Jawapan ringkas
Ya, dengan cara yang sama kita mengetahui kebanyakan perkara yang penting. Kita tidak memerlukan bukti yang melampaui setiap keraguan yang mungkin, hanya sebab-sebab yang cukup kuat untuk tidak meninggalkan keraguan yang munasabah. Thomas Huxley, ahli biologi Inggeris abad ke-19 yang mencipta perkataan agnostik, menetapkan satu peraturan dalam dua bahagian. Ikutlah akal anda sejauh yang dapat membawa anda, dan jangan mendakwa kepastian yang belum ditunjukkan. Halaman ini berhujah bahawa akal, jika diikuti sejauh itu, sampai kepada seorang Pencipta. Huxley sendiri berhenti sebelum itu. Tiga jalan penaakulan semuanya menunjuk ke arah yang sama. Ia ialah kebergantungan segala sesuatu di alam semesta, bukti bahawa ia mempunyai permulaan, dan keteraturan yang dapat dibaca oleh akal kita. Islam meminta manusia merenungkan ciptaan, dan ia berpegang bahawa keyakinan tumbuh daripada renungan itu. Langkah seterusnya ialah menimbang sebab-sebab itu sendiri, bermula dengan bagaimana kita tahu Tuhan wujud.
Penjelasan penuh
Peraturan Huxley bagi seorang agnostik
Thomas Henry Huxley mencipta perkataan agnostik untuk dirinya sendiri. Pada tahun 1889 dia menulis bahawa agnostisisme ialah satu kaedah, bukan akidah, dan bahawa kaedah itu ialah satu prinsip dengan dua bahagian. Bahagian pertama menyuruh mengikut akal sejauh yang dapat membawa anda. Bahagian kedua berkata jangan berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia belum ditunjukkan. Halaman ini menerima peraturan itu sebagai peraturannya sendiri. Ia tidak berkata bahawa Huxley sampai kepada seorang Pencipta, kerana dia tidak sampai. Sama ada akal memang sampai sejauh itu ialah persoalannya.
“Agnostisisme, sebenarnya, bukan akidah, tetapi satu kaedah, yang intinya terletak pada penerapan yang ketat bagi satu prinsip.”
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
Mengetahui ada tahap-tahapnya
Hampir tiada apa-apa yang kita sandarkan dibuktikan melampaui setiap keraguan yang mungkin. Kita percaya bahawa orang lain mempunyai akal, bahawa masa lalu benar-benar berlaku, dan bahawa sesuatu ubat berkesan. Di banyak negara mahkamah mensabitkan kesalahan apabila kesalahan dibuktikan melampaui keraguan yang munasabah, bukan melampaui setiap keraguan yang dapat dibayangkan. David Hume, ahli falsafah Scotland abad ke-18, menyatakan peraturan itu bagi setiap pembaca: “Seorang yang bijak, oleh itu, menyesuaikan kepercayaannya dengan bukti.” Dalam esei yang sama Hume menerapkan peraturan itu kepada laporan-laporan mukjizat, termasuk mukjizat Islam. Tanda utama Islam bukan satu laporan tetapi sebuah kitab yang dapat diperiksa oleh sesiapa pun hari ini. Halaman tentang cabaran al-Quran membentangkan perkara ini. Bahagian kedua Huxley menghalang kepastian palsu. Ia tidak menghalang kesimpulan yang kuat tetapi kurang daripada pasti. Itulah piawai yang ditawarkan halaman ini kepada orang luar.
“Seorang yang bijak, oleh itu, menyesuaikan kepercayaannya dengan bukti.”
