Përgjigje e shkurtër
Po, në thelb. Secili nga Dhjetë Urdhërimet ka një përputhje në Kuran, edhe pse Kurani nuk i liston si dhjetë në një vend. Thotë se Allahu (﷾) i dha Musait ligje të shkruara në pllaka. Urdhëron adhurimin e vetëm Allahut (﷾) dhe u thotë besimtarëve të largohen nga idhujt. Paralajmëron kundër atyre që i shtrembërojnë (nuk i respektojnë) emrat e Allahut (﷾). Thotë se shabati, dita javore e pushimit, ishte një urdhër i dhënë bijve të Izraelit. Urdhëron mirësinë ndaj prindërve. Ndalon marrjen e jetës, kurvërinë dhe vjedhjen. Ndalon dëshminë e rreme dhe fshehjen e së vërtetës. Dhe ndalon lakminë për atë që Allahu (﷾) u ka dhënë të tjerëve. Disa nga këto urdhra qëndrojnë krah për krah në dy kapituj, el-Isra dhe el-En'am. Urdhërimi i parë, të adhurosh vetëm Allahun (﷾), është zemra e Islamit.
Shpjegimi i plotë
Pllakat që iu dhanë Musait
Kurani thotë se Allahu (﷾) i dha Musait Librin. Thotë se i shkroi ligje në pllaka, duke urdhëruar dhe shpjeguar çdo gjë, dhe i tha t'i mbante fort. Ligji i Përtërirë thotë se Perëndia i shkroi dhjetë urdhërimet mbi dy pllaka guri.
“Ne i shkruam në Pllaka udhëzime dhe shpjegime për gjithçka: Merri këto me bindje dhe urdhëroje popullin tënd që t’i përvetësojë në mënyrën më të mirë. Unë do t’ju tregoj shtëpinë e të pabindurve.”
“Kujtoni kur Musait i dhamë Librin dhe Dalluesin, që të udhëzoheni (në rrugën e drejtë)”
“Dhe ai ju shpalli besëlidhjen e tij, që ju urdhëroi ta zbatoni, pra dhjetë urdhërimet; dhe i shkroi mbi dy pllaka guri.”
| Urdhërimi (Eksodi 20) | Në Kuran |
|---|---|
| Asnjë zot tjetër | Askush nuk duhet adhuruar përveç Allahut (﷾). |
| Asnjë shëmbëlltyrë e gdhendur | Largohuni nga ndyrësia e idhujve. |
| Mos e merr kot emrin e Zotit | Largohuni nga ata që i shtrembërojnë emrat e Tij. |
| Mbaje të shtunën | Një besëlidhje që Allahu (﷾) e mori nga bijtë e Izraelit. |
| Ndero atin dhe nënën | Mirësia ndaj prindërve, në të njëjtën fjali me adhurimin e vetëm Allahut (﷾). |
| Mos vrit | Mos merrni një jetë që Allahu (﷾) e ka bërë të shenjtë. |
| Mos shkel kurorën | Mos iu afroni as kurvërisë. |
| Mos vidh | Mosvjedhja është pjesë e besës së grave besimtare, dhe Kurani cakton një dënim për vjedhjen. |
| Mos dëshmo rrejshëm | Lavdërohen ata që nuk dëshmojnë gënjeshtrën. |
| Mos lakmo | Mos lakmoni atë që Allahu (﷾) u ka dhënë më me bollëk të tjerëve. |
Një Allah (﷾) dhe asnjë idhull
Urdhërimet kundër perëndive të tjera dhe shëmbëlltyrave të gdhendura (idhujve të skalitur) vijnë të parat te Eksodi 20. Kurani urdhëron që askush të mos adhurohet përveç Allahut (﷾). U thotë besimtarëve të largohen prej ndotësisë (diçka e urryer) së idhujve dhe të mos i shoqërojnë kurrë Allahut (﷾) partnerë. Kurani e përsërit urdhrin e parë shumë herë, me fjalë si “Nuk ka zot tjetër (që meriton adhurimin) përveç Tij”.
“Nuk do të kesh perëndi të tjerë përveç meje.”
“Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre ose të dy arrijnë pleqërinë te ti, mos u thuaj atyre as “uh!”, mos i kundërshto, por drejtoju atyre me fjalë respekti. Lësho para tyre krahët e përuljes prej mëshirës dhe thuaj: “O Zoti im, mëshiroji ata, ashtu siç më kanë rritur, kur unë isha i vogël!””
