Përgjigje e shkurtër
Islami mëson se çdo fëmijë lind i pastër, mbi fitren: një natyrë e bërë për ta njohur Zotin e saj. Profeti Muhamed (ﷺ) tha se janë prindërit ata që e bëjnë fëmijën hebre, të krishterë ose magjus (zoroastrian). Kjo përgjigje nuk është asnjëra nga dy përgjigjet e njohura kineze. Mengzi (Menci) mësonte se natyra njerëzore priret drejt së mirës, ashtu si uji rrjedh poshtë. Xunzi mësonte se ajo është e keqe dhe se mirësia duhet bërë me stërvitje. Kurani thotë se Allahu (﷾) i tregoi çdo shpirti të keqen dhe të mirën e tij. Kush e pastron shpirtin shpëton, dhe kush e prish dështon. Askush nuk lind fajtor për mëkatin e tjetrit, dhe askush nuk lind i keq. Por mirësia nuk rritet vetvetiu: çdo njeri duhet të zgjedhë. Mesazhi i Allahut (﷾) e zbulon fitren kur jeta e ka mbuluar. Kurani kërkon të lexohet dhe të peshohet me kujdes.
Shpjegimi i plotë
Konfuci e la pyetjen të hapur
Konfuci (Kongzi) tha se nga natyra njerëzit janë pothuajse të njëjtë, dhe se praktika i bën të largohen shumë nga njëri-tjetri. Ai nuk tha nëse ajo natyrë është e mirë apo e keqe. Anglishtja këtu është e James Legge-s. Ndjekësit e Konfucit u grindën për këtë pyetje me shekuj, dhe dy përgjigje u bënë të njohura.
“Mjeshtri tha: ‘Nga natyra, njerëzit janë pothuajse të njëjtë; nga praktika, ata largohen shumë nga njëri-tjetri.’”
Mengzi: natyra priret drejt së mirës, ashtu si uji rrjedh poshtë
Mengzi (Menci) mësoi në shekullin e 4-t p.e.s. Një mendimtar i quajtur Gaozi (Kao) thoshte se natyra njerëzore është si uji që vërtitet. Hapini një kanal në lindje dhe ai rrjedh në lindje; hapini një në perëndim dhe ai rrjedh në perëndim. Mengzi u përgjigj se uji mund të shkojë në lindje ose në perëndim, por gjithmonë rrjedh poshtë. Ai tha se natyra njerëzore priret drejt së mirës në të njëjtën mënyrë. Kur njerëzit bëjnë keq, tha ai, natyra e tyre është detyruar, ashtu si uji i goditur kërcen mbi ballin tuaj. Zhu Xi (Chu Hsi) ishte një mësues konfucian i mëvonshëm. Ai e kuptoi këtë se natyra është e mirë, dhe se duhet shkuar kundër saj para se dikush të bëjë të keqen.
“Uji vërtet do të rrjedhë pa dallim në lindje apo në perëndim, por a do të rrjedhë pa dallim lart apo poshtë? Prirja e natyrës së njeriut drejt së mirës është si prirja e ujit për të rrjedhur poshtë. Nuk ka asnjë që të mos e ketë këtë prirje drejt së mirës, ashtu si i gjithë uji rrjedh poshtë.”
“Tani, duke goditur ujin dhe duke e bërë të kërcejë, mund ta bëni të kalojë mbi ballin tuaj, dhe duke e zënë me pendë e duke e drejtuar, mund ta detyroni të ngjitet në një kodër; por a janë këto lëvizje sipas natyrës së ujit? Është forca e ushtruar ajo që i shkakton. Kur njerëzit detyrohen të bëjnë atë që nuk është e mirë, me natyrën e tyre veprohet në këtë mënyrë.”
Mengzi: virtytet janë te ne që nga lindja
Mengzi thoshte se çdo njeri ndien mëshirë, turp, respekt dhe ndjenjën e së drejtës dhe së gabuarës. Ai thoshte se këto ndjenja janë parimet e katër virtyteve. Ato janë ren (dashamirësia, një zemër e mirë), yi (drejtësia), li (mirësjellja, ritet dhe sjelljet e duhura) dhe zhi (dija ose urtësia). Këto nuk na futen nga jashtë, thoshte ai; ne lindim me to. Por ato duhen kërkuar, përndryshe humbasin.