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
Ke mana akal pergi: satu sebab di luar alam semesta
Tiga jalan penaakulan dibentangkan dan diuji di halaman-halamannya sendiri. Yang pertama bermula daripada hakikat bahawa segala yang kita lihat bergantung kepada sesuatu yang lain. Satu rantaian benda yang bergantung memerlukan sesuatu yang tidak bergantung kepada apa-apa. Yang kedua bermula daripada bukti bahawa alam semesta sedang mengembang daripada keadaan awal yang panas dan padat, yang dianggap ramai sebagai satu permulaan. Yang ketiga bermula daripada keteraturan alam, yang dapat dibaca dalam matematik oleh akal di sebuah planet kecil. Bersama-sama ia menunjuk kepada satu sebab di luar alam semesta yang tidak bergantung kepada apa-apa. Halaman-halaman yang dipautkan berhujah bahawa ia juga mesti mempunyai kuasa dan memilih untuk mencipta. Jawapan-jawapan saingannya ialah alam semesta yang kekal, fakta mentah (sesuatu yang wujud begitu sahaja, tanpa sebab) dan alam-alam semesta yang tidak terkira dan tidak kelihatan. Halaman-halaman yang dipautkan menimbang setiap satu daripadanya. Akal sampai kepada seorang Pencipta. Ia tidak memberitahu kita apa yang dikehendaki Pencipta itu daripada kita, dan itu satu lagi persoalan tentang petunjuk.
Melaporkan bahawa semakin jauh sesebuah galaksi, semakin laju ia bergerak menjauhi kita: pemerhatian yang menjadi bukti bagi alam semesta yang mengembang.
Menunjukkan bahawa alam semesta yang, secara purata, sentiasa mengembang tidak mungkin telah mengembang selama-lamanya: sejarah pengembangannya mesti mempunyai sempadan pada masa lalu.
Membahagikan segala yang wujud kepada apa yang hanya mungkin pada dirinya (mumkin al-wujud), yang memerlukan sebab, dan apa yang wajib pada dirinya (wajib al-wujud), yang tidak memerlukan sebab. Berhujah bahawa satu rantaian benda yang mungkin, betapa panjang sekalipun, memerlukan satu wujud yang wajib di luarnya, dan bahawa wujud ini satu dan tidak mempunyai bahagian.
Berhujah bahawa sebab yang mencukupi bagi seluruh rangkaian benda yang kontingen mesti terletak di luar rangkaian itu, pada satu zat yang wajib, yang dinamakan Leibniz sebagai Tuhan.
Berhujah bahawa kuasa matematik untuk menyatakan hukum-hukum fizik hampir merupakan satu misteri dan tidak mempunyai penjelasan rasional, dan menggelarnya hadiah yang menakjubkan yang tidak kita fahami dan tidak kita layak terima.
| Jalan | Bermula daripada |
|---|---|
| Kebergantungan | Segala yang kita lihat bergantung pada sesuatu yang lain, dan rantaian benda yang bergantung memerlukan sesuatu yang tidak bergantung pada apa-apa. |
| Satu permulaan | Alam semesta sedang mengembang daripada keadaan awal yang panas dan padat, yang dianggap oleh ramai sebagai satu permulaan. |
| Keteraturan | Keteraturan alam, yang dapat dibaca dalam matematik oleh akal di sebuah planet yang kecil. |
Bersama-sama ia menunjuk kepada sebab di luar alam semesta yang tidak bergantung pada apa-apa.
Ujian Hume tidak menolak seorang Pencipta lebih awal
Satu jawapan berkata pengetahuan berhenti pada apa yang dapat kita kira atau perhatikan, dan apa-apa yang lain ialah cakap kosong. Hume menyatakannya dengan paling tajam. Namun ujiannya sendiri mengekalkan penaakulan daripada pengalaman tentang apa yang wujud, yang disebutnya penaakulan tentang perkara fakta dan kewujudan. Hujah bagi seorang Pencipta adalah jenis itu: ia bermula daripada benda-benda yang diperhatikan yang bergantung kepada yang lain, dan bertanya tentang sebabnya. Sama ada penaakulan sedemikian boleh melampaui apa yang diperhatikan ialah persoalan sebenar, dan ujian itu tidak menyelesaikannya lebih awal. Sains juga menaakul daripada apa yang dilihat kepada apa yang tidak dilihat. Tiada sesiapa yang pernah menyaksikan alam semesta awal, dan hujah baginya bersandar pada galaksi-galaksi yang menjauh sekarang. Huxley sama berhati-hati. Dia hanya menerima had-had pengetahuan yang dibuktikan, dan dia membiarkan minda terbuka kepada keyakinan.
