Краток одговор
На Бог не Му е потребно нашето обожување, и Тој не добива ништо од него. Творец што не зависи од ништо не може да стане поголем со пофалба ниту помал со занемарување. Куранот вели дека луѓето се тие на кои им е потребен Бог, а Тој е Независен. Во една изрека што Веровесникот (ﷺ) ја пренел од Бог, побожноста на сите луѓе заедно не додава ништо на Неговото царство. Значи, обожувањето Му се должи Нему, нудено само Нему, а сета негова корист е наша. Да се фали она што навистина заслужува пофалба значи да се гледа исправно, а не ласкање. Да Му се заблагодари на Оној што ни дал сè нè прави благодарни луѓе. И секој ја дава својата најдлабока лојалност на нешто. Служењето на Оној што нè создал го ослободува човекот од многу господари. Верувањето, молитвата и добриот карактер потоа стануваат еден начин на живот.
Целосно објаснување
Што претпоставува прашањето
Еден облик на прашањето го замислува Бог како цар што ужива во аплаузи. Царот добива од пофалбата: таа ги зацврстува неговата моќ и неговата гордост. Но доказот за Бог е доказ за Творец што не зависи од ништо. Таков Творец не може да добие ништо, затоа што нема ништо што Му недостига. Пофалбата не може да Го направи поголем, а занемарувањето не може да Го направи помал. Суштество на кое би му било потребно нашето обожување воопшто не би било Бог. Филозофите забележуваат дека самиот збор ‘Бог’ е поврзан со тоа да се биде достоен за обожување. Значи, вистинското прашање не е што добива Бог од обожувањето. Прашањето е зошто обожувањето Му се должи Нему, и што прави тоа за оној што обожува.
Забележува дека зборот ‘Бог’ е тесно поврзан по значење со обожувањето, така што тоа што е достојно за обожување може да биде она што едно суштество го прави Бог. Во некои религии, особено во одредени западни монотеистички, пишува тој, обожувањето значи целосна посветеност и безусловна приврзаност. Патем додава дека е отворено прашање дали некое суштество би можело да биде достојно за такво обожување од автономни дејствувачи, какви што се повеќето возрасни луѓе. Ако би можело, тоа би морало да биде особено впечатлив Бог.
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
Одговорот на исламот: Бог не добива ништо од тоа
Исламот го вели токму ова. Куранот им вели на луѓето: „вам ви треба Аллах (﷾), а Аллах (﷾) е Независен“ (35:15). Кој се бори, се бори за себе, зашто Бог е независен од сите светови (29:6). Ако луѓето Го отфрлат, Тој не зависи од нив (39:7). Во еден хадис кудси, изрека што Веровесникот (ﷺ) ја пренел од Бог, Бог вели дека Неговите робови никогаш не можат ниту да Му наштетат ниту да Му користат. Џините се невидливи суштества што, како и луѓето, можат да изберат дали ќе Му се покоруваат на Бог. Ако секој човек и џин го имаше најпобожното срце, тоа не би додало ништо на Неговото царство. Ако сите го имаа најзлобното срце, тоа не би одзело ништо (Муслим 2577). Куранот дури прашува: „Зошто Аллах (﷾) би ве казнувал ако сте благодарни и ако верувате?“ (4:147).
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
“А тој што се бори – само за себе се бори, навистина, Аллах е независен од сите светови.”
“Ако вие нема да верувате, па, Аллах не зависи од вас, но Тој не е задоволен со неверувањето на Своите робови. А ако бидете благодарни, Тој со тоа ќе биде задоволен. А ниедна душа нема да ги носи гревовите на другата! Потоа кај својот Господар ќе се вратите, па Тој ќе ве извести за тоа што го работевте. Навистина, Тој знае што се крие во срцата.”
