk ka zot tjetër të vërtetë veç Atij; Ai jep jetë dhe vdekje, prandaj besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij, Profetin që nuk di shkrim e lexim e që beson në Allahun dhe Fjalët e Tij! Shkoni pas tij, që të jeni në rrugën e drejtë!””
Tetë përgjigje të kthyera
Samyutta Nikaya 51.15 — Ligjëratat e lidhura, kapitulli 51, ligjërata 15 (Brahmani Unnabha), segmenti 5.1
“Më parë ata kishin dëshirën për të arritur përsosmërinë, por kur e arritën përsosmërinë, dëshira përkatëse u shua.”
Cituar për
Të dëshirosh Xhenetin është ende dëshirë. Edhe rruga e Budës ecën me dëshirë, dhe sutta thotë se dëshira shuhet pasi arrihet qëllimi. Pra, të urtët nuk duan asgjë.
Përgjigjja
Sutta ka të drejtë se një dëshirë mund të shuhet kur plotësohet. Por problemi nuk ishte kurrë dëshira si e tillë. Është dëshira që zhgënjehet, që është kalimtare ose e dëmshme. Në Xhenet njerëzit kanë gjithçka që dëshirojnë, dhe edhe më shumë pranë Allahut (﷾). Asnjë lodhje nuk i prek dhe askush nuk u kërkon të largohen. Ata nuk dëshirojnë asnjë ndryshim. Kjo është dëshirë e plotësuar, jo e shqetësuar. Dhe maja e saj nuk është një gjë për veten, por kënaqësia e Zotit.
Ku përfundon — SN 51.15 tregon se një dëshirë shuhet kur plotësohet. Xheneti është vendi ku ajo plotësohet, dhe nuk mbaron (50:35; 15:48; 18:108).
Dhammapada 186-187 — Budët, vargjet 186-187
“Edhe sikur të binte shi me para, nuk do të ngopeshe me kënaqësitë shqisore. Një njeri i mençur e kupton se kënaqësitë shqisore japin pak kënaqje dhe shumë vuajtje. Prandaj nuk gjen gëzim as në kënaqësitë qiellore. Një dishepull i Budës plotësisht të zgjuar gëzohet me shuarjen e dëshirës.”
Cituar për
Xheneti i Islamit është një çmim shqisor, dhe Dhammapada thotë se kënaqësia shqisore nuk kënaq kurrë.
Përgjigjja
Xheneti ka vërtet gëzime të trupit: fruta, mish shpendësh dhe “bashkëshorte të pastra”. Asnjëri prej tyre nuk të ngop deri në neveri as nuk dëmton. Premtohen kopshte dhe pallate, por Kurani thotë se lumturia më e madhe është kënaqësia e Allahut (﷾). Fytyrat do të shkëlqejnë, duke parë drejt Zotit të tyre. Profeti (ﷺ) tha se besimtarët do ta shohin Zotin e tyre, dhe se kur ngrihet perdja asgjë nga ajo që u është dhënë nuk u është më e dashur. Pija atje është e lirë nga dehja. Banorët nuk dëgjojnë fjalë të kota as diçka të keqe, vetëm “Paqe, paqe”. Gëzimet e trupit janë të vërteta, por nuk janë maja. Një gëzim që është takim me Zotin nuk është kënaqësia për të cilën paralajmëron vargu.
Ku përfundon — Xheneti ka gëzime të vërteta të trupit, dhe ato nuk të ngopin deri në neveri as nuk dëmtojnë. Maja e tij është kënaqësia e Allahut (﷾) dhe shikimi i Tij (56:20-21; 9:72; 75:22-23; Muslim 181a).
Majjhima Nikaya 72 — Diskurset e mesme, diskursi 72 (Me Vacchagotën, për zjarrin), segmentet 20.2-20.4
“Një i realizuar është i çliruar nga llogaritja në terma të formës. Ata janë të thellë, të pamatshëm dhe të vështirë për t'u kuptuar, si oqeani. ‘Ata rilinden’, ‘ata nuk rilinden’, ‘ata edhe rilinden edhe nuk rilinden’, ‘ata as rilinden, as nuk rilinden’: asnjë nga këto nuk vlen.”
Cituar për
Nirvana nuk është asgjësim, kështu që ju e paraqitni gabim. Ajo është e thellë dhe e pamatshme, si oqeani.
