Përgjigje e shkurtër
Jo në këtë jetë. Kurani thotë: “Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen”, dhe këtë e thotë për të gjithë. Disa taoistë kërkuan të bëheshin të pavdekshëm (xian), së pari me eliksire dhe më vonë me alkiminë e brendshme, një rafinim i brendshëm i vetes. Mësuesi taoist Zhuangzi ndoqi një rrugë tjetër. Kur i vdiq gruaja, ai arriti ta shihte vdekjen e saj si një ndryshim, si stinët. Islami e ndan shpresën për një jetë që nuk mbaron. Ai thotë se një jetë e tillë fillon pas vdekjes, në Shtëpinë e botës tjetër: “pikërisht ajo është jeta e vërtetë”. Ajo nuk fitohet me ndonjë metodë tonën. Ajo është dhuratë e Allahut (﷾) për ata që besojnë dhe bëjnë mirë. Kurani ju kërkon t’i peshoni fjalët e tij me kujdes.
Shpjegimi i plotë
Kërkimi i të pavdekshmëve
Në traditën taoiste një i pavdekshëm (xian) është një njeri që ka kaluar përtej vdekjes. Ge Hong, një shkrimtar taoist i shekullit të katërt, e mbrojti këtë kërkim në librin e tij Baopuzi. Dikush e pyeti nëse të pavdekshmit e tillë mund të arrihen vërtet. Ai u përgjigj po. Jo çdo gjë që ka fillim duhet të mbarojë, argumentoi ai: qielli dhe toka nuk kanë mbarim. Ai mendonte se ilaçet dhe teknikat mund ta mbanin trupin të mos vdiste. Ai e vuri gjithashtu virtytin të parin. Ai që kërkon të bëhet i pavdekshëm, shkroi ai, duhet të marrë si rrënjë besnikërinë, devotshmërinë ndaj prindërve, mirësinë dhe besën. Pa virtyt, teknikat vetëm nuk i japin askujt jetë të gjatë. Nga të gjitha metodat, ai i renditi më lart dy eliksire. Eliksiri këtu është një ilaç shndërrimi, i bërë me rafinim të gjatë. Ilaçet e tjera, shkroi ai, mund të ndihmojnë pak, por kurrë nuk mund ta bëjnë një njeri të jetojë përgjithmonë.
Në kapitullin 2 (Për të pavdekshmit) dikush pyet nëse të pavdekshmit që nuk vdesin mund të arrihen vërtet. Një pyetës qesh se çdo gjë që ka fillim duhet të ketë mbarim. Ge Hong përgjigjet se kjo nuk vlen për çdo gjë: qielli dhe toka nuk kanë mbarim, dhe breshkat dhe kurrillat jetojnë gjatë. Ai mendon se të pavdekshmit e ushqejnë trupin me ilaçe dhe e zgjatin jetën me teknika, kështu që vazhdojnë të jetojnë pa vdekur. Në kapitullin 3 (Përgjigje njeriut të zakonshëm) ai thotë se ai që kërkon të bëhet i pavdekshëm duhet të marrë si rrënjë besnikërinë, devotshmërinë ndaj prindërve, harmoninë, bindjen, mirësinë dhe besën; nëse virtyti nuk kultivohet dhe njeriu punon vetëm me teknika, askush nuk fiton jetë të gjatë. Në kapitullin 4 (Ari dhe cinobri) ai thotë se librat që ka lexuar bëjnë të gjithë dy eliksire, eliksirin e kthyer dhe lëngun e artë, metodën më të lartë të rrugës së të pavdekshmëve. Ilaçet e tjera, thotë ai, mund të ndihmojnë pak, por kurrë nuk mund ta bëjnë një njeri të jetojë përgjithmonë.
Eliksiri i kthyer nga brenda
Mjeshtrit e mëvonshëm shikuan gjithnjë e më shumë nga brenda. Zhang Boduan, një mjeshtër taoist i periudhës Song, shkroi Wuzhen pian; parathënia e tij mban datën 1075. Ai shkroi se mësimet e Laozit dhe të Budës hapën një rrugë për të shpëtuar nga lindja dhe vdekja, duke kultivuar natyrën dhe jetën e njeriut. Ushtrimet e frymëmarrjes, heqja dorë nga drithërat dhe mineralet, tha ai, mund ta largonin sëmundjen, por nuk mund të sillnin sukses të qëndrueshëm. Këtë mund ta bënte vetëm eliksiri i vërtetë i artë. Fryti i tij, shkroi ai, është një shpirt i shndërruar, emri i të cilit shkruhet mes të pavdekshmëve. Poezitë e tij thonë se kërkimi i shumë ilaçeve nuk është rruga e vërtetë. As, thonë ato, lodhja e trupit me ushtrime, apo rafinimi i frymës. Kjo rrugë e brendshme u quajt alkimia e brendshme (neidan).