“Mos bëj për vete asnjë shëmbëlltyrë të gdhendur, as asnjë përfytyrim të asaj që është lart në qiell, a poshtë në tokë, a në ujërat nën tokë: mos u përkul para tyre dhe mos u shërbe atyre: sepse unë, ZOTI, Perëndia yt, jam një Perëndi xheloz, që dënoj paudhësinë e etërve mbi bijtë deri në brezin e tretë dhe të katërt të atyre që më urrejnë;”
“Këto (janë urdhërimet). Për atë që nderon ritet e shenjta të Allahut, do të jetë më mirë te Zoti i tij. Ju janë lejuar bagëtitë, përveç atyre që ju janë thënë (se janë të ndaluara). Andaj, largohuni prej ndotësisë së idhujve dhe largohuni prej fjalëve të rreme. Përuluni plotësisht para Allahut me sinqeritet, duke mos i shoqëruar asgjë Atij (në adhurim). Kush i shoqëron Allahut diçka (në adhurim), i ngjan atij që bie nga qielli e që e rrëmben zogu ose i ngjan atij që stuhia e erës e ka hedhur në një vend të largët e të humbur.”
“Allahu! Nuk ka zot tjetër (që meriton adhurimin) përveç Tij, të Gjallit, të Përjetshmit, Mbajtësit të gjithçkaje! Atë nuk e kaplon as dremitja, as gjumi! Atij i përket gjithçka që gjendet në qiej dhe gjithçka që gjendet në Tokë. Kush mund të ndërhyjë tek Ai për ndokënd pa lejen e Tij? Ai di çdo gjë që ka ndodhur përpara dhe çdo gjë që do të ndodhë pas njerëzve, kurse ata nuk mund të përvetësojnë asgjë nga Dituria e Tij, përveçse aq sa Ai dëshiron. Kursi-u i Tij shtrihet mbi qiejt dhe Tokën dhe Ai nuk e ka të rëndë t’i ruajë ato. Ai është i Larti, Madhështori!”
Emri i Allahut (﷾)
Edhe urdhërimi kundër marrjes kot të emrit të Perëndisë ka një përputhje. Kurani thotë se emrat më të bukur i përkasin Allahut (﷾). U thotë besimtarëve ta thërrasin me ta. U thotë gjithashtu të largohen nga ata që i shtrembërojnë, domethënë që i trajtojnë pa respekt.
“Mos e merr kot emrin e ZOTIT, Perëndisë tënd; sepse ZOTI nuk do ta lërë pa ndëshkuar atë që e merr kot emrin e tij.”
“Allahut i përkasin emrat më të bukur, andaj thirreni Atë (lutjuni Atij) me to dhe largohuni nga ata që i shtrembërojnë emrat e Tij. Ata do të ndëshkohen për çfarë kanë vepruar.”
Shabati
Edhe urdhërimi i shabatit ka një përputhje. Kurani vërteton se Allahu (﷾) i urdhëroi bijtë e Izraelit (izraelitët) të mos e shkelnin shabatin. Thotë se mori prej tyre një besëlidhje solemne, ose marrëveshje. Thotë se shabati u bë i rreptë vetëm për ata që patën kundërshti për të. Islami e pranon si ligj që Allahu (﷾) ua dha bijve të Izraelit, jo si ligj për çdo komb.
“Mbaje mend ditën e shabatit, për ta shenjtëruar.”
“Ne ngritëm mbi ata malin Tur, sipas besëlidhjes me ta. Pastaj u thamë: “Hyni në portë duke u përulur” dhe “Mos e shkelni sabatin!” dhe morëm nga ata një besë të fortë.”
“Në të vërtetë, e Shtuna u caktua për ata që patën kundërshti në lidhje me të. Sigurisht që Zoti yt do t’i gjykojë ata në Ditën e Kiametit, për çështjet, që ata nuk pajtoheshin.”
Nderoni prindërit
Edhe urdhërimi për të nderuar atin dhe nënën është aty. Kurani e vë mirësinë ndaj prindërve në të njëjtën fjali me adhurimin e vetëm Allahut (﷾). Ndalon edhe një fjalë përçmimi ndaj tyre në pleqëri.
“Nderoje atin dhe nënën tënde, që t'u zgjatin ditët në vendin që Zoti, Perëndia yt, po të jep.”
“Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre ose të dy arrijnë pleqërinë te ti, mos u thuaj atyre as “uh!”, mos i kundërshto, por drejtoju atyre me fjalë respekti. Lësho para tyre krahët e përuljes prej mëshirës dhe thuaj: “O Zoti im, mëshiroji ata, ashtu siç më kanë rritur, kur unë isha i vogël!””
Jeta, martesa dhe pasuria
Tri urdhërime ndalojnë vrasjen, kurvërinë dhe vjedhjen. Kurani ndalon marrjen e një jete që Allahu (﷾) e ka shenjtëruar. Ndalon edhe afrimin te kurvëria. E bën premtimin për të mos vjedhur pjesë të betimit që gratë besimtare i dhanë Profetit (ﷺ). Dhe cakton një ndëshkim për hajdutin, burrë a grua, që ta zbatojë një gjykatë e ligjshme.