“Mirësia, drejtësia, mirësjellja dhe dija nuk na futen nga jashtë. Ne sigurisht jemi pajisur me to. Dhe një mendim ndryshe vjen thjesht nga mungesa e reflektimit. Prandaj thuhet: ‘Kërkoji dhe do t'i gjesh. Lëri pas dore dhe do t'i humbasësh.’”
Xunzi: natyra është e keqe, dhe mirësia bëhet
Xunzi (Hsün K'ing), një konfucian i shekullit të 3-të p.e.s., argumentoi kundër Mengzit me emër. Ai thoshte se njerëzit lindin duke dashur fitimin, me smirë dhe me dëshirat e syve dhe të veshëve. Kur ndiqen, këto çojnë në grindje. Prandaj mirësia, thoshte ai, vjen me përpjekje të qëllimshme (wei), ashtu si një shkop i shtrembër shtrëngohet që të drejtohet. Ajo vjen nëpërmjet mësuesve dhe nëpërmjet riteve që bënë të urtët. Megjithatë Xunzi thoshte gjithashtu se çdo njeri në rrugë mund të bëhet si Yu, një mbret i urtë i lashtë. Çdo njeri, thoshte ai, mund ta njohë atë që është e drejtë dhe është i aftë ta bëjë.
Xunzi thotë se natyra njerëzore është e keqe, dhe se mirësia e saj është rezultat i përpjekjes së qëllimshme (wei). Njerëzit lindin duke dashur fitimin, me smirë dhe neveri, dhe me dëshirat e syve dhe të veshëve. Kur ndiqen, këto çojnë në grindje dhe rrëmujë. Prandaj njerëzve u nevojitet puna shndërruese e mësuesve dhe e ligjeve, dhe rruga e riteve dhe e drejtësisë. Një shkop i shtrembër duhet shtrënguar në një kornizë para se të drejtohet; po ashtu natyra njerëzore duhet vënë nën mësues dhe ligje. Këto u bënë nga përpjekja e qëllimshme e të urtëve, ashtu si poçari bën një poç; nuk erdhën nga natyra njerëzore. Xunzi e quan natyrë atë që është te njerëzit pa u mësuar dhe pa u punuar. Në natyrën e tyre, thotë ai, të urtët nuk ndryshojnë nga askush tjetër; ajo që i veçon është përpjekja e tyre e qëllimshme. Xunzi argumenton kundër Mencit me emër. Ai thotë gjithashtu se çdo njeri në rrugë mund të bëhet si Ju, një mbret i urtë i lashtë, sepse çdo njeri ka aftësinë ta njohë mirësinë, drejtësinë, ligjin dhe korrektësinë, dhe mjetet për t'i praktikuar.
Përgjigjja e Islamit: çdo fëmijë lind mbi fitren
Profeti Muhamed (ﷺ) tha se çdo fëmijë lind mbi fitren. Janë prindërit ata që e bëjnë fëmijën hebre, të krishterë ose magjus (zoroastrian). Ai e krahasoi këtë me një kafshë që lind e plotë, pa asnjë pjesë të prerë. Kurani e quan fitren modelin mbi të cilin Allahu (﷾) i krijoi njerëzit. E lidh atë me kthimin e fytyrës nga feja e vërtetë. Pra, në zemër të fitres është një natyrë e kthyer nga Zoti i saj. Ajo nuk është një grup mësimesh: Kurani thotë se dolëm nga barqet e nënave tona pa ditur asgjë. As nuk lind ndonjë fëmijë fajtor për mëkatin e tjetrit. Askush nuk e mban barrën e tjetrit. Islami nuk thotë se njerëzit nuk mëkatojnë kurrë. Çdo njeri ka dëshira që duhet t'i zotërojë dhe një zgjedhje të vërtetë, dhe mëkati vjen prej tyre. Ademi dhe gruaja e tij gabuan, pastaj iu kthyen Allahut (﷾), dhe Allahu (﷾) ia pranoi pendimin Ademit. Fëmijët e tij nuk e trashëgojnë fajin e tij. Ata mund të marrin të njëjtën rrugë kthimi, sepse Allahu (﷾) i pranon shumë pendimet dhe është Mëshirëploti. Faqja “A lindin fëmijët në mëkat? A beson Islami në mëkatin fillestar?” tregon më shumë.