Mengakhiri Enquiry dengan berkata bahawa sebuah buku yang tidak mengandungi penaakulan abstrak tentang kuantiti atau nombor, dan tidak juga penaakulan daripada pengalaman tentang perkara fakta dan kewujudan, tidak dapat mengandungi apa-apa selain sofisme dan ilusi.
“Hasil penerapan prinsip agnostik akan berbeza-beza mengikut pengetahuan dan keupayaan individu, dan mengikut keadaan umum sains. Apa yang tidak terbukti hari ini mungkin terbukti dengan bantuan penemuan-penemuan baharu esok. Satu-satunya titik tetap yang negatif ialah penafian-penafian yang lahir daripada had kebolehan kita yang dapat dibuktikan. Dan satu-satunya kewajipan yang diterima ialah membiarkan minda sentiasa terbuka kepada keyakinan.”
Melaporkan bahawa semakin jauh sesebuah galaksi, semakin laju ia bergerak menjauhi kita: pemerhatian yang menjadi bukti bagi alam semesta yang mengembang.
Adakah akal berakhir dengan jalan buntu? Cabaran Kant
Hujah falsafah yang paling kuat untuk menahan diri datang daripada Immanuel Kant, ahli falsafah Jerman abad ke-18. Dia berhujah bahawa apabila akal melampaui pengalaman, ia menghasilkan bukti-bukti yang sama kuat bagi dakwaan-dakwaan yang bertentangan. Antaranya ialah bahawa dunia mempunyai permulaan dan bahawa ia tidak mempunyai permulaan. Satu lagi ialah bahawa wujud suatu zat yang wajib ada, yang tidak mungkin tidak wujud, dan bahawa tiada. Jika begitu, bahagian pertama Huxley akan bertembung dengan bahagian keduanya. Tetapi bukti-bukti Kant tentang permulaan datang daripada akal semata-mata, sebelum ada bukti tentang masa lalu alam semesta. Persoalan itu kini juga boleh ditimbang dengan bukti. Dan hujah daripada kebergantungan tidak bersandar pada permulaan, maka ia tetap berdiri walaupun tiada permulaan. Kant mengakui bahawa suatu zat yang wajib ada di luar dunia yang kita alami tidak tertolak. Dia berpendapat bahawa ia tidak dapat dibuktikan, kerana idea sebab tidak dapat melampaui pengalaman. Itu persoalan Hume sekali lagi, yang telah dijawab di atas. Hujah itu bermula daripada benda-benda yang diperhatikan yang bergantung kepada yang lain dan bertanya tentang sebabnya. Sains juga menaakul daripada apa yang dilihat kepada apa yang tidak dilihat.
Berhujah bahawa apabila akal melampaui pengalaman yang mungkin ia menghasilkan bukti-bukti yang sama kuat bagi dakwaan-dakwaan yang bertentangan, antaranya bahawa dunia mempunyai permulaan dalam masa dan bahawa ia tidak mempunyai permulaan, dan bahawa wujud suatu zat yang wajib ada dan bahawa tiada. Kant membaca pertembungan itu sebagai tanda had akal. Dia mengakui bahawa suatu zat yang wajib ada di luar rangkaian penampakan tidak tertolak, tetapi berpendapat bahawa ia tidak dapat dibuktikan. Hujah kosmologi, katanya, tersilap membawa idea sebab melampaui pengalaman.
Membahagikan segala yang wujud kepada apa yang hanya mungkin pada dirinya (mumkin al-wujud), yang memerlukan sebab, dan apa yang wajib pada dirinya (wajib al-wujud), yang tidak memerlukan sebab. Berhujah bahawa satu rantaian benda yang mungkin, betapa panjang sekalipun, memerlukan satu wujud yang wajib di luarnya, dan bahawa wujud ini satu dan tidak mempunyai bahagian.
Berhujah bahawa sebab yang mencukupi bagi seluruh rangkaian benda yang kontingen mesti terletak di luar rangkaian itu, pada satu zat yang wajib, yang dinamakan Leibniz sebagai Tuhan.
Melaporkan bahawa semakin jauh sesebuah galaksi, semakin laju ia bergerak menjauhi kita: pemerhatian yang menjadi bukti bagi alam semesta yang mengembang.