Подоцна во долгиот хадис што започнува со тоа што Аллах Себеси Си ја забранил неправдата, Ебу Зерр пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол оти Аллах вели: Робови Мои, никогаш нема да можете да стигнете дотаму да Ми наштетите, ниту да Ми користите. Кога првиот и последниот од вас, луѓе и џинови, сите би го имале срцето на најбогобојазливиот меѓу вас, тоа ништо не би додало на Моето владеење. Кога сите би го имале срцето на најзлобниот, тоа ништо не би одзело од него. Кога сите би побарале од Мене на едно место и секому би му се дало што бара, тоа би го намалило она што го имам не повеќе отколку игла потопена во морето. Само вашите дела ги бројам за вас и потоа целосно ви ги возвраќам. Затоа кој ќе најде добро, нека Го слави Аллах, а кој ќе најде нешто друго, нека се обвинува само себеси. Хадис кудси: значењето е дадено како Аллахово, со зборовите на Веровесникот.
“Зошто Аллах би ве казнувал ако сте благодарни и ако верувате? Аллах е Тој што со благодати возвраќа и е Сезнаен!”
Вистинската пофалба не е ласкање
Ласкањето е пофалба што е лажна или претерана, дадена за да се придобие наклонетост. Ниту едното ниту другото не одговара тука. Кога ќе видиме храбро спасување или големо дело, го фалиме затоа што е добро. Пофалбата не го храни ничие его. Покажува дека сме го виделе нештото онакво какво што навистина е. Истото важи и за благодарноста. Човек што никогаш не им благодари на оние што му помогнале е посиромашен поради тоа, а не тие. Благодарноста е дел од здравиот карактер. Ако постои Творец што ни дал живот и сè во него, тогаш да Го фалиме и да Му благодариме значи едноставно да ги гледаме нештата вистинито. Сепак, обожувањето не е главно алатка за да се чувствуваме подобро. Ако постои Творец, живот што никогаш не Му благодари не е во склад со она што е стварно, колку и да изгледа мирен.
“Сета благодарност Му припаѓа на Аллах, Господарот на световите.”
“А Ние на Лукман мудрост му даривме: „Биди Му благодарен на Аллах! Кој е благодарен, го прави тоа во своја корист, а кој е неблагодарен – па, Аллах навистина е Независен и за благодарност Достоен.“”
Одговорот на исламот: благодарноста е добивка за оној што ја дава
Куранот почнува со пофалба на Бог: „Сета благодарност Му припаѓа на Аллах (﷾), Господарот на световите“ (1:2). Кажува и кој добива од таа пофалба. На Лукман, мудар човек што Куранот го почитува, му било речено да Му благодари на Бог: „Кој е благодарен, го прави тоа во своја корист“ (31:12). Сулејман рекол дека кој е благодарен, благодарен е за доброто на својата душа, и дека неговиот Господар е независен (27:40). Бог вели дека е задоволен кога луѓето се благодарни, и не е задоволен со нивната неблагодарност (39:7). Да се биде задоволен не е исто што и да се има потреба. Добриот учител е задоволен кога ученикот учи, иако учењето е добивка на ученикот. Ниту обожувањето во исламот се раѓа само од страв. Тоа спојува љубов, надеж и страв. Куранот вели дека вистинските верници уште повеќе Го сакаат Аллах (﷾) (2:165), и Го нарекува ‘полн со љубов’ (85:14).
“Сета благодарност Му припаѓа на Аллах, Господарот на световите.”
“А Ние на Лукман мудрост му даривме: „Биди Му благодарен на Аллах! Кој е благодарен, го прави тоа во своја корист, а кој е неблагодарен – па, Аллах навистина е Независен и за благодарност Достоен.“”
“„А јас ќе го донесам“ – рече тој што го имаше знаењето од Книгата – „пред да трепнеш со окото“. И кога Сулејман виде дека престолот е веќе пред него поставен, извика: „Ова е благодат од Господарот мој, Кој ме искушува дали благодарен или неблагодарен ќе бидам. А кој е благодарен – во своја корист е благодарен, а кој е неблагодарен – па Господарот мој е Независен и Благороден.“”
“Ако вие нема да верувате, па, Аллах не зависи од вас, но Тој не е задоволен со неверувањето на Своите робови. А ако бидете благодарни, Тој со тоа ќе биде задоволен. А ниедна душа нема да ги носи гревовите на другата! Потоа кај својот Господар ќе се вратите, па Тој ќе ве извести за тоа што го работевте. Навистина, Тој знае што се крие во срцата.”