Ebu Hurejra transmeton se Profeti (ﷺ) tha se çdo fëmijë lind mbi fitren, besimin e vërtetë, dhe janë prindërit e tij që e bëjnë hebre, të krishterë ose magjus, ashtu si një kafshë lind një të vogël të plotë: a shihni ndonjë prej tyre të lindur të gjymtuar?
“Drejtohu me përkushtim në fenë e pastër monoteiste, natyrën fillestare, në të cilën Allahu i ka krijuar njerëzit. S’ka ndryshim të krijimit të Allahut. Kjo është feja e drejtë, por shumica e njerëzve nuk e dinë.”
“Allahu ju ka nxjerrë nga barku i nënave tuaja e ju nuk dinit asgjë dhe ju dha të dëgjuarit, të parët dhe zemrat, që të jeni falënderues.”
“Thuaj: A mos vallë do të kërkoj unë tjetër zot, përveç Allahut, kur Ai është Zoti i gjithçkaje? Kushdo që bën diçka, punon për vete dhe askush nuk ngarkohet me barrën e tjetrit. Pastaj të gjithë do të ktheheni te Zoti juaj dhe Ai do t’ju tregojë për kundërshtitë që kishit mes jush.”
“Ata thanë: “O Zoti ynë! Ne e kemi futur veten në gjynah, prandaj, nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne vërtet që do të jemi nga të humburit”.”
“Ademi mësoi disa fjalë (se si të kërkonte falje) nga Zoti i tij, kështu që Ai ia pranoi pendimin. Sigurisht, Ai i pranon shumë pendimet, Ai është Mëshirëploti.”
I treguar e keqja dhe e mira, me të dyja rrugët të hapura
Kurani thotë se Allahu (﷾) e përsosi shpirtin dhe i bëri të njohur të keqen dhe të mirën e tij. Fjala arabe për ‘të keqen e tij’ është fuxhur, mbrapshtia. Et-Taberiu, bashkë me Ibn Abbasin, e kupton se Allahu (﷾) i bëri të qarta shpirtit edhe të keqen, edhe të mirën. Pastaj Kurani thotë se kush e pastron shpirtin shpëton, dhe kush e prish dështon. Thotë se Allahu (﷾) i tregoi njeriut rrugën e drejtë, qoftë ai mirënjohës apo mosmirënjohës. Thotë se Allahu (﷾) ia bëri të qarta të dyja rrugët. Ibn Mesudi tha se këto janë e mira dhe e keqja. Kurani përmend edhe dobësi të vërteta. Thotë se njeriu është krijuar i paqëndrueshëm: ligështohet fort kur e godet e keqja dhe bëhet koprrac kur i bie e mira. Pastaj thotë: “Përjashtim bëjnë ata që falen”. Thotë se shpirti është fort i prirë për të keqe, përveç atij që e mëshiron Allahu (﷾). Megjithatë nuk e quan natyrën njerëzore të ligë: thotë se njeriu u krijua në trajtën më të përkryer. Pra, njeriu është bërë për ta njohur Allahun (﷾). Ai ka dëshira që duhet t'i zotërojë. Dhe do të japë llogari për atë që zgjedh.
“Për shpirtin dhe për Atë që e ka përsosur, duke ia bërë të njohur atij të keqen e të mirën!”