Mengakhiri Enquiry dengan berkata bahawa sebuah buku yang tidak mengandungi penaakulan abstrak tentang kuantiti atau nombor, dan tidak juga penaakulan daripada pengalaman tentang perkara fakta dan kewujudan, tidak dapat mengandungi apa-apa selain sofisme dan ilusi.
Lima puluh-lima puluh ialah satu keputusan, dan ia mesti diperoleh
Satu lagi jawapan berkata bukti yang menyokong dan menentang adalah seimbang, maka jalan yang jujur ialah menahan diri. Peluang yang sama juga satu kesimpulan. Ia mesti dicapai dengan menimbang sebab-sebab, dan timbangan itu mesti keluar seimbang. Tidak pasti ialah perkara yang berbeza. Seorang juri yang tidak pasti tidak menyimpulkan bahawa bersalah dan tidak bersalah sama mungkin. Sebab-sebab daripada permulaan, daripada kebergantungan dan daripada keteraturan ada di atas meja, dan jawapan-jawapan saingan diuji di sisinya. Sesiapa yang berkata timbangan itu seimbang mesti menunjukkan timbangannya. Teks Huxley sendiri menyebut apa yang dikira: minda yang sentiasa terbuka kepada keyakinan.
“Hasil penerapan prinsip agnostik akan berbeza-beza mengikut pengetahuan dan keupayaan individu, dan mengikut keadaan umum sains. Apa yang tidak terbukti hari ini mungkin terbukti dengan bantuan penemuan-penemuan baharu esok. Satu-satunya titik tetap yang negatif ialah penafian-penafian yang lahir daripada had kebolehan kita yang dapat dibuktikan. Dan satu-satunya kewajipan yang diterima ialah membiarkan minda sentiasa terbuka kepada keyakinan.”
“Seorang yang bijak, oleh itu, menyesuaikan kepercayaannya dengan bukti.”
Membahagikan segala yang wujud kepada apa yang hanya mungkin pada dirinya (mumkin al-wujud), yang memerlukan sebab, dan apa yang wajib pada dirinya (wajib al-wujud), yang tidak memerlukan sebab. Berhujah bahawa satu rantaian benda yang mungkin, betapa panjang sekalipun, memerlukan satu wujud yang wajib di luarnya, dan bahawa wujud ini satu dan tidak mempunyai bahagian.
Berhujah bahawa sebab yang mencukupi bagi seluruh rangkaian benda yang kontingen mesti terletak di luar rangkaian itu, pada satu zat yang wajib, yang dinamakan Leibniz sebagai Tuhan.
Perselisihan ialah sebab untuk melihat dengan lebih teliti
Jawapan ketiga berkata bahawa orang-orang yang teliti dan berpengetahuan berselisih tentang Tuhan. Maka, katanya, menahan diri ialah perkara yang munasabah. Tetapi orang-orang sedemikian juga berselisih tentang kehendak bebas, dan tentang apa yang menjadikan sesuatu perbuatan itu betul. Namun setiap orang tetap hidup dengan satu jawapan. Peraturan Huxley meminta setiap orang mengikut akal sejauh yang ia pergi. Perselisihan menyuruh anda menimbang hujah-hujah itu sendiri, dan menimbangnya dengan baik. Ia tidak dapat mengecualikan sesiapa daripada hidup dengan satu jawapan. Orang yang bersolat dan orang yang tidak masing-masing bertindak atas satu pandangan. Tidak memilih juga satu cara hidup. Dan kerana begitu banyak yang dipertaruhkan, persoalan itu ialah persoalan praktikal.
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
“Agnostisisme, sebenarnya, bukan akidah, tetapi satu kaedah, yang intinya terletak pada penerapan yang ketat bagi satu prinsip.”
Jawapan Islam: renungkanlah, dan dakwalah hanya apa yang anda ketahui
Al-Quran menyeru manusia merenungkan kejadian langit dan bumi (3:190-191). Ia melarang mengikut apa yang tidak ada pengetahuan mengenainya (17:36), satu peraturan yang diterapkan halaman ini kepada orang beriman dan orang yang ragu sama rata. Ia juga bertanya dari mana alam semesta datang: daripada tiada, daripada dirinya sendiri, atau daripada seorang Pencipta (52:35-36). Soalan-soalan itu dikemukakan kepada orang-orang yang menolak Nabi (ﷺ) di Makkah. Islam meminta untuk dipercayai kerana sebab-sebab, dan ia memberikan sebab-sebab itu.