Zhang Boduan shkruan se mësimet e Laozit dhe të Budës, përmes dijes për natyrën dhe jetën (xing dhe ming), hapën një rrugë për t’i mësuar njerëzit të shpëtojnë nga lindja dhe vdekja. Ushtrimet e frymëmarrjes, heqja dorë nga drithërat, masazhi dhe mineralet, thotë ai, gjenden lehtë por plotësohen me vështirësi: mund ta largojnë sëmundjen, por nuk mund të sjellin sukses të qëndrueshëm. Këtë e bën vetëm eliksiri i vërtetë i artë. Ai mbyll me frytin e tij: shpirti i shndërruar, emri i shkruar në regjistrin e të pavdekshmëve dhe titulli Njeri i Përsosur. Në poezitë e tij ai paralajmëron se kërkimi i shumë ilaçeve nuk është rruga e vërtetë, dhe se plumbi dhe merkuri i vërtetë nuk janë cinobri dhe argjendi i gjallë i zakonshëm (nr. 8). Lodhja e trupit me ushtrime nuk është Udha, thotë ai, dhe rafinimi i frymës është marrëzi (nr. 9).
Zhuangzi: vdekja si ndërrim stinësh
Zhuangzi (Chuang Tzŭ) ishte një mësues taoist i shekullit të katërt p.e.s. Libri që mban emrin e tij citohet këtu në anglishten e Herbert Giles-it të vitit 1889. Kur i vdiq gruaja Zhuangzi-t, miku i tij Hui Shi (Hui Tzŭ) erdhi për ngushëllim. Ai e gjeti Zhuangzi-n duke kënduar dhe duke rrahur ritmin mbi një tas. Zhuangzi tha se në fillim ishte prekur. Pastaj e pa vdekjen e saj si edhe një ndryshim, “si vargu i pranverës, verës, vjeshtës dhe dimrit”. Guo Xiang, komentuesi klasik i librit, thotë se ai ishte i tronditur derisa kuptoi, dhe pastaj ndaloi. Guo Xiang thotë gjithashtu se Zhuangzi nuk e donte vdekjen dhe nuk e urrente jetën: ai donte të ishte në paqe me të dyja.
“‘Aspak’, u përgjigj Chuang Tzŭ. ‘Kur ajo vdiq, nuk munda të mos prekesha nga vdekja e saj. Shpejt, megjithatë, m’u kujtua se ajo kishte ekzistuar tashmë në një gjendje të mëparshme para lindjes, pa formë, madje as lëndë; se ndërsa ishte në atë gjendje të pakushtëzuar, shpirtit iu shtua lëndë; se kjo lëndë mori pastaj formë; dhe se faza tjetër ishte lindja. Dhe tani, për shkak të një ndryshimi të mëtejshëm, ajo ka vdekur, duke kaluar nga një fazë në tjetrën si vargu i pranverës, verës, vjeshtës dhe dimrit. Dhe ndërsa ajo kështu fle në Përjetësi, që unë të shkoja duke qarë e duke vajtuar do të ishte të shpallja veten të paditur për këto ligje natyrore. Prandaj përmbahem.’”
Për njeriun hyjnor të malit Miao-ku-shê (Gushe) në kapitullin 1, Guo Xiang thotë se e gjithë kjo është të folur figurativ: njeriu hyjnor është ai që sot e quajmë i urti, i cili mund të ulet në oborr e megjithatë e mban mendjen të lirë si në pyjet e maleve. Cheng Xuanying shton se kjo është shëmbëlltyrë, dhe nuk ka nevojë të ketë një mal Gushe të vërtetë. Për gruan e Zhuangzi-t në kapitullin 18, Guo Xiang thotë se para se të kuptonte ai ishte i tronditur, dhe pasi kuptoi ndaloi. Cheng Xuanying shpjegon se jeta vjen nga mosqenia dhe vdekja kthehet tek ajo, ashtu si katër stinët pasojnë njëra-tjetrën. Për historinë e kafkës Guo Xiang thotë se pikëpamja e vjetër, se Zhuangzi e donte vdekjen dhe e urrente jetën, është e gabuar: qëllimi i tij është të jesh në paqe me jetën kur je gjallë, dhe në paqe me vdekjen kur ke vdekur.