Për fjalët “duke ia bërë të njohur atij të keqen e të mirën” (në arabisht fuxhur, mbrapshtia, dhe takva, devotshmëria), et-Taberiu thotë se Allahu i bëri të qartë shpirtit çfarë duhet të bëjë dhe çfarë duhet të lërë: të mirën ose të keqen, bindjen ose mosbindjen. Ai jep të njëjtin shpjegim nga Ibn Abbasi (“Ai e bëri të qartë të mirën dhe të keqen”), Muxhahidi, Katadeja dhe ed-Dahhaku.
“Vërtet, kushdo që e pastron shpirtin, do të shpëtojë, ndërsa kushdo që e shtyp atë (me punë të këqija), do të dështojë.”
“Natyrisht që Ne i treguam atij rrugën e drejtë, që ai të jetë ose mirënjohës, ose mosmirënjohës.”
“dhe ia kemi bërë të qarta të dyja rrugët?”
“Vërtet që njeriu është krijuar i paqëndrueshëm: kur atë e godet e keqja, ai ligështohet fort, por, kur i bie e mira, ai bëhet koprrac. Përjashtim bëjnë ata që falen,”
“Unë nuk e shfajësoj veten, sepse shpirti (i njeriut) është fort i prirë për të keqe, përveç atij që e mëshiron Zoti im. Me të vërtetë, Zoti im është Falës dhe Mëshirëplotë.”
“Në të vërtetë, Ne e krijuam njeriun në trajtën më të përkryer, pastaj e çuam atë (kur nuk beson) në gjendjen më të ulët, përveç atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira: ata do të kenë shpërblime të pandërprera.”
“Drejtohu me përkushtim në fenë e pastër monoteiste, natyrën fillestare, në të cilën Allahu i ka krijuar njerëzit. S’ka ndryshim të krijimit të Allahut. Kjo është feja e drejtë, por shumica e njerëzve nuk e dinë.”
| Kush | Natyra njerëzore |
|---|---|
| Konfuci | Pothuaj të njëjtë nga natyra; praktika i largon njerëzit nga njëri-tjetri. |
| Mengzi | Priret nga e mira, ashtu si uji rrjedh poshtë. |
| Xunzi | Është e keqe; mirësia bëhet me përpjekje të qëllimshme. |
| Islami | Çdo fëmijë lind mbi fitren, i tregohet e keqja dhe e mira e tij, dhe duhet të zgjedhë. |
Pse nevojitet ende një mesazh nga Allahu (﷾)
Një fillim i mirë mund të mbulohet. Vetë Mengzi thoshte se virtytet humbasin nga lënia pas dore. Ndërgjegjja na thotë se e drejta dhe e gabuara janë të vërteta. Por njerëzit i plotësojnë hollësitë sipas kohës dhe dëshirave të tyre, dhe ritet e Xunzit i bënë njerëzit. Islami mëson se Ai që e krijoi natyrën njerëzore i ka folur edhe asaj. Kurani e quan fenë që i përshtatet fitres “feja e drejtë”. Allahu (﷾) flet me anë të frymëzimit, pas perdes, ose duke dërguar një të dërguar. Faqja “Nëse kemi ndërgjegje, pse na duhet një mesazh nga Perëndia?” tregon më shumë.
“Mirësia, drejtësia, mirësjellja dhe dija nuk na futen nga jashtë. Ne sigurisht jemi pajisur me to. Dhe një mendim ndryshe vjen thjesht nga mungesa e reflektimit. Prandaj thuhet: ‘Kërkoji dhe do t'i gjesh. Lëri pas dore dhe do t'i humbasësh.’”
“Drejtohu me përkushtim në fenë e pastër monoteiste, natyrën fillestare, në të cilën Allahu i ka krijuar njerëzit. S’ka ndryshim të krijimit të Allahut. Kjo është feja e drejtë, por shumica e njerëzve nuk e dinë.”
“Asnjë njeriu nuk i është dhënë t’i flasë Allahu, përveçse me anë të Frymëzimit ose pas perdes, ose me anën e një Kumtuesi (Engjëlli) të dërguar me lejen e Tij, për të shpallur vullnetin e Tij. Ai, me të vërtetë, është i Lartë dhe i Urtë!”