“Mos vra.”
“Mos ia merrni jetën asnjë njeriu, gjë që Allahu jua ka ndaluar ta bëni, përveçse kur e kërkon e drejta! Nëse dikush vritet padrejtësisht, Ne i kemi dhënë pushtet trashëgimtarit të tij (të kërkojë shpagim). Por edhe ai të mos e teprojë në vrasje, sepse ai është i ndihmuar (nga ligji dhe drejtësia islame).”
“Mos shkel kurorën.”
“Dhe mos iu qasni kurvërisë, se ajo është shfrenim dhe rrugë e shëmtuar!”
“Mos vidh.”
“O Profet, nëse vijnë tek ti besimtaret e të betohen se nuk do t’i shoqërojnë Allahut asgjë (në adhurim), nuk do të vjedhin, nuk do të bëjnë kurvëri, nuk do t’i vrasin fëmijët e tyre, nuk do të sjellin ndonjë shpifje të sajuar nga ato vetë dhe se nuk do të të kundërshtojnë në çfarë është e drejtë dhe e arsyeshme, atëherë ti pranoje betimin e tyre dhe lutju Allahut t’i falë. Vërtet, Allahu është Falës dhe Mëshirëplotë.”
“Vjedhësit dhe vjedhëses ua pritni duart, si ndëshkim për atë që kanë bërë dhe si dënim nga ana e Allahut. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Urtë.”
E vërteta dhe lakmia
Urdhërimet e fundit ndalojnë dëshminë e rreme dhe lakminë, që do të thotë të dëshirosh atë që u përket të tjerëve. Kurani lavdëron ata që nuk dëshmojnë gënjeshtër. Ndalon mbulimin e së vërtetës me të pavërtetën. Dhe ndalon lakminë për dhuratat që Allahu (﷾) ua ka dhënë më bujarisht të tjerëve.
“Mos bëj dëshmi të rreme kundër të afërmit tënd.”
“(Kështu janë) edhe ata që nuk dëshmojnë në mënyrë të gënjeshtërt e, kur kalojnë pranë kotësive, kalojnë me dinjitet;”
“Mos e përzieni të vërtetën me të pavërtetën, dhe të vërtetën mos e fshihni me vetëdije.”
“Mos lakmo shtëpinë e të afërmit tënd; mos lakmo gruan e të afërmit tënd, as shërbëtorin e tij, as shërbëtoren e tij, as kaun e tij, as gomarin e tij, as ndonjë gjë që i përket të afërmit tënd.”
“Mos i lakmoni ato gjëra, me anë të të cilave Allahu i ka bërë disa nga ju të dallohen mbi të tjerët: meshkujt do të kenë pjesë prej asaj që kanë punuar e po ashtu edhe femrat do të kenë pjesë prej asaj që kanë punuar. Kërkoni prej Allahut nga mirësitë e Tij. Vërtet, Allahu është i Dijshëm për çdo gjë.”
Disa urdhërime në një pasazh
Ashtu si Eksodi 20, edhe Kurani i mbledh disa nga këto urdhra në një vend. Te sureja el-En'am (kapitulli 6) Profetit (ﷺ) i thuhet të lexojë atë që Allahu (﷾) ka ndaluar. Lista përfshin shoqërimin e partnerëve me Të, mungesën e mirësisë ndaj prindërve, vrasjen e fëmijëve nga frika e varfërisë, veprat e turpshme dhe marrjen e jetës padrejtësisht.
“Thuaju: “Ejani t’ju lexoj çfarë ju ka urdhëruar Allahu: që të mos i shoqëroni Atij asgjë (në adhurim); që të silleni mirë me prindërit; që të mos vrisni fëmijët tuaj për shkak të varfërisë, sepse Ne ju ushqejmë ju dhe ata; që të mos i afroheni veprave të turpshme, qofshin ato të hapëta apo të fshehta dhe që të mos ia merrni tjetrit jetën, të cilën Allahu e ka shenjtëruar, përveçse kur e kërkon drejtësia (e ligji). Këto ju porosit Ai, me qëllim që të kuptoni.””
Urdhërimi për shëmbëlltyrat
Eksodi ndalon bërjen e shëmbëlltyrave dhe përkuljen para tyre. Kishat katolike mbajnë statuja të Jezusit, Marisë dhe shenjtorëve. Të krishterët ortodoksë përkulen para ikonave (pikturave të shenjta). Të dyja kishat e quajnë këtë nderim, që do të thotë respekt i thellë, jo adhurim. Një xhami nuk ka fare shëmbëlltyra dhe një mysliman përkulet vetëm para Allahut (﷾).
