Jawapan ringkas
Ya, sesetengahnya penting. Sarjana-sarjana menganggarkan 200,000 hingga 400,000 perbezaan antara manuskrip-manuskrip Perjanjian Baru, lebih daripada jumlah perkataannya. Sarjana-sarjana Kristian menjawab bahawa kebanyakannya kesilapan kecil. Memang begitu, tetapi jawapan itu menyerahkan perkara utama. Ia mengakui bahawa manusia mengubah teks Bible dengan tangan, dalam setiap generasi, selama kira-kira 1,400 tahun. Sesetengah perubahan memang menyentuh doktrin (apa yang dipercayai orang Kristian). Satu-satunya ayat yang berkata ketiga-tiganya satu tiada dalam salinan-salinan terawal. Begitu juga penghujung Markus, di mana orang Kristian membaca tentang penampakan Yesus yang bangkit, dan kisah perempuan yang tertangkap berzina. Kita mengetahui ini hanya kerana salinan-salinan yang lebih tua masih ada. Dari seratus tahun pertama selepas kitab-kitab itu ditulis, hanya beberapa cebisan yang masih ada. Maka tiada sesiapa dapat menyemak apa yang berubah pada masa itu. Dalam Perjanjian Lama, teks Ibrani dan Yunani bahkan menarikhkan Air Bah beratus-ratus tahun berbeza. Yesus berkata manusia hidup “dengan setiap firman” Tuhan. Hukum Taurat melarang menambah kepada firman Tuhan atau mengurangkannya. Al-Quran berkata Tuhan sendiri memeliharanya.
Penjelasan penuh
Siapa yang mengira perbezaan-perbezaan itu
Angka-angka itu datang daripada Bart Ehrman, seorang pakar terkenal tentang salinan-salinan tulisan tangan (manuskrip) Perjanjian Baru. Dia bukan seorang Muslim. Semasa remaja dia menjadi seorang Kristian evangelikal, yang menganggap Bible sebagai autoriti muktamad. Dia mempelajari bahasa Yunani supaya dapat membaca Perjanjian Baru dalam bahasa asalnya. Dia belajar di bawah Bruce Metzger, sarjana teks Perjanjian Baru yang terkemuka pada zamannya. Dia tidak bertujuan menemui apa yang ditemuinya tentang salinan-salinan itu. Dia melaporkan 200,000 hingga 400,000 perbezaan antara manuskrip-manuskrip, lebih daripada perkataan Perjanjian Baru itu sendiri.
Ehrman, yang menjadi seorang evangelikal yang komited semasa remaja dan belajar di Moody Bible Institute dan Wheaton sebelum ijazah kedoktorannya di bawah Bruce Metzger di Princeton Theological Seminary, melaporkan bahawa lebih daripada 5,700 manuskrip Yunani Perjanjian Baru diketahui, di samping kira-kira 10,000 dalam bahasa Latin. Tiada dua yang sama sepenuhnya. Anggaran perbezaan antaranya ialah 200,000 hingga 400,000 atau lebih, sehingga terdapat lebih banyak perbezaan antara manuskrip-manuskrip itu daripada bilangan perkataan dalam Perjanjian Baru. Kebanyakannya kesilapan kecil yang tidak penting seperti ejaan; sebahagiannya mengubah makna sesuatu petikan. Kebanyakan salinan yang masih ada berabad-abad lebih lewat daripada asalnya, dan yang terawal hanya sedikit dan kebanyakannya serpihan.
Jawapan yang diberikan orang Kristian
Sarjana-sarjana Kristian menjawab bahawa hampir semua perbezaan itu remeh. Contohnya ialah nama yang dieja dengan dua cara, perkataan dalam susunan yang berbeza, atau kata sandang yang tertinggal (perkataan kecil seperti ‘the’). Yang lain ialah kesilapan mata seorang penyalin. Westcott dan Hort, dua orang sarjana yang menyunting Perjanjian Baru Yunani pada tahun 1881, menilai bahawa variasi yang sebenar hampir tidak menyentuh satu perseribu daripada teks itu. Bart Ehrman ialah seorang sarjana Perjanjian Baru yang bukan pembela teks itu. Dia bersetuju bahawa kebanyakan perbezaan tidak penting.
Kenyataan klasik bagi pembelaan itu. Dengan mengetepikan perbezaan ejaan, penyunting-penyunting teks Yunani kritis itu menilai bahawa perkataan-perkataan yang masih diragui membentuk kira-kira satu per enam puluh daripada Perjanjian Baru, bahawa kebanyakannya agak remeh, dan bahawa variasi yang penting hampir tidak melebihi satu per seribu daripada teks.