Njeriu hyjnor i malit të largët
Në kapitullin e parë të Zhuangzi-t një folës përsërit një përrallë që ka dëgjuar. Në malin Miao-ku-shê, thotë ajo, jeton një “njeri hyjnor” që “nuk ha asnjë fryt të tokës, por jeton me ajër dhe vesë”. ‘Hyjnor’ këtu do të thotë si shpirt: ai nuk është perëndi. Ai “endet përtej kufijve të vdekshmërisë”. Folësi e quan “marrëzi”. Një burrë tjetër, Lien Shu, e qorton për verbëri të mendjes. Guo Xiang e lexoi njeriun hyjnor si një pamje të të urtit, jo si raport për një mal të vërtetë. Anglishtja e Giles-it shpesh shkruan ‘God’ (Perëndi) në këtë libër. Kinezishtja pas saj ndryshon: Qielli (Tian), bërësi i gjërave (zaowuzhe), ose në kapitullin 18 Siming, Gjykatësi i Fatit, një shpirt. ‘Perëndi’ atje është fjala e përkthyesit, jo e Zhuangzi-t.
“‘Ai deklaroi’, u përgjigj Chien Wu, ‘se në malin Miao-ku-shê jeton një njeri hyjnor, mishi i të cilit është si akulli ose bora, sjellja e të cilit është ajo e një virgjëreshe, që nuk ha asnjë fryt të tokës, por jeton me ajër dhe vesë, dhe që, duke kalëruar mbi re me dragonj fluturues si qerre, endet përtej kufijve të vdekshmërisë. Kjo qenie është krejtësisht e palëvizshme. E megjithatë ajo e largon prishjen nga të gjitha gjërat dhe i bën të lashtat të lulëzojnë. Unë këtë e quaj marrëzi dhe nuk e besoj.’”
Për njeriun hyjnor të malit Miao-ku-shê (Gushe) në kapitullin 1, Guo Xiang thotë se e gjithë kjo është të folur figurativ: njeriu hyjnor është ai që sot e quajmë i urti, i cili mund të ulet në oborr e megjithatë e mban mendjen të lirë si në pyjet e maleve. Cheng Xuanying shton se kjo është shëmbëlltyrë, dhe nuk ka nevojë të ketë një mal Gushe të vërtetë. Për gruan e Zhuangzi-t në kapitullin 18, Guo Xiang thotë se para se të kuptonte ai ishte i tronditur, dhe pasi kuptoi ndaloi. Cheng Xuanying shpjegon se jeta vjen nga mosqenia dhe vdekja kthehet tek ajo, ashtu si katër stinët pasojnë njëra-tjetrën. Për historinë e kafkës Guo Xiang thotë se pikëpamja e vjetër, se Zhuangzi e donte vdekjen dhe e urrente jetën, është e gabuar: qëllimi i tij është të jesh në paqe me jetën kur je gjallë, dhe në paqe me vdekjen kur ke vdekur.
“‘Aspak’, u përgjigj Chuang Tzŭ. ‘Kur ajo vdiq, nuk munda të mos prekesha nga vdekja e saj. Shpejt, megjithatë, m’u kujtua se ajo kishte ekzistuar tashmë në një gjendje të mëparshme para lindjes, pa formë, madje as lëndë; se ndërsa ishte në atë gjendje të pakushtëzuar, shpirtit iu shtua lëndë; se kjo lëndë mori pastaj formë; dhe se faza tjetër ishte lindja. Dhe tani, për shkak të një ndryshimi të mëtejshëm, ajo ka vdekur, duke kaluar nga një fazë në tjetrën si vargu i pranverës, verës, vjeshtës dhe dimrit. Dhe ndërsa ajo kështu fle në Përjetësi, që unë të shkoja duke qarë e duke vajtuar do të ishte të shpallja veten të paditur për këto ligje natyrore. Prandaj përmbahem.’”
Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen
Kurani thotë: “Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen”. Këtë e thotë për të gjithë, pa asnjë përjashtim. Ia thotë edhe vetë Profetit (ﷺ): “Para teje, Ne nuk e kemi bërë asnjë të pavdekshëm”. Ai thotë se gjithçka që është në tokë do të zhduket, dhe mbetet “Fytyra (Qenia) e Zotit Tënd”. Islami kërkon gjithashtu qetësi përballë vdekjes. Ai nuk kërkon sy të thatë. Profeti (ﷺ) qau kur djali i tij foshnjë po vdiste, dhe tha se zemra pikëllohet, por ne themi vetëm atë që e kënaq Zotin tonë. Ata që i godet një humbje thonë: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!” Vdekja nuk është vetëm një ndryshim, si ndërrimi i stinëve. Ajo është kthim te Ai që na krijoi, për të dhënë llogari.
“Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. Shpërblimet do t’u plotësohen vetëm në Ditën e Kiametit; kushdo që shpëton nga zjarri i Xhehenemit dhe hyn në Xhenet, ai ka fituar (gjithçka që mund të dëshirohet). Ndërsa jeta e kësaj bote është vetëm kënaqësi mashtruese.”
“Para teje, Ne nuk e kemi bërë asnjë të pavdekshëm. Nëse ti vdes, a do të mbesin ata të përjetshëm?!”
“Çdo njeri do ta shijojë vdekjen! Ne ju vëmë në provë me të keqe dhe me të mirë dhe te Ne do të ktheheni.”
“Çdo gjë që është në Tokë, do të zhduket, e do të mbetet vetëm Fytyra (Qenia) e Zotit Tënd, plot Madhëri dhe Nderim.”
Enesi transmeton se djali foshnjë i Profetit (ﷺ), Ibrahimi, ishte në frymëmarrjet e tij të fundit, dhe sytë e Profetit u mbushën me lot. Abdurrahman ibn Aufi pyeti i habitur nëse edhe ai qante. Ai u përgjigj se kjo ishte mëshirë. Pastaj qau më shumë dhe tha se sytë derdhin lot dhe zemra pikëllohet, por ne themi vetëm atë që e kënaq Zotin tonë, dhe se ishin të pikëlluar nga ndarja me Ibrahimin.
“Sigurisht që Ne do t’ju provojmë me frikë dhe uri, me dëmtim të pasurisë, të njerëzve dhe të të lashtave! Prandaj, përgëzoji të duruarit, të cilët, kur i godet ndonjë fatkeqësi thonë: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!” Ata do të shpërblehen me bekim dhe mëshirë nga Zoti i tyre; ata janë në rrugën e drejtë!”
“Mos vallë, keni menduar që Ne ju kemi krijuar kot dhe që nuk do të ktheheshit te Ne (për t’ju gjykuar)?!”
Jeta që nuk mbaron është dhuratë e Allahut (﷾)
Islami nuk e quan të gabuar shpresën për jetë të pafund. Ai thotë ku përmbushet ajo shpresë. “jeta e botës tjetër”, thotë Kurani, “pikërisht ajo është jeta e vërtetë”. Për banorët e Xhenetit ai thotë: “Atje nuk do ta provojnë më vdekjen, përveç vdekjes së parë”. Pra, jeta e pafund vjen pas vdekjes, jo në vend të saj. Ajo nuk fitohet me ndonjë metodë tonën. Allahu (﷾) ua jep atyre “që besojnë dhe bëjnë vepra të mira” (18:107). Kurani thotë se ai që e pastron shpirtin shpëton. E megjithatë edhe pastërtia është dhuratë e Tij: “Allahu pastron atë që dëshiron Vetë” (24:21). Shpirti i qetësuar thirret të kthehet: “Kthehu te Zoti yt”.
“Jeta e kësaj bote, nuk është gjë tjetër, veçse argëtim dhe lojë. Ndërsa jeta e botës tjetër, pikërisht ajo është jeta e vërtetë. Veç sikur ta dinin!”
“Atje nuk do ta provojnë më vdekjen, përveç vdekjes së parë dhe Ai do t’i shpëtojë prej dënimit të zjarrit flakërues.”
“Me të vërtetë, ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, do të kenë për banesa kopshtet e Firdeusit, ku do të qëndrojnë përherë, duke mos dëshiruar asnjë ndryshim.”
“Vërtet, kushdo që e pastron shpirtin, do të shpëtojë, ndërsa kushdo që e shtyp atë (me punë të këqija), do të dështojë.”
“O besimtarë! Mos ndiqni gjurmët e djallit! Kush ndjek gjurmët e djallit, do të nxitet nga ai të bëjë vepra të këqija e të shëmtuara. Sikur të mos ishte mirësia e Allahut ndaj jush dhe mëshira e Tij, askush nga ju nuk do të ishte pastruar kurrë (prej gjynaheve); Allahu pastron atë që dëshiron Vetë. Allahu i dëgjon të gjitha dhe i di të gjitha.”