“Mos bëj për vete asnjë shëmbëlltyrë të gdhendur, as asnjë përfytyrim të asaj që është lart në qiell, a poshtë në tokë, a në ujërat nën tokë: mos u përkul para tyre dhe mos u shërbe atyre: sepse unë, ZOTI, Perëndia yt, jam një Perëndi xheloz, që dënoj paudhësinë e etërve mbi bijtë deri në brezin e tretë dhe të katërt të atyre që më urrejnë;”
Kush e ndryshoi shabatin
Urdhërimi e emërton ditën e shtatë. Ligji i Musait e quan shabatin besëlidhje të përjetshme, domethënë një marrëveshje të qëndrueshme. Jezusi e mbajti, duke shkuar në sinagogë (shtëpia hebraike e adhurimit) ditën e shabatit sipas zakonit të tij. Megjithatë pothuajse çdo kishë tani pushon të dielën, ditën e parë të javës. E bën këtë pa asnjë urdhër të Perëndisë dhe pa asnjë fjalë të Jezusit. Vetëm Allahu (﷾) e ndryshon ligjin e Tij, përmes një profeti, dhe asnjë profet nuk e solli këtë ndryshim. Kurani thotë se shabati u bë i rreptë vetëm për ata që patën kundërshti për të, ndaj myslimanët nuk kanë ndryshuar asgjë nga ajo që u dha Allahu (﷾).
“Prandaj bijtë e Izraelit do ta mbajnë shabatin, për ta kremtuar shabatin brez pas brezi, si një besëlidhje të përjetshme.”
“Dhe erdhi në Nazaret, ku ishte rritur; dhe, sipas zakonit të tij, hyri në sinagogë ditën e shabatit dhe u ngrit për të lexuar.”
“Në të vërtetë, e Shtuna u caktua për ata që patën kundërshti në lidhje me të. Sigurisht që Zoti yt do t’i gjykojë ata në Ditën e Kiametit, për çështjet, që ata nuk pajtoheshin.”
“Ne të kemi zbritur ty (o Muhamed) Librin me të vërtetën, si përmbushës të shkrimeve të mëparshme dhe mbrojtës të tyre. Prandaj gjykoji ata sipas asaj që të ka zbritur Allahu dhe mos ndiq dëshirat e tyre, duke u shmangur kështu nga e Vërteta që të është shpallur. Ne për secilin nga ju kemi sjellë një ligj dhe një rrugë të qartë. Sikur të donte Allahu, do t’ju kishte bërë një popull të vetëm, por Ai kërkon që t’ju provojë në atë që ju ka dhënë, andaj bëni gara për punë të mira! Të gjithë do të ktheheni te Allahu e Ai do t’ju lajmërojë për çështjet, rreth të cilave kishit kundërshti.”
Këndvështrime
E krishterë
Dhjetë Urdhërimet janë ligji i Perëndisë, i dhënë Moisiut në Sinai dhe i shkruar në gur. Jezusi i tregoi si rrugën drejt jetës së përjetshme.
Ligji i Përtërirë thotë se Perëndia i shkroi dhjetë urdhërimet mbi dy pllaka guri.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet. Edhe Kurani thotë se Allahu (﷾) i shkroi Musait ligje në pllaka. Islami shton se Kurani e vërteton të njëjtin ligj moral dhe urdhri i tij i parë është të adhurosh vetëm Allahun (﷾).
Kur e pyetën çfarë të bëjë për jetën e përjetshme, Jezusi përmendi urdhërimet.
Kundërpërgjigje
Islami pajtohet që Jezusi tregoi te urdhërimet. Kurani jep të njëjtat urdhra kundër vrasjes, kurvërisë, vjedhjes dhe dëshmisë së rreme, dhe të njëjtën thirrje për të nderuar prindërit. Islami e vë të parin adhurimin e vetëm Allahut (﷾).
Pikëpamja islame
Kurani e vërteton ligjin moral që Allahu (﷾) i dha Musait. Çdo urdhërim ka një përputhje në Kuran. I pari, të adhurosh vetëm Allahun (﷾), është qendra e mesazhit që solli Profeti (ﷺ).
Kurani thotë se Allahu (﷾) i shkroi Musait ligje në pllaka.
Kurani urdhëron adhurimin e vetëm Allahut (﷾) dhe ndalon idhujt, në përputhje me urdhërimet kundër perëndive të tjera dhe shëmbëlltyrave.
Kurani ndalon vrasjen, kurvërinë, vjedhjen, dëshminë e rreme dhe lakminë, ashtu si Dhjetë Urdhërimet.
Kurani e vërteton shabatin si urdhër të dhënë bijve të Izraelit.
Kurani dhe Tevrati ndajnë një ligj moral sepse të dy vijnë nga i njëjti Allah (﷾).
Myslimanët e mbajnë urdhërimin kundër shëmbëlltyrave më rreptësisht se kishat katolike dhe ortodokse, që përkulen para statujave dhe ikonave.