Ehrman, yang menjadi seorang evangelikal yang komited semasa remaja dan belajar di Moody Bible Institute dan Wheaton sebelum ijazah kedoktorannya di bawah Bruce Metzger di Princeton Theological Seminary, melaporkan bahawa lebih daripada 5,700 manuskrip Yunani Perjanjian Baru diketahui, di samping kira-kira 10,000 dalam bahasa Latin. Tiada dua yang sama sepenuhnya. Anggaran perbezaan antaranya ialah 200,000 hingga 400,000 atau lebih, sehingga terdapat lebih banyak perbezaan antara manuskrip-manuskrip itu daripada bilangan perkataan dalam Perjanjian Baru. Kebanyakannya kesilapan kecil yang tidak penting seperti ejaan; sebahagiannya mengubah makna sesuatu petikan. Kebanyakan salinan yang masih ada berabad-abad lebih lewat daripada asalnya, dan yang terawal hanya sedikit dan kebanyakannya serpihan.
Apa yang diakui oleh jawapan itu
Pembelaan itu benar setakat itu, dan ia menyerahkan perkara yang penting. Setiap perbezaan ialah tempat di mana seorang penyalin mengubah apa yang disalinnya. Kebanyakannya kecil, tetapi tiada sesiapa sekarang dapat membatalkan kesemuanya. Penyalinan dengan tangan yang sama yang menghasilkan kesilapan-kesilapan kecil juga membawa perubahan-perubahan yang sampai kepada doktrin, sebagaimana ditunjukkan bahagian berikutnya.
Ehrman, yang menjadi seorang evangelikal yang komited semasa remaja dan belajar di Moody Bible Institute dan Wheaton sebelum ijazah kedoktorannya di bawah Bruce Metzger di Princeton Theological Seminary, melaporkan bahawa lebih daripada 5,700 manuskrip Yunani Perjanjian Baru diketahui, di samping kira-kira 10,000 dalam bahasa Latin. Tiada dua yang sama sepenuhnya. Anggaran perbezaan antaranya ialah 200,000 hingga 400,000 atau lebih, sehingga terdapat lebih banyak perbezaan antara manuskrip-manuskrip itu daripada bilangan perkataan dalam Perjanjian Baru. Kebanyakannya kesilapan kecil yang tidak penting seperti ejaan; sebahagiannya mengubah makna sesuatu petikan. Kebanyakan salinan yang masih ada berabad-abad lebih lewat daripada asalnya, dan yang terawal hanya sedikit dan kebanyakannya serpihan.
Perubahan yang sampai kepada doktrin
Tiga petikan yang terkenal tiada dalam salinan-salinan terawal, dan sarjana-sarjana Kristian yang mengesahkan ketiga-tiganya. Yang pertama ialah 1 Yohanes 5:7, satu-satunya ayat yang menyatakan Triniti (Tuhan sebagai tiga dalam satu) secara terang-terangan. Ia tiada dalam mana-mana manuskrip Yunani sebelum akhir Zaman Pertengahan, kecuali sebagai catatan tepi yang kemudian. Yang kedua ialah dua belas ayat terakhir Markus, dengan apa yang diceritakan orang Kristian tentang penampakan Yesus yang bangkit. Ia tiada dalam dua Bible Yunani tertua yang masih ada sebahagian besarnya, yang berakhir pada ayat 8. Yang ketiga ialah kisah perempuan yang tertangkap berzina. Ia tiada dalam salinan-salinan terawal Yohanes. Ketiga-tiganya masih dicetak dalam banyak Bible dan dibaca di gereja sebagai firman Tuhan.
“Kerana ada tiga yang memberi kesaksian di syurga, iaitu Bapa, Firman, dan Roh Kudus: dan ketiga-tiganya ini satu.”
Tentang 1 Yohanes 5:7-8, melaporkan bahawa kata-kata tentang Bapa, Firman dan Roh Kudus tiada dalam setiap manuskrip Yunani yang diketahui kecuali lapan manuskrip yang lewat, empat daripadanya menulisnya di tepi halaman sebagai tambahan kemudian; bahawa tiada bapa gereja Yunani yang memetiknya; dan bahawa setiap terjemahan purba kecuali bahasa Latin tidak mempunyainya.