“O ti shpirt i qetësuar! Kthehu te Zoti yt, ti i kënaqur me Atë dhe Ai kënaqur me ty! Bashkohu me robërit e Mi dhe hyr në Xhenetin Tim!”
| Kush | Çfarë mësoi |
|---|---|
| Ge Hong | Pavdekësia me eliksire, me virtytin si rrënjë. |
| Zhang Boduan | Eliksiri i artë i kthyer nga brenda: alkimia e brendshme. |
| Zhuangzi | Vdekja është edhe një ndryshim, si stinët. |
| Kurani | Çdo shpirt e shijon vdekjen. Jeta që nuk mbaron vjen pas saj, si dhuratë e Allahut (﷾). |
Kujdes për trupin, dhe shpresë përtej tij
Islami kujdeset edhe për trupin. Një burrë agjëronte çdo ditë dhe falej gjithë natën. Profeti (ﷺ) i tha të agjëronte disa ditë dhe disa jo, dhe të flinte si edhe të falej. Trupi yt ka të drejtë mbi ty, tha ai. Pra, një jetë e shëndetshme është e mirë. Por një jetë e gjatë prapë mbaron. Kurani kërkon të shqyrtohet me kujdes. Ai thotë se Muhamedi (ﷺ) u dërgua për të gjithë njerëzit, Vula e Profetëve. Islami është din, një mënyrë e plotë jetese: besimi, adhurimi, ligji, familja dhe karakteri së bashku. Allahu (﷾) thotë se e ka përsosur atë (5:3). Kurani u thotë besimtarëve të hyjnë në të plotësisht. Faqja “Çfarë është Islami?” e tregon të tërën në një vend.
Abdullah ibn Amr ibn el-Asi agjëronte çdo ditë dhe falej gjithë natën. Profeti (ﷺ) i tha të mos e bënte këtë: të agjëronte disa ditë dhe disa jo, të falej natën dhe të flinte gjithashtu. Tha se trupi i tij ka të drejtë mbi të, sytë e tij kanë të drejtë mbi të dhe gruaja e tij ka të drejtë mbi të.
“Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. Shpërblimet do t’u plotësohen vetëm në Ditën e Kiametit; kushdo që shpëton nga zjarri i Xhehenemit dhe hyn në Xhenet, ai ka fituar (gjithçka që mund të dëshirohet). Ndërsa jeta e kësaj bote është vetëm kënaqësi mashtruese.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Thuaj (o Muhamed): “O njerëz, unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju, i Atij që i përket sundimi i qiejve dhe i Tokës. Nuk ka zot tjetër të vërtetë veç Atij; Ai jep jetë dhe vdekje, prandaj besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij, Profetin që nuk di shkrim e lexim e që beson në Allahun dhe Fjalët e Tij! Shkoni pas tij, që të jeni në rrugën e drejtë!””
“Muhamedi nuk është babai i askujt prej burrave tuaj, por është i Dërguari i Allahut dhe vula e profetëve; Allahu është i Gjithëdijshëm për çdo gjë.”
“Sot jua përsosa fenë tuaj, e plotësova dhuntinë Time ndaj jush dhe zgjodha që Islami të jetë feja juaj.”
“O besimtarë! Pranojeni Islamin me të gjitha rregullat e tij dhe mos shkoni gjurmëve të djallit, se ai është armiku juaj i përbetuar.”
Katër përgjigje të kthyera
Ge Hong, Baopuzi, Kapitujt e brendshëm 2, 3 dhe 4
Në kapitullin 2 (Për të pavdekshmit) dikush pyet nëse të pavdekshmit që nuk vdesin mund të arrihen vërtet. Një pyetës qesh se çdo gjë që ka fillim duhet të ketë mbarim. Ge Hong përgjigjet se kjo nuk vlen për çdo gjë: qielli dhe toka nuk kanë mbarim, dhe breshkat dhe kurrillat jetojnë gjatë. Ai mendon se të pavdekshmit e ushqejnë trupin me ilaçe dhe e zgjatin jetën me teknika, kështu që vazhdojnë të jetojnë pa vdekur. Në kapitullin 3 (Përgjigje njeriut të zakonshëm) ai thotë se ai që kërkon të bëhet i pavdekshëm duhet të marrë si rrënjë besnikërinë, devotshmërinë ndaj prindërve, harmoninë, bindjen, mirësinë dhe besën; nëse virtyti nuk kultivohet dhe njeriu punon vetëm me teknika, askush nuk fiton jetë të gjatë. Në kapitullin 4 (Ari dhe cinobri) ai thotë se librat që ka lexuar bëjnë të gjithë dy eliksire, eliksirin e kthyer dhe lëngun e artë, metodën më të lartë të rrugës së të pavdekshmëve. Ilaçet e tjera, thotë ai, mund të ndihmojnë pak, por kurrë nuk mund ta bëjnë një njeri të jetojë përgjithmonë.