“Има луѓе кои наместо Аллах обожуваат идоли, ги сакаат како што Аллах се сака! Но вистинските верници уште повеќе Го сакаат Аллах! А само кога би знаеле насилниците – кога ќе ја доживеат казната, ќе видат дека само на Аллах сета моќ Му припаѓа и дека Аллах стравотно казнува.”
“И Тој простува и полн е со љубов,”
Обожувањето Му се должи Нему, а неговата корист е наша
Куранот вели дека Бог ги создал џините и луѓето „само за да Ме обожуваат“ (51:56). Веднаш следниот ајет вели: „Јас не барам снабдување од нив, ниту сакам да Ме хранат“ (51:57). Значи, обожувањето не е за Негова потреба. Тоа Му се должи Нему, зашто Тој е за благодарност Достоен (35:15). Се нуди искрено само Нему (98:5), а сета негова корист ни се враќа нам. Обожувањето го обликува оној што го врши. Намазот го одвраќа човекот од развратот и од сè што е лошо (29:45). Срцата се смируваат кога Аллах (﷾) ќе се спомне (13:28). Во истиот хадис кудси, Бог вели дека ги брои само сопствените дела на луѓето, а потоа целосно ги наградува (Муслим 2577). Во исламот, верувањето, обожувањето и однесувањето припаѓаат заедно како еден начин на живот. Страницата за смислата на животот кажува повеќе.
“Џините и луѓето ги создадов само за да Ме обожуваат.”
“Јас не барам снабдување од нив, ниту сакам да Ме хранат, Снабдувач е само Аллах, Моќниот и Силниот!”
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
“а наредено им е само Аллах да Го обожуваат, искрено, како правоверни, верата да Му ја исповедаат, и намазот (молитвата) да го извршуваат, и зекат да даваат; – па тоа е исправната вера!”
“Кажувај го од Книгата тоа што ти се објавува и извршувај го намазот (молитвата) – намазот навистина одвраќа од развратот и од сè што е лошо; а Аллаховото спомнување на вас е поголемо од вашето спомнување на Него! – А Аллах знае што правите!”
“Тие што веруваат и чиишто срца, кога Аллах ќе се спомне, се смируваат – а срцата навистина, кога Аллах ќе се спомне, се смируваат.”
Подоцна во долгиот хадис што започнува со тоа што Аллах Себеси Си ја забранил неправдата, Ебу Зерр пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол оти Аллах вели: Робови Мои, никогаш нема да можете да стигнете дотаму да Ми наштетите, ниту да Ми користите. Кога првиот и последниот од вас, луѓе и џинови, сите би го имале срцето на најбогобојазливиот меѓу вас, тоа ништо не би додало на Моето владеење. Кога сите би го имале срцето на најзлобниот, тоа ништо не би одзело од него. Кога сите би побарале од Мене на едно место и секому би му се дало што бара, тоа би го намалило она што го имам не повеќе отколку игла потопена во морето. Само вашите дела ги бројам за вас и потоа целосно ви ги возвраќам. Затоа кој ќе најде добро, нека Го слави Аллах, а кој ќе најде нешто друго, нека се обвинува само себеси. Хадис кудси: значењето е дадено како Аллахово, со зборовите на Веровесникот.
| Кој | Што велат Куранот и Суннетот |
|---|---|
| Бог | Не добива ништо. Побожноста на сите не би додала ништо на Неговото царство. |
| Оној што е благодарен | Има корист за сопствената душа. |
| Оној што клања | Е воздржан од срамни и неправедни дела. |
| Оној што Го спомнува Бога | Неговото срце наоѓа смирение. |
| Оној што одбива | Ѝ прави неправда на сопствената душа. Бог никому не му прави неправда. |
Тогаш зошто некој да се повикува на одговорност?