“Lalu mereka keluar dengan segera, dan lari dari kubur itu; kerana mereka gementar dan hairan: dan mereka tidak berkata apa-apa kepada sesiapa pun; kerana mereka takut.”
Tentang Markus 16:9-20, melaporkan bahawa dua belas ayat terakhir tiada dalam dua Bible Yunani tertua yang sebahagian besarnya masih ada, Codex Sinaiticus dan Codex Vaticanus, dan dalam saksi-saksi awal yang lain; bahawa Eusebius dan Jerome menyatakan ayat-ayat itu tiada dalam hampir semua salinan Yunani yang mereka ketahui; bahawa sesetengah manuskrip membawa satu penutup lain yang lebih pendek sebagai gantinya; dan menyimpulkan bahawa Injil itu sebagaimana yang kita terima daripada bukti yang paling awal berakhir pada 16:8.
“Maka apabila mereka terus bertanya kepada-Nya, Dia bangkit berdiri, dan berkata kepada mereka, Sesiapa di antara kamu yang tidak berdosa, biarlah dia yang pertama melemparkan batu kepada perempuan ini.”
Tentang kisah perempuan yang tertangkap berzina (Yohanes 7:53-8:11), melaporkan bahawa ia tiada dalam papirus-papirus awal (P66 dan P75), dalam Codex Sinaiticus dan Codex Vaticanus dan saksi-saksi awal yang lain, dan bahawa manuskrip-manuskrip yang membawanya meletakkannya di tempat yang berlainan: selepas Yohanes 7:52, selepas Yohanes 7:36, di akhir Yohanes, atau selepas Lukas 21:38. Menyimpulkan bahawa ia bukan sebahagian daripada Injil Yohanes yang asal.
| Petikan | Apa yang dikatakannya | Buktinya |
|---|---|---|
| 1 Yohanes 5:7 | ‘Bapa, Firman, dan Roh Kudus: dan ketiga-tiganya ini satu’. Ia satu-satunya ayat yang mengatakan Bapa, Firman dan Roh Kudus adalah satu. | Tiada dalam mana-mana manuskrip Yunani sebelum akhir Zaman Pertengahan, kecuali sebagai catatan kemudian di tepi halaman. |
| Markus 16:9-20, dua belas ayat terakhir | Penampakan Yesus yang bangkit | Tiada dalam dua Bible Yunani tertua yang masih wujud sebahagian besarnya. Kedua-duanya berakhir pada ayat 8. |
| Yohanes 7:53-8:11 | Perempuan yang kedapatan berzina: ‘Sesiapa di antara kamu yang tidak berdosa, biarlah dia yang pertama melemparkan batu kepadanya.’ | Tiada dalam salinan-salinan terawal Yohanes. Salinan-salinan kemudian meletakkannya di tempat-tempat yang berbeza, sesetengahnya dalam Lukas. |
Sarjana-sarjana Kristian sendiri yang membuktikan ketiga-tiganya. Namun ketiga-tiganya masih dicetak dalam banyak Bible dan dibaca di gereja sebagai firman Tuhan.
Tahun-tahun yang tidak dapat disemak oleh sesiapa
Ketiga-tiga ini diketahui hanya kerana manuskrip-manuskrip yang lebih tua masih ada untuk dibandingkan dengan yang kemudian. Bagi kira-kira seratus tahun pertama selepas kitab-kitab itu ditulis, hampir tiada apa-apa yang masih ada. Hanya ada beberapa cebisan kecil. Yang terawal ialah secebis Yohanes yang kira-kira sebesar kad kredit. Itulah masa teks itu paling baru dan paling mudah diubah. Tiada salinan dari masa itu yang masih ada untuk menunjukkan apa yang dilakukan terhadapnya ketika itu.
Ehrman, yang menjadi seorang evangelikal yang komited semasa remaja dan belajar di Moody Bible Institute dan Wheaton sebelum ijazah kedoktorannya di bawah Bruce Metzger di Princeton Theological Seminary, melaporkan bahawa lebih daripada 5,700 manuskrip Yunani Perjanjian Baru diketahui, di samping kira-kira 10,000 dalam bahasa Latin. Tiada dua yang sama sepenuhnya. Anggaran perbezaan antaranya ialah 200,000 hingga 400,000 atau lebih, sehingga terdapat lebih banyak perbezaan antara manuskrip-manuskrip itu daripada bilangan perkataan dalam Perjanjian Baru. Kebanyakannya kesilapan kecil yang tidak penting seperti ejaan; sebahagiannya mengubah makna sesuatu petikan. Kebanyakan salinan yang masih ada berabad-abad lebih lewat daripada asalnya, dan yang terawal hanya sedikit dan kebanyakannya serpihan.