Cituar për
Ge Hong iu përgjigj kësaj shumë kohë më parë. Jo çdo gjë që fillon duhet të mbarojë: qielli dhe toka nuk kanë mbarim. Pra, edhe një njeri mund të kalojë përtej vdekjes.
Përgjigjja
Islami pajtohet se jeta e pafund është e mundur, sepse Allahu (﷾) mund ta japë. Kurani thotë se banorët e Xhenetit nuk do ta shijojnë vdekjen atje, përveç vdekjes së parë (44:56). Pyetja është kush e jep atë jetë, dhe kur. Kurani thotë se gjithçka në tokë do të zhduket, dhe mbetet Fytyra e Zotit tënd (55:26-27). Pra, jeta e pafund jepet pas vdekjes, jo në vend të saj (3:185).
Ku përfundon — Jeta e pafund është e vërtetë, por është dhuratë e Allahut (﷾) pas vdekjes së parë, jo një gjendje që arrihet në këtë botë.
Zhang Boduan, Wuzhen pian (1075), parathënia dhe vargjet
Zhang Boduan shkruan se mësimet e Laozit dhe të Budës, përmes dijes për natyrën dhe jetën (xing dhe ming), hapën një rrugë për t’i mësuar njerëzit të shpëtojnë nga lindja dhe vdekja. Ushtrimet e frymëmarrjes, heqja dorë nga drithërat, masazhi dhe mineralet, thotë ai, gjenden lehtë por plotësohen me vështirësi: mund ta largojnë sëmundjen, por nuk mund të sjellin sukses të qëndrueshëm. Këtë e bën vetëm eliksiri i vërtetë i artë. Ai mbyll me frytin e tij: shpirti i shndërruar, emri i shkruar në regjistrin e të pavdekshmëve dhe titulli Njeri i Përsosur. Në poezitë e tij ai paralajmëron se kërkimi i shumë ilaçeve nuk është rruga e vërtetë, dhe se plumbi dhe merkuri i vërtetë nuk janë cinobri dhe argjendi i gjallë i zakonshëm (nr. 8). Lodhja e trupit me ushtrime nuk është Udha, thotë ai, dhe rafinimi i frymës është marrëzi (nr. 9).
Cituar për
Eliksiri i vërtetë është i brendshëm. I përsosuri e rafinon shpirtin e tij, dhe ai shpirt vazhdon të jetojë. Ajetet tuaja për vdekjen flasin vetëm për trupin.
Përgjigjja
Ajeti nuk thotë çdo trup. Ai thotë “Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen” (3:185). Askush nuk i shmanget vdekjes, sado i rafinuar të jetë shpirti. Islami pajtohet se shpirti vazhdon të jetojë pas saj. Por në Islam çdo shpirt vazhdon të jetojë, jo vetëm ai i rafinuar. Ajo që asnjë stërvitje nuk mund ta vendosë është ku shkon ai. Kurani thotë se ai që e pastron shpirtin shpëton (91:9-10), dhe se edhe pastërtia është dhuratë e Allahut (﷾) (24:21). Shpirti i qetësuar thirret të kthehet: “Kthehu te Zoti yt” (89:27-30).
Ku përfundon — Çdo shpirt e shijon vdekjen, dhe çdo shpirt vazhdon të jetojë pas saj. Ku shkon ai e vendos Allahu (﷾), dhe pastërtia është dhuratë e Tij.
Zhuangzi 18 — kapitulli 18, ‘Lumturia e përsosur’, paragrafi 16
“‘Aspak’, u përgjigj Chuang Tzŭ. ‘Kur ajo vdiq, nuk munda të mos prekesha nga vdekja e saj. Shpejt, megjithatë, m’u kujtua se ajo kishte ekzistuar tashmë në një gjendje të mëparshme para lindjes, pa formë, madje as lëndë; se ndërsa ishte në atë gjendje të pakushtëzuar, shpirtit iu shtua lëndë; se kjo lëndë mori pastaj formë; dhe se faza tjetër ishte lindja. Dhe tani, për shkak të një ndryshimi të mëtejshëm, ajo ka vdekur, duke kaluar nga një fazë në tjetrën si vargu i pranverës, verës, vjeshtës dhe dimrit. Dhe ndërsa ajo kështu fle në Përjetësi, që unë të shkoja duke qarë e duke vajtuar do të ishte të shpallja veten të paditur për këto ligje natyrore. Prandaj përmbahem.’”
Cituar për
Zhuangzi ishte më i urtë se alkimistët dhe se ju. Vdekja është një ndryshim si stinët. Të qash e të vajtosh do të thotë ta shpallësh veten “të paditur për këto ligje natyrore”.