“Sesungguhnya pada kejadian langit dan bumi, dan pada pertukaran malam dan siang, ada tanda-tanda (kekuasaan, kebijaksanaan, dan keluasan rahmat Allah) bagi orang-orang yang berakal; (Iaitu) orang-orang yang menyebut dan mengingati Allah semasa mereka berdiri dan duduk dan semasa mereka berbaring mengiring, dan mereka pula memikirkan tentang kejadian langit dan bumi (sambil berkata): Wahai Tuhan kami! Tidaklah Engkau menjadikan benda-benda ini dengan sia-sia, Maha Suci Engkau, maka peliharalah kami dari azab neraka.”
“Dan janganlah engkau mengikut apa yang engkau tidak mempunyai pengetahuan mengenainya; sesungguhnya pendengaran dan penglihatan serta hati, semua anggota-anggota itu tetap akan ditanya tentang apa yang dilakukannya.”
“(Mengapa mereka tidak beriman?) Adakah mereka telah tercipta dengan tiada yang menciptanya, atau adakah mereka yang mencipta diri mereka sendiri? Adakah mereka yang mencipta langit dan bumi itu? (Sudah tentu tidak!) Bahkan mereka adalah orang-orang yang tidak meyakini (kebenaran apa yang mereka pernah mengakuinya).”
Jawapan Islam: keyakinan ialah ke mana iman berkembang
Halaman ini meminta orang luar satu kesimpulan yang melampaui keraguan yang munasabah. Bagi orang beriman, Islam meminta lebih. Al-Quran menggambarkan mereka yang beriman dan sejak itu tidak ragu-ragu lagi (49:15). Ahli tafsir abad ke-14 Ibnu Kathir membaca ini sebagai orang-orang beriman yang sempurna. Iman mereka mendalam menjadi yakin, iaitu kepastian. Itu gambaran tentang ke mana iman akhirnya sampai, bukan tuduhan terhadap sesiapa yang masih mencari. Al-Quran mengaitkan keyakinan dengan memerhati ciptaan. Tuhan memperlihatkan kepada Ibrahim kebesaran dan kekuasaan-Nya di langit dan di bumi, supaya dia menjadi orang yang yakin (6:75). Keyakinan itu ialah buah sebab-sebab itu dan bukan penggantinya. Mengetahui bahawa seorang Pencipta wujud juga hanya langkah pertama. Dalam Islam ia membawa kepada ibadah, akhlak dan seluruh cara hidup.
“Sesungguhnya orang-orang yang sebenar-benarnya beriman hanyalah orang-orang yang percaya kepada Allah dan RasulNya, kemudian mereka (terus percaya dengan) tidak ragu-ragu lagi, serta mereka berjuang dengan harta benda dan jiwa mereka pada jalan Allah; mereka itulah orang-orang yang benar (pengakuan imannya).”
“Dan demikianlah Kami perlihatkan kepada Nabi Ibrahim kebesaran dan kekuasaan (Kami) di langit dan di bumi, dan supaya menjadilah ia dari orang-orang yang percaya dengan sepenuh-penuh yakin.”
“Sesungguhnya pada kejadian langit dan bumi, dan pada pertukaran malam dan siang, ada tanda-tanda (kekuasaan, kebijaksanaan, dan keluasan rahmat Allah) bagi orang-orang yang berakal; (Iaitu) orang-orang yang menyebut dan mengingati Allah semasa mereka berdiri dan duduk dan semasa mereka berbaring mengiring, dan mereka pula memikirkan tentang kejadian langit dan bumi (sambil berkata): Wahai Tuhan kami! Tidaklah Engkau menjadikan benda-benda ini dengan sia-sia, Maha Suci Engkau, maka peliharalah kami dari azab neraka.”
Jawapan-jawapan itu dijawab
Hume, Enquiry, Seksyen XII, Bahagian III
Mengakhiri Enquiry dengan berkata bahawa sebuah buku yang tidak mengandungi penaakulan abstrak tentang kuantiti atau nombor, dan tidak juga penaakulan daripada pengalaman tentang perkara fakta dan kewujudan, tidak dapat mengandungi apa-apa selain sofisme dan ilusi.