Sekeping papirus sebesar kad kredit, dengan beberapa perkataan Yohanes 18:31-33 pada satu sisi dan 18:37-38 pada sisi yang lain. Ia biasanya dikira sebagai cebisan Perjanjian Baru yang tertua yang masih ada. Penyunting pertamanya, pada tahun 1935, menentukan tarikhnya pada separuh pertama abad ke-2; sesetengah ahli papirologi kini berhujah bahawa tarikh yang lebih lewat pada abad ke-2, atau sekitar tahun 200, tidak dapat ditolak.
Perbezaan-perbezaan Perjanjian Lama tidak semuanya kecil
Bible Ibrani menunjukkan perkara yang sama. Taurat Samaria (salinan lima kitab pertama milik orang Samaria sendiri) berbeza daripada teks Ibrani Yahudi di kira-kira 6,000 tempat. Septuaginta ialah terjemahan Yunani lama kitab-kitab suci Yahudi. Yeremianya kira-kira satu pertujuh lebih pendek daripada teks Ibrani, dengan pasal-pasalnya dalam susunan yang berbeza. Umur bapa-bapa dalam Kejadian 5 dan 11 juga berbeza antara teks Ibrani, Yunani dan Samaria. Dalam teks Ibrani, Adam berumur 130 tahun ketika Set dilahirkan. Dalam teks Yunani, dia berumur 230 tahun. Maka ketiga-tiga teks itu menarikhkan Air Bah beratus-ratus tahun berbeza. Dan pada 1 Samuel 13:1 teks Ibrani telah kehilangan umur Saul. King James Version mengubah bentuk ayat itu. Terjemahan Yahudi tahun 1917 membiarkannya kosong.
Buku panduan piawai tentang teks Bible Ibrani. Bible Ibrani lengkap yang tertua yang masih ada ialah Kodeks Leningrad zaman pertengahan (1008-1009 M). Skrol-skrol itu menunjukkan kitab-kitab suci beredar dalam beberapa bentuk teks yang berbeza sekitar peralihan zaman. Pentateukh Samaria berbeza daripada teks Masoret Yahudi di kira-kira 6,000 tempat; Yeremia dalam Septuaginta Yunani lebih pendek daripada yang Ibrani kira-kira sepertujuh dan menyusun pasal-pasalnya secara berbeza, dan Ayubnya kira-kira seperenam lebih pendek. Umur-umur dalam salasilah Kejadian 5 dan 11 berbeza antara ketiga-tiga teks itu, sehingga kronologi mereka tentang Banjir dan penciptaan berbeza berabad-abad.
Membandingkan Kejadian 1-11 dalam teks Ibrani (Masoret), Samaria dan Yunani (Septuaginta). Umur nenek moyang dalam salasilah Kejadian 5 dan 11 berbeza secara sistematik antara ketiga-tiganya, dan Hendel berhujah bahawa perbezaan itu datang daripada semakan kronologi yang disengajakan oleh penyalin-penyalin.
“Setelah Adam hidup seratus tiga puluh tahun, dia memperanakkan seorang anak lelaki menurut rupa dan gambarnya; lalu menamai dia Set:”
Dalam Septuaginta Yunani, Adam berumur dua ratus tiga puluh tahun ketika Set dilahirkan, bukan seratus tiga puluh seperti dalam bahasa Ibrani. Teks Yunani juga memberikan seratus tahun lagi sebelum kelahiran anak lelaki kepada lima orang nenek moyang lain sebelum Banjir.
“Saul memerintah satu tahun; dan setelah dia memerintah dua tahun atas Israel,”
“Saul berumur—tahun ketika dia mula memerintah; dan dua tahun dia memerintah atas Israel.”
Teks Bible dalam angka
- Lebih daripada 5,000 salinan tulisan tangan Perjanjian Baru dalam bahasa Yunani masih wujud, dan kira-kira 10,000 dalam bahasa Latin.
- Para sarjana menganggarkan 200,000 hingga 400,000 perbezaan antara salinan-salinan itu. Itu lebih banyak perbezaan daripada jumlah perkataan dalam Perjanjian Baru.
- Kebanyakan perbezaan itu kesilapan kecil, seperti ejaan. Tetapi sesetengahnya petikan yang lengkap, seperti dua belas ayat terakhir Markus.