Поостриот облик на приговорот е дилема. Ако Бог добива од обожувањето, Тој има потреба. Ако не добива ништо, зошто го бара, и зошто ги суди оние што одбиваат? Првата половина паѓа, како што е покажано погоре. Втората половина одбивањето го третира како приватен избор што не му прави неправда никому. Но вртењето грб на Оној што ни дал сè е неблагодарност. Давањето на она што Му се должи Нему на други е вистинска неправда. А Бог суди со целосна правда. Куранот вели дека никој не е казнет пред да дојде пратеник (17:15). Само Бог суди што му било дадено на секого. Судијата што казнува неправди не е ранет од нив. Тој е праведен.
“О, луѓе, вие сте зависни, вам ви треба Аллах, а Аллах е Независен и за благодарност Достоен.”
“Кога Лукман му рече на синот свој, советувајќи го: „О, синко мој, не сметај други за рамни на Аллах, ширкот (политеизмот) е, навистина, голема неправда.“”
“Тој што оди по Вистинскиот пат, од тоа само тој ќе има корист, а тој што талка – на своја штета талка, и ниту еден грешник туѓите гревови нема да ги носи! А Ние ниту еден народ не сме казниле, додека Пратеник не сме им испратиле!”
Одговорот на исламот: Бог не прави неправда никому; луѓето си прават неправда на себеси
Куранот бележи како Лукман му вели на својот син дека обожувањето други покрај Бог е „голема неправда“ (31:13). Вели: „Аллах (﷾) навистина нема никаква неправда на луѓето да им стори, луѓето сами си ја прават“ (10:44). Тој нема ни тронка неправда да стори, и го умножува секое добро дело (4:40). Во хадисот кудси, Бог вели дека неправдата Себеси Си ја забранил. Ги брои само сопствените дела на луѓето и целосно ги наградува (Муслим 2577). Страницата за тоа дали е праведно Пеколот да трае засекогаш кажува повеќе.
“Кога Лукман му рече на синот свој, советувајќи го: „О, синко мој, не сметај други за рамни на Аллах, ширкот (политеизмот) е, навистина, голема неправда.“”
“Аллах навистина нема никаква неправда на луѓето да им стори, луѓето сами си ја прават.”
“Аллах нема ни тронка неправда да стори. Тој доброто дело ќе го умножи и уште од Себе голема награда ќе даде!”
Ебу Зер пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол дека Аллах вели: Робови Мои, Јас неправдата Себеси си ја забранив и ја направив забранета меѓу вас, затоа не си правете неправда едни на други; сите вие сте заблудени освен оние што Јас ќе ги упатам, затоа барајте упатство од Мене; вие грешите ноќе и дење, а Јас ги простувам сите гревови, затоа барајте прошка од Мене. Хадис кудси: значењето е дадено како Аллахово, со зборовите на Веровесникот.
Подоцна во долгиот хадис што започнува со тоа што Аллах Себеси Си ја забранил неправдата, Ебу Зерр пренесува дека Веровесникот (ﷺ) рекол оти Аллах вели: Робови Мои, никогаш нема да можете да стигнете дотаму да Ми наштетите, ниту да Ми користите. Кога првиот и последниот од вас, луѓе и џинови, сите би го имале срцето на најбогобојазливиот меѓу вас, тоа ништо не би додало на Моето владеење. Кога сите би го имале срцето на најзлобниот, тоа ништо не би одзело од него. Кога сите би побарале од Мене на едно место и секому би му се дало што бара, тоа би го намалило она што го имам не повеќе отколку игла потопена во морето. Само вашите дела ги бројам за вас и потоа целосно ви ги возвраќам. Затоа кој ќе најде добро, нека Го слави Аллах, а кој ќе најде нешто друго, нека се обвинува само себеси. Хадис кудси: значењето е дадено како Аллахово, со зборовите на Веровесникот.
Секој служи на нешто
Некои велат дека обожувањето е ропство, недостојно за слободни луѓе. Но секој ја дава својата најдлабока лојалност на нешто. За некои тоа се парите, кариерата или одобрувањето од другите. За други тоа се семејството, пријателите или некоја кауза, и тоа се добри нешта. Сепак, дури и добрите лојалности влечат во различни правци, и ниту една од нив не нè создала. Ниту една не може да суди меѓу другите, и која било од нив може да се изгуби. Вистинскиот избор не е меѓу служење и слобода. Тој е меѓу многу господари и Оној што нè создал и не му треба ништо од нас.