Një mënyrë e plotë jetese, dhe një ftesë
Islami është një din, një mënyrë e plotë jetese: besimi, adhurimi, ligji, familja dhe karakteri bashkë. Allahu (﷾) thotë se e ka përsosur atë dhe e ka zgjedhur për ne. Kurani u thotë besimtarëve ta pranojnë atë të plotë. Ai ju kërkon ta shqyrtoni Kuranin me kujdes: sikur të mos ishte prej Allahut (﷾), do të gjenit në të shumë kundërthënie. I Dërguari i tij, Muhamedi (ﷺ), u dërgua për të gjithë njerëzit, dhe ai është vula e profetëve, i fundit prej tyre. Faqja “Çfarë është Islami?” e tregon të tërën në një vend.
“Sot jua përsosa fenë tuaj, e plotësova dhuntinë Time ndaj jush dhe zgjodha që Islami të jetë feja juaj.”
“O besimtarë! Pranojeni Islamin me të gjitha rregullat e tij dhe mos shkoni gjurmëve të djallit, se ai është armiku juaj i përbetuar.”
“A nuk përsiatin ata për Kuranin! Sikur ai të mos ishte prej Allahut, do të gjenin në të shumë kundërthënie.”
“Thuaj (o Muhamed): “O njerëz, unë jam i Dërguari i Allahut për të gjithë ju, i Atij që i përket sundimi i qiejve dhe i Tokës. Nuk ka zot tjetër të vërtetë veç Atij; Ai jep jetë dhe vdekje, prandaj besoni në Allahun dhe në të Dërguarin e Tij, Profetin që nuk di shkrim e lexim e që beson në Allahun dhe Fjalët e Tij! Shkoni pas tij, që të jeni në rrugën e drejtë!””
“Muhamedi nuk është babai i askujt prej burrave tuaj, por është i Dërguari i Allahut dhe vula e profetëve; Allahu është i Gjithëdijshëm për çdo gjë.”
Tri përgjigje të kthyera
Menci 6A.2 — libri 6, pjesa 1, kapitulli 2, paragrafi 2
“Uji vërtet do të rrjedhë pa dallim në lindje apo në perëndim, por a do të rrjedhë pa dallim lart apo poshtë? Prirja e natyrës së njeriut drejt së mirës është si prirja e ujit për të rrjedhur poshtë. Nuk ka asnjë që të mos e ketë këtë prirje drejt së mirës, ashtu si i gjithë uji rrjedh poshtë.”
Cituar për
Mengzi tregoi se natyra jonë është e mirë. Ruajeni dhe rriteni atë, dhe nuk ju nevojitet asnjë profet.
Përgjigjja
Përgjigjja e Islamit është fitreja: një natyrë e bërë për ta njohur Zotin e saj (30:30). Vetë Mengzi thotë se e mira te ne mund të shtyhet mënjanë me forcë (6A.2) dhe të humbasë nga lënia pas dore (6A.6). Ai thotë se kush e njeh natyrën e vet e njeh Qiellin (7A.1). Por thotë gjithashtu se Qielli nuk flet; ai e tregon vullnetin e vet nëpërmjet sjelljes dhe punëve (5A.5). Pra, sipas vetë fjalëve të tij, nga Qielli nuk vjen asnjë fjalë që të thotë si të adhurosh, apo çfarë vjen pas vdekjes. Kurani thotë se Allahu (﷾) ka folur, duke dërguar të dërguar (42:51). Ai e quan fenë që i përshtatet natyrës sonë “feja e drejtë” (30:30).
Ku përfundon — Edhe një natyrë e shëndoshë mund të mbulohet. Mesazhi i Allahut (﷾) e thërret përsëri, dhe na tregon atë që natyra vetëm nuk mund ta tregojë.