Dipetik untuk
Hanya penaakulan tentang nombor atau tentang fakta yang diperhatikan yang memberikan pengetahuan. Apa-apa yang lain, termasuk hujah tentang seorang Pencipta, ialah sofisme dan ilusi.
Jawapan
Ujian Hume sendiri mengekalkan penaakulan eksperimen tentang perkara fakta dan kewujudan. Hujah bagi seorang Pencipta ialah penaakulan jenis itu: ia bermula daripada benda-benda yang diperhatikan yang bergantung kepada yang lain dan bertanya tentang sebabnya. Sama ada ia boleh melampaui apa yang diperhatikan ialah persoalan sebenar, dan sains juga menaakul daripada apa yang dilihat kepada apa yang tidak dilihat.
Kesimpulannya — Ujian Hume tidak menolak seorang Pencipta lebih awal, maka hujah-hujah itu mesti ditimbang menurut meritnya.
Kant, Critique of Pure Reason (1781), antinomi-antinomi
Berhujah bahawa apabila akal melampaui pengalaman yang mungkin ia menghasilkan bukti-bukti yang sama kuat bagi dakwaan-dakwaan yang bertentangan, antaranya bahawa dunia mempunyai permulaan dalam masa dan bahawa ia tidak mempunyai permulaan, dan bahawa wujud suatu zat yang wajib ada dan bahawa tiada. Kant membaca pertembungan itu sebagai tanda had akal. Dia mengakui bahawa suatu zat yang wajib ada di luar rangkaian penampakan tidak tertolak, tetapi berpendapat bahawa ia tidak dapat dibuktikan. Hujah kosmologi, katanya, tersilap membawa idea sebab melampaui pengalaman.
Dipetik untuk
Kant menunjukkan bahawa akal, jika diikuti melampaui pengalaman, membuktikan jawapan-jawapan yang bertentangan tentang sebab pertama dengan kekuatan yang sama. Maka jalan yang jujur ialah berhenti.
Jawapan
Bukti-bukti Kant tentang permulaan datang daripada akal semata-mata, sebelum ada bukti tentang masa lalu alam semesta. Hujah daripada kebergantungan tidak memerlukan permulaan. Keraguan Kant yang lebih mendalam ialah bahawa idea sebab tidak dapat melampaui pengalaman, walaupun dia mengakui bahawa suatu zat yang wajib ada tidak tertolak. Itu persoalan Hume sekali lagi. Hujah itu bermula daripada benda-benda yang diperhatikan yang bergantung kepada yang lain, dan sains juga menaakul daripada apa yang dilihat kepada apa yang tidak dilihat.
Kesimpulannya — Hujah daripada kebergantungan tidak memerlukan permulaan dan bermula daripada apa yang diperhatikan, maka jalan buntu Kant tidak menyelesaikan persoalan itu menentangnya.
T. H. Huxley, ‘Agnosticism’, The Nineteenth Century, Februari 1889; dicetak semula dalam Collected Essays, jil. 5 (Macmillan, London, 1894), hlm. 246
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
Dipetik untuk
Janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan. Tiada sesiapa yang telah membuktikan bahawa Tuhan wujud, maka tahanlah diri.
Jawapan
Halaman ini tidak mendakwa kepastian. Ia meminta satu kesimpulan yang melampaui keraguan yang munasabah. Bahagian pertama peraturan yang sama membenarkannya: ikutlah akal anda sejauh yang dapat membawa anda. Huxley juga menulis bahawa apa yang tidak terbukti hari ini mungkin terbukti esok.
Kesimpulannya — Peraturan Huxley menghentikan kepastian palsu dan memberi ruang bagi kesimpulan yang beralasan walaupun kurang daripada pasti.
T. H. Huxley, ‘Agnosticism’, The Nineteenth Century, Februari 1889; dicetak semula dalam Collected Essays, jil. 5 (Macmillan, London, 1894), hlm. 246
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
Dipetik untuk
Bukti itu seimbang, maka peluangnya lima puluh-lima puluh, dan menahan penilaian ialah satu-satunya jalan yang jujur.