“Аллах го наведува како пример човекот кој е во власт на ортаци околу кого тие се грабаат, и човек кој е во власт само на еден човек – дали положбата нивна е иста? Сета благодарност Му припаѓа на Аллах, не е иста, но повеќето од нив не знаат.”
“О, пријатели мои од занданава, дали се подобри разноразните богови или Аллах, Единиот и Семоќниот?”
Одговорот на исламот: еден Господар го ослободува човекот од многумина
Куранот го дава ова како парабола. Еден човек им припаѓа на многу ортаци што се караат меѓу себе. Друг целосно му припаѓа на еден господар. Дали се исти (39:29)? Јусуф ги прашал истото своите двајца другари во затворот: „дали се подобри разноразните богови или Аллах (﷾), Единиот и Семоќниот?“ (12:39). Човек што Му служи само на Бог не мора да биде владеан од модата, стравот од луѓето или алчноста. Ниту исламот бара слепа вера. Куранот ги фали оние што Го спомнуваат Бог и исто така размислуваат за создавањето на небесата и Земјата (3:190-191). Покорноста кон Бог, откако човекот има добра причина да Му верува, е доверба, а не слепило.
“Аллах го наведува како пример човекот кој е во власт на ортаци околу кого тие се грабаат, и човек кој е во власт само на еден човек – дали положбата нивна е иста? Сета благодарност Му припаѓа на Аллах, не е иста, но повеќето од нив не знаат.”
“О, пријатели мои од занданава, дали се подобри разноразните богови или Аллах, Единиот и Семоќниот?”
“Во создавањето на небесата и на Земјата и во промената на денот и ноќта, навистина има знаци за обдарените со разум, кои и стоејќи и седејќи и лежејќи Го спомнуваат Аллах и за создавањето на небесата и на Земјата размислуваат. Господару наш, ти ова не го создаде залудно! Возвишен си Ти и сочувај нè од казната во Огнот!”
Ако на Бог не Му треба ништо, зошто воопшто да создава?
Создавањето е давање, а не земање. Куранот вели дека Бог е Оној што дава сета опскрба и не бара опскрба од Своите созданија (51:57-58). Ја именува целта што ни ја дал: да Му служиме (51:56). Го именува и испитот: Тој ги дал смртта и животот за да нè искуша кој од нас подобро ќе постапува (67:2). Надвор од она што Бог ни го кажал, исламот не нагаѓа за Неговите причини. Она што ни го кажал е доволно за да се одговори на обвинението. Нè создал за да Му служиме, а доброто од тоа служење е наше, а не Негово.
“Јас не барам снабдување од нив, ниту сакам да Ме хранат, Снабдувач е само Аллах, Моќниот и Силниот!”
“Џините и луѓето ги создадов само за да Ме обожуваат.”
“Тој што ги даде смртта и животот за да ве искуша кој од вас подобро ќе постапува; Тој е Силниот, Тој што простува,”
Одговори на приговорите
Куран 39:7 — сура Ез-Зумер, ајет 7
“Ако вие нема да верувате, па, Аллах не зависи од вас, но Тој не е задоволен со неверувањето на Своите робови. А ако бидете благодарни, Тој со тоа ќе биде задоволен. А ниедна душа нема да ги носи гревовите на другата! Потоа кај својот Господар ќе се вратите, па Тој ќе ве извести за тоа што го работевте. Навистина, Тој знае што се крие во срцата.”
Наведено за
Ако на Бог не Му требаме, зошто ги казнува оние што одбиваат да Го обожуваат? Тоа звучи како рането его.
Одговорот
Истиот ајет вели дека Бог не зависи од оние што Го отфрлаат (39:7). Судот не е Бог што се одмаздува за загуба. Тој е правда за она што луѓето го направиле. Давањето на она што Му се должи на Бог на други е само по себе неправда, а Лукман го нарекува голема неправда (31:13). Бог не прави неправда никому; луѓето си прават неправда на себеси (10:44). Во хадисот кудси, Бог вели дека ги брои само сопствените дела на луѓето и целосно ги наградува (Муслим 2577).