Përgjigjja
Islami e ndan qetësinë e tij, dhe edhe Zhuangzi në fillim u prek. Por Islami nuk i quan kurrë lotët padije. Kur djali i tij foshnjë Ibrahimi po vdiste, Profeti (ﷺ) qau. Ai tha se sytë derdhin lot dhe zemra pikëllohet, por ne themi vetëm atë që e kënaq Zotin tonë (Buhari 1303). Kurani i lavdëron ata që thonë në një humbje: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!” (2:156). Ai e përdor gjithashtu kthimin e tokës në jetë si shenjë. Allahu (﷾) “e gjallëron tokën pas shkretimit të saj. Në të njëjtën mënyrë do të ktheheni edhe ju në jetë” (30:19), domethënë do të ringjalleni nga të vdekurit. Kurani thotë se nuk u krijuam kot, dhe se kthehemi tek Allahu (﷾) (23:115). Çdo shpirt shpërblehet plotësisht në Ditën e Gjykimit (3:185).
Ku përfundon — Qetësia dhe lotët kanë të dyja vendin e tyre. Kthimi i tokës në jetë tregon për kthimin tonë: kthim tek Allahu (﷾), dhe një Ditë Gjykimi.
Tao Te Ching 33 — Daodejing, kapitulli 33
“Ai që nuk dështon në kërkesat e pozitës së tij, vazhdon gjatë; ai që vdes e megjithatë nuk zhduket, ka jetë të gjatë.”
Cituar për
Tao Te Ching e premton tashmë: “ai që vdes e megjithatë nuk zhduket, ka jetë të gjatë”.
Përgjigjja
Lexojeni ashtu siç e lexojnë komentuesit e vet. Wang Bi thotë se trupi ka ikur, por Udha me të cilën jetoi njeriu mbetet. Heshang Gong thotë se një jetë e paqortueshme sjell jetë të gjatë. Asnjëri nuk e lexon rreshtin si premtim se vetë njeriu vazhdon të jetojë. Kurani e jep këtë premtim qartë: kthehemi tek Allahu (﷾) (23:115), dhe Shtëpia e botës tjetër është “jeta e vërtetë” (29:64).
Ku përfundon — Kapitulli 33, ashtu siç e lexojnë komentuesit e tij, lavdëron një rrugë që e tejkalon trupin. Kurani thotë se vetë njeriu ringjallet.
Këndvështrime
Taoist: të pavdekshmit mund të arrihen
Në një rrymë të traditës taoiste një njeri mund të kalojë përtej vdekjes. Ge Hong mendonte se eliksiret dhe teknikat mund ta sillnin këtë, dhe Zhuangzi tregon për një njeri hyjnor përtej vdekshmërisë.
Jo çdo gjë që ka fillim duhet të mbarojë: qielli dhe toka nuk kanë mbarim. Pra, edhe një njeri mund të kalojë përtej vdekjes (Ge Hong, Baopuzi 2).
Kundërpërgjigje
Le të pranojmë: Allahu (﷾) mund të japë jetë pa mbarim, dhe Kurani thotë se Ai do ta japë, në Xhenet (44:56). Por ai thotë se gjithçka në tokë zhduket, dhe mbetet Fytyra e Zotit tënd (55:26-27). Jeta e pafund vjen pas vdekjes, jo në vend të saj (3:185).
Zhuangzi tregon për një njeri hyjnor në malin Miao-ku-shê që “jeton me ajër dhe vesë”. Ai “endet përtej kufijve të vdekshmërisë” (Zhuangzi 1).
Kundërpërgjigje
Përralla tregohet nga dora e dytë, dhe Guo Xiang e lexoi njeriun hyjnor si një pamje të të urtit. Sido që të lexohet, ajo është një histori, jo një premtim. Kurani i thotë edhe Profetit (ﷺ): askujt para teje nuk iu dha jetë e përhershme (21:34).
Taoist: alkimia e brendshme dhe jeta e gjatë
Alkimia e brendshme e ktheu eliksirin nga brenda. Zhang Boduan i vuri ushtrimet e frymëmarrjes, ilaçet dhe mineralet nën eliksirin e vërtetë të artë, fryti i të cilit është një shpirt i shndërruar. Të tjerë, me komentin Heshang Gong, thonë se qëllimi është një jetë e gjatë dhe e shëndetshme.
Alkimia e brendshme nuk është ilaç apo stërvitje e frymës. Zhang Boduan i vuri ato nën eliksirin e vërtetë të artë, dhe fryti i tij është një shpirt i shndërruar (Wuzhen pian).