Jawapan
Peluang yang sama ialah satu keputusan yang mesti dicapai dengan menimbang sebab-sebab. Tiga jalan penaakulan menunjuk kepada satu sebab di luar alam semesta, dan jawapan-jawapan saingan diuji di halaman-halaman yang dipautkan. Tidak pasti tidak menjadikan timbangan itu seimbang.
Kesimpulannya — Ketidakpastian bukan pembahagian sama rata, dan sesiapa yang berkata timbangan itu seimbang mesti menunjukkan timbangannya.
T. H. Huxley, ‘Agnosticism’, The Nineteenth Century, Februari 1889; dicetak semula dalam Collected Essays, jil. 5 (Macmillan, London, 1894), hlm. 246
“Dalam perkara-perkara akal, ikutlah akalmu sejauh yang dapat membawamu, tanpa mempedulikan pertimbangan lain. Dan secara negatif: Dalam perkara-perkara akal janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan.”
Dipetik untuk
Orang-orang yang berpengetahuan dan jujur berselisih tentang Tuhan. Apabila pakar-pakar tidak dapat bersetuju, jalan yang rasional ialah menahan penilaian.
Jawapan
Orang-orang yang berpengetahuan juga berselisih tentang kehendak bebas dan tentang etika, dan setiap orang tetap hidup dengan satu jawapan. Huxley menyebut agnostisisme satu kaedah menimbang, bukan keputusan tetap bahawa tiada apa-apa yang dapat diketahui. Perselisihan ialah sebab untuk melihat dengan lebih teliti, dan pertaruhannya menjadikannya praktikal.
Kesimpulannya — Perselisihan di kalangan orang yang berpengetahuan ialah sebab untuk menimbang hujah-hujah itu sendiri, dan melakukannya sekarang.
Perspektif
Agnostik: kita tidak dapat mengetahui, maka tahanlah diri
Sama ada Tuhan wujud terletak di luar apa yang dapat ditunjukkan. Jalan yang jujur, menurut kata-kata Huxley, ialah “janganlah berpura-pura bahawa kesimpulan-kesimpulan itu pasti sedangkan ia tidak dibuktikan atau tidak dapat dibuktikan”. Orang-orang yang teliti telah menimbang hujah-hujah itu dan berselisih, maka menahan diri ialah sikap yang rasional.
Peraturan Huxley melarang mendakwa kepastian tentang Tuhan, maka pendirian yang jujur ialah menangguhkan penilaian.
Sanggahan
Peraturan itu mempunyai dua bahagian, dan bahagian kedua hanya menghalang kepastian palsu. Halaman ini meminta satu kesimpulan yang melampaui keraguan yang munasabah, yang dibenarkan oleh bahagian pertama.
Bukti yang menyokong dan menentang Tuhan adalah seimbang. Maka perkara yang munasabah ialah memberi setiap pihak lima puluh peratus, dan tidak memutuskan.
Sanggahan
Peluang yang sama ialah satu keputusan yang mesti dicapai dengan menimbang. Tidak pasti tidak sama dengan timbangan yang seimbang. Sebab-sebab daripada kebergantungan, daripada permulaan dan daripada keteraturan ada di atas meja.
Pemikir-pemikir yang teliti dan berpengetahuan berselisih tentang Tuhan, maka menangguhkan penilaian ialah sikap yang rasional.
Sanggahan
Orang-orang yang berpengetahuan juga berselisih tentang kehendak bebas dan tentang betul dan salah. Namun setiap orang tetap hidup dengan satu jawapan. Perselisihan ialah sebab untuk menimbang hujah-hujah itu sendiri, sebagaimana yang dikatakan peraturan Huxley.
Apabila akal melampaui pengalaman, ia memberikan bukti-bukti yang sama kuat bagi jawapan-jawapan yang bertentangan: menyokong dan menentang permulaan yang pertama, dan menyokong dan menentang suatu zat yang wajib ada. Maka akal tidak dapat menyelesaikan persoalan itu.