Каде завршува — Судот во исламот е наградување на сопствените дела на луѓето. Ништо во него не е Божја загуба или добивка.
Атеизам и агностицизам (Стенфордска енциклопедија на филозофијата, 2022)
Забележува дека зборот ‘Бог’ е тесно поврзан по значење со обожувањето, така што тоа што е достојно за обожување може да биде она што едно суштество го прави Бог. Во некои религии, особено во одредени западни монотеистички, пишува тој, обожувањето значи целосна посветеност и безусловна приврзаност. Патем додава дека е отворено прашање дали некое суштество би можело да биде достојно за такво обожување од автономни дејствувачи, какви што се повеќето возрасни луѓе. Ако би можело, тоа би морало да биде особено впечатлив Бог.
Наведено за
Обожувањето значи безусловна покорност. Слободниот морален субјект не може да ја предаде својата совест, па ниедно суштество не би можело да заслужи обожување.
Одговорот
Човек што има добра причина да расуди дека Бог е совршено добар и знае сè, ја користи својата совест кога Му верува. Не се откажува од неа. Таков Бог никогаш не наредува лоши дела (7:28). А никој не живее без некоја највисока лојалност. Служењето на Оној што нè создал и не му треба ништо од нас го ослободува човекот од помали господари (39:29).
Каде завршува — Довербата во совршено добар Бог е совест на дело, а не предадена совест.
Куран 39:7 — сура Ез-Зумер, ајет 7
“Ако вие нема да верувате, па, Аллах не зависи од вас, но Тој не е задоволен со неверувањето на Своите робови. А ако бидете благодарни, Тој со тоа ќе биде задоволен. А ниедна душа нема да ги носи гревовите на другата! Потоа кај својот Господар ќе се вратите, па Тој ќе ве извести за тоа што го работевте. Навистина, Тој знае што се крие во срцата.”
Наведено за
Куранот вели дека Бог е задоволен кога луѓето се благодарни. Суштество што сака пофалба и е задоволно од неа звучи суетно.
Одговорот
Суетата е потреба од пофалба за да се почувствува сопствената вредност. Творец на кој ништо не Му недостига не може да има потреба од неа. Истиот ајет што вели дека Тој е задоволен вели и дека не зависи од нас (39:7). Тој е независен од сите светови (29:6). Добриот учител е задоволен кога ученикот учи, иако добивката е на ученикот. Тој е задоволен кога благодариме, а доброто од тоа е наше, а не Негово (31:12).
Каде завршува — Да се биде задоволен не значи да се има потреба. Бог е задоволен од нашата благодарност, а доброто од неа е наше.
Природната историја на религијата (1757)
Дава приказ за тоа како настанало верувањето во еден Бог. Луѓето најпрвин се плашеле од непознати причини и се обидувале да ги придобијат невидливите сили со молитви и жртви. Со текот на времето еден бог бил издвоен. Во својата загриженост да го задоволат и да го фалат, обожувачите се надминувале едни со други во совршенствата што му ги давале, сè додека не го нарекле бесконечен и совршен. Целта на Хјум е да покаже дека верувањето во Бог, како што луѓето навистина го имаат, не почива на расудување, туку на страв и незнаење.
Наведено за
Хјум тврдел дека верувањето во еден Бог произлегло од стравот, а не од размислувањето. Луѓето се обидувале да угодат и да фалат еден бог, а пофалбата растела сè додека не го нарекле совршен. Според овој став, обожувањето е ласкање.
Одговорот
Хјум раскажува како луѓето дошле до пофалбата, и со тоа сака да покаже дека верувањето не почива на разумот. Но приказна за тоа како луѓето дошле до едно верување не може да покаже дека не постојат добри причини за него. Причините за Творец што не зависи од ништо мора да се разгледаат според нивните сопствени поими. Ласкањето е пофалба што е лажна или претерана, дадена за да се придобие наклонетост. Бог не добива ништо од пофалбата (Муслим 2577), а оној што благодари е тој што добива (31:12).