Kurani 70:19-22 — Sureja El-Mearixh, ajeti 19-22
“Vërtet që njeriu është krijuar i paqëndrueshëm: kur atë e godet e keqja, ai ligështohet fort, por, kur i bie e mira, ai bëhet koprrac. Përjashtim bëjnë ata që falen,”
Cituar për
Vetë Kurani juaj thotë se njeriu u krijua i paqëndrueshëm dhe koprrac (70:19-21), dhe se shpirti është i prirë për të keqe (12:53). Pra, Islami në të vërtetë e ka pikëpamjen e Xunzit: natyra njerëzore është e keqe.
Përgjigjja
Përgjigjja e Islamit është se Kurani përmend dobësi, jo një natyrë të keqe. Çdo ajet e ka përjashtimin e vet: “Përjashtim bëjnë ata që falen” (70:22); “përveç atij që e mëshiron Zoti im” (12:53). Kurani thotë gjithashtu: “Në të vërtetë, Ne e krijuam njeriun në trajtën më të përkryer” (95:4). Për Xunzin, mirësia nuk është fare në natyrë; e bënë të urtët. Për Kuranin, Allahu (﷾) i bëri të qarta shpirtit edhe të keqen, edhe të mirën e tij (91:8). Shërimi i Xunzit janë ritet që bënë të urtët. Shërimi i Kuranit është kthimi tek Allahu (﷾).
Ku përfundon — Kurani përmend dobësitë njerëzore dhe thotë se shpirti është i prirë për të keqe, përveç kur Allahu (﷾) mëshiron. Ai nuk e quan natyrën njerëzore të ligë. Njeriu është bërë në trajtën më të përkryer dhe i është treguar e mira dhe e keqja, dhe kthimi tek Allahu (﷾) e zotëron dobësinë.
Analektet 17.2 — libri 17, kapitulli 2
“Mjeshtri tha: ‘Nga natyra, njerëzit janë pothuajse të njëjtë; nga praktika, ata largohen shumë nga njëri-tjetri.’”
Cituar për
Konfuci tha se njerëzit janë të njëjtë nga natyra dhe largohen nga njëri-tjetri nga praktika. Pra, nuk ka besim të lindur, vetëm edukatë.
Përgjigjja
Përgjigjja e Islamit është se fitreja vjen e para, dhe edukata vjen pas. Profeti (ﷺ) tha se çdo fëmijë lind mbi fitren. Pastaj prindërit e bëjnë fëmijën hebre, të krishterë ose magjus (Buhari 1385). Kurani thotë se lindëm pa ditur asgjë (16:78). Fitreja nuk është diçka e mësuar: ajo është një natyrë e bërë për ta njohur Allahun (﷾) (30:30). Faqja “A lindin fëmijët duke besuar në Perëndi?” jep provat.
Ku përfundon — Njerëzit nisin nga fitreja. Praktika dhe edukata pastaj i bëjnë të ndryshëm.
Këndvështrime
Mengzi: natyra njerëzore është e mirë
Mengzi dhe mësuesit që e ndjekin mendojnë se natyra njerëzore priret drejt së mirës. Njerëzit duhet ta ruajnë dhe ta rritin atë me të cilën kanë lindur, me mësim dhe me reflektim.
Mengzi thotë se natyra njerëzore anon nga e mira, ashtu si uji rrjedh tatëpjetë. Njerëzit bëjnë keq vetëm kur natyra e tyre detyrohet (Menci 6A.2).
Kundërpërgjigje
Përgjigjja e Islamit është fitreja: një natyrë e bërë për ta njohur Zotin e saj (30:30; Buhari 1385). Një prirje drejt së mirës nuk të thotë çfarë është e drejtë në çdo rast. Mengzi thotë se kush e njeh natyrën e vet e njeh Qiellin (7A.1). Por ai thotë gjithashtu se Qielli nuk flet; ai e tregon vullnetin e vet nëpërmjet sjelljes dhe punëve (5A.5). Kurani thotë se Allahu (﷾) ka folur, duke dërguar të dërguar (42:51). Thotë se shpirtit iu tregua e keqja dhe e mira e tij, dhe se ai duhet të zgjedhë (91:8-10).