- Bible Ibrani lengkap yang tertua yang masih wujud disalin kira-kira tahun 1008 M, lebih seribu tahun selepas kitabnya yang terakhir.
- Terjemahan Yunani yang biasanya dipetik oleh para penulis Perjanjian Baru mempunyai kitab Yeremia yang kira-kira satu pertujuh lebih pendek daripada yang Ibrani.
- Umur-umur dalam Kejadian 5 dan 11 berbeza antara teks Ibrani, teks Yunani dan salinan lima kitab Musa milik orang Samaria sendiri. Jadi ketiga-tiganya menetapkan tarikh Banjir berabad-abad berbeza.
Setiap firman, kata Bible
Yesus menjawab Iblis dengan kata-kata daripada Taurat Musa. Manusia hidup “dengan setiap firman yang keluar dari mulut Allah”. Taurat yang sama melarang menambah kepada firman Tuhan atau mengurangkan apa-apa daripadanya. Menurut piawai itu, kata-kata seorang penyalin yang diletakkan dalam kitab Tuhan bukan perkara kecil.
“Tetapi Dia menjawab dan berkata, Ada tertulis, Manusia hidup bukan dengan roti sahaja, tetapi dengan setiap firman yang keluar dari mulut Allah.”
“Jadi Dia merendahkan hatimu, membiarkan engkau lapar, dan memberi engkau makan manna, yang tidak kaukenal dan yang juga tidak dikenal oleh nenek moyangmu; supaya Dia membuat engkau mengerti bahawa manusia hidup bukan dari roti sahaja, tetapi manusia hidup dari segala firman yang keluar dari mulut TUHAN.”
“Janganlah kamu menambahi perkataan yang kuperintahkan kepadamu dan janganlah kamu menguranginya, supaya kamu berpegang pada perintah TUHAN, Allahmu, yang kusampaikan kepadamu.”
Kitab yang dijanjikan Tuhan untuk dipelihara
Al-Quran berkata Tuhan menurunkannya dan akan memeliharanya daripada penyelewengan. Ia juga menjemput pembaca mengujinya. Sebuah kitab daripada selain Tuhan, katanya, akan mengandungi banyak perselisihan. Ramai sahabat menghafaznya, maka ia tidak pernah bergantung pada salinan semata-mata. Anas bin Malik, seorang sahabat, ditanya siapa yang telah menghimpunkan al-Quran semasa hayat Nabi (ﷺ). Dia menyebut empat orang, semuanya daripada golongan Ansar (orang Islam yang berasal dari Madinah). Jurutulis-jurutulis seperti Zaid bin Thabit menulis wahyu itu bagi baginda.
“Sesungguhnya Kamilah yang menurunkan Al-Quran, dan Kamilah yang memelihara dan menjaganya.”
“Patutkah mereka (bersikap demikian), tidak mahu memikirkan isi Al-Quran? Kalaulah Al-Quran itu (datangnya) bukan dari sisi Allah, nescaya mereka akan dapati perselisihan yang banyak di dalamnya.”
Anas bin Malik, apabila ditanya siapakah yang telah menghimpunkan al-Quran semasa hayat Nabi (ﷺ), menyebut empat orang lelaki, semuanya daripada kaum Ansar: Ubai bin Ka'ab, Mu'az bin Jabal, Zaid bin Thabit dan Abu Zaid.
Zaid bin Thabit meriwayatkan bahawa selepas ramai penghafal al-Quran terbunuh di Yamamah, Abu Bakar memintanya mengumpulkan al-Quran dalam satu jilid, sambil mengingatkannya bahawa dia dahulu menulis wahyu untuk Rasulullah. Zaid mengumpulkannya daripada kepingan-kepingan bertulis dan daripada hafalan orang, dan naskhah yang siap itu berpindah daripada Abu Bakar kepada Umar dan kemudian kepada Hafsah.
Jawapan Kristian, dan balasannya
Perjanjian Baru dalam Bahasa Yunani Asal: Pengenalan (1882)
Kenyataan klasik bagi pembelaan itu. Dengan mengetepikan perbezaan ejaan, penyunting-penyunting teks Yunani kritis itu menilai bahawa perkataan-perkataan yang masih diragui membentuk kira-kira satu per enam puluh daripada Perjanjian Baru, bahawa kebanyakannya agak remeh, dan bahawa variasi yang penting hampir tidak melebihi satu per seribu daripada teks.
Dipetik untuk
Orang Kristian berkata hanya sebahagian kecil teks itu yang benar-benar diragui, dan menyimpulkan daripadanya bahawa tiada doktrin yang terjejas.