Каде завршува — За обвинението за ласкање е потребен Бог што добива од пофалбата. Бог не добива ништо од неа, па обвинението не стигнува до Него.
Куран 51:56 — сура Ез-Заријат, ајет 56
“Џините и луѓето ги создадов само за да Ме обожуваат.”
Наведено за
Ако Бог нè создал за да Го обожуваме, Тој мора да сака нешто од нас. А ако не Му треба ништо, зошто воопшто да создава?
Одговорот
Следниот ајет одговара на првата половина: Тој не бара опскрба од Своите созданија, ниту сака да Го хранат (51:57). Тој е Оној што дава сета опскрба (51:58). Создавањето е давање, а не земање. Куранот ја именува целта (51:56) и испитот за тоа кој подобро ќе постапува (67:2). Исламот не нагаѓа подалеку од она што Бог го кажал.
Каде завршува — Бог ги создал луѓето за да Му служат, а доброто од тоа е нивно, а не Негово. Исламот не тврди повеќе од тоа.
Гледишта
Обожување родено од страв, а не од разум
Хјум сметал дека верувањето во еден совршен Бог произлегло од стравот, а не од размислувањето. Луѓето се обидувале да ги придобијат невидливите сили и се натпреварувале во фалењето на еден бог сè додека не го нарекле совршен.
Дејвид Хјум, Природната историја на религијата (1757)
Верувањето во совршен Бог произлегло од стравот, а не од размислувањето. Луѓето се обидувале да угодат и да фалат еден бог, секој надминувајќи го претходниот, сè додека не го нарекле совршен.
Побивање
Приказната на Хјум треба да покаже дека верувањето во Бог не почива на разумот. Но доказот за Творец не почнува од пофалбата или стравот. Почнува од свет што зависи од нешто што не зависи од ништо. Тие причини стојат како и да започнало обожувањето. А фалењето на бог за да се придобие неговата наклонетост го третира како некој што добива од пофалбата. Творец на кој ништо не Му недостига не добива ништо од неа (35:15; Муслим 2577).
Обожувањето и моралната автономија
Обожувањето значи безусловна покорност. Моралниот субјект не смее да го предаде сопственото расудување за добро и зло. Значи, ниедно суштество не би можело да заслужи обожување, а бидејќи Бог по дефиниција го заслужува, нема Бог.
Аргумент во филозофијата на религијата; Пол Дрејпер го забележува прашањето во Стенфордската енциклопедија на филозофијата
Обожувањето бара од човекот да се покорува без прашање. Моралниот субјект не може да се откаже од сопственото расудување, па ниедно суштество не може со право да се обожува.
Побивање
Да се расуди дека едно суштество е совршено добро и знае сè, а потоа да Му се верува, е морално расудување на дело, а не откажување од него. Истото го правиме, во мала мера, со чесен лекар. Совршено добар Бог никогаш не наредува лоши дела (7:28). Тој наредува правда и добро (16:90). Исламот бара вера до која се стигнува со размислување (3:190-191).
Исламското гледиште
Бог е независен и не добива ништо од обожувањето. Обожувањето Му се должи Нему, нудено само Нему, а неговата корист е на оној што обожува. Тоа е искрена пофалба, благодарност и служење на Оној што нè создал, и го ослободува човекот од многу господари.
Куранот вели дека на луѓето им треба Бог. Тој е Независен и не зависи од нив.
Во еден хадис кудси, Бог вели дека Неговите робови никогаш не можат ниту да Му наштетат ниту да Му користат. Побожноста на сите нив заедно не би додала ништо на Неговото царство.
Обожувањето Му се должи на Бог, нудено искрено само Нему.
Благодарноста кон Бог е во корист на душата на оној што е благодарен.
Бог ги создал џините и луѓето за да Му служат, и не бара опскрба од нив.
Обожувањето го обликува оној што обожува: намазот одвраќа од злото, а спомнувањето на Бог ги смирува срцата.
Служењето на Единиот Бог го ослободува човекот од служење на многу господари.