Sanggahan
Kant berpendapat bahawa suatu zat yang wajib ada tidak dapat dibuktikan, kerana idea sebab tidak dapat melampaui pengalaman. Tetapi hujah daripada kebergantungan bermula daripada benda-benda yang kita perhatikan, dan bertanya tentang sebabnya, sebagaimana sains. Ia tidak memerlukan alam semesta mempunyai permulaan. Maka jalan buntu Kant tentang permulaan tidak menyentuhnya.
Empiris (pengetahuan hanya datang daripada pengalaman): kita tidak dapat mengetahui
Pengetahuan hanya datang daripada dua sumber: penaakulan tentang nombor dan idea, dan pengalaman tentang apa yang wujud. Hume berpendapat bahawa hujah yang tidak sesuai dengan kedua-duanya tidak dapat mengandungi apa-apa selain sofisme dan ilusi. Maka tiada hujah tentang seorang Pencipta yang dapat memberikan pengetahuan.
Penaakulan yang bukan tentang nombor mahupun fakta yang diperhatikan, seperti hujah tentang seorang Pencipta, tidak dapat memberikan pengetahuan.
Sanggahan
Ujian Hume sendiri mengekalkan penaakulan tentang perkara fakta dan kewujudan. Hujah bagi seorang Pencipta adalah jenis itu: daripada benda-benda yang diperhatikan yang bergantung, kepada sebabnya. Sama ada ia boleh melampaui pengalaman ialah persoalannya, dan ujian itu tidak menyelesaikannya lebih awal.
Tiada sesiapa yang pernah mengalami seorang Pencipta, maka kepercayaan kepadanya melampaui apa yang dapat disokong oleh pengalaman.
Sanggahan
Tiada sesiapa yang pernah mengalami alam semesta awal juga. Ahli kosmologi menaakul daripada galaksi-galaksi yang menjauh sekarang kepada keadaan awal yang panas dan padat, maka sains menaakul daripada apa yang dilihat kepada apa yang tidak dilihat.
Piawai akal: melampaui keraguan yang munasabah
Mengetahui ada tahap-tahapnya. Peraturan Huxley menghalang kepastian palsu dan membenarkan kesimpulan yang kuat walaupun kurang daripada pasti. Menurut piawai itu, tiga jalan penaakulan bersama-sama membawa kepada seorang Pencipta.
Peraturan Huxley mempunyai dua bahagian. Ikutlah akal sejauh yang ia pergi. Dan jangan mendakwa kepastian yang belum ditunjukkan.
Seorang yang bijak menyesuaikan kepercayaannya dengan bukti. Maka mengetahui ada tahap-tahapnya. Ia bukan semua atau tiada.
Huxley tidak menetapkan had bagi pengetahuan lebih awal. Dia hanya menerima had-had yang dibuktikan dan membiarkan minda terbuka kepada keyakinan.
Sebab-sebab daripada kebergantungan segala sesuatu, daripada bukti permulaan dan daripada keteraturan bersama-sama menunjuk kepada seorang Pencipta. Jawapan-jawapan saingan ditimbang di halaman-halaman yang dipautkan.
Perspektif Islam
Islam meminta manusia memikirkan ciptaan, dan hanya mendakwa apa yang mereka ketahui. Dan ia memberikan sebab-sebabnya. Ia mengajar bahawa iman berkembang menjadi keyakinan. Dan ia mengajar bahawa mengenal Pencipta ialah langkah pertama seluruh cara hidup.
Al-Quran menyeru manusia merenungkan kejadian langit dan bumi.
Al-Quran melarang mengikut apa yang tidak ada pengetahuan mengenainya.
Al-Quran bertanya sama ada manusia tercipta daripada tiada, mencipta diri mereka sendiri, atau mencipta langit dan bumi.
Al-Quran berkata Tuhan memperlihatkan kepada Ibrahim kebesaran dan kekuasaan-Nya di langit dan di bumi. Ia supaya dia menjadi orang yang yakin.
Al-Quran menggambarkan orang-orang beriman sebagai mereka yang beriman dan sejak itu tidak ragu-ragu lagi. Ibnu Kathir menjelaskan bahawa inilah orang-orang beriman yang imannya sempurna.
Islam mengajar bahawa keyakinan, yakin, ialah buah merenungkan sebab-sebab itu dan bukan penggantinya. Mengenal Pencipta membawa kepada ibadah dan akhlak.