Mengzi thotë se virtytet nuk na futen nga jashtë. Ne lindim me to, dhe duhet t'i kërkojmë, përndryshe i humbasim (Menci 6A.6).
Kundërpërgjigje
Islami thotë se Allahu (﷾) i tregoi çdo shpirti të keqen dhe të mirën e tij (91:8). Mengzi thotë se virtytet humbasin nga lënia pas dore dhe gjenden përsëri duke i kërkuar (6A.6). Kurani thotë se, po të mos ishte mirësia dhe mëshira e Allahut (﷾), asnjë besimtar nuk do të ishte pastruar kurrë (24:21). Pra, shërimi është kthimi tek Allahu (﷾), i cili ka folur (42:51).
Xunzi: natyra njerëzore është e keqe
Xunzi mendon se njerëzit lindin me dëshira që çojnë në grindje. Mirësia bëhet me përpjekje, me mësues dhe me ritet e të urtëve.
Xunzi thotë se njerëzit lindin duke dashur fitimin, me smirë dhe me dëshirat e shqisave. Ndjekja e tyre çon në grindje (Xunzi 23).
Kundërpërgjigje
Kurani thotë se njeriu u krijua me dobësi (70:19-21). Por thotë gjithashtu se Allahu (﷾) i dha çdo shpirti njohjen e së keqes dhe së mirës (91:8). Vetë Xunzi thotë se çdo njeri ka aftësinë ta njohë atë që është e drejtë dhe mundësinë ta bëjë (Xunzi 23). Kurani thotë se kjo u dha bashkë me shpirtin. Dhe kush e pastron shpirtin shpëton (91:9).
Xunzi thotë se mirësia bëhet me përpjekje të qëllimshme, nëpërmjet mësuesve dhe riteve që bënë të urtët. Ajo nuk vjen nga natyra njerëzore (Xunzi 23).
Kundërpërgjigje
Islami thotë se masa vjen nga Ai që e krijoi natyrën njerëzore (30:30). Kurani pyet: “E si të mos dijë Ai që ka krijuar gjithçka” (67:14). Xunzi thotë se të urtët kishin të njëjtën natyrë si të gjithë të tjerët (Xunzi 23). Ai i rrënjos ritet te qielli dhe toka, te të parët, dhe te sundimtarët dhe mësuesit (Xunzi 19). Por të urtët prapëseprapë i bënë ato, dhe atë që e bënë njerëzit, njerëz të tjerë mund ta ndryshojnë.
Pikëpamja islame
Çdo fëmijë lind i pastër, mbi fitren: një natyrë e bërë për ta njohur Zotin e saj, fajtore për mëkatin e askujt tjetër. Shpirtit i janë treguar e keqja dhe e mira e tij, dhe të dyja rrugët janë të hapura. Edukata mund ta mbulojë fitren, dhe mesazhi i Allahut (﷾) e zbulon. Kurani kërkon të peshohet me kujdes, dhe i Dërguari i tij (ﷺ) u dërgua për të gjithë njerëzit.
Profeti (ﷺ) tha se çdo fëmijë lind mbi fitren, besimin natyror. Janë prindërit ata që e bëjnë fëmijën hebre, të krishterë ose magjus (zoroastrian).
Kurani e quan fitren modelin mbi të cilin Allahu (﷾) i krijoi njerëzit, dhe e lidh atë me fenë e vërtetë.
Kurani thotë se Allahu (﷾) i tregoi shpirtit çfarë është e keqe për të dhe çfarë është e mirë. Kush e pastron shpëton, dhe kush e prish dështon.
Kurani përmend dobësi të vërteta njerëzore, si padurimin. Dhe thotë se ata që i përkushtohen namazit nuk sundohen prej tyre.
Asnjë fëmijë nuk lind fajtor për mëkatin e tjetrit; askush nuk e mban barrën e tjetrit.
Islami është një mënyrë e plotë jetese, dhe Kurani kërkon të shqyrtohet me kujdes. I Dërguari i tij (ﷺ), i fundit i profetëve, u dërgua për të gjithë njerëzit.