Përgjigjja
Le ta pranojmë. Kjo faqe nuk e quan nirvanën hiç, dhe Buda e refuzoi edhe atë përgjigje. Pika është tjetër. Ai e la të pashpallur fundin e të çliruarit, dhe tha se asnjëra nga katër përgjigjet nuk vlen. Kurani jep një përgjigje të qartë. Shpirtit i thuhet të kthehet te Zoti i tij, i kënaqur dhe i pëlqyer prej Tij, dhe të hyjë në Xhenetin e Tij. Një lexuesi që do të dijë ku po shkon i jepet një emër.
Ku përfundon — Kontrasti është refuzimi i MN 72 përkundrejt premtimit të qartë të 89:28, dhe asgjë më shumë.
Anguttara Nikaya 10.29 — Diskurset e numëruara, libri i dhjetësheve, diskursi 29 (Kosala), segmentet 2.3-2.4
“Sa larg shtrihet galaktika, Hyjnia e Madhe thuhet se është e para. Por edhe Hyjnia e Madhe prishet dhe zhduket.”
Cituar për
Buda mësoi se edhe qiejt më të lartë prishen dhe zhduken. Prandaj një qiell nuk mund të jetë qëllimi.
Përgjigjja
Atëherë arsyeja për t'u larguar nga një qiell është se ai mbaron. Xheneti nuk është një vend i tillë. Banorëve të tij nuk u kërkohet kurrë të largohen, asnjë mundim ose lodhje nuk i prek, dhe ata nuk dëshirojnë asnjë ndryshim. Gjithçka që është mbi tokë do të zhduket, por Fytyra e Zotit mbetet. Një lexues që e hedh poshtë një shtëpi sepse ajo kalon ka arsye të kërkojë një që nuk kalon.
Ku përfundon — Arsyeja e vetë budistit për t'i hedhur poshtë qiejt nuk vlen për një Xhenet që nuk mbaron (15:48; 55:26-27).
Larger Sukhavati-vyuha (Përshkrimi i Sukhavatit) 24 — seksioni 24, f. 44
“Dhe përsëri, o Ananda, në atë vend të Budës, çfarëdo qeniesh që kanë lindur, që po lindin dhe që do të lindin, janë gjithmonë të qëndrueshme në të vërtetën absolute, derisa të kenë arritur Nirvanën. Dhe pse kështu? Sepse atje nuk ka vend dhe as përmendje për dy ndarjet e tjera (rasis), si qeniet jo të qëndrueshme ose të qëndrueshme në gënjeshtër.”
Cituar për
Budizmi ka shtëpinë e vet të lumtur përtej vdekjes. Shumë budistë të Mahajanës shpresojnë për tokën e Amitabhës.
Përgjigjja
Ajo shpresë është e vërtetë, dhe vjen nga një sutër e Mahajanës, jo nga tekstet pali. Në pasazh toka i mban qeniet e saj derisa të kenë arritur nirvanën. Pra, këtu ajo përshkruhet si një fazë. Në Kuran Kopshti është fundi, dhe askujt nuk i kërkohet të largohet. Përtej dhuratave të Kopshtit qëndron takimi me Zotin. Nëse ky rrëfim është i vërtetë është një pyetje që Kurani ju kërkon ta peshoni me kujdes.
Ku përfundon — Sutra e Tokës së Pastër përshkruan një fazë para nirvanës. Kurani përshkruan një shtëpi që nuk mbaron (15:48; 4:82).
Dhammapada 203-204 — Lumturia, vargjet 203-204
“Uria është sëmundja më e keqe, kushtet janë vuajtja më e keqe. Kur e ke njohur këtë ashtu siç është, shuarja është lumturia më e lartë. Shëndeti është bekimi më i lartë; kënaqësia, pasuria më e lartë; besimi është familja më e lartë; shuarja, lumturia më e lartë.”
Cituar për
Nirvana është lumturia më e lartë sepse nuk mbetet asnjë vetvete për t'u shpërblyer. Xheneti është vetëm një shpërblim për vetveten.
Përgjigjja
Kurani thotë se lumturia më e madhe nuk është një shpërblim në gjëra, por kënaqësia e Allahut (﷾). Shpirtit i thuhet të kthehet te Zoti i tij, i kënaqur dhe i pëlqyer prej Tij. Kurani i përshkruan gjithashtu të drejtët si ata që i ushqejnë të varfrit nga dashuria për Allahun (﷾), pa dëshiruar asnjë shpërblim nga njerëzit që ushqejnë. Shpresa e tyre është kënaqësia e Allahut (﷾). Dëshira për ta takuar Atë që ju krijoi nuk është dëshira për një çmim.
Ku përfundon — Qëllimi i Xhenetit është një marrëdhënie me Allahun (﷾), kënaqësia e të Cilit është lumturia e tij më e madhe (9:72; 89:28; 76:8-9).
Majjhima Nikaya 72 — Diskurset e mesme, diskursi 72 (Me Vacchagotta-n për zjarrin), segmenti 18.2
“Sepse ky parim është i thellë, i vështirë për t'u parë, i vështirë për t'u kuptuar, i qetë, i lartë, përtej fushës së logjikës, i hollë, i kuptueshëm për të mençurit.”
Cituar për
Buda tha se e vërteta më e lartë është përtej logjikës. Një pamje e thjeshtë e takimit me një Zot është naive.
Përgjigjja
Kurani nuk e bën Allahun (﷾) si krijesat e Tij. Ai thotë se nuk ka asgjë si Ai. Një premtim i qartë nuk është një pamje e thjeshtë e Tij. Allahu (﷾) na tregon atë që do të tregojë, dhe besimtarëve u premtohet shikimi i Tij. Edhe Kurani thotë se disa gjëra janë përtej nesh: për shpirtin, “juve nuk ju është dhënë veçse pak dijeni” (17:85). Por ai nuk e lë fundin pa emër. Ai thotë ku shkon shpirti dhe kë takon (89:27-30). Një e vërtetë përtej logjikës që nuk emërton asnjë destinacion e lë lexuesin aty ku filloi. Kurani e fton ta shqyrtojë me kujdes dhe të shohë nëse qëndron i qëndrueshëm.
Ku përfundon — Kurani flet qartë për takimin dhe e mban Allahun (﷾) të ndryshëm nga krijesat e Tij (42:11; 75:22-23; 4:82).
Dhammapada 277 — Udha, vargu 277
“Të gjitha kushtet janë të përkohshme; kur kjo shihet me urtësi, njeriu zhgënjehet nga vuajtja: kjo është udha drejt pastërtisë.”
Cituar për
Vetë libri juaj thotë se çdo gjë do të zhduket përveç Fytyrës së Tij (28:88). Xheneti është i krijuar, kështu që sipas fjalëve tuaja dhe sipas Dhammapadës 277, “Të gjitha kushtet janë të përkohshme”, ai duhet të kalojë.
Përgjigjja
Kurani i thotë të dyja, në një libër. Ai thotë se çdo gjë do të shkatërrohet përveç Fytyrës së Tij (28:88). Thotë gjithashtu për banorët e Kopshtit se “do të banojnë përherë” (98:8), në “shtëpinë e banimit të përhershëm” (35:35). Ibn Kethiri e lexon ‘përveç Fytyrës së Tij’ si ‘përveç Tij’. Ai jep gjithashtu leximin e Muxhahidit dhe eth-Theuriut, ‘përveç asaj që bëhet për Fytyrën e Tij’, dhe thotë se të dyja nuk bien ndesh. Ajo që është krijuar nuk ka qëndrueshmëri të vetën. Kopshti zgjat sepse i Gjalli, që nuk vdes, e ka premtuar. Qiejt budistë përshkruhen si të mbarueshëm. Kopshtit i premtohet se nuk do të mbarojë kurrë.
Ku përfundon — Asgjë e krijuar nuk zgjat vetvetiu. Kopshti zgjat me premtimin dhe ruajtjen e Allahut (﷾) (98:8; 35:35; 28:88).
Këndvështrime
Tekstet pali (Theravada)
Në tekstet pali nirvana është shuarja e dëshirës, dhe lumturia më e lartë. Buda nuk deshi të thoshte ku rilind i çliruari ose nëse një i tillë ekziston pas vdekjes. Një qiell, thonë budistët, është çmimi i dëshirës, dhe ai kalon.
Nirvana është shuarja e dëshirës, dhe “shuarja është lumturia më e lartë” (Dhammapada 203-204).
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë se fundi i dëshirës sjell paqe. Kurani thotë se zemrat qetësohen me përmendjen e Allahut (﷾). Ai i thotë gjithashtu shpirtit të kthehet te Zoti i tij, i kënaqur dhe i pëlqyer prej Tij.
I pyetur ku rilind një lypës i çliruar, Buda tha se asnjëra nga ‘rilind’, ‘nuk rilind’, ‘të dyja’ ose ‘asnjëra’ nuk vlen. Ai nuk deshi të thoshte se një i realizuar ekziston, ose nuk ekziston më, pas vdekjes (Majjhima Nikaya 72).
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë, dhe nirvana nuk është hiç. Por lexuesi mbetet pa asnjë destinacion të emërtuar. Kurani emërton një: shpirtit i thuhet të kthehet te Zoti i tij.
Rruga ecën me dëshirë, por kur arrihet përsosmëria “dëshira përkatëse u shua” (Samyutta Nikaya 51.15). Pra, të urtët nuk duan asgjë, as Xhenetin.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se një dëshirë mund të shuhet pasi plotësohet. Faji është dëshira që zhgënjehet, që është kalimtare ose e dëmshme. Në Xhenet njerëzit kanë gjithçka që dëshirojnë, nuk ndiejnë lodhje dhe nuk dëshirojnë asnjë ndryshim.
Qiejt e perëndive nuk zgjasin: edhe Hyjnia e Madhe “prishet dhe zhduket” (Anguttara Nikaya 10.29).
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se një shtëpi që mbaron nuk është qëllim. Xheneti nuk mbaron, sepse banorëve të tij nuk u kërkohet kurrë të largohen. Gjithçka mbi tokë do të zhduket, por Fytyra e Allahut (﷾) mbetet.
Një dishepull i Budës nuk gjen gëzim as në kënaqësitë qiellore, sepse kënaqësia shqisore nuk kënaq kurrë (Dhammapada 186-187).
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se kënaqësia vetëm nuk kënaq kurrë. Xheneti ka vërtet gëzime të trupit, por asnjëri prej tyre nuk të ngop deri në neveri as nuk dëmton. Lumturia e tij më e madhe është kënaqësia e Allahut (﷾), dhe shikimi i Tij.
Toka e Pastër e Mahajanës
Shumë budistë të Tokës së Pastër dhe të tjerë të Mahajanës shpresojnë të rilindin në tokën e Amitabhës. Larger Sukhavati-vyuha, një sutër e Mahajanës, thotë se qeniet e lindura atje mbeten të qëndrueshme në të vërtetën derisa të arrijnë nirvanën.
Qeniet e lindura në tokën e Amitabhës janë “gjithmonë të qëndrueshme në të vërtetën absolute, derisa të kenë arritur Nirvanën” (Larger Sukhavati-vyuha, seksioni 24). Pra, edhe budizmi ofron një shtëpi të lumtur përtej kësaj jete.
Kundërpërgjigje
Le ta pranojmë se kjo shpresë e Mahajanës është e vërtetë. Në këtë sutër toka i mban qeniet derisa të arrijnë nirvanën. Në Kuran Kopshti është fundi: askujt nuk i kërkohet të largohet.
Pikëpamja islame
Në tekstet pali nirvana është shuarja e dëshirës, dhe Buda e la të pashpallur fundin e të çliruarit. Kurani thotë qartë se shpirti kthehet te Zoti i tij. Xheneti nuk mbaron, dëshira atje plotësohet, dhe maja e tij është kënaqësia e Allahut (﷾) dhe shikimi i Tij. Besimi, adhurimi dhe karakteri shkojnë bashkë si një mënyrë jete.
Në tekstet pali nirvana është shuarja e dëshirës dhe lumturia më e lartë. Buda refuzoi çdo përgjigje se çfarë bëhet me të çliruarin.
Kurani thotë qartë se shpirti do të kthehet te Zoti i tij, i kënaqur dhe i pëlqyer prej Tij, dhe do të hyjë në Xhenetin e Tij. Allahu (﷾) i merr shpirtrat në vdekje dhe i ndal ata për të cilët ka caktuar vdekjen.
Xheneti nuk mbaron. Asnjë lodhje nuk i prek banorët e tij, atyre nuk u kërkohet kurrë të largohen, dhe ata nuk dëshirojnë asnjë ndryshim.
Dëshira në Xhenet plotësohet, nuk është e shqetësuar. Atje do të kenë gjithçka që dëshirojnë, dhe edhe më shumë pranë Tij.
Arsyeja budiste për t'u larguar nga qiejt, se ata zhduken, nuk e prek Xhenetin, që nuk mbaron. Ajo bëhet arsye për ta kërkuar.
Lumturia më e madhe e Xhenetit është kënaqësia e Allahut (﷾) dhe shikimi i Tij. Profeti (ﷺ) tha se besimtarët do ta shohin Zotin e tyre.
Xheneti ka gëzime të vërteta të trupit, por asnjëri prej tyre nuk të ngop deri në neveri as nuk dëmton, dhe ato nuk janë maja e tij.
Kurani kërkon të shqyrtohet me kujdes, dhe Muhamedi (ﷺ) u dërgua te i gjithë njerëzimi.