Jawapan
Orang Kristian menjawab bahawa Triniti dan kebangkitan diajarkan di tempat lain, maka tiada apa-apa yang bergantung pada petikan-petikan ini. Tetapi petikan-petikan itu menunjukkan bahawa penyalin-penyalin menulis doktrin ke dalam teks. Seorang jurutulis memasukkan kata-kata “ketiga-tiganya ini satu” ke dalam 1 Yohanes, dan seseorang memberikan Markus penghujung yang tidak ditulisnya. Pembelaan itu hanya mengira perubahan-perubahan yang masih dapat dilihat. Perubahan yang dibuat dalam seratus tahun pertama tidak dapat disemak dengan mana-mana salinan dari masa itu.
Kesimpulannya — Penyalin-penyalin memang menulis doktrin ke dalam teks, dan tempoh terawal tidak dapat disemak, maka ‘tiada doktrin yang terjejas’ tidak terbukti.
Perspektif
Kristian arus perdana
Hampir semua perbezaan itu ialah ejaan, susunan perkataan dan kesilapan. Selebihnya dapat diselesaikan dengan membandingkan banyak salinan, dan tiada ajaran iman yang bersandar pada bacaan yang diragui.
Kebanyakan perbezaan antara manuskrip-manuskrip ialah kesilapan remeh ejaan dan susunan perkataan.
Sanggahan
Diakui, kebanyakan perbezaan ialah kesilapan kecil. Tetapi soalannya bukan berapa banyak yang kecil. Ia ialah sama ada ada yang sampai kepada doktrin, dan 1 Yohanes 5:7 dan penghujung Markus memang sampai.
Westcott dan Hort menilai bahawa variasi yang besar hampir tidak menyentuh satu perseribu daripada teks itu. Orang Kristian menyimpulkan bahawa tiada doktrin yang bergantung pada bacaan yang diragui.
Sanggahan
Diakui, orang Kristian mendapati Triniti dan kebangkitan diajarkan dalam ayat-ayat lain juga. Tetapi satu perseribu itu hanya mengira perubahan-perubahan yang masih dapat dilihat. Perubahan dari seratus tahun pertama tidak dapat disemak, dan Taurat melarang manusia menambah kepada firman Tuhan atau mengurangkannya.
Perspektif Islam
Pembelaan itu mengakui bahawa manusia mengubah teks itu semasa menyalinnya. Perubahan-perubahan itu termasuk ayat Triniti dan penampakan-penampakan kebangkitan dalam Markus. Al-Quran, yang diturunkan kepada Nabi (ﷺ), ialah Kitab yang dijanjikan Tuhan untuk dipelihara-Nya sendiri.
Ratusan ribu perbezaan menunjukkan bahawa penyalin-penyalin mengubah teks itu semasa menyalinnya.
Tiga petikan tiada dalam salinan-salinan terawal. Ia ialah satu-satunya ayat yang menyatakan Triniti secara terang-terangan, dua belas ayat terakhir Markus dan kisah perempuan yang berzina.
Hanya beberapa cebisan kecil yang masih ada dari seratus tahun pertama selepas kitab-kitab itu ditulis. Maka teks tempoh itu tidak dapat disemak dengan manuskrip-manuskrip dari zamannya sendiri.
Dalam Perjanjian Lama, Taurat Samaria berbeza daripada teks Yahudi di kira-kira 6,000 tempat. Yeremia Yunani kira-kira satu pertujuh lebih pendek daripada teks Ibrani. Ketiga-tiga teks itu juga menarikhkan Air Bah beratus-ratus tahun berbeza.
Yesus dan Taurat berkata manusia hidup dengan setiap firman Tuhan. Dan Taurat melarang menambah kepadanya atau mengurangkannya.
Al-Quran menyatakan bahawa Tuhan sendiri memeliharanya daripada penyelewengan.
Al-Quran ditulis semasa hayat Nabi (ﷺ) oleh jurutulis-jurutulis yang dikenali namanya, seperti Zaid bin Thabit.
Sarjana-sarjana menganggarkan 200,000 hingga 400,000 perbezaan antara manuskrip-manuskrip Perjanjian Baru. Itu lebih daripada bilangan perkataan dalam Perjanjian Baru.
Pada 1 Samuel 13:1 teks Ibrani telah kehilangan satu angka. King James Version, World English Bible dan terjemahan JPS 1917 mencetak tiga ayat yang berbeza.