Kundërpërgjigje
Atëherë qëllimi i saj është shpirti, jo trupi, dhe Islami pajtohet se shpirti është qëllimi i vërtetë (91:9-10). Por Kurani thotë se vetë pastërtia është dhuratë e Allahut (﷾): pa mirësinë dhe mëshirën e Tij “askush nga ju nuk do të ishte pastruar kurrë (prej gjynaheve)” (24:21). Dhe asnjë shpirt nuk i shmanget vdekjes (3:185). Fryti vjen pas saj, kur shpirti i qetësuar thirret të kthehet te Zoti i tij (89:27-30).
Qëllimi i vërtetë është një jetë e gjatë dhe e shëndetshme, jo një trup që nuk vdes kurrë. Komenti Heshang Gong e lexon Tao Te Ching 33 kështu: një jetë e paqortueshme sjell jetë të gjatë.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet se trupi ka të drejtë mbi ju (Buhari 5199). Por një jetë e gjatë prapë mbaron: “Çdo shpirt do ta shijojë vdekjen” (3:185). Pyetja që mbetet është çfarë vjen pas saj.
Taoist: ji në paqe me vdekjen si ndryshim
Zhuangzi mësonte qetësi përballë vdekjes: jeta dhe vdekja pasojnë njëra-tjetrën si stinët. Tao Te Ching flet për atë që “vdes e megjithatë nuk zhduket”.
Zhuangzi e pa vdekjen e gruas së tij si edhe një ndryshim, “si vargu i pranverës, verës, vjeshtës dhe dimrit”. Prandaj ndaloi së qari (Zhuangzi 18).
Kundërpërgjigje
Edhe Islami kërkon qetësi: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!” (2:156). Kurani e përdor gjithashtu kthimin e tokës në jetë si shenjë. Allahu (﷾) “e gjallëron tokën pas shkretimit të saj. Në të njëjtën mënyrë do të ktheheni edhe ju në jetë” (30:19), domethënë do të ringjalleni nga të vdekurit. Ndryshimi mbaron me një kthim tek Allahu (﷾) (23:115), dhe shpërblehemi plotësisht në Ditën e Gjykimit (3:185).
“ai që vdes e megjithatë nuk zhduket, ka jetë të gjatë” (Tao Te Ching 33). Ka një jetë që vdekja nuk e mbaron.
Kundërpërgjigje
Wang Bi e lexon si Udhën me të cilën jetoi njeriu, që mbetet pasi trupi i tij ka ikur. Heshang Gong e lexon si jetë e gjatë e fituar me një jetë të paqortueshme. Asnjëri nuk e lexon si vetë njeriun që vazhdon të jetojë. Kurani thotë se ai vazhdon: ai kthehet tek Allahu (﷾) (23:115).
Pikëpamja islame
Çdo shpirt e shijon vdekjen, dhe askujt në këtë botë nuk i jepet jetë e përhershme. Jeta që nuk mbaron fillon pas vdekjes, në Shtëpinë e botës tjetër. Ajo është dhuratë e Allahut (﷾), jo fryti i ndonjë metode tonën. Ai ua jep atyre që besojnë dhe bëjnë mirë. Islami kujdeset për trupin dhe kërkon qetësi përballë vdekjes. Ai ju kërkon ta peshoni Kuranin me kujdes. Islami është një mënyrë e plotë jetese.
Kurani thotë se çdo shpirt do ta shijojë vdekjen. I thotë edhe Profetit (ﷺ) se askujt para tij nuk iu dha jetë e përhershme.
Kurani thotë se Shtëpia e botës tjetër është “jeta e vërtetë”. Ajo është për ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, dhe atje nuk do ta shijojnë vdekjen, përveç vdekjes së parë. Ai që shpëton nga Zjarri ka fituar vërtet.
Kurani thotë se ai që e pastron shpirtin shpëton, dhe se vetë pastërtia është dhuratë e Allahut (﷾). Shpirti i qetësuar thirret të kthehet te Zoti i tij.
Vdekja është kthim tek Allahu (﷾), për të dhënë llogari. Ata që i godet një humbje thonë: “Të Allahut jemi dhe vetëm tek Ai do të kthehemi!”
Profeti (ﷺ) mësoi se trupi ka të drejtë mbi ju.
Kurani kërkon të shqyrtohet me kujdes, dhe thotë se Muhamedi (ﷺ), Vula e Profetëve, u dërgua për të gjithë njerëzit. Islami është një mënyrë e plotë jetese, në të cilën besimtarëve u thuhet të hyjnë